Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

351쪽

DE c Avs Is LIN c. LAT. 3b, praesidio sperant suturum. Illud quoque habuit

peculiare, duo verba sibi ut asciscat. Esse, & Ire, quorum societate formet Futurum suum: Amatum ire: atum iri.

ΡRoprium autem est Temporum Modorumque inter se mutatio, cum affectui seruimus. Livianus Annibal: Si tales animos in praelio habebitis, vicimus. Nam quod sperabat, pro ceryo iam afferebat:quasi dicat,Tam cena est sutura vi- ria,quam iam extitisset.Nihil enim Praeterito certius: ne a Deo quide mutari potest, quia simplex eius voluntas est: tantum abest, ut sit con traria sbi: non potest, quia non Vult: neque vult

posse,neq; potest velle esse dissimilis sibi.Modus item Subiunctivus, pro Indicatiuo: In sexto de Repub Et quod de via sessiis eskin: dixisset, Cum de via sessus essem. madmodum autem illud

Iuvenalis sit accipiendum. cyracuta esuriens in caelum , iusseris, ibit: supra diximus. Sice', cum Graeca oratio per αντικον exprimitur: ut in tertio Officiorum: Male etiam Curio , cum caussam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper addebat,Vincat utilitas:potius diceret,non esse squam. id est,ελε αν: dicere poterat: aut debuerat. Horatius Indi cativo pro Subiunctivo usus est: Metuentis ill psus cerebro sustulerat: nisi Faunus ictum dextra levasset. Et quod supra diximus, ex secundo

Georsicbn , Laurus erat. quod & Plinium imi-

352쪽

Io IVL. CAE S. SCAL. LIB. V. trium monebamus.

CAPUT CXIX. lPersonarum tu, Est affectu

OVid esset Persona, quόtque essent,& quare

non plures tribus,tam dictum est.Nuc earuaffectiones in Verbis videamus: neque enim recte veteres dixere, Primam & Secundani finitas esse, quia presentes demonstrantur:Tertii infinitam, quia absens est: caussa enim quam ais runt: nulla est. Non enim omne absens infinitum: neque semper Secunda prssens est:& Tertia psq-sens: aliquado est:& semper esse potest non enimaduersatur sermonis usui, ut adsit semper id de quo loquamur. tametsi hoc in rebus positum est. Ita igitur intelligendum est, Primam & Secundam finitas esse, quia certae designentur: lego, signo me: Legis, signo te: Legit, nullum certum signo, nisi quippiam addatur, Cato, Caesar. Illud quoque errarunt, cum dicerUt, opus esse Pronomine ad praescribenda Tertiam. Na etiamsi dicas, Ille legit: no intelligas qui sit, nisi aut re

ferat, aut demonstretur coram: ergo non fiet vi

pronominis,sed Relationis,aut Demostrationis Ned & Primam, Secundamque Pronominibus ta- tum iungi, iam est supra refutatum: Vocativis nanque etiam secundae adiungitur: ubi si no sub intelligitur pronomen Tu, ne in caeteris qui' dem subintelligetur. Est praeterea aliud argumentum : Licet, inquiunt, dicere, Caesar sum: er- o Cssar, est personae primae: neque enim Verum variabit Nomen ,sed Nominis rationeVerbum sequitur: Numerum scilicet, & Personam,

353쪽

niam igitur C sar,est personae primet: potes

dicere,Sum . nam si in eo Verbo ea esset potestas, ut Persona Nomini attribueretur: esset etiam ea, qua numerus quoque assignaretur, & liceret diacere, Caesar sunt. Proprium autem est Primae non dependere ab

aliis. Caussa huius rei est, quia ipsa loquitur semper: ergo & utranque sibi addicet: vi, Ego,Tu,&Ille facimus. & seorsum alterutrum: vi, Ego, &Tu: Ego,& Ille. Falsum est igitur, quod dixere Veteres,Secundam sibi coniungere Tertiam: illo exemplo, Tu,& illi facitis: & Tertham seipsam,sc, ille,& ille faciunt. Sed est prima quae coniungit secundς Tertiam,& Tertiam sbi ipsi:ea enim coniungit, quae loquitur, licet non exprimatur: cum de aliis loquitur, non de seipsa.

NVmerus id e qui in Nominibus,scut &Per

sonae. Cum enim Verbum sequatur nomini. rationem,&a ratione proueniant affectus: aia sectus quoq; eosdem esse par est. Significat enim Verbum aut accidens,aut substantiam Nominis: Cisar currit, C sar est. Ergo necessario aut a Nomine dependet: aut etia idem repraesentat. Proprium aute Verborum est, nulla vocem utrique numero commune habere. Hoc apud nos: Graeci imprudentius,qui tanta copia haberent Teporu, de cere in discernendis Numeris,& Persenis. na

in duali confudere personas: τυπὶετον , πυτ τον.

In Prima singulari, di Tertia plurali confudere

354쪽

numeros, Soli Aeolenses, quorum par, fuere Dores, pluralem sine incremento posuere. In Nominibus autem & Pronominibus non idem est: vi viri: siti. item Participiis passivis: vi, i lecti. Hoc autem dicimus de Verbis eodem in generemam in diuersis generibus voces inuenias communes: Docere pauiuum Secundae personae: . Docere activum Indefinitae: caussam autem se pra diximus. Infinito enim Graeci pro Imperativo usi simi. Orum affectuum quatuor tantum necessarij sne iis enim verbum non est) Tempus, Modus, Persena, Numerus. ac Persena quidem& Numerus,quemadmodii dicebamus,propterea quod Verbii a Nomine dependet, necesse fuit ut

aliqua in re conuenirent:couenirent aute in Per sona,quia a Persena proficiscitur oratio. Item in Numero eade de caussa: aut enim vitus loquitur. aut plures:& aut de uno, aut de pluribus. rebamus igitur uter affectus csset prior: ac Numerus quidem amplior est, complectitur enim omnes Per nas: praeterea accidit Numero Per sena. Equidem unus sum:porest igitur,ut &Primae, & Secundae, & Tertiae per nae subeam munus. Tempus aurem non videtur esse assectus Verbi, sed differentia formalis, propter quam Verbum ipsum, Verbum est. Modus autem non suit necessarius: unus enim tantum exigitur obveritatem, ut dicebamus,Indicativus: cae eri au-

355쪽

tem ob commoditatem potius. Genus autem an sit necessarium Θ nam videtur, seclusa omni tum actione,tum passione, constare Verbum primarium ipsum, Est: neque enim solum per Participium resoluimus , Caesar pugnat, Caesar est pugnans:sic enim poneretur verbum Pugno necessarium, quare Genus ipsum quoque esset necessarium, in multa verba distributum , non intra unum contentum: non igitur sic resoluctur, sed in Nomen, Caesar est in pugna. Hae rationes acutiores sunt a philosophis prosect q. Verum non fit vera resollatio: poterat esse in pugna, nee pugnaret. At Verba ipsa Adiectiva necessaria sunt,ncut& Substantivum: quemadmodum Accidentia scut Substantiae. Vter vero affectus sit prior, Genusne, an Modus i Ac genus sane prius est, ut aliud fgnificet Aetionem, aliud Substantiam: Modus autem generi accidat. Tres reliqui asse ictus cuiusmodi sint videamus: nam Coniugatio est,quod Nomini Declinatio: certa meta ac facies terminationis. Hoc autem copetit qWatuor speciebus declinabilibus, ut se pra dictum est. Competit igitur Verbo, ut dictio est declinabilis: sicut di species quoque,& Figura. Coniugationes autem quatuor secere: sed & Prima cum Quarta in multis eadem fuerat, Audibo, sicut Amabo: adhuc enim dicimus Ibo. Et confusa indifferenter

356쪽

3IA 1YL. CAE s. sCΑL Lis tum gerit aliquam speciem, Fui: sed incertam. nam dicimus, & Explicui,& Docui, pari cum illo analogia,sed inter se diuersa.

CAPUT CXXII. Figura,eiusque causa.

FIguram nominarunt partium compositione: orta autem est ab ipsa oratione, & celeritate: ut Versus facio, quod fuerat, fieret Versi ficor. igitur prior fuit, quam Species: ex ipsa enim oratione quae esset ex primitivis nata est. Placuit autem ut eodem modo quod no esset compositum, Figuratum diceretur: cum tamen satis costat per initia,ante quam Compositio inuenta esset,Simplicia ipsa nullius fuisse Figurae: quare per relationem potius sic dicta sunt. Propriu Figurae est, mutare interdum genus: vi,a Facio, Versificor: Specio,Conspicor. Item Coniugationem: Sternere, C5sternare: quod etiam sine compositione fit: ut, Legere, Legare. Si a Fio passivo, ducas Su fio activum, etiam significatum mutari constiti

Erboru Species, ut diximus, duae:Primario

rum,& Deriuatorum: sic enim melius,quam Derivativa dicere: derivantur enim non deriuant. Deriuata duplex: altera in qua non mutatur modus significationis:vi, Albeo, Albico. Altera in qua mutatur: cuius sunt species hae, Incohativa, Meditati uakFrequentativa, Desiderativa,Deminutiva. Inter haec Deminutiva non sunt con

tro rsa: nemo enim dubitat in Lo, desinentia

esse

357쪽

isse Deminutiva: qualia, Sorbillo, Conscribillo.

Error autem antiquorum citi qui dicerent muta ri significatum: non enim verum est: idem enim significant, sed alio modo. Causa autem huiusce terminationis fuit Graecus sonus: sic enim quaedam Deminutiva sua pronunciarut, αειρακυλλιον. At Incohatiua, quae in Sco, faceren t: vi, Fcruesco: recepta quidem sunt ab omnibus: sed recen . tiores in ipsis negarunt Incohationem, idemque velle, quod ea, quae a Fio componuntur: visit Calesco, quod Calefio: quorum Praeterita exponantur per Factum esse: sic, Macruit, macrefactus

est: quae Praeterita, si sint a Primiti uis, per Fuit, interpretemur: sic,Macruit,id est, macer suit:quonia Macreo sit,Macer sum. Igitur non significare Incohationem, propterea quod apud Virgiliumst,Incipiunt agitata tumescere. Caeterum eorum

sententia sic est perpendenda:Tumere,alio modo accipitur,alio Tumescere:nanq; Mons tumet, n6 tumescit: at Fluctus & tumet, & tumescit. Item Ignis calet, non calescit: at Ferrum igne calescit: ut fiat verba,qus habent significatum ριεόν, qua te Θερμι νομM,calesco. Ergo,quemadmodum di cebamus, Qualitates,aut Accidentia illa,quae his verbis significantur, interdum sunt in fluxu,&, ut ait Plato in Cratylo,ra ἀ-: interdum iam fixa. Quare perpriinitiua dicuntur, cum sunt fixaretenim in monte tumor iam non mouetur, icci co eum temere dicimus. At dum fluunt, per Verbum in explicantur: iccirco ubi erit Verbum in Sco, poterit esse etiam Primitivum,&non e contr*rio: propterea quod habitus iam

358쪽

Virgilius autem addidit Incipiunt: ut Plautus diazit,pergis pergere. Et Medici initium, quarundam aegritudinum diuidunt etiam in initium augmentum, & statum: & inulta similia inuenias iterata. Ergo igitur: Adeo ad eum: Longe fortis

simus:&, Cave ne neges: apud Terentium, Sallustium, Catullum. Desiderativa quoque damnant, aiuntq; corporis motu significare: ut, Viso, eo ad videndum: quale illud ,Nam memini Esonen visentem regna. Non enim cupiebat,quod agebatia:ean ue cupimus, quibus caremus: unde Corpora deliderata , quae caesa essent. Et qui Laceta

sit, , plusquam Lacerat: & qui Vexat, plusquam Vehit: non igitur desiderat is, qui plus agit: Non

sunt igitur quale apud Graecos, ἀψειω. Nos vero ita censemus: verba haec parum differre a Freque tatiuis: habent enim eande & origine,& terminationem,a Supino enim sunt, vehemetiam igitur actionis fgnificare: quorum aliqua explicet eam per actionem c5tinuatam, cuiusmodi dicta sunt a veteribus Desideratiua , propter affectum animi intentioris:aliva per actiones iteratas: cuiusmodi sunt Frequentativa. Indiderunt igitur nomen consequenti rei ab antecedente desiderio. Re centiorum autem quidam Incohatiua etiam austsunt appellare: quoniam Viso dicat, eo ad viden dii. Sed quomodo incipiat videre,qui eat ad vide dum'nonduenim videt.Sed gestiam, ut diximus,

signiscat animi corpprisque ad id propes oris: sic

Cicero ad Petum,Vt videre te, vis cre & coena rem etiam. Quoniam vident inter se etiam qui nolunt videre:at visunt, qui cum cura. At Vexasse

359쪽

rates canibus marinis: quo modo tantum incohasse exagitationem, cum incohare imperfectione i dicat, horum autem sententia etha cum au Praeto sit. Alia aute frequentativa in To, sunt: quonia eoru Supina eande naeta sunt terminatione, Ventito, Vecto. neq; frustra a supinis ducta iunt: nam alter u significat terminum unde fit motus,

alteru quo fit motus. Itaq; Vecto,significat Velio, sed ita, ut semper in ipsa sim actione, quae ad finem tendit, quasi Vectum eo: nunquam: igitur absoluit. sed iterat actiones. Dormito autem non est frequenter dormio: sed leuiter dormio: cuius fgnificati causa est, quis d qui leuiter dormit, repetit somnum interceptum, aut interruptum. Meditativa autem optime sic sunt a veteri bus appellata, quae in v o,exeut: ut Esurio, Cae- naturio apud Martialem : quibus sermis tantum affectum ostenditariis, tanaque intensium, ut nihil aliud meditari videamur. Non igitur non e mutandum cst, quod fecere recentiores, ut Deside rativa potius vocentur. Nam desiderij caussa cognitio est : meditatio autem repetita cognitio ex memoria. Desideramus ea , quae in pote state nostra non sunt : at Meditamur etiam ea, quae in nobis sunt, ut ea exequamur. Itaque non desiderabat Caesar proscribere, poterax enim: sed gestiebar. Iccirco dixit M. Tullius ad Attic. IX. Ita syli iturit animus eius, & proscripturit ian diu. Horum autem caussam ,& originem aeque'eignorarunt: neque enim a Supino veniunt, sed a Futuro participio activo: Quo tendis Gnathoyad Pamphilum: Cuius rei ergo λ .Ccenaturus. inde Coenaturio. ' Fue-

360쪽

N CAYs Is LING. LAT. 379 puere vero etiam ali i verba huius ordinis, non ignota qdidem illa antiquis: sed in hanc classem cum non redegere, minus recipe ab ipsis factum fuit. Sunt igitur ea,quae Imitationem quandam significant, se quibus supra diximus,A Grs cis orta , in Zo. Tres autem modos in ipsis animaduertimus: Aut enim significat apertam imitationem: vi, Atticisso. Aut minus apertam: Vt, φιλιππίζω. neque enim Aeschynes potius imita- . batur Philippum,quam sequebatur. Tertius modus est cum dicimus Cyathissare. neque enim aut imitamur,aut sequimur Cyathum: sed translatum est significatum a cauua essiciente in instrumentum. CΑΡvΤ C XXIII I. . Impersonesium Natur Ortu Caussa, M.

QVae pristi tam Latini, quam Graeci dixere

Impersonalia, videamus cuiusmodi sint. Ac primum quidem constat, cum & Numero carere dicantur, dc Persona: atque Numerus, Vt Ostendimus,quam Persona potior sit: dubitandum esse,qn commodius Innumeralia,quam Impersonalia dici debuerint. Verum illud maioris momenti est:cum verbum sit species dictionis decli nabilis per Numeros,&Personas,ab ipsis desinitum,tamen verbi speciem commenti sunt, quanu utroque carere putarint. at Generis substantia tota in qualibet specie est, igitur S generi cete disse tentiae, & accidentia propria inerunt. Qua error ut clarius pateat:priuatim de his, quid illi sense rint,videndum est. ,