장음표시 사용
141쪽
iat Thereia Telluris. Flores, or fructus vetata biIIuis. 364. DESCRIPTIO. Florex plantarum pro ductiones sunt, qui illas ornantes ad plantam illos producentem fructibus ste undandam sunt destinati , dc ad germen edendum a quo pro pagari debet. Nil sane visu Iueundius horta floribus coIore, dc odore variis natura, ct arte consito. Ibi visus. & olfactus mira, atque innocua voluptate capiuntur, quocumque convertantur. Flores
suos horti dominus contemplatur , in florum cultura aemulus illi invidet, mulier formae studens illos ad ornatum carpit et ego ut philos phus tantum eos contemplabor. Flos generatim in se principium habet germinis speciem propagantis. Tres praecipuae partes sunt elus naturam constituentes: calix, corolla, cor.
I. Cauae est involucrum exterius partes omnes sustinens, ac protegens: passim viridia est a aliquando in folia colorata convertitur. δ, II. Corolla est pars floris colorata I naturae ornandae nata videtur, & cordi ab aeris injuriis protegendo, quod praecipua floris pars est. III. Car est floris centrum . Passim stamini bus, dc pistillo constat. Stamina filamenta sunt quae e centro floris attolluntur corpusculo in summitate insistente, quod vertex dicitur: verintex hic pulverem floris saecundantem continet. Pisillum tubus est staminum pulveri excipiendo in cavitatibus, quae sigmata dicuntur: ibi semina nascuntur. Pistillum passim in floris eeniatro situm est , ut in liliis, & semper germinis plantam propagantia receptaculo communicato Flos naturam ornans , nobis saepius: gratum omum comparat, semen nutνiens, farisam optia. suam. Ipse in pomum in malo convertitur , iusea
142쪽
eli naturae ineo mi a. Plantarum virtus geneis
rans, seu germen species propagans passim subialtantiae quadam involutum nascitur , quae an iis mantium alimentum, & esca pergata est. In fructibus eaedem praecipuae partes, quae in DI antis, reperiuntur pellis nempe , seu memiati ranae , pulpa L sea carnes L fibrae , lea corpus ligneum.. Inter fructus alii semen serunt, alii nucleum, fragilex alii sunt, alii succo redundantes, alii farinacei, alii lignei, alii in te . xa, infra terram nascuntur , alii in aere hi solitarii, illi in racemos collecti. Aciditas, quae illis initio inest, passim evanescit , quum
OBSERUATIO. Sicuti animal suceis
nutritus alitur in variis cribris , dc typis machinae animalis. elaboratis scr); ita vegetabi-la nascitur, α explicatur ope succi nutritii ab
esus raedicibus, & soliis vecti, re ab ejus orga-
Plantae aquam e terra hauriunt , atque ebl-hunt comatis earum radicibus, quae totidem tuisbi sunt, & aeris humiditatem foliis poris scae tentibus in. quibus. Innumera sunt tubulorumibh incipientium, aut desinentium orificia. Quum aqua tua plurimis heterogeneis corporibus assini. tale tros I, horum pleraque semper soluta sese Jet i. ipιλ ylkntas permeans innumeras , variasque in illa ubstantias vehit, quae illi immixtae plantarum luceum effetunt. I. In plantis observatus suit Deeus afraudans, cc succus ducandens . hinc humorum, & succi nutritu in vegetantibus circulus, ut sanguinis, re humorum in vegetantibus. In arboribus detecta sunt vasa υ--atiro, quae humorem, &iuccum nutritium vehunt i vasa propria , Per quae
143쪽
. quae succI cuiusque arboris speciei proprII seruruntur ; de vasit etiam aereis suspicio incidit, quae traehaas vocant , in spiram ducta circa truncum, ad humorum, &succi proprii facilem circuitionem reddendam destinata. II. Quum non omnes terrae succi cuique vegetantium speciei snt opportuni ; vegetabile quodvis organis instructum est aptis succos sibi congruos admittere, dc cribrorum, ac typorum suorum aditum iis interdicere , qui inepti sint . Succi in plantam admissi in illa miseentur , dcelaborantur in innumeris canalibus , dc cribris, quae animalium stomacho, intestinis, venis lacteis comparari possent. Transpiratio tum sensilis, tum insens lis quae in vegetantibus certost, ut in animantibus, unica est plantarum secretio . Humoris , dc succi canales in innumeros ramos divisi, ut in animalibus venae, dc arteriae plantae partes omnes alunt succos ad illas
s. vehentes cuilibet parti congruos, trunco, cor
tici, foliis, fructibus . Horum pars redundans
aptis receptaculis excepta in germina converti intur: haec exigua serma id sunt , quod planta
majori. III. At enimvero qua ratione, quove physicomachinamento plantae duae diversae , ranunculus, dc brassica , ficus , dc quercus capillatis suis radicibus in eodem solo, foliis absorbentibus in eodem aere humido succos seligunt euique congruos λ Num haec stipponere inanes chiis maeras fingere est Non sane: hypothesis valida ratione innititur; eam squidem simplicissimum experimentum nobis suppeditat. Αquam, vinum, oleum in amplo vase commisce rtres chartae taenias unam oleo, alteram vino , tertiam aqua una extremitate imbue . Hac extre., initate humectata vasi illi immersae singulae exi tra vas liquorem stillabunt , quo imbutae fue-: runt, altera scilicet , oleum, altera Vinum , j tertia aquam, liquoribus non commixtis . Ea
144쪽
dem ratione ρlaniarum antlia concipienda est, quae humores tantum hauriens suis organis ,
suaeque naturae congruos , ceteros omnes reii
cit. Ficus succum magis laeteum haurit, quercus magis ligneum, ranunculus versicolorem .
Profecto novum est hoc attractionum specialium alibi statutarum sundamentum .i
366. OBSERUATIO. Vegetantia ratione ma gnitudinis dividuntur in arbores, in arbusta ,
in kerbas : organa in genere eadem omnibus sunt . Ut haec aptius expendamus, ea in arboribus, ubi majora sunt, considerabimus. In arboris ramo transversim caeso quatuor praecipua observantur medulla, Iignum, cortex interior, cortex. Idem in trunco cernituri hic
enim majori mole idem est, quod ramus. I. MeduIIa secus axem trunci cylindrici est celia Iularum congeries interstitiis discretarum : texturae cellularis species utriculis virescentibus , &succo plenis composita. Medulla haec in minoia Tibus ramis maxime apparens tempore durescit, ct in annoso trunco passim disparet. II. Lignum est trunci pars durissima stratis Circa allem concentricis distincta. Est fibrarum longitudinalium congeries invicem arcte conne xarum innumeris tenuibus fibris transversis, quae ab axe ad corticem explicantur. Lignumproprie dictum usque ad intimum corticem extenditur. III. Cortex intimus est stratum, seu zona ligni imperfecti intra arboris lignum, dccorticem situs. Cortex hic a persecto ligno differt colo. re, & duritier fabri illum ut parum solidum , & te redini obnoxium reiiciunt . Sunt hae postrema incrementi strata, quae nondum in ii, gnum obduruerunt. Arbor quotannis novo strato ligneo inter corticem utrumque aucta , in lignum vςrtit corticem intimum, qui continen-
145쪽
, et TIeoνLs Tetlaν s. ter novorum stratorum, quae adduntur , prestsione durescit. Arboris aetas ex ligneis stratis axi, di eortiet inelusis es ignosci potest; quotannis enim novo strato augetur: annorum ergo numerus stratorum ligneorum numero aequalis est . IV. Creten arboris involucrum , di veluti pel. Iis est. Praecipua arboris organa in cortice sunt rtribus praecipuis partibus constat, libro, cortice medio, epidemide. Libeν tenuium pellicularum dongeries est Iibri paginis similium intimo cortici immediate adhaerentium . quotannis vere congeries haec velliculis concentricis consam a reliquo corti Te separatur, & fit novum intimi corticis stratum. Succus librum inter , & corticem medium vermeans novum pellicularum stratum inter coriaticem medium, & anni praecedentis librum quo
Eρidὸνmis est pellis extJma strata omnia corticalia involvens . Membrana eli tenuissima , semper dia phana , passim a chromatica, elastica, ct aliquantum poris scatens. . Cortex meditas librum inter, & epidermidem situs constat fibris ligneis longitudinalibus, va- ss propriis, textura cellulari . Ab his tribus
praecipue pendet plantarum vegetatio . Fιbrallinea longι rudinales vasa sunt cava , per quae humor fertur i haec invicem adhaerentia nulla anastomosi , nee valvulis ullis communicantibus
textum essiciunt reticulare fasciculis, cujus plagae longiores sunt quam lataee sunt hae Veg tantium musculi. Vasa φνορνia sunt tubi lo gitudinales fibris lymphaticis adhaerentes, Cc fuc Co plantae proprio repleti; cujusmodi est lac in ' ficu , resina in pinu, manna in quibusdam Italiae fraxinis, oleum , aut mel in quibusdam noribus. Succus proprius est veluti plantae sanguis ro ejus fructibus notas indit peculiares et humor est ejus lymphar parum ab aqua pura in plantis quibusdam, ut invitis lacrimis differt. Taxια-
146쪽
seoν Ia Tolupti. γε ερὶ Iaνti est ves eleutarum collectio orificiis, de ad latera invicem conjunctarum, nulla sensibiali communicatione, & inter fibrarum lymphaticarum intervalla iacentium
67. DESCRIPTIO. Instio teneratim ea
Conjunctio plantae alicujus portioni alterius , cum qua unum corpus essicit , dc vivere pergit. Portio, quae jungitur, surculus dicitur , po tio, cui inseritur, nutrix est. Variis modis instio fit: fissura, eorona, tibia, clipeo, appositione. Haec omnia tandem in idem recidunt ;eficiunt scilicet, ut nutrieis plantae succus in surculum transferatur , & ut succus in surculi typis elaboretur. Sy lvestris arbor poma da bit acerba tantum, dc parva ; s illi surculus Crustumiae piri inseratur crustumia pira dabit perpulcra, dc suavissima. Contra vero surculus sylvestris arboris optimae, ct fructi serae arbori insertus, poma dabit sylvestria tantum, dc in grata. Instione ars naturam perficit in plan iis, quae fructu, & floribus sedulam hominum Culturam merentur. De his praecipua nonnulla delibabimus.
l. Arbores omnes e semine, aut nucleo na
tae, etsi fructus optimi fuerint, sylvestres sunt tinsitione indigent, ut acrem suorum fructuum
saporem corrigant. Insitus surculus succos exucipi suae naturae congruos, dc extraneos reii cit . ' .
II. Sylvestris arbor ..in qua insitio facienda
est, natura esse debet aliquatenus iurculo inserirendo analoga. Quare si tu reuius arboris semina serentis arbori nucleas in fructibus serenti inseratur , aut vim versa , olaum, dc opera perditur: arbores, quarum succus diversis temporibus moveri incipit, quarum flores non eodem tem
MN ς luamur, nec fructus eodem te me
147쪽
04. Theorἰa Teliustis. inaturescunt ἔ in quibus tandem. natura nimi diversa est sive specifica ligni duritie sive nimis heterogenea corticum structura invicem instae cultoris labores eludunt . III. Ut insitio rite fiat non opus est, nutri cem sylvestrem esse: furculus pomi sui saporem servat, & per scit in culta arbore vegetans . crustumiae piri surculus , exempli gratia, cuivis analogae nutrici insitus crustumia pira semperseret; at arbor culta magis exquisitum fructibus
surculi insti saporem indit, quam arbor sylvein stris ejusdem speciei. IV. Quibusdam libris de re rustica nimis fidendo putatum fuit, fieri posse, ut extraordinaria , dc mira poma obtinerentur quosdam surcuislos fructiferos arboribus non anaelogis insereniado; puta pirum pruno, aut quercui , persicum nuci, aut salici , morum malo cydoniae , aut ficui: at experientia inani spe decipi haec tenis
s 86. EXPLICATIO . Surculus insitus est. plantula organis omnino smilis arbori , a qua avulsus suit. Primam ergo naturam dc in ariabore, cui inlartus suit, servare debet. Nutrix uatura . surcula analoga e solo radicibus haurie, eosdem succos , quos ante insitionem ebibebat. Succi hi, atque humores arborem , a qua attrahuntur permeantes ultra locum insitionis progredi nituntur, atque aditum sibi aperire fluis dent per surculi vasa propria, dc lymphatica . Inter hos surcali tubulis occurrentes parS eo arum tantum iurculi succis , dc humoribus analoga admittitur, dc per ejus vasa permeat se leio ejus naturam mutans. Pars humor uin heterogenea nutricis sve cultae, sua sylvestris sit iis itur, & rei jestur , sive meatus illos admittere apti de u , si ve assinitatis ad eos iat trahendos Laptae desectu. s6 si;ὶ HSurculus, dc arbor nutrix ut simul vegetent ,
148쪽
habere debent . . um natura nimis diversa
sunt, nutrix succos surculo praebet suae naturae non consentaneos, nec aptos in ejus substantiam converti. Quasi vero coIumbum, aut gallinam sceno, quo equus pascitur, aut cadavexibus, quae bruta carni Vora vorant, alere vellemus. Quum surculi succus ante nutricis sucia cum moveri incipit, surculi substantia transipiis ratione dissipatur, quin nutritione reparetur. Si diverso admodum tempore surculus, & nutrix florent, succi floribus, dc fructibus producendis idonei eo ipso tempore surculo desunt, quo illis indiget; sterilis ergo erit. Quum serius surculi fructus maturescunt, quam nutri eis, haec succos vehere desinit eo tempore, quo suis fructibus illos nainistrare cessaret; sureuliergo fructus peribunt nutritionis desectu. At quum surculus, & nutrix natura, florirum explicatione, & fructuum maturitate conveniunt; in ejusdem nutricis ramis in totidem diversas arbores instione mutatis plures cum voluptare videmus florum, & fructuum species,. quae alternatim oculos, nares, & palatum suavitate afficient.
36ρ. DESCRIPTIO . ibosita eorpus est in
terrae visceribus ortum, nihil animantium, aut vegetantium organis commune habens , coagulatione, & juxta positione formatum, nul Iaintrinseca vegetatione. Hujusmodi sunt metalla, lapides, sulphur, olea quaedam , & bitumina in terrae snu formata. Ex genere: I. Fossilium nomine vocantur corpora omniat Iolida , aut liquida, quae nulla vegetatione sor- PHL Tom. II. G man-
149쪽
In terrae. visceribus. ut νII. At accuratius fossilium nomine ea veniune quaecumque in fodinis nascuntur . & ex sim: vis extrahuntur. Fossilia a Iia nai υα sunt, qua scHicet interis rae visceribus Iuxta positione, & nulla vegetatione formantur r uti metalla, lapides, sales , sulphura , bitumina . AIta sunt fossilia keteromorphax terrae extrae mea, corpora scilicet , quae antea ad regnum anima Ie , aut vegetabile spectaverun r, & in rerrat visceribus sepulta alia primigeniam nat Tam servarunt, alia aut Iapideam , aut metalin
Iicam naturam Induerunt, aut alia ratione min. xatam a
III. Substantiae metallicae purae me acta diis cuntur; quae heterogeneis substantiis admixtae sunt, ut saepius sulphuri, & arseni eo admixtae
an veniunturi mee ila impura nuncupantur ' corpora heterogenea metallis admixta, dicuntur metallorum mικι mea: substantiae in quibus meis ea Ida, aut sessilia formantur , dicuntur eorum
diua metaLLica.s o. OBSERUAI ΙΟ . Pluribus in laeis in terrae visceribus metallicae fodinae omnis generis reperiuntur , seu Composita naturalia, ire quibus metalla persecta , ct imperfecta , tuis semimetalla r 28 in continentur variiI heterogeneis substantiis admixta. JHixta haec a nata ra in subterraneis suis ossicinis producta metalia Iicas proprietates in terrae sinu non habent rad has illis impertiendas ab admixis corporibus egreganda sunt , quibus in matrice alligata, sunt . Matrix passim intra terras serpit ramis amplitudine, & figura diverss. Hi rami eo ditiores sunt, quo majorem metalli copiam, ec
150쪽
- TMονἰa Telluris. I 47 minorem corporum admixeorum 'eontinent .
Quum aliquando metalla pura reperiuntur , dc metallicis suis proprietatibus instructa, nec heterogeneis corporibus permixta, dicuntur me alia nativa , puta , aurum nativum, argentum nativum , cuprum nactivum ἱ raro tamen inveniuntur.
I. Cireulatores, & indocti virga dioina orta fodinas quaerunt; stulte quidem ; neque enim magis hac virga fodinae, & scaturigines invenientur , quam fures reperiantur . Physici so-dinas metallicas esse alicubi suspicantur , quum in solo lapides spaticos, aut quarteum dictum vident, exiles arbores , ac languentes, color destitutas; quart Euin enim, & spatum lapides sunt, qui ut plurimum metallorum sunt mari trices ; & vapores sulphurei, dc metallici a seis dinis exhalantes solum circumstans sterile efficiunt. At certa methodus, quχ innotescat num
alicubi fodina st , est soli effossio ubi fodinae suspicio incidit.
II. In fodinis metallicis metallum multo sulphuri , arsenico, terrae non metallicae admixtum est. Ruum metalli copia tanta est, ut cum lucro effod a tur , tunc fodina nomen sortitur. Quum nimia prae metallo est sulphuris , arsenici, terrae non metallicae copia, alia nomina effossio sortitur pro materiae natura : saepius Ayrites nuncupatur, quae lapidis igniferi species est . Passim sed ina ejus metalli nomine insignitur , quod effossum majus lucrum affert et quare cupri, & argenti mixtura argenti fodisa nuneupabitur , si argenti copia pluris aestimetur ,
quam quidquid cupri inde effoditur. III. Quum detecta fodina , dc experimento
probata censeatur ea esse , quae effossa lucrum afferat, metallum educitur, & conteritur. Lotio primum partem avehit substantiae terrae ;inde ignis metallum liquat, sulphura, & arsenicum absumit , terras , dc lapideas partes sein G a Pam