장음표시 사용
131쪽
tribuitur , explicatio censeri potest . In hoc , quod celebris Bussonius excogitavit , & explicavit , moleculae organicas , ut ex etymologia apparet, sunt parvae massae organicae: parva moles suIs organis instructa. Hisce moleculis insignis physicus i ste , pictor sublimis, profundus philosophus maximum naturae phaenomenon explicare nititur , plantarum scilicet , & animalium
genesina, quae ambo eadem ratione considerat .
En tibi systema, in quo ingenii amplitudo, rectitudo, 3c sagacitas simul elucent.
I. Materia, inquit auctor , in natura est via ventium , dc vegetantium omnium nutritioni ,& explicationi destinata . Materia nutritionem& explicationem operatur sese assimilans singuistis animantis, aut vegetantis partibus, & intia me typos atque internas sermas permeans, quibus sir insinuat . Quum materia haec superabundat, undequaque a corpore in unum , aut plura receptacula liquoris forma transmittitur. Hi emoleculas omnes analogas animalis, aut vegeta.
bilis corporis continet , adeoque quidquid corpusculi primo similis productioni necessarium est. II. Quum materia haec nutritia , & generatrix per intimum animalis , aut vegetabilis typum transiit , seu per partium omnium , quas nutrit , poros , & cribra , & aptam matricem invenit, ejusdem speciei animal , aut vegetabile producit . quum vero in apta matrice non collocatur, moleculas organicas parit, quae funitantum eo popa fa moventia ; cujusmodi sunt , quae in spermate videntur, aliquando in animalium sanguine , & humoribus ; cujusmodi quoque in plurium terrestrium, & aquaticarum plantarum infusionibus reperiuntur. III. Materia haec generatrix constat particu lis organicis natura semper activis , aut iungi dispositis aliis analogis moleculis sive a finitate, sive alia causa. Corpuscula haec mobilia, ehue -' getantia actione, & motu carent quum rudibusti te
132쪽
Theoyta TellurIs. I 29& tenacibus materiae terreae, oleosae, salinae partibus, quibus linvolvuntur , detentae sunt . At ubi ab extranea hac materia liberantur , iterum agunt , & varias pariunt aut vegetanistium species , aut animalium motu progressivo gaudentium. Hoc molecularum organicarum systema animarum suturam existentiam sane non
excludit , quae ad animanda haec eorρMeula Iamoventia ab animalibus diversa sunt necessariae. S sematis huius appliea Io. 338. APPLICATIO I. Quin omnino systematis hujus auctori manus demus , en paucis qua
ratione molecularum organicarum formationem,
re actionem in regno animali & vegetabili concipiamus .
I. Animal , aut vegetabile ab unico germine
formatum suorum organorum rudimenta conti nente , nutritione perfectum incrementum caripit ; & in se ipso cribris, & typis suis organicis germina sibi similia producit , seu illi simi-
Iia, a quo ipsum est . Hinc involutorum inutiis litas css4 . Germina haec nova ad corpus si mile producendum destinata sunt tantum superirabundantes succi nutritii , qui partes omnes corporis organici alere, atque explicare debent , quique redundantes in quavis parte animali, aut vegetabili in quaedam communia receptacula refluere debent, & sub exigua forma assimilari , ut sub magna assimilarentur. Debet ergo affluinatus ille , qui certis saltem temporibus continenter fit in animalis, aut vegetabilis receptaincula , aut animalis , aut vegetabilis imaginem similem efformare. En tibi germen ad illud ite rum producendum destinatum. III. Germis hoc loco suae explieationi oppar tuno collocatum sub parva forma vegetare ni titur , ut animal , & vegetabile sub ampliori
forma vegetat . Germen vegetabilis terrae man
133쪽
et o Tbeo ia TellurIr. datum sbi amicae radices emittit , quae terrae suetos hauriunt, atque illi substantiam afferunt aptam suis diversis partibus a II imitari . Germen animalis ovi pari vegetat. & flamenta producit quibus alimentum excipit in ovo paratum , R-pturnque omnibus suis membris assimilari, omnibusque organis a praecipuis incipiendo Germem animalis vivi pari in hiantes poros substantiae spongiosae sese insinuans vegetat , & si lamenta. sua producit, quibus huic substantiae adhaeret , unde succos nutritios haurit, a quihus praecipua ejus organa successive explicantur.
bus pulli germen, & istus in gallinae ovo nota Meundato omnino formatus est. Repugnat ne, imo praeter probabilitatem ne est , sin alia ger- mina in se mellarum vivi pararum receptaculi esse, puta in cerva Cur tamen nupquam germina haee explicari possunt, & animari sine gaΙ-li, & eervi moleculis organicis Ideo, quia gallinae , & cervae moleteulae organicae attra viva praeditae nuti sunt succis nutrit iis , quibus vegetare debent & hane attractivam virtutem ex admixtis marium moleculis nanciscuntur . Ita in chemicis operationibus pallim su stantiam videmus vi aliarum substantiarum attractva carere; eamque is alii substantiae. jun
IU. Cervi, & cervae moleculae organicae adis mixtae marem istum patri s milem , aut is mi nam matri similem edent , ut moleculae sex .m determinantes plures, & potiores fuerint acer- O, vel a cerva. Moleculae similes , dc sympathicae simul junguntur juxta earum assinitatem, quae capitis illis capitis , quae pedum illis pedum . Moleculae dissimiles , & quae istus sexum determinare debent, quum assinitate attra-3 ctiva careant, invicem non adhaerebunt et inter maris, & Deminae moleculas specificas quae mainjorem
134쪽
3arem reIiquo scelui assinitatem habebunt, huiesce evi adhaerebunt , alias reiicient , & scutum
marem, aut neminam facient. U. Foetus vegetans hac vegetatione nou an I-
matur, cui nihil cum substa alia immateriali commune esse potest , a qua foetus v tam, & sen. sum obtinebit. Anima haec immaterialis omnino a Deo creari debet ; de probabile est tunc Creari, quum praecipua organa formata fuerint. ADt. 37O Hujusmodi est, aut hac rat Ione concipi potest molect Iarum organicarum systema . Et si illud pluribus dissicultatibus obnoxium sit , commendatur saltem ob rejectam a phy lica fabulosa in ,re ridiculam vermium spermaticorum hypoth sim, quos Levenoelatus , Haris rarus detexisse putaverunt . Doctior physiologia hanc hypothesim profligavit. Duo hi observatores jam senes.& sine perspicillis celebribus suis microscopiis inis structi id se vidisse sibi visi sunt, quod innumeri alii observatoris acutissima oculorum acie de optimis micros copiis instructi nunquam eo modo, quo ipsi viderunt . At quid non videmus ,
quum oculis nimium insolitorum avidis, quum mente inventionis praejudicio imbuta nour , dc sngu Iaris intuemur λ Figurae informes animalium figurae fiunt: vibrationes tantum mechanicae in motus vitales, dc spontaneos convertuntur: m Ieculae informes, eo usuia motu percita , quaesor ta lle nihil iis , quas nos moleculas organicas vocamus, commune habent, cervi sunt, tauri, arietes, cuniculi, canes, homines. Fausto fato non omnes observatores iisdem oculis vident, &observationum relatarum conflictu praestigium destruitur . Uera anin alcula tenuitate oculo
inermi invisibilia , optimo micro scopio sub maiori angulo in oeulo picta vis bilia, ut aceti anαgnillae, & ea sei teredines , semper ab omnibus observatori sus eodem modo , eademque serma identur. Animaeula Leve noehii diverso modo
135쪽
13x Theoria Telluνἰs . ab omnibus observatoribus , qui hane fabulam propugnarunt , visa fuerunt nec admitti me iarentur , nisi sorte pluribus titulis ab auctore
hamin Is mae bina. Perpetua opinionum hac de re diversias , dc oppositio tandem assertum inventum ridiculum, & fabulosum ostendit; & anI-
malisarum opinio molaeularum organiearum sy
stemati Ioeum cessit, donec novum systema huic quoque succedat; quod non ita propere expectan- εdum videtur. Ρhysiologi nonnulli jam moleculis organicis sussicere studuerunt vastorem volatilem , spiritum
gna verba , quae ad analysim revocata nihil significant di in quibus vulgus sublime quidpiam se videre putat, philosophus mentis infirmas tantum vires videt; & a quibus ideae adeo vagae, ct consuta menti obveniunt, ut inter occultas peripateticorum qualitates recensendae videantur.3 sq. APPLICATIO Il. Et si molecularum oriaganicarum theoria sortasse lapsabundum dumtaxat
system, sit; illud tamen maxime philosophicum
unicum est, quo plura hac in re phaenomena explicari possint: hoc saltem valde illi favens praeis judicium est.
I. Hinnulus, exempli gratia, ejusdem naturae est cum cervo, & cerva genitoribus; propterea quia moleculae , quibus ejus Prima rudimentaeon structa suerunt , in intimis genitorum typis formatae fuerunt i sive quod analogae utriusque genitoris moleculae sese rapide in cervae matrice miscuerint; five successive, cum sanguine in Cervae corpore circulantes antequam in locum Pervenerint earum evolutioni destinatum. Hinnulus colorem , staturam cervorum illius regionis habet; quod moleculae organicae, a quibus est in cervorum illius regionis typis for malae fuerunt , non in cervorum alius regionis typis.
II. Ab equa, & asino animal mixtum nasci
136쪽
tur , mulus , aliquid habens utriusque speciei ;quod moleculae organicae , quae se assimilAntes illum produxerunt, natura diversae sunt, at a Lfinitate aptae invicem adhaerere . Animal hoc
mixtum naturale incrementum adeptum mol
culas organicas habet a succi nutritii refluxu procedentes; at hae steriles sunt; earum enim naiatura mixta assinitate caret ejusdem , aut di verissae speciei animalis moleculis. 1III. Animalium species sunt Maxorum , aut aphroditorum, neutrorum scilicet, nulloque sexu. Hujusmodi sunt curculiones, conchae, Vermes plures, insecta plura. In his individuum quodvis solitarium generat; quod ejus moleculae organicae satis ipsae organis munitae sunt , quibus simile animal producant , nulla cum aliis ejusdem speciei moleculis commixtione. IV. Mansera in natura dantur aut excessu,
aut desectu ; in molecularum systemate facile
haec explicari possunt. Αexcessu, yuta cervus biceps, insor mia sunt, quod duo foetus sint, alter quorum inteis ger permansi , alter ex parte periit. In hoc truncus moleculae, quo formari debebat, periit; caput vero servatum, dc seorsim evolutum juxta
positione trunco foetus proximi adhaesit ss6 .
Si quaeras cur hoc caput non dorso, aut caIcaianeo adhaereat , aut alteri animalis parti minus
analogae; dicam, ita fieri debere, quod caput majorem animalis sibi proximi collo, quam alis teri parti ulli assinitatem habet. Inter homines Hirpos fuerunt oxdigitalas; quod sexdigitalium
molecular organicae sunt corpuscula sexdigitaliae refluxu procedentia partium omnium hominis sexdigitalis. Monfra daseris , puta scelus brachiis carens in hominibus , ita de Armia sunt a casu aliquo, quo pars brachio analoga in fortus hujus moi cula organica perierit; seu quo brachium foditus krtasse seorsim formatum obicem invenit ne i
137쪽
ID Tkeor a Telluris .co suae assinitati congruo se sisteret. Molecu Ia
organica brachii lineamentis carens corpus brachiis carens producere debet. Idem accidet peris sectae moleculae organicae, si aliquis casus vetet, ne brachii lineamenta vegetent, aut trunis eo infigantur, Parentes utcumque corpore vitiati passim vitia haec in natos traducunt; molecu Iae siquidem Organicae in his parentibus eIaboratae id sunt brevi forma, quod parentes procera, corpuscuis Ia nempe vitiata- Miles, cui in bello braehium recisum fuerit, vitium hoc in filios non traduiscit . succi enim brachio nutriendo destinati, prius jam in typis brachio communicantibus elaborati erant; quare quidquid ex illis exuberat ea perfectione donatum est , quam particulae organicae inde procedentes habere debent. Monstra humana capite bellu ino, pedibus cae
ninis, caudae equina, mustellae, ranae, busoni forma, quorum veteres nonnulli physiologi me minerunt phantasia magis, quam ratione pollen tes, inter aniles fabulas recensenda sunt. ,, Pt , . raque ex his monstris observavi, rnquit Mavis,, pertullius; at in his line menta nonnulla dumis is laxat deformia erant et in nullo partes invenisi, ad aliam speciem certo speciantes. si vero milia bi minotaurus aliquis, aut centaurus profer , , retur, Congressus potius moniliosos crederet
is quam prodigia v. Neque in hoc, neque tu a Ilo systemata notae illae explicabuntur, quas vulgo desideria, seu voluntates nuncupant inani enim praejuὸicio matrum desideriis tribuuntur . Sunt hae tantum naisturae ludi, & informes exuberantiae, in quibus mirabundae matris phantasia nonnullis rebus affinitatem invenit . Porro hcc satis est, ut sibi persuadeat, se dum gravida esset quaedam appetivisse, quorum imago statui tunc impressa fuerit. At vero si philosophus notas has observet,
nihil in illis videt praeter sanguinem, & humo
138쪽
Tώονἰa Telluris . T 33 res extra sua vasa diffusos. Quin si matris appetitus has notas fortui imprimeret, ulla ne inhumano corpore vel giganteo pars esset hisce maculis non notata , , Uel murem ipsum , in is, , quit Maupertuitas, in puellae eos vidi, euis jus mater hae bellua exterrita fuerat; piscem se alia in brachio habebat, quem mater a ppeti rat. Bruta hare quibusdam persecte expressa , , videbantur: mihi tantum erant macula nigra, is di villosa plerisque similis, quae aliquando,, in genis conspiciuntur, quaeque nullo nomi- ne insigniuntur, quod nihil, cui s miles sint,
,, inveniantur. Pisci macula tantum erat cines, racea
servationes omnes squidem, experimenta, hypotheses omnex hac in te excogitatae, in quam humana mens ulterius progredi non posse vid tur , nihil hactenus. satis perspicuum, ac suadena protulerunt ia
organteum vitae principio donatum, e germine nascens, intus susceptione incrementum capiens, aliqua ratione organis animali simile, ab hoc sensus defectu natura diversum. Regnum vegetabile a borantea consideratur, quae scientia v
getabilium historiam, & physeam consideratio..em complectitur. Bolaniet iam ad centum, & viginti quinque mille plantarum species in veteri, ae novo Ose
139쪽
x36 Theoria TeIluνἰ s. be, quem perlustrarunt, detexerunt. S; univeris sum orbem percurrissent , supra ducenta millia fortasse reperissent . Plerique tamen bolanici magis in plantarum nomenclatione elaborarunt, quae exiguae est utilitatis, quam in earum pro
prietatibus , a quibus utilitatis plurimum capi posset. 362. Adansonus regnum vegetabile , ut antis male , partitur in species uni sexas, bisexas , asexas, sive neutras is 463. I. In plantis Decies sunt unifexa, quarum i licet individua mares tantum sunt, aut faemi ianae . Hujusmodi est cannabis, cujus planta quae ἀvis sexu n habet unicum, & exclusivum. Planista florem gestans, aut stamina mas est, sive inia dividuum scecundans: planta semen habens fie-mina est, sue individuum tacundatum. Hujusmodi quoque est pistacium, & palma, quarum plantarum mas flores tantum gestat , is minavero fructus nunquam edit nisi mas proxime fatus sit. II. Maximus plantarum numerus Iheeἰa b exaest, ubi planta quaevis mas smul , & faemina ct flores ineundantes edit, & tacundandos . Hujusmodi est triticum, cujus spica primum flores edit, & stamina, quae in squammas delapsa,
eorum calicem. substantiam incundant in triti Cum mutandam. Generatim pulviscutis florum stamina obtegens in arboribus, ac plantis Omnibus is est, qui fructus gignere debet in stigma.
ta delapsus, ubi formari debent . Passim in ariabore bisexa flores mares, & taminae eodem ramo insistunt, aliquando diverso, ut in ficu, in eastanea, aliisque pluribus. III. Sunt tandem oecies afex a nullo sensibili sexu, nec mares, nec se minae, quae surculis nullo flore, nullaque iscundatione propagantur. Classis haec nondum satis nota paucas planintas numerat.
140쪽
363. OBSERUATIO. Vegetabile quodvis, ut
animal, e germine nascitur. Germen est succus nutritius redundans plantae illud producentis. Exempli causa, in quercu succi varii redundantes in arboris typis elaborati ad partes omnes nutriendas, ad extremos ramos deponuntur,& in glandes eonformantur . Glandes quercui sunt, quod ovum gallinae e speciem propagaro debent. Sicuti in ovo germen est, in quo praseipua pulli rudimenta iunt quodam dumtaxat caloris gradu indigentia, ut explicentur, &pullus fiant ita in glande germen est, in quo prae ei pua vegetabilis rudimenta sunt quadam dumtaxat sermentatione in solo indigentia , ut quercus fiant. Vegetabilium' germina in plantis vari is modis fiunt, & disponuntur; nullum tamen vegetabile sine germine, a quo primitus sit, proει ducitur. Hic apparet, systema nostrum de vegeritabilium quorumcumque propagatione corollarium esse dumtaxat systematis molecularum organicarum, quod in animantium propagatione sequuti sumus sss . Germen plantam quamvis producens est tantum molecula organica plantae , aqua producitur , assimilata .
Virtus plantarum propagatrix passim in seminibus extra terram productis sta est; ut in quercu, in tritico, in cannabe: nonnullarum in buliabo est , & in radicibus sub solo protensis, ut
in tu tipis, in anemonibus, in ranunculis; aliam Tum, ut arborum, in partibus fere omnibus invenitur: in seminibus, quae opportuno solo man
data vegetant , & in ejusdem speciei arbores crescunt . in ramis, qui excisi, & terrae defossi radices agunt; in radicibus, & surculis, qui a trunco separati, & solo commissi arbores fiunt illi similes, a qua avulsi fuerant.