장음표시 사용
341쪽
in his aut sit Deliberatio, atq; Electio:aut proxima quaedam vis quem instinctum appellarunt. Est enim deliberatio, affectio animi de libertate
sua eliciens rationes ad eligendum. Intelligo autesubtilius, Eligere,ctia clim no eligimus: eligimus enim hoc, non facere, sicut alibi diximus: Suadet etiam qui Dissuadet: seadet enim, non agendum. Haec vis electionis in homine solo est. Nam nugati sunt quidam historici naturales potius,quam philosophi, Canes quoque deliberare cum serae vestigiis amissis absistunt a persequendo, atque aliorsum sese dant: neque enim componunt haec,Hic non ivit. Sed ut aguntur in ordinem, ita eum ubi amisere, quaerere instituunt. Hanc ob causam necesse suit,ut quae deliberando, quaeque post deliberationem fierent, declararentur certa verborum facie. Itaque ea quae iam certa, atque constituta essent, Indicata, & Definita vocaverer verbi autem lineamenta quibus ea repraesentarentur Indicativum, siue De finitum: sicut Graeci
Oe ς'ntu. Quae vero ante electionem fierent, aut
ab ea dependeret: iccirco Subluctiva: aut Coniu-ctiva: vi,cum venero, scribam:&, Si venerisscribam. Quae aute non dependeret, sed absolute di cerentur,essentq; posita in aliena potestate, ea re ferrentur aut ad maiore potestate,aut ad minorE. quare optativa expressere votum a maiori r Imperativa exactione officii ab inferiori.Erat autem etiam aliquid praetexea,quod ad semmam orationis deesse videretur: sunt enim verba quaeda posita in s gnificatione volutatis, aut potestatis no
, Volo, Cupio, Iubeo, Video: ergo obice i
342쪽
quae offeruntur huic vel voluntati, vel potestas, aut sunt expressa sint pliciter,aut sub tempore:s volo cibum, Cupio imperium: Vidςo cursum. Simpliciter apponitur cibus voluntati, voto imperium,cursus visui. At si haec eadem sub tempore, atque etiam actione velim constituta, necesse habeo aliquid excogitare, cui' vi hoc expliceturnitaque Infinitiva commenti sunt, Volo comedere, Cupio imperare, video te currere.Has verborum quasi facies, ut diximus, quasdam, dixere Graeci, veluti inclinationes animi,prudetissime. Sic etiam loquitur Liuius:Hos ut sequar, inclinat animus. idem ac si diceret, Sequor nos, Est enim inclinatio indicatiua,re deliberata. Sic usus est Cicero. . Nostri, quoniam declararentur animi tempeiationes, Modos appellarunt,susore quam Graeci secissent appellatione: propterea
quod etiam ad res animo carentes trasterrenturn
W,Ignis Vriti Ureret. De his autem sigillatim ebcendum est. Indicatiuum sic definiunt:qui rem indicatam, narratamuc significat. Verum neque nomen explicat vim modi, neque explet definitio: multae'nim dicimus sine indicatione: res enim absentes frequentius narramus: hac enim de caussa sermo est institutus. Nam praesentia sensu saepius perci
pimus quam sermone communicamus. Praeterea tollunt omnia tempora, praeter Praeteritgm.
nam etiam quae indicatur, etiam quae indicabi-' tur, explicamus Indicativo. quare qui Des nitiust nominarunt, optime sensere: modo accipiamus definiendi vim , non illam exactam MetaphIsi' corum L
343쪽
coriam:sed constitutione. Iccirco Postiuum rectius diceres: dixere Graeci primam Vocem Indicativi, quoniam prima posita sit: nos autem totum Θεταον, quia ponat, ac statuat rem, qua de agitum unde etiam definitio eliciatur, Modus quo quid certis temporibus stiatuatur. Imperativus est nota animi inclinati ad eliciendum actionem aut passionem ab alio : hoc habet commune cum optatiuo: sed differunt, quod Imperativus respicit personam inferiorem, Optativus, potentio rem: item Imperativus semper exigit personam, Optativus non semper,sed &absolute: ut, Vtinam vere viverem. & ad Fortunam, aut Fatum, aut Euentum. Euenit autem aliquando ut actio illa etiam in nobis ipsis exprimatur, propterea quod animi nostri vis, aut est recta, cum alia ab stipis cognoscit: aut reflexa , cum seipsam con templaturataque & imperamus nobis ipsi,& optamus de nobis, quod in nostra situm est potest a
te:Vt,Vtinam elucerem me bonum. Subiunctivus autem non est dictus, quia subiungeret ut, ut scri
psere:sed quia subiungeret. id quod & ex ipso nomine, & ex natura eius constat: nam optativus,
quo optamus,Subiunctiuus,quo Subiugimus. Di, cimus enim, Si pugnaris, vinces: Victoria pus nae subiungitur. Qii in etiam seipsum subiungit sibi:
ut,Equitarem,si valerem. Infinitivus autem Modus non est, nullam enim animi inclinationem ostenditused omnes ipse seqititur modos, atque sex
ipsis coalescit ad significandum , quae fuit caus
eius nominisenon,ut dixere, propterea qudo ne
qRe personas, net, numeros finiat. Itaque Graeci
344쪽
recte απαρε α φατον appellar ut, quippe quod nihil indicaret. Nam quod personas nunter6sque nullos definit, hoc habet commune cum Verbo impersonali, quae tamen non sunt απαρεμφα s. In
telligo autem nihil definire, non quemadmodum Optatiuuus nihil definit, sed optat definiendum: sed hoc intelligo Infinitiuum,quod aeque in omnes abit modos: suus igitur non est, sed aliorum: Scio pugnare: Incipe vivere: Scirem adulari: Vel
Vertim acutiores alios his modis adiecere: at que Indicativo quidem subiecere Promissiuum: . ut, Connubio iungam stabili. Verum Minatiuit, ut dicebamus, etiam adderes. etiam Narrativum: vi, Fuit Ilium: nihil enim hic statuitur: quin toti litur quoque. Apposuere quoque Imperativo Precativum: vi, Da propriam Thymbraee domu. Deo enim nemo imperat. Subiunctivo autem . etiam Coniunetivum attribuere. Cum simul sunt: sic , Cum veneris, seres etiam Dubitatiuum possis assignare: ut, Si pugnaris, vinces. Et Potenti item: sic. Si pugnes, viceris. &αυΘυπρω δον : vi, Famus: quem ita nominarunt, proptere quod subiumstiua voce, significatum haberet Imperati iii. Verum quemadmodum de Casibus dicebamus, sic conuenit de Modis intelligere: eiusdem Modi usus esse diuersos, eiusdem tamen rationis, ac Indicativum quidem qui decuit discer- . pere in Promissi uum Z Futuri enim vis ea est, id est temporis, non Modi: aut enim speramus, aut timemus: omnino expectamus. idque ex vi Verborum quoque nascitur:nam Dabo, essicit ut vi-
345쪽
dear promittere i quoniam cb respicit Verbi sitagnificatus. Propius veritatem fuere, qui Interrogatiuuna apposuerunt: non enim temporis, aut
Verbi vi fit, sed Modi separati, praebet speciem nihil enim desinit, qui dubitat : dubitat autem
qui interrogat. Verum ita intelligamus: praeter paucula principia intellectus nostri, quae Graeci, quod digna essent credi, nominarunt , mirifico verbo, quo uno duo conciperentur, &existimatio , & dignitas : praeter alia inquam , quae sane paucula sunt, caetera Omnia an tequam statuantur, cadere posse in quaestionem. Itaque non inconsulto fustum esse, ut eadem vox esset interrogantis,& respondentis: Amas λ Amo. Quare tot Modos quaerendi, quot essent sciendi, in libris resolutorijs disputatumest, inueniri. que admodum igitur a firmatio a ncgatione non dinseri per Modum, sed per contradidi ionem sub
eodem Modo di ita nec interrogatio a responsione.Nam tametsi inter assirmationem & negationem nullum medium existit, tamen interrogatio
locum quendam sibi poscit: neque enim aut ne gat, aut assirmat. Neganti tamen propior est,qui non credit: Assirmanti, qui credit: quarc ab Indi cativo non est Interrogativus dissipandus, sicuti neque ab Imperativo Precativus. Etenim si iccirco alius est, quia Deo non possumus imperare: atque dicimus, Da propriam Thymbraee domum rita etiam Amo, Xerbum non crit activum, cum dicam, Amo Deum: Deus enim no in patitur. Sa
ne modus ille re ctius Postulatiuus dictus esset, cuius ratione comprehedatur etiam Hortati uu V a
346쪽
3o IVL. CAssis. SCAL LIB. V. Ipsum autem ι Θυπό κον, quare posuereξ Imperativus enim verus est. Iubet enim alijs, & sibi, qui dicit, Eamus. ut se iturum quoque ostend. it. Quin et i im in singulari, mihi iussero , Hoc age Caesar. Homo enim pene semper secum pugnat, . ratione & appetitione. Affectiones autem non variant modorum substantiam : sed eorum ut Graeci vocant, quaedam sunt. Tanto igitur mi nus particularum defectus in oratione variabit. Jtaque cum Iuvenalis ita loquatur, Graeculus in coelum iusseris, ibit: non erit a Subiunctivo diuersus : quoniam omisit C hniunctionem , Si. At enim uero Veteres multa exempla inculcarunt, quibus alium modum ostenderent ab Subiunetivo. Caeterum semper inueniemus aliquid verborum subtractum, tam apud Ciceronem, quam Vergilium, Terentium, atque alios: Di
ceret..' & , Euerteret arces. Sane : si duceretur a sanguine Troiano, aut cum duceretur.
Sic Dido, Implessem flammis: scilicet, si praescissem. Atque hi etiam addunt huic laterrogativum: Quo me contulissem PSed idem laborant: pendet enim or tio sic, Si mori noluissem: aut ali quid tale Modorum classem, naturam, ossicia , usus caussas scpote explicauimus,ut omnia animi affectibus sub ijceremus: qui assectus quoniam in actionem tendunt, etio aute tempori subijci'
347쪽
tilii modo sunt attributa : igitur persectissimus
modus omnia tempora compi cxus est, quippe In dicativus. Imperativus Praesens obtinuit merito, nihil enim praesentius imperio, nihil inflammatius imperante, omnia ei in mora sunt. Graeci praeteritum attribuere pessime. Nemo enim potest absoluisse, quod nondum coepit agere: nonducceperit, qui nondum accepit imperium, quomodo simul imperium accipiat, & iam fecerit: verum usus sic obtinuit : ut praecipitem animum imperantis exponeret: id quod Plautus festiue di sit, Cum te illic esse putauero, hic sis. Latini maturius abstinuere, nisi ex Subiunetiuo mutila oratione mutueris, sic, peceris hoc. vertim uti diximus,aliquid desideratur, sic, Mihi morem geres, si feceris. Sic, Facias,& alia vi θυποτακτα dam autem sic maluere, id quod non pessimo cessisset, nisi errorem adderent: negat enim futurum attribui pos Imperativo: apponunt caus ana satis ridiculam: Imperatio, aiunt, semper praesens est:non animaduertebant, aliam esse personam loquentem,aliud de quo loquatur. alioqui non esset in verbis nisi una persona Prima. Igitur qui loquitur atq; imperat, praesens est: at res impera-.ta non est praesens. igitur & nunc fieri possit, &mox,& cras:vt Graeci, quos isti nimis ubique se quuntur,a prudentia Latinorum hac quoque sint in parte superati. Plusquam persectum verd cum addunt tiam coacti sunt quasi colorem addere moderationis:itaque permissiue hoc appellaruor,
348쪽
Cum tamen, Fuisset, Subiunetivus sit eodem, quo superiori, modo. Si fuisset,inallem, quam sic cum nulla belli sortuna vincor,& morior. Optativus autem & Subiunctivus inter se similes, ab Indicativo non differunt, nisi quatenus hoc quod hic Istatuit, Optativus no ponit,& poni vult,Subiunctivus ponit, si ab alio ponatur.Iccirco tepora omnia sunt consecuti, verum non omnibus in verbismeq; enim par est, Vt omnia optemus,quae possunt euenire. Igitur Futurum ab Optatiuo notollut doctiores: cum hoc tempus verissimum,ac maxime proprium huius sit modi: non discrevere tamen a Praesenti Futuri vocem: propterea quod
in ipso quoque Praesenti abest optata res, veteres autem illud putarunt Futurum Optatiui: Hac Troiana tram fuerit fortuna secuta. d quidem valde placet. Sic igitur erit Optatiuum & illud ,quod supra dicebamus: Verum anceps bessisueratfortunafuisset.
IN dicativum autem nobilitate, ac rerum natu ra primarium intelligimus: nobis non item: st tuit enim id, quod post appetitu , ac deliberationem euenit. Neque Verum est, quod autumant, Rem certam re dubia priorem esse. n ant , quam scias, quaeras. Qui naque sciam, Hominem esse animat: nisi quid homo sit, quaeram; λ Pra terea qua ratiotae res certa, erit prior seipsa dubiae'Etenim postquam adeptus es scientiam, non potes amplius dubitare. Scis enim per caussas prima ,
349쪽
DE CAVSIs LIN c. LAT. - O7 primas,immediatas,necessarias, notas, imira ut abiles: quarum contrarias putas falsas: alioqui non scis. Sed ob nobilitatem praeivit Indicativus, solus modus aptus scientiis , solus pater veritatis. Caeteri sermoni accommodatiores, quemadmo
dum suo loco dictum est: ij ut quisque nobilissi
mus fuit, ita potissimum locum occupauit. Itaque Imperativus princeps eoru extitit: mox Optativus, quasi seruilis in genuum est hunc sequu-tos: Subiunctivus autor multiloquentiae postremam in sedem reiectus est: composita enim simplicibus posteriora. Infinitivus autem sane adeo Modus non est, ut etiam Verbumne esset sit dubitatum.
C. A PVT CXVII. et sit Verbum.
Ac biodum quidem non esse ipsum, supe
rioribus rationibus satis costat, Verbu autem esse, Verbi definitio clamat, significat enim rem sub tempore. Qui autem ipsum exclusere,pdducti sunt,ut sentirent ita, propterea quod sui verbi esset significatum: sic enim interpretatur Verbum suum , Socrates exulat, dico Socratem
exulare,Socrates est in exilio. Praeterea nominis habet constructionem .apud Graecos enim etiam Rrticulos recipit, το καλον, ut Vcrgilianum illud. -Pulchrumque mori uecurrit, in armis. Verum haec argumenta leuia sunt: neque enim
gis ipse est Verbi significatum, quam Verbum
ipsius: neque magis exprimit Indicatiuum per interpretationem, quam ab eo exprimitur τ
350쪽
3o8 Iu L. CAEs.sCAL. LIB. V. mutua enim esse quit explanatio utriusque ossitionis sic, Dico Socratem exulare: id est, Socrates exulat. Articulus autem non tollit significatum
sub tepore: nam apud me , το κα-
λο : sed το ἰςρατ γηκένα. Itaque sibi ipsi subiicitur,t aquam Verbo, plusquam Verbii, sic. Video te meditari currere. Itaque contra Stoici solum Infinitiuum, Verbum esse professi sunt: caetera autem κατηγορημα , id est appellationes,ce με ια I, id est, accidentia: quippe in Infinitiuum tanquam in sermam suam ,& quas animam resolui caeteros modos. Igitur Graeci etiam pro
liis supponunt modis, quorum naturam expleat, σκοπειν Sic ctiam nunc Itali loquuntur, cum negatiua utuntur oratione, Non legere, Pro,ne legas. quae caussa fuit, ut eadem sit forma
activi Infinitivi, &Imperatiui passui apud Latinos. Quin etiam pro Indicatiuo: Ille rubere, tergiversari, abnuere, Caeterum spud Graecos deest δω, in superiore oratione: apud Latinos. Caepit aut tale quid. Qitan etiam pro Participiodi Gerundio usum subiit tam apud Graecos quam apud Latinos : ut apud Poctam : -DHer tingue comam dissundere ventis. Et in tertio de Natura Deorum: Magnam molestiam sescepit Chrysippus reddere rationem vocabulorum. Proprium autem est Infinitivi, receptum in Futuro suo Participium sibi sinite essicere, ut genus amittat numerum: Amaturum esse, tam
de scemina quam de pluribus: exempla petes de Gellio, Valerij Antiatis Catonis, Qxlaudij, M. Tullii ex quinta in Verrem : Hanc sibi rem . . pro