장음표시 사용
171쪽
dat sal neutrum sublimatum, & solidum, quod
est sal ammoniacum AEgyptium . Illustris Bo rha avius censet sal hoc aptum esse substantias omnes animales a corruptione praeservare . Salhoc, ut praecedens, ad tria regna spectat. La pidἰcIna.
terrae pars passim substantia terrea , & lapidea
constat. Substantiae terrea in aqua molliuntur , in tu inescunt, segregantur, sciabiles fiunt et aquae immiscentur, non solvuntur. SMMantia lapidea partes habent magis invicem colligatas. ita durae , & connexae sunt, ut aguat immergi possint quin molliantur, dividantur, friabiles sant, misceantur, aut solvantur . Hac generica notionea terra pura , qua praecipue constant , distingui possunt .
I. Lapidum alii sunt satis molIes, ut se lenites; a Iii plurimis poris scatent, ut pumex ; alii durissimi sunt , ut acates , & adamas . Inter gemmas praestanti sit mae tanta duritie sunt , ut chalybi vel maxime temperato resistant, nCc nisi adamantis pulvere poliri possint : pulvis hie duobus adamautibus rudibus invicem perfricatis
II. Lapidum alii opaci sunt, & vulgares, alii diaphani , & pretios . Illi partibus crassioribus constant, magisque heterogeneis ; hi partibus tenuioribus , modo homogeneis , modo heterogeneis . Alibi de adamante , ct crystallo monta-DO egimus . igi)Ex genere lapides a terris non differunt, ni is duritiel, & partium connexione: totidem igitur lapidum species distingui possunt, quot terrarum partibus, dc proprietatibus diversarum . Earum
formationem alibi explicavimus ia sso. DIVISIO. In quinque piaecipuas classes lapides distingui possunt . Hae totidem diversas
172쪽
Thooνἰa Telluνἰs. I 6 naturas exhibet . quarum singulae in magis peculiares classes plurimas iterum distribui possunt. . I. In lapides argillaeeos , quos acida non lae dunt , & qui communi igni durescunt. In hace lasse plurimae lapidum species continentur Ο-mnes valde similes partibus granulatis , dc qualitate vasis agulorum , quae argillacea sunt. II. La lapides ealearios, qui ab aeidis solvuntur , dc igne in calcem convertuntur . In hace lasse sunt lapis calcarius vulgaris , marmor sspathum calcarium , sta lectites, alabastrum calcarium. Phy sici nonnulli lapides hos testaceis lapidescentibus constare censent r fortasse magis naturae consonum esset dicere, testacea ipsa substantia constare illi simili, ex qua in terrae visceribus lapides hi a natura formantur . III. In IσρIdes ensos , qui in acidis non solvuntur, quique igne in gypsum convertuntur , quod a vulgari calce admodum differt. Hujusmodi est materia quaedam lapidea , quae videtur essetanum terra obdurata , seu lapis calcarius ab acido vitriolico solutus, dein induratus , & in crystalla concretus. Materia haec maxima in copia pluribus in locis est , ubi montium series fatis longas esticit , ut prope Parisios ad Mon
IV. In lapides igne eentes , qui in acidis non solvuntur, dc chalybe percusi se intillas jaculantur . In hac classe sunt silex , achates , jalpis ,
adamas, crystallum montanum. Eju, principium seu constitutivum est arena tenuitate, puritate,
crystallis diversa s 133 3. ClasIis haec potissimam
partem continet Iastidum vitrifieabilium ; qui ita appellantur , quod purissima , maximeque elementari terra constent , quam chemici terram vitrificabilem nuncuparunt. Terra haec omnium
maxime a pyra est refractaria, futioni resistens. U. In lapidesfusilas, qui sponte, nullo me n-struo illo ignis gradu liquantur, cui praecedentes restiterunt. Gravissimi sunt, nee chalybe Per-
173쪽
eum seintillas emittunt. Hujusmodi est spathum
se leniticum, quod in acidis non dissolvitur, sed valido igne liquatur, inde in vitrum convertitur. Hujusmodi quoque sunt nonnullae aliae Iapidum speetes iis probe notae , qui rei vitrariae
dant operam 13s . Hi liquantur , & nullo
menstruo in vitrum serme di aphanum convertuntur ; lapidum horum vitreorum naturalis liquabilitas certe oritur a materia aliqua illis comis mixta, quae menstrui munus gerit. 39r. Figulina est impersecta naturae inpetrificatione imitatio . Argillae materiam praebent earum proprietate formam quamvis sumendi ,
tum soliditatem , & duritiem ab igne obtinendi, a quo humiditate spoliatae intimum partium
conctatum obtinent . At quum argillae partium tum tenuitate, tum assinitate, & tenacitate admodum variae sint . hinc ea oritur diversitas , quae in testis tum Faventinis , tum Sinensibus Observatur. Hae omnes sunt tantum argilla partium tenuitate, & tenacitate diversa, igne exeocta, & durescens. Testa Sinensis videtur esse argilla ad quemdam vitrificationis gradum excocta.
s; x. OBSERVATIO. Lapidum omnium maiaxime singularis, utilis, percipi dissicilis marnas est . Hic, quasi tutelaris genius, per mare nauiatas ducit, viamque indicat, quam sequi deben equum aliis indiciis omnibus sunt destituti. Magnes lapis est serrugineus , qui in ferri fodinis fere omnibus reperitur 373ὶ; modo rudis seriari eolore, ut in India, in Sinensi regno, & ita regionibus omnibus borealibus . modo nigricans, ut in Macedonia . cineraceus, ut in Lotharinia gia; rubricans, ikt in Devonia. Quinqua praecipuae in magnete diroprietates considerandae sunt . I. Magnes alium magnetem, vel serri frustum ad
174쪽
ad se trahit , sibique adhaerere cogit . Est haσrius attractio: vis mechanica a generali, & peculiari attractione diversa . Vis haec attractiva a corpusculorum affluxu orta videtur , quae reciproce a magnete in serrum, vel in alium nis-getem feruntur: at phaenomeni hujus causa, &machinamentum prorsus Ialet ; omniaque hac super re systemata hactenus excogitata inania sunt, nec attendi digna . II. Magnes vim suam attrahentem ferro, quod tangit , communicat nihil ipse suae virtutis a-
mittens. Est hae ejus eommunicatio r proprietas physica aeque, ac praecedens, vera, & inexplicabilis. Ferrum magnete perfricatum verus magnes censeri potest , & ad eadem experimenta usurpari. Binas has magnetis proprietates noverant etiam veteres.
III. Magnes veluti microcosmus est : suos ipse peculiares polos , suum aequatorem habet zsuorum polorum alter ad boream tantum, alter ad austrum tantum dirigitur. Est hae eius directio. Magnes proprietatem hanc chalybeae acui communicat , quae in fulcro aequilibrata aciem alteram ad boream, alteram ad austrum dirigit.
Es Hae acus nautica , quae nautis , mercatoriis
bus , belligeris populis maria immensa patefiecit. Haec magnetis proprietas in Europa a saeculo decimo tertio , vel decimo quarto dumtaxat nota est.
IV. Magnetis poli tum in eadem regione, tum in diverss non semper ad idem punctum boreain Ie , & australe convertuntur . Magnes libere suspensus, ut &acus magnetica, semper polumborealem ad boream , australem ad austrum dirigit: linea haec directionis modo ad orientem, modo ad occidentem sub diversis angulis declinat. υώae eius deelinatio . Et si declinatio haec a loco
ad alium , aliquando & in dies varia st ; ob servatum fuit, ex genere declinationem sere in omnibus mundi regionibus orientalem fuisse Q
175쪽
r et Fbo si TellurIs. anno asso ad I 664; anno 1666 aeum magnet is eam polos ipsos respexisse; deinde daelinationeis Dis oecidentalem . Nolletus eam Parisis inumnit anno x ε 3 graduum et g ,3o ; ut ab ipso Cassino nos audivimus se videtur sexto quoque anno gradum unum augeri.
V. Magnetis polr boream, & austrum respitientes non semper, dc ubique caelestium polo tum altitudinem servant. Sub aequatore acus magneticae directionem habet ferme horizontalem in dilano hori Eontis per mundi polos transeun te F at quo magis ad alterutrum polum accedi-urus. acus eo magis infra polum , ad quem accedimus, inclinatur, & alterum versus attollitur a quo recedimus, semper fere plani horizontis directionem affectans . Est ώae ejus inetina iiD. Harum quinque proprietatum causae phyli eae adhuc latent , sertasse sub naturae velo ae eernam latebunt. 3 3. NOTA . Magnes e fodina eductus vimiuttractivam tenuem habet: si vero armetur ita serar ejas vis omnis , dc emanationes omnes ad Wim polos colligantur, quos antea accurate co-ςnoscere,.& definire oportet , vis haec attractiva plurimum augetur . Vis haec pro magnetis, magnitudine , &praestantia varia est. In Acade-imiae scientiarum historia legimus , magnetem suisse pondere unciarum undecim, qui viginti , de octo ferri libras attollebat, nempe proprium imisus quadragies, & ultra; at praestantiae gradus hic ne proxime quidem in magneticis lapidibus prussim sperandus est , ne in illis quidem. qui praestantes habentur. Magnes optimus censetur, quum octu plum , aut decuplum sui ponderis attollit. Societas Regia Britannica magne tem habet, qui pro magnitudine magnum pondus non attollit , sed ad novem pedum distantiam acum attrahit. Duorum magnetum , seu duarum aeuum magneticarum poli oppositi sese attrahunt , peli
176쪽
Theoria Tellurιs. 173 analogi sese repellunt. Polus borealis unius magnetis polum australem alterius magnetis attrahit, borealem repellit; & reciproce. 394. NOTA II. In magnetibus vis attractiva virtuti communicativae non est semper proporistionalis. Nonnu Ili sunt, qui valide attrahunt , aut ingentia pondera sustinent, & exiguam vir tutem ferro, cui fricantur . communicant . Hi maenetes validi dicuntur. Alii sunt, qui parum
attrahunt, magnam tamen vim magneticam communicant. dc acubus fricandis aptissimi sunt :dicuntur hi magnetas generosi . Tandem sunt qui has proprietates simul habent , & validi simul sunt, & generosi .s93. ΝΟΤΛ III. Magnetes quoque artιβcIa Iei fiunt, nihilo nativis inferiores . Sunt hi laminarum chalybearum perpoIitarum fasciculi , quae magneti affricantur singulae , vel tantum altera alteri superducuntur quadam peculiari meis thodo nullo magnetis auxilio. De his, si lubet consule aut encyclopediam , aut Nolletum phy-scae suae volumine sexto.
norum magneticorum causam esse voluerunt materiae magneticae circa terram fluentis actionem aut impulsum directione meridiani a polo ad polum variabili declinatione. Verum torrens kie magnetieus , qui num detur incertissimum est, nullo modo phaenomeni, quibus explicandis excogitatus fuit, satisfacit . omittamus enim quaerere num torrenS , seu vortex hic magneticus re ipsa existat ; Zc ejus dumtaxat actionem , dc influxum perpendamus et eisdem adhuc in magneticis phaenomenis tene bris obvolvemur . Quare, exempli causa , quibusque physicis principiis torrens hic magnetiscus a borea in austrum potius , quam ab ortu in occasum sertur quare unum potius , quam alterum magnetis polum ingreditur, quacumque
positione obliqua, dc perpendiculari respectu suaeri a direἀ
177쪽
a 4 Tbaoria Tolluris . directionis magnes statuatur Quare torrens hic non eadem phaenomena edit in auro, in cuyro , in marmore, in ligno, quae in magnete, de in serro a magnete attacto Ouo prodigio venti , dc procellae torrentis hujus Irectionem non perturbant De his nulla physica ratio, cui philosophus acquiescat , reddi potest . Alibi magne tismi eum fluido electrico analogiam ostende mus. ro 3, a Ior Foisilium formatio c
ys 7. OBSERVATIO . Physici nonnulli syst
mala confinxerunt, eaque inania, ut terrestrem
globum, qualis & in superficie, &in intimis apis
paret , mechanice sermarent. Hoc meo quidem judicio est pystea abuti , quae non magis quid mechanicum in primitiva terrestris globi formatione quaerere debet, quam in primitiva auris , aquae , lucis , caelestium orbium formatione r. haec omnia Dei ereatoris opera sunt . Terrestris orbis quum e nihilo eductus fuit terras certoe habuit, metalla, lapides, plantas, animalia, eatadem omnino substantiarum anima Ilum, vegetantium , fossilium species , quas habet modo . Tantum itaque quaerendum est quas ex legibus physieis diversae hae substantiarum species mutationes subierint. In regno animali, dc In vegetabili natura nova perpetuo individua progignit z eandem ne dc in fossili regno rationem sequitur . Exempli causa et elementa, quae animantium. dc vegetantium corpora componunt, destructis his indi viduis , in novas animales, dc vegetantes substan tias transformantur et idem ne, de in fossilibus
contingit ' Moleculae omnes aureae, argenteae, cupreae, ferreae, plumbear, arsenicales, marmoreae, aὸ amantinae, si licere, quae modo In natura sunt, extiterunt ne eadem natura, collectae,
aut sejunctae a mundi exordio ' An potius natu-
178쪽
ra in subterraneis suis ossicinis substantias qua-
Iescumque in moleeulas aut eas convertit, argenteas, cupreas, ferreas, plumbeas , adamantinas,
a Iiasque Quum hac in re experientia desit quae sola rem definire posset , liceat nobis aliquas
non ineptast conjecturas proponere. PROPOSITIO I. 398. Fossilia , qua a chemicis immutabiIIa een Lentur , aurum , argentum , platina, formari videntur dumtaxat partium Integrantium iuxta γ positione, qua primitus extiterin , ct a stuidis vehantur, is in unum colligantur , quin nova Aorum fossilium partes integrantes formentur.
EXPLICATIO. I. Ignis, &menstrua subteris ranea majorem activitatem non praeseserunt , quum ipsa in magna copia sunt, quam ignis , ct menstrua et, emica minori in eopia praeseserant. Chemia siquidem eorpora dissolvit, S iterum componit, quae ab ignibus, & menstruis subterraneis soluta fuerunt ; imo saepius ulte Arius ipse progreditur corpora componendo , &dissol vendo, quae Vesuvii, dc AEt nae vehemen tissimos ignes pertulerunt profecto Chemicis omnibus fornacibus validiores, minus tamen validos igne speculorum causticorum, & quarti n-dam chemicarum forn acum additis nonnullorum
menstruorum viribus. Atqui ignis, & menstruache mica nunquam ea fossilia componere, & dissolvere valuerunt, quae immutabilia judicantur: verosimile ergo est fossilia haec nullam in terrae viseeribus partium integrantium compotitionem, aut dissolutionem subire . Uero simile ergo est fossilium horum partes integrantes a mundi exorin diis extitisse. II. Actio ignis, & menstruorum subterraneorum fundit, diviὸit, attenuat, miscet, dispergit varis modis fossilia immutabilia , partium integrantium natura non mutata: debent ergo
179쪽
fossilia hare ab agentibus subterraneis innumeris modis eorrodi, dividi, misceri, transferri, quin
partes eorum integrantes primigeniam naturam
amittant . Horum fossilium immutabiles mole-culae ignis, a quo liquantur , actioni subjectae, acidorum, a quibus dissolvuntur, liquidorum ,& fluidorum, a quibus pura, aut mixta transvehuntur , locum mutant, colliguntur, aut disperguntur , conjunguntur , aut separantur , natura intrinsece non mutata; uti aurum, quod postquam omnes ignis, & menstruorum chemicorum vires pertulerit, postquam omnibus notis corporibus permixtum fuerit, semper aurum naiatura perseverat. Hinc ignium, & menstruorum subterraneorum actio permanens, fossilium alicubi desectus , alibi augmentum ; nulla nova partium integrantium sermatione, nulla harum primitus existentium naturae mutatione, aut inisteritu. Aurum, exempli grutia, quod effoditur, ab initio aderat purum, aut aliis corporibus cominmixtum ; Sc aurum, quod in vestibus , aut in supellectile affrictu deperit, iterum in insens tessaries divisum in terrae snu conditur, ubi mo ecula quaevis eadem perseverat, quae a princi
PROPOSITIO II. sys. Vorosimila est, inter fossilia , qua d/βνώἰt, mutari possunt, eui modi sunt metalla imia perfecta , femimetalla , lapides omnes, fossiGa ιι- tum inea, ct Inflammabilia , novas in natura compositiones fieri, qua perpetuo fossilium ἡον iam
partem defruant, is renovent in eorum parribus ιntegrantibus , o constituentibus .
EXPLICATIO. Ignis, ct menstrua chemica pro libito metallis imperfectis, dc semimetallis
proprietates metallicas auferunt , dc restituunt; ea in calcem, in vitrum, in terram convertunt
inis phlogisticum , seu partem inflammabilem
180쪽
Theoria Telluris. 377auserendor illa deinde primigeniae naturae reinstituunt smilia jam ablatis principia addendo. Ergo ignes, & menstrua subterranea, quae saepius chemicorum vires adaequant, aut superant in phaenomenis his producendis , eosdem effectus evidenter parere possunt; marmor, & slicem solvere, ac in terram vertere: argillam duritie , adeoque lapidis natura donare; arenas. liquare, dc in vitrum mutare: pluribus fossilibus phlogisticum adimere, in calcem vertere: phlogisticum hoc pluribus fossilibus addere, terris, fossilium calci, eaque in metalla convertere Phar nomena haec in materia passim a vulcanis erurictita observari facile possunt . Uerosimile ergo est, inter fossilia destructioni , & mutationi obnoxia novas perpetuo compositiones , seu novax omnis generis partes integrantes fieri, puta pluminbi, ferri, arsenici, marmoris, adamantis, bituminis, salis, aliorumque. CongotatIones, o petrificationes. 66o. OBSERVATIO I. Ad varias in terra
prosunditates cavernae magnitudine variae plurimae deteguntur, in quibus natura plures divitias explicat , quam ars in quavis regia domo exponere possit. parietes, columnae, cujusque fig urae corpora substantia solida, & lucida conia vemia partibus . colore, ramis infinite viria, id omne exposuisse videntur, quod praestantius hebent aurum, marmor , crylfallum, colores grata quadam confusione, quae tum vulgi aspicientis , tum physici observantis admirationem
excitat . Haec generico nomine congelationes
EXPLICATIO. Congelationes hae marmoris, crystalli, lapidum inauratorum, aut caeruleorum forma, quibus cryptae quaedam ornatae sunt, ut quae Auxellae sunt in Burgundiae comitatu ,