장음표시 사용
191쪽
6o6. DESCRIPTIO. A qua unum est ex
quatuor elementis corpora componentibus 179): est ipsa corpus pecul lare, diaphanum, inspidum, in odorum, maxime rarescens, passim fluidum , sensibile, & tactile. Aqua pura moleculis homogeneis constare videtur, in dissolubilibus, inflexilibus, minimis, laevissimis, lubricissimis , nul Ia ad sensum Inter se adhaesione , nulla vi donatis gustum, aut oliactum assiciendi. Aquae elementum passim in aquas dulces, sausas, & thermales dividitur: aqua in triplici hoc statu plerumque liquida est. A qua congelata solida est , in vapores exaltata fluida est. Quintuplici hac ratione aquae naturam expendemus.
6o . OBSERUATIO. Aqua pluvia , qua sontes, flumina, laeus effete est unica aqua dulcis et falsa autem fit quum per salis sodinas in
I. Agua pluvia in vasa pura, & immutabilia eo li ecta quum pluit est omnium simplicillima , purisIima, maxime homogenea , semper tamen partes habet admixtas salinas , terreas, sulphureas sibi extraneas; hoc plurimi chemici observarunt aquae accuratissima analysi in omnibus mundi regionibus. Substantiae hae heterogeneae sunt exhalationes, quibus imbuitur per athmo1-phaeram dilabens, quasque dissolutas tenet visua attractiva ros ). II. Aqua senton , is fluviatilis minus, quam oluvia. simple , ct pura est; per arenas enim,& ter
192쪽
, 33 Theoria A ua. de terras fluens plurima heterogenea corpusculare varia abripit, & iustinet, quibus assinitatem habet. Hinc variae aquarum hujusmodi qualitates pro diversis substantiis , quibus aut in telis luris superficie , aut in ejus visceribus imbuuntur.
III. Aqua putealis eandem, quam sontana , originem habet ; passim tamen durior est, indiri gesta. magis, ac stiptica I profecto quia, corpora heterogenea, quibus imbuta est , motu, &afflictu, quo purgatur aqua fluens, attenuata , macerata, ac veluti digesta non fuerunt'. IV. Aqua st nans, nullo motu turbida est, cineracea, Odore ingrato , sapore coenoso , qualitate noxia : vitia haec illi ab initio quodam putrefactionis eveniunt ex motus defectu , a pluribus plantis, atque in lactis in illa putrescentibus . Stagnorum vapores regiones, in quibus exhalantur, saepius inficiunt. U. Aqua eiserna νώm est pluvia in receptae uinta passim subterranea collecta: plantis, S animantibus optima est: sagnoruna vitiis caret; ne
que enim plantarum, Sin se torum putrefactione , ut illa, inficitur. UI. Arua laeuum eadem serme est, quae fluviorum, quum enim fuit, nihil ab illa differt;
si stagnet, satis aventis agitatur, ut purgetur, di a putrefactione praeservetur . 6o8. NOTA I. A qua dulcis, quae in navibus ad navigantium usum vehitur , corrumpitur in magnis caloribus sub aequatore: saporem putri
dum contrahit, & odorem exhalat foetentissimum et deinde in pristinum serme redit , di iteium fit potabilis. Uerosimile est, hoc putredinis initium a coris poribus putrescentibus sibi admixtis , aut a vasis erumpentibus illi obvenire: tunc paludum aquae ferme smilis est . At quum corpora haecheterogenea , quae secum attulit , aut a vasis hausit, quibus continetur , pauca sint, expleta
193쪽
Theoria aqua. Ityputrescentium horum corporum sermentatione , ista vasis ima petunt . Tunc aqua natura sua
in eorruptibilis 94 in pristinum restituitur .
Hoc vero in paludibus non contingit, ubi aqua perpetuo corpusculis insectis imbuta est , quae
semper augentur , sive aqua evaporante , sive semper nova vegetantium, & insectorum putrefactione.
6o9. NOTA II. Aqua pura, & pluvia multo
marina levior est. Pes cubicus aquas pluviae libras pendit 7o, marinae 73 , fluviati Iis a pluvia pondere minimum differt. Hinc elucet quare navis minus in mari, quam
4n fluvio immergatur ; & quare facilius in maxina, quam in fluviatili aqua natetur. 647 Aqua Sama. 61 o. OBSERVATIO. Aquar omnes marinae, sontium , & lacuum nonnullae multo sale imis butae sunt, acri, & amaro sapore donatae.
I. Aqua marina non aque ubiqua falsa es .
Majorem silis copiam habet sub Eona torrida , quam in temperatis; majorem in his, quam in frigidis . Passim a vigesima ad trigesimam sui partem salis habet: non igitur saturata est; ex inperientia si quidem constat , aquam sal ad quaris tam sui ponderis partem solvere posse. Censuerunt phy sci nonnulli maris salsedinem a salis montibus in imo mari sitis progigni , quos aqua successive dissolveret. Si tamen haeca era essent mare in dies salsius fieri deberet , novum enim sal in dies montium horum d isto lutione sibi compararet ; & experientia constat
nihil salis evaporatione amittere.
Uerosi milius itaque est , ut plerique playsici arbitrantur, maris salsedinem a sale illi a mundi exordiis immixto oriri: atque hanc a Deo sal sedinem duabus praecipue de causis inditam fuisse; nempe ad elementum hoc incorruptum serin
194쪽
Theoria Aqua. I,3 I. DUIIIaiio φὶ per elambieas nugis ad O ptatum finem accedit: at nondum sussicit , salistem communi methodo , ad aquam maris potabilem , & salutarem reddendam ; quod enim magis volatile est in partibus salsedinem , ct amaritiem essicientibus cum aqua in vapores attollitur dum distillat i i o . In aqua maris dc salfixum est, & sal volatile: utrumque acre, amarum, noxium: primum copiosus infundo elam. biei residet , alterum eum vaporibus aqueis calore exaltatur. Vapores hi collecti , & iterum sti l lati novam materiae acris , dc amarae quantitatem exuunt semper minus aqua volatilem . aqua tamen, sua his corporibus assinitate, adhuc
tantam eorum copiam cum vaporibus vehit, ut
adhuc vitiosa sit. Ceterum haec omnia tot dissicultatibus obnoxia sunt , ut raro in mari vinci possint. A qua marina vulgari modo stillata bibentibus maxime noxia est . Tenues alis ea ustici lamel Iae, quibus adhuc imbuta perseverat, tenuem fibrarum stomachi, intestinorum, aliarumque corporis partium texturam vulnerant ac lacerant . atque ita plurimas tenues fibras, ac vascula plurima obturant , coarctant , indurant , ut suis
muneribus inepta sant . Hinc pervicaces , saepius immedicabiles obstructiones producuntur , de tumores scirrosi, quibus iniectas aquas bibentes laborare solent. Vomitus aqua maris ciet, colicam, di arrhaeam, distenteriam, scorbutum ;nec sitim extinguit, imo irritat, & auget. optime ergo de hominibus mereretur , qui aqua maris potabili reddita innumeros navigantes aquas salubris desectu pereuntes a morbis, & a morte liberaret. Nemo
- Ara stillandi antiquis ignota erat: han si
195쪽
as 4 Theoria Aqua . Nemo maiori studio hae in re insudavit docto Anglo Haleso tota Europa arte experiun di, diligentia, patientia , sagacitate in experi mentis faetendis & iterandis celeberrimo . Nun is quam tamen aqua maris ab ipso stillata illi, ut optabat, ori grata, & sa Iubris obvenit. Primo aquam maris stillavit , & animadvertit miliaritam, quum ultra tertiam partem distillatio non . processerat, parum salsam, dc amaram esse; &urgente necessita te potari posse, non tamen communi usui, & diuturno opportunam esse , eam que eo minus potabilem fieri, quo magis distillatio promovebatur. Deinde putrescentem maris aquam stillavit , aqua praecedente puriorem sminusque noxiam obtinuit, quae tamen nec ipsa diuturno usui esset opportuna . Tandem aquam maris, quae a putrefactione ad pristinum statum
redierat, stillavit: ex hac aquam habuit duabus praeeedentibus pursorem, dc fa lubriorem, potabilem , & innoxiam . At Ha Iesius jam metae proximus difficultates augeri videbat ; dc esus inventa nullius ferme usus in marν esse poterant, ubi dumtaxat utilia esse potuissent. Postremis histe temporibus Applebius chemicus Anglus methodum iuvenit maris aquam si , Ie expoliandi . Hoc invento praemium non lavga Britanno senatu consequutus est , a quo arcanum hoc publici juris effectum fuit . est autem hujusmodi, ut in Encyesopedia relatum est. ,,. Unciae quatuor lapidis caustici , dc ossium ia, , calcem redactorum viginti serme aquae marinaeis amphoris immittuntur. Dein aqua haec elambi-
, , co stillatur si os . aqua stillans purissima est .
,, Ex peri mentum pari successu Rouellius itera- , , vit U . Lapis causticus & olla in ca Irem redacta intermedium, seu praecipitans esse possunt aptum sales causticos retinere,& absorbere ii 3 , dum
pars aquea omnibus noxiis corporibus exuta exaliatatur. Si tam certum est experimentum, ut asia
seritur . non admodum difficile erit aquam po
196쪽
tabilem seinpar in mari obtinere. is Facile eritis vasa stillatoria camino culinae navis aptare ;,, nulloque majori dispendio continenter aquλ marina stillabitur, dum navigantibus obsonia
Pois nerius quoque marinam aquam salibus spoliandi , & potabilem essiciendi artem invenit. Hoc obtinet stillatione aliquibus intermediis
adjuta, quae nondum manifestavit. Maquerus chemicus artatis nostrae tum scientia, tum praxi celeberrimus contendit, solastil- Iatione, si apte fiat , marinam aquam salubrem di potabilem reddi ; totumque artifieium esse inelambico ita statuendo, ut navis agitatione stillatio non interturbetur aquae undas ad capitellum coniiciendo. Recens experimentum feei , nobis dixit Maquerus hac occasione . Ignotus homo paulo ante Machonensem obsidionem Callisia sonerium adit, illique sgnificat , se aquam maris dulcem, & potabilem reddendi artem habere. Mihi secreti experiundi munus datum fuit. Magna ad me marinae aquae copia delata fuit rhujus partem stillavi, in quam ignotus ille nescio quid conjecerat . Aqua stillata omnino potabilis evasit : nihil omnino a fluviatili eodem modo stillata differebat . Priusquam experimenti exitum reserrem , eodem modo quod reliquum erat aquae marinae stillavi nullo intermedio eaqua in destillata omnino praecedenti si mi lis fuit: quare ignotus, cui quid feceram retuli, quique nullum discrimen inter binas aquas stillatas invenit, abiit, nec redire ausus eli nos ita docens , asserta intermedia sucum stantum facere , es ad mysterii speciem tantum experimento triri iuuendam usurpari.
197쪽
sς6 TώυνIa Agiis IIII. Evaporatio marinam aquam si Isedine, &amarore omnino liberat; pluvia enim, quae t ta ferme ab aquae marinae vaporibus est , nec amara , nec salsa est . In malaeta nautae navis latera spongiis, & arietinis pellibus nocte con- 'vestiunt. quae vaporibus a mari exaltatis imbuuntur: hae ex prestae exiguam aquae salubris , &potabilis quantitatem sussciunt. In evaporatione , quae lenis quaedam , & lenta in aere libe. xo stillatio est, vapores aquei attolluntur volae ilibus salibus relictis , quos artificialis stillatio secum asportat; sive ab ambientis aeris elastiei iatate,& gravitate retardentur. sve aer maxima aquae affinitate praecipitantis latium vices gerat ris illosque ab aqua separet ob majorem cum hae assinitatem. Gauterius Medicus Nannetensis artificiali mvaporatione potabilem aquam maris effieere te laverat , cujus methodus in praefatione inteτ- pretis Halerii descripta legitur e est haec praecipue sta in rotatione cylindri ferrei candentis
supra aquae receptaculum, cujus vapores ad commune opercu Ium concurrunt , ubi colliguntun . At quum tentamen expectationem eluserit , nimisque in mari incommodum sit, nec evaporatio hare a disti l latione re ipsa diversa st , iahac non ampliuι immorabimur . III. Aqua isermales.
6 in. OBSERUATIO. In pluribus regionibus sontes sunt , quorum aqua non dulcis est , ut pluvia , neque salsa, ut marina . In his aqua fossilibus substantiis maxime attenuatis immixta est , quas intra terras arripit, ubique iungie
s tos . Horum sontium alii calidi sunt , alii lfrigidi.
f. Aqua natura Da frigida es, nec nisi calore ab extraneo igne communicato incalescit. Quum intra terras meat, eo calore donata est ,
198쪽
Tώεονἰa Aqua. 19 qino meatus, quibus fluit, arenae, lapides, terrae, per quas sertur. Fontes dulces e rupe, vel ex profunda scaturigine erumpentes eandem serisane hyeme , atque aestate temperiem obtinent , ut thermo metri ope facile innotescit. Ηyeme ca. Iidat videntur , aestate frigidae , quia cum athmosis phaerae temperie comparantur , qua tunc affici mur. Hac ratione cryptae plures, ut quae sunt in specula Parisiensi, etsi eandem omnino aesta. te , atque hyeme temperiem habeant . tamen
hyeme ingredientibus calidae, ae sta te frigidae videntur. Si qua in his, & similibus cryptis aeri externo parum , aut nihil communicantibus temperiei diversitas est , haec est frigoris paulo
minoris aestate, quam hyeme. II. Aqua , etsi natura frigida , potes3 tamen Intra terras calefieri, sive ex proximo igne, sive ex intima effervescentia . A qua prope subteris raneum ignem fluens, ut prope vulcanum , aut carbonis folinam, loci ipsius calore incalescet. A qua per calcis, pyritum, corporum sermentescentium fodinas fluens, cum hisce eorporibus , quae attrahit, ac dissolvit, sermentescit, re ea.
lorem contrahit , quem ad scaturiginem usque servare potest. Hinc aquae thermales , quae pro
corporum, Per quae meant, natura variae sunt rex his aliae sunt bitumineae, aliae saponaceae, seris
rugineae , sulphureae , vitiiolicae , arsenicales , pro principiorum nutura, quibus imbutae sunt. Inter aquas thermales frigida dicuntur, quarum calor athmosphaerae, aut terrae calorem non
excedit ; calidae, seu therma es sa Θεροιο , caliadus dicuntur , quae majori , quam aer , 'aut terra, calore pollent. Quum plures ex his me dicis virtutibus insignes sint; chemia utiliter in
earum natura a principiis, quibus constant, investiganda operam navat. Studet itaque earum auamosi , seu principiis earum separandis , ac per pendendis : hoc obtinet aut evaporatione , aut
199쪽
distillatione tiro , aut philtratione, aut Praeeipitatione. ris
613. OBSERVATIO. Etsi aqua natura suida sit, tamen quodam frigoris grada fluiditatem amittit, & in solidam massam convertitur, quina laetas dicitur. - .
I. Aqua passim congelatur quum aeris ambieta tis temperies indicatur in thermometro Reau- muriano gradu o ; eoque citius concrescit , ac
durius, quo frigus asperius est. Glacies elicon telationis , seu crystallizationis species taxo in τsemper haec ab aquae superficie incipit. Initio In aquae quiescentis superficie acus formantur, quae aliae aliis junguntur ad angulum passim graduum 6 , aliquando 3o, aut iso. Grando est aquam
II Aqua passim eo facilius congelatur , quo nurior est : aqua pluvia facilius concrescit nuam fluviatilis, haec facilius, quam marina eiicee minus falsa salsiore facilius . In maribus horealibus , quorum salsedo minima est , aqua eo frigoris gradu concrescit, quo in magis australibus partibus non congelaretur , ubi mare saltas est. Sub circulis polaribus, & ultra mare quotannis hyeme concrescit et alicubi glacies alia alii adjecta ducentos , aut trecent ox pedes profunda est . In regionibus borealibus obtervatum est, quum aqua marina in vale aera ex ponitur , ejus partem magis aqueam illico In gla elem ad superficiem converti, partem magis la linam inseriora tenere. Glacies haec liquata feris me aqua pura est, parum salsa, parum amara , non tamen potabilis ; at pars fluida intra IIa ciem salsissima est, atque amari Isima et evaporata magnam exhibet salis communis copiam I 27 I.
Id in illis regionibus praestat gelu, . quod eva
200쪽
Tkaaria Aqua . 19qvorationes in salinis Manhemii, Lotharingiae, Mo.mmorotii in Burgundiae comitatu : magnam partium aquearum' copiam aquae adimit , & par
tem tali nam constipat, quae dissicilius congelatur , & evaporat. ix III. Aquae motus tardiorem, Zc dissicilioremessicit congelationem . A qua sagnans fluente facilius concrescit: fluvius leniter fluens violento ;ad ripas,quam in medio aquae cursu . A qua enim agitata, exiguas acus di vidit, ac innumeris modis diffringit, quae ad opportunum frigoris gradum formantur, & simul conjunetis glaciem essi ei unt. IV. In aqua congelata phaenomenon est , cuius explicatio est physicis perdissicilis . Frigus , quod corpora omnia constipat 2o 4 , quod e rum volumen minuit , quod iὸ ipsum in aqua praestat dum adhuc liquida perseverat , oppositum in aqua congeIata esset te eam dilatat, ejusque volumen auget . Propterea glacies aquae superinnatat. Ex Matrant experimentis , & observationibus aqua concrescens volumine augetatur decima quarta serme parte ejus , quod liquescens obtinebat : ita quoque ὸeeimam quartam specificae gravitatis suae partem amittit .Ex his sequitur, volumen aquae, quod liquidum pedes quatuordecim cubicos occupabat .., congela tum quindecim occupare. Hoc voluminis aquae congelatae augmentum . arbores in silvis violenter dissindit, rupes in montibus . Quum aqua arboribus inclusa eonia crescit, aut in rupium rimis, volumen auget , & immensam expansivam vim acquirit. Hac ratione gelu plantis omnibus noxium est , quum succo abunὸant: tunc enim magna aquae copia
imbutae sunt: haee gelu admodum dilatata earum longitudinales fibras disicit, tum de transversas, & organa diffringit . Gelu prompte s lutum sole ardente magis adhuc illis noxium est tunc enim quo gradu glacies primis stratis intercepta dissolvitur , laterior magis libere diri I 4 latλω