장음표시 사용
281쪽
culini tantum analogia praescripsisset. Sic Graeci per initia dixere, is Τωχ α λαγωον, pauidum leporem:at usus το Τω tot dixit, λαγωον, subticuit. sic , πολλωνα Phoebum perditorem: at sim pliciter Σαολλιον, substanti ui sui nomen obtinuit. sic ιαμιανδρον ξαν Θον , quod pecora flavescerent eius potu: at Xanthi ibia appellatione Scamandrum intelligebant : ut hoc sanem. igis mirum sit, ex Adiectivo factum Proprium substan
Secundum rerum genera cum Adieetitia di
ltinguantur,non paucaeo una certis terminatio
nibus insignita suere. Qui igitur substantiam si gnificarent multas facies sunt Artita: in ceus:
in Itim in initi: in Em. In secem, materiam si gnificant: Panis hordeaccus: Interdum totam: ut Messis triticea &, Pila cretacea. Alias partem:Vt, Ptisana hordeacea: nam etiam ex aqua constat, n5ssio hordeo. Etiam fusis gnificatio ad cohaeren tia, ut acino contentum granum, Vinaceum: quCadmodum imitatus est Gallinaceus : quoniam ex gallinae materia ac satu esset. Huic proxima ter minatio,Cratilius paries, & Caementitius: idem significauit. item materiae cohaerentia, ut Multitia vestis : neque enim Multitudo materia est, sed Linum,aut Lana: sic Multa titia pecunia, quae ex Multa: at Multatio materia non est: sed serina potius, qua pecunia exigatur. Vt & hoc erra rint, qui solam materiam, non etiam sormam
dicerent significari: &male scripserint: icius, non itim: nam ut est a Iusto, Iustiti sic fuit a Crate, Cratilius. Atque hae duae terminationes
282쪽
24o IVL. CAE S. SCAL. LIB. IIII. 'Latinis sunt peculiares : Alterae duae a Graecis 'proiectae, Cedrinus, Cupressinus, in e & in Lus,Ferreus, set ρειος, Aeolice: exempto, ut diximus i , ex diphthongo. Abiegnus autem fuit paulo coactius dictum, ab Abiete. , Ianthinus vero &Αmethystinus videtur colorem, non substantiam signiscare: verum ita fuit, ut quasi ex ipsa Viola,& Amethysto consecta esset vestis : quoniam ex succis herbarum tincturae perficiebantur. Quae rei aliquis, Ari Tribunitim , atque alia eiusmodi in si periorem orilinem redigantur Sane ita est:
etenim Tribunatus quasi materia est eius loci in Republica, qui Tribuni t ijs debebatur: sic Patritius Ciuis,cuius dignitatis materiam praebuerint
F vero qualitatem significant, alia exeunt simplici, communique finitione: ut, Bonus, Ce ter. Alia Graeco flexu denominatiuorum:vi a Pythagorae sapientia,Pythagoreus & pythagoricus. Sunt etiam duo alij modi verbales,πυθαγοροσης,
συ In , Aeolice. Sic nescio quo selicissimo commento Franci etiam nunc poetam, patria lingua, Fatitistam dicunt. qua voce nulla meliore analo fia Graecam potuit & excipere, & exprimere. .narratores Theocriti agnoscunt inter e.is ter minationes differentiam ad significandum,quana qui volet, inde petat. Sunt & alia quae ipsam qualitatem sub excessit quodam notant, ex uni que in Osso et ea habuere originem a Graecis, ut Vinosus ,οι ωδης, est enim , qui plus vini
oppetit, quam par sit: aut qui plus vini obtinet./ scilicet
283쪽
DE CAVsΙs LING. LAT. 24 scilicet aut substantiar, aut saporis, aut odoris, aut coloris: ut apud Homerum alia terminatio ne,οινοπα πον ν. Sic duo quoque modi signisi
cadi apud Latinos fuere: Ingeniosus, qui multum ingenii haberet: Mulierosus, qui multum mulierum vellet habere. Trahunt autem originem a nominibus, Graecorum eorundem exemplo: non a verbis, ut putarunt: his exemplis, Si
mactiosus, Studiosus, stuosus, Sumptuosus. Sed a Stomacho: qiaod apertius patet in alijs: nam a studio, non a Studeo, habet vocalem suam nudiosus, de a Sumptu, & Qi stu, suam caetera. Itaque M. Tullius sic loquutus est: Non ut milii stomachum facerent, quem nullum habeo. Quare a Criticis notatus fuit Nigidius Figulus,qui Bibosum, dixit. suam enim habent a vc bis terminationem pari significato, Edax, Bibax, max, Vendax, Loquax, Dicax: a nominibus raris, Linguax. Et Liam infrequentiorem, Bibo nes , Comedones, Calcitrones: & a nominibus, Catillones, Popinones: quanquam a Catillandost Popinando quoque duci possint,vi a Lurcando Lurcones. Sed quaedam omnino sunt a nominibus, ut Citiones a Cilijs, & Labeones a Labijs. Horum item Graeca origo suit: sic enim essin
gunt illi nomina Comprehensua: ut, ορνιθωνα, πλα5ινωνα: loca plena Auibus, Lauris, Platanis. &vnum facetum sanὸ,κ- λα, partem
corporis, quae Ilia a quibusdam putata sunt. quoniam igitur plus vacui ibi esset, quasi multo vacuo plena esset, κενεώνα superiorum analogia appellarsit.Eorum autem significatus alius activus,
284쪽
vi Studiosus : alius passivus, ut Formidolosus: . alius indisserens, ut Montosus : quae suit caussa, Vt a verbis deduci posse putarit Nigidius. Habue re autem modum significandi, ut diximus, ex' iccisum. Excessus autem omnis vitiosus: Virtus
enim aut medium, aut in medio. Verum nomi'. Dum quorundam Vinctum est, ut etiam virtu-ῖ- tis limitibus continerentur r eius rei caussa fuit.
propterea quod omne bonu disticile paratu est: ut est apud Hesiodum, Sc Vergilium , & Plato' nem,& Aristotelem. Ergo conatus ille frequen- tium atque affectatarum actionum intra laudis naetas constitit: vi, Studiosus : nemo enim satis . pro re studere possit. Quin media quoque vocabula, ut Fama , & Dolus , in deteriorem partem flexa suere. Famosam Moecham, Dolosum mer- catorem: pxOpterea quod facilior habitus, dete- rior est. Iccirco diuinus pocta Famam, malum definiuit. Haec pertinent ad caussas & Originis, μ Significationis. Materia autem sic se habet:
Quaedam simpliciter deducuntur, ut a cerebro, cerebrosus : quaedam cum additamento vocalis, , Vt a cura, Curiosus : quanquasti non sine ratio- ' .ne: Sabina vox fuit, non ut ineptiunt, quia Cor Vrat. Quirites dixit Plebem Romulus, se QM- rinum, Senatum Curiam et Omnes eodem voca bulo, vario flexu . Inde Curiosus dictus, qui satageret Consultorum Senatus . simul Curae no- rentur. At apertissime aitumpsit Formidolosus
a Formidine: Monstruosus, autem quod dicunt i quidaha, puto esse barbarum: nam in manu scri-
285쪽
pto Martialis cxemplari, quod de praeda Fonta- rabiae nacti sumus, sic scriptum est, Montosae decus Vmbriae. Tortuosus quoque & Saltuosus nihil assumpsere: sed a Tortu, & Saltu, ducta sunt: sicut a fistu Fastuosus. quanquam igitur
videntur quantitatem significare , tamen non ita est, sed intentionem qualitatis: nam tametsi Mons significat quantitatem, at Montosus, habitum illum montium notat. Sic euenit e- am in alia terminatione , V ndus : Magnitudinem nanque indicat: Caeterum non solius Q Jantitatis, immo vero, ut supra dixi, Habitum quendam. Neque vero dubium est, quin amaris excessu naturam nacta sint; quippe ab V n-dis. Nam inaris nomine antiqui pro magno usi sunt. hinc Pelagus, quia Iam enim το πέλαζ significat tractum ipsum. Et Callimachus quasi prouerbio utitur in Apollinis
Et apud Latinos, Maria ac moles polliceri. Vulgo etiam dicimus, Maria, de re immensa. Sic Catullus cum multa proposuisset etiam maiora fide,subdid it, Caetera sunt maria. Sed de his alibi. Eorum autem Materia talis est, ut quaedam B, habeant, alia C. Populabundus, Ir icundus, Rubicundus,Verecudus: quorum origo a futuro verborum ducta significatum expressit perpetua tionis: vi Populabundus, non solum qui populatur, sed etiam populabitur. Pauca ad praesens respexere: ut , Iracundus ab eo quod est , Ira
sci, exempto sibilo, quasi qui semper irascaturi
286쪽
Rubicundus,qui semper rubricet: no,Vt Vulgo timur, activa significatione transitiva, sed abla-luta,aut uέσχει quem d modum chim dicimus La-uat, id est, Lavatur. & apud Poetam, Iam venti posuere. Verecundus autem originem paulo h buit obscuriorem, propterea quod abolitum verbum est Verescor: sicut contra, Adipiscor,suum primogenium amisit. dicebant enim Apere,. τοα Πειν, Vnde Apex,& Apes, & Examen, cuius
simplex non inuenitur sic voce primaria, sed in Amento. Verum de is alibi. Continuationem igitur dicimus quia Rubicundum non dicam me, sed Silenum, cuius facies multi atq; aperti rubo ris sit: Nireum non dicam iracundum, Achillem dicam, multae irae, & quam ipse prae se ferat. Fa-i cundus literam mutauit, si a fando, non ab effica cla ductum sit. Foecunda a foetu,per concisione.
Rotundum quoque,si ab eruditioris iuditio concedatur mihi, videtur non abhorrere. Neque vero habitum illum cum excessu solum indicant,
sed etiam vehementiam quandam, atque extantem praeter modum exuperantiam in rebus in
nimis : quasi cum dicas Mare fluctuabundum, vel 't ait Gellius, Vndabundum. In rebus autem voluntate praeditis, etiam ostentationem, siue Professionem, atque etiam,vt ita dicam, Satagentiam . nam quemadmodum differt Verbalea Participio, ita a Verbali genus hoc nominum. Pugnare potest quiuis, atque erit Pugnans: Pu-- gnator longe alio modo idem fgnificati addit enim habitu sciendi pugnas. Sic, Populas,& Po-Pulator : at Populabundus hoc apponit insuper,
287쪽
ut palam prae se serat animum ac spiritum Popu-- latoris. Iccirco veteres non male dixere: cum imitationem quandam his nominibus attribuere, simul & similitudinem: quippe gestuosa quodammodo quae sint. Propterea dixit Sallustius in Iugurthino: Quasi vitabundus: id est, quasi is,qui prae se ferret metum, ut hostem eliceret, quem vitare simularet. Est alius modus eiusde terminationis in i nam supra correpta vocali pronunciabatur, Fatinus axis: & Materiam indicabat. at in quibusdam producitur, & litatem consistentem si gnificat: ut Libertinus. Et in Isis, Seruilis,Herilis. & unum correptum Pugil. fuit enim Pugilis per initia, sicut Ciuilis .Et quemadmodum supra in Isim Materiam notabant, Cae mentitius, Cratilius: ita etiam AEdilitius, &Tribunitius, quasi materiam,non veram:analogice enim Tribunatus dicitur,materia dignitatis,ac status hominis. Q Uitatem igitur indicant, id est condiationem, a materia, aut quasi a materia, sub ratione quadam passionis: ut Ascriptitius, qui est a scriptus: Fictilius, qui est fictus: Dedititius, qui est passus deditionem: Deditio enim quasi male ria quida est Capite diminutionis:est enim affectus deditionis,amiit libertatis .Eiusdem modi sunt in ut Triumphalis, qui ex Triumpho
gradum adeptus est in ciuitate: Furialis, surijs captus: Mortalis, eadem ratione dicitur, qui morte affetius est: nam quod ad aptitudinem transitatum sit, hoc usus occupauit. Caeterum demortuo prunum sic sunt locuti , Mortalis fuit:
288쪽
deinde etiam cum ad viuentes respicerent , pro pterea quod essent eiusdem naturae, eosdem quo que Mortales vocavere, sic etiam Capitale crimen dixere , quod capite lui meritum esset: quo significato etiaquq nodii vocata essent in iudicia intellexere. His similia in Orim: Censorius,Praetorius: haec sequutum illud fuit, Uxorius. Nam Ceirsura ac Praetura acta certis limitibus vitae praescribebant ciuibus: ita uxoris imperio quicqhiberetur, eodem vocis flexu significatus est.Verum quia certa nomina eam terminationem non
admittebant, aliam eundem in usum excogitarunt, in eAru Consularis, vicino sono superiori,
quae erat in sis. Vcrum huius modus late fusus est: dices enim Robur militare, eti1 in Remige, qui nil quam miles fuerit, quoniam in milite re
pertum iam ςst. verum cita a caussa efficiete da eta sunt: ut Viam militarem : etiam in praedicamento si δε ηειν , Ut Sagum militarem. A' Singulo
quoque' Singularis dictus. &alia quaedam, quae ad philosophum spectant: de quibus exactissime in primo historiarum a nobis est disputatii. Alia
natura eorum est, quae in habitum a natura inditum notant, Venaticus: aut citam sub stantiam, ut Aquaticus : siue, ut malis, habitum in aqua, aut propter aquam agendi. Mutuatica
pecunia apud Gellium . quae actione mutui con' dici potest: Mutui enim naturam indust ex stipulatione,aut pacto, aut eiusmodi. Alia eorum, quae in in praedicamento Vt Patrimus, Matrimus, qui patrem & matrem ha
289쪽
passive, qui a lege constitutus est. Finitimus videtur relationem notare, verum id non a terminatione, sed a sisnificatione nominis huius sinas, factum est: & significat eum qui suos fines habet. Haec omnia corripiunt terminationem. At
Bimus, Trimus, inadrimus ab anno ducta, non facile est dicere, salua verecundia ineptiendi, quare producant, nisi propter concisionem. In eundem habitum ad agendum : Sagittarius, qui sagitta uti scit: Busi uarius, quibusto praeest. Qisdam ctiam passionem notarunt: ut, Tumultuarius, qui tumultu sit conscriptus. Etiam ad aetates vias transtulit, Sexagenarius, Vbi neque actio, neque passio, sed το sicut Centenaria usura, de ova suo loco, quomodo Binarius,Ternarius. At carpetarius etia opus facit: carrucarius non,scd facto utitur, ut Arinctarius.
Nunc alia duo videamus: Quod aptum natu est quippiam aut agere, aut pati, id πεπυκε, tu dixerui Ursci: propterea quod rei ipsius φυιπν sequereturailectus ille. Duas autem habuere apud Latinos, totidem apud Graecos terminationes: in iuus,activam: in Ilia, passiuam : sic Graeci iii θητικον,id quod aptum natum sit et ad sentiendum aliquid: α ιθητήν, id quod aptum natum esset ad sentiendum ab aliquo. praue a Barbaris eae voces tr. an latae sunt in Latinitate: sic enim interpretati suere inscriptionem libri Aristotelici, de Sensu, & Se fato. nam sensus est: Q ίικον,quod sensit praeditum est eόque aptum est uti: α 'ητον quod
sensu percipi potest. De Sensitio & Sensili dicen du fuit: aut mollio e,si reperias vocabulo,sed ad
290쪽
nunc inodulum apto: ut in libro de Inscriptione a nobis declaratum est. Nam etsi Sensio,passio quaedam est, tamen sub actionis rationem recepta est eius significatio: ut Tango, & Gusto, &Αudio: sed de his alibi. Actiua igitur terminatio
Graeca maxima prudentia constituta fuit. assinitate quadam coniuncta cum verbis illis, τυπqciatile ητια ut affectus a verbo,& 3ptitudo a nomine τυπlμον, VP Πικcν habeant cognationem. Molliustam e ducas a praeterito, quasi sit a τυππζω, τυ - κον.Nostri in diximus,hoc expressere,fu-pta occasione ab AEolensibus. nam quaeda nomin, deducta communi pronuciatione interposito proprio elemento pronunciabat. alij ipsi Α'PrEi ΞΟΣ. Igitur ut ab eo quod est νο-ο dicitur νοτέος, qui Austri vim habet: sic ab eo quod est, Actio dicetur Actiuus, qui agendi habeat potestatem.Exempla sunt multa: Internecivum bellu, quod utrunque bellatorem necat.Fugitiuus se uus, qui fugit, quoniam suapte natura ad id pro pensus fuit: Cenitiva membra, apud Ovidium,
τα 'ννητικα. Tempestiuus quoque, non 't dixere,significauit occultiorem actione: sed sane suitis tui tempore temperaret. At enimuero passuum qua ratione dictum fuit Z Terminatio actionem,passionem notat signiticatio. Graecos m. ile
suum erit id, quod faciat aliquid pati:hoc autem fuerit potius activum. actio enim & passio cum unum tantum sit, sed differat ratione: ut vulta
ratio actio sit Achillis,& passio Telephi: passivuα activum idem erit , quoniam designificatio est