장음표시 사용
201쪽
aut crus, quod prompte ad ignem a gelu sesu
tenacitatem assequitur, ut vel malleis aegre fran
'ut iunt. Quae infra terras, ubi nassim I nior temperies esto quam quae aquam in terrae
Inter externa glaciei receptacula aeri sci
aevaldi est in Helvetia. Ibi profunda vallis ad
202쪽
mIntis clivum quingentos serme passus lata horis rendi maris agitati speemm exhibet, cujus intumescentes fluctus subito gelu correpti fuerint. Alia pleraque his similia in alpibus ad boream
praesertim vergentibus conspiciuntur. Iucundum sane physico spectaculum , quum die aestivo,&sudo e florente montis clivo eodem aspectu hyemis horrorem , veris flores, aestatis, & autumni fructus circumspicit. Inter subterranea glaciei receptacula omnium maxime singulare illud esset, quod in Burgundiae comitatu quinque a Uesuntione leucis proinpe coenobium Gratiae Dei situm est, si quae de illo feruntur vera omnia essent. Est hoc crypta profunda, ad quam via a borea in austrum adinmodum declivi descenditur; quovis passu frigus augeri sentitur. In subterraneam cryptam Pervenitur satis amplam, & altam , ubi semper thermometrum paulo infra gelu temperiem indicat . Celebre hoc glaciei receptaculum vidi anno x 76s serventissimis aestatis diebus, comite Μamielio tunc Gratiae Dei abbate , nunc vita functo. Ibi glaciei laminam tantum reperidiametro pedum octo , veI decem, pedem se me, & dimidium profundam. Α Mamielio quae sivi, num hic , ut serebatur , plus glaciei esset aestate, quam hyeme: quod sane phaenomenon
fuisset admodum singulare. Doctus , & sapiens abbas respondit, se quamdiu in Gratiae Dei corinnobio fuerat quovis anni tempore advenas cry.ptam videndi cupidos illuc duxisse, seque tum hyeme , tum aestate ser me eandem semper ibi
glaciei copiam vidisse: ceterum olim cryptam pulcherrimis columnis, ac pyramidibus ornatam
fuisse, quae cryptat hiatu dilatato solutae sunt;
eas tamen dum permanserunt, tum hyeme, tum
aestate perstitisse ; quare nihil fam crypta haec Prae communibus receptaculis habet peculiare
203쪽
sea Theoria Aqua . Glae ἰει Formatio. Qua ratione glaeies Armatur Quomodo aquassu laa in eryst 1llum solidum convertitur num ignis absentia dumtaxat aquae particulas nota amplius segregantis num extraneo corpore interposito aquae moleculas conjungente λ Quaestio est haec curiosa magis , quam utilis , de quis physiei diversa sentiunt,6 4. ASSERTIO. Aqua congelatIonis esse nomvidatur causa uniea Ignis absentia . partes Bain rarogeneas aquis ad Iaeras postulara videtur.
DEMONSI RATIO. I. Si aquae congelationis eausa unica esset ignis absentia r moleculanaqueae in glaciem concrescentes volumine non augerentur , sed minuerentur magis intimum contactum tunc assii mentes , a quo earum adhaesio est αα13: quod phaenomeno congelatio--Bis opponitur. II. Si causa unica congelationis aquae esset ignis absentia. aqua semper ad eundem frigoris gradum congelascere deberet ; quod adhuc experientiae opponitur. Constat e tam observationi' bus factis in Gallia, in Italia, in Anglia, in Belgio, in Rustia, eandem aquam non semper ad eundem frigoris gradum congelascere . seu
aquam, ut concrescat, modo majorem, modo
minorem frigoris gradum postulare. III. Si causa unica congelationis aquae esset ignis absentia, aqua denuo liquescens pristinam qualitatem, & salubritatem obtinere deberet ;quod adhuc experientiae adversatur. Constat enim, aquam ex glacie non ita plantis, & animantibus salubrem esse, ut pluviam, aut fontanam: cruditatem habere, quae gustando sentitur, quae quid extraneum aquae immixtum in adicat; quae non satis illam aptam reddit eahue,
the , ac cibis decoquendis; cui struma illa tribuitur, qua plerique alpini populi laborant ,
204쪽
ubi fontes glaeie, de nivibus se Iutis formati heterogeneis corporibus exui non potuerunt , a quibus aquarum congelatio orta erat.
IV. Meφodi quoque glaciei arte essiciendae
satis indicant, aquae congeIationem a corpori
bus heterogeneis quos spiritus frigorificos vocant in aqueis particulis commixtis oriri. Exem. pli causa. Si cacabo nive sali admixta pleno vas aliud aqua plenum immergatur , dc cacabus igni apinyonatur, quum nix , & sal in caeabo solvi in- Cipient, aqua congelas et . A quae congelatio sine igne fieret; at ignis congelationem accelerat, tanto enim celerius aqua in vase concrescit, quo celerius nix solvitur. Dicent ne, ab igne pri tIonem unIs a nive in aquam propelli λ an vero ab igne quorundam eorporum frigor morum evaporationem p ccelerari, quae a nive in aquam transeuntia illam coagulant, suarum partium contactum , dc volumen augent iis glutinis instat interposita λ Patet primam explicationem absurdam fore, alteram rationi consonam. Ergo unica congelationis causa non est absentia ignis , sed ad illam praeter quemdam frigoris gradum corpora quaedam ex intranea requiruntur apta aquae particulas colligare. Q. E. D. 6rs. NOTA I. Clacies quoque fieri potest aqua grandinis , glaciei , nivis in subterraneiseell,s servatae, & sponte liquatae. Eis aqua haec cellarum calorem OKtineat ; si tamen illi salammoniacum admis ceatur, adeo frigescet, ut serme momento temporis in glaciem vertat aliam
aquam in phiala huic aquae ex glaeie immersam. Uariis salibus nivi, aut glaciei commixtis frigus veluti in infinitum augeri potest. Gri schoinvriis, Ac Braunus anno 1 sy frigus artificiale effecerunt Petropoli, quo mercurius in therm metro Reau muniano descendit ad gradus aso
τ infra gelu; dc mercurius fixus adeo effrin
205쪽
xo4 Theονἰa aqua .ctus est, ut malleo ductilis evaserit. Quum merincurius non amplius descendit, dc conueniari cessavit, etsi nova salium additio seret, qua uIterius condensaretur , tubum , & globum vitreum diffregerunt: mercurius vero emersit &lidus serma argentei globi, cui exiguus ejusdem metalli cylindrus adjectus erat. Illico aliquibus mallei ictibus globum, & cylindrum percusserunt, quibus uterque complanatus suit. Est hoc celebre experimentum Academicorum Petropolitanorum peractum die as Novembris anni ars scoram Poistonerio facultatis Parisiensis medico in summo diei illius frigore. De hoc conjecturas nonnullas addemus. I. Sales in his experimentis usurpati corpuscula continent frigorifica, quae sua aliis corporibus assinitate, uti aquae, & mercurio, eorumporis sese infirmant, partes igneas inde expellunt, aut absorbent, eorum moleculis adhaerent, iis immiscentur , eas alligant , atque invicem adhaerentes e ficiunt; donec succedens ignis actio illa removeat violenter in poros corporum congelatorum irrumpendo.
Sales in his singularibus conge Iationibus usurpati nivi, aut glaciei contusae immixti , quae jam ipsae magnum frigoris gradum habent, sunt
sal marinum , ammoniacum, alumen, chalchata tum, borax, alcohol vini, praecipue vero spiritus nitri, &c. Sales hi a nive, aut glacie vi ignis expulsi sublimantur, & in mercurio Coa cervantur, sive in aqua superius positis, eorum
simplici, vel complicata his corporibus assinitate i 8s I. iMethcdus glaciei artificialis faciendae simpIex naturae imitatio esse videtur in glacie in terris,& in nubibus efformanda. Exempli grati λ. I l. Facile intelligimus in terris , & cavernis quibusdam, ubi aqua sponte in gelu concrescit salium fossilium ingentem copiam esse posse
st6 . Glacies ibi formata ab his salibus est ,
206쪽
Theoxia Aqua . 2Ο quos aquae vehunt , ibique deponunt, unde in vapores fermentatione exaltati aquam coagulante fornicibus sudantem, eamque in columnas, &pyramides glaciei convertunt 613 , VI. . III. Intelligimus quoque, ventos quosdam bos. reales frigidissimos esse, quia ingentem spirituum frigorificorum vim per aerem diffundunt, quibus animalia, di vegetabilia assieiuntur.
IV. Ingens, atque ardens in terris calor gran dinem in athmosphaera producere aptus est; saepius enim sales plures volatiles exaltat natura frigorificos, qui aquam in densa nube coagula re pergunt; se uti vapor vasis nive, & sale re
pleti , & igni appositi aquam coagulat phialae huic vas impositae 6t4 . 616. NΟΤΛ II. Et si Dirituum Di oνGeorum natura ignota si, quibus liquida in glaciem ,
coagulantur ἰ certum tamen est,
I. Eos esse debere levissimos ; aqua enim ab
his coagulata numero innumerabilibus, non Pr
pterea pondus ad sensum auget. Aquae libra comis gelata libram tantum pendit. II. Eos esse debere tenuissimos I corpora enim vel densissima permeant , & aquam in vitrei vas f hermetice clausis coagulant , dc dilatant. III. Eos esse debere igni antipathicos , ejus particulas vel expellendo, vel absorbendo, quo plura enim ex his corpusculis corpus intrant ,
eo minus caloris, & ignis in illo remanet. Quo magis corpusculis his athmosphaera imbuta est, eo minor in illa calor est, & majus frigus. IV. Ignem quoque vi pollere corpulcula haec expellendi', vel absorbendi : corpori enim gelido applicatus illa dispergit, aut insens bilem eorum actionem efficit. U. Corpuscula haec aquae volumen, quam in glaciem vertunt, augere, & plerorumque aliorum liquorum volumen minuere, exempli gratia , mercurii. Hoc indicare videtur , corpuscula haec aquae conjungi nullis ejus constitutivis
207쪽
xos . TAeo Ia aqua. vis dissipatis; mercurio vero non coniungi quineorpulcula nonnulla mercurio conjuncta dispergant. 'U. Aqua in vapore 3 mutata.
617. OBSERUATIO. Mira aquae proprietas est summa ejus dilatabilitas . Ita volatilis est ,
ut vel minimo calore in vapores exaltetur quater decies millies rariores massa , a qua a vel
luntur ar . Hinc summa facilitas, qua vapores hi decies, dc sexies , vel septies millies inferioribus aeris stratis leviores, in athmosphae
ra attolluntur. I. Haec aquae evaporandi proprietas non eadem ubique est, & omni tempore. Si tota die vas aqua plenum in sole ponatur, videbimus , evaporationem multo majorem esse aestate, quam hyeme, tempestate calida, quam minus calida. Hi ne major sub Eona torrida evaporatio, quam sub temperatis; major in his quam in frigidis . Hinc orti vapores, quos e lacubus, e fluviis , e paludibus attolli videmus. II. Aqua evaporandi facultate magnam in plurimis naturae phaenomenis partem habet, ut in meteoris, in terra motibus, in origine senistium, in animantium, dc vegetantium nutri4
thone ἱ ut operis huj us progressu ostendemus.
208쪽
est Ii quorum sequi librium, & gravitatem coniss derans. HIdratillea scientia est machinas conia siderans, quibus aquae pondus, & presso in publicam, aut privatam uti Iitatem convertitur . Scientiae hae duae mutuum ubi auxilium prae bent .' . prima sine altera parum utilis esset, altera sine prima caecutiret. Ab ambabus scientia habetur cum utilitate conjuncta. I. Et si liquidorum gravitas eadem sit , quae solidorum, eandemque causam habeat, iisdemisque legibus regatur; liquidi tamen proprietas peculiaria phaenomena exhibet, quae noscere ,& explicare opportunum est . II. Hoc articulo de hydrostatica tantum agmmus; facile enim ejus theoria ad hydrauli eam transfertur . Inter machinas hydraulieas aliae sunt, quarum constructio, & actio omnino ad mechanicam spectat , ut molae aqua versatae ,
de quibus alibi actum est sa) ; aliae sunt ,
quae peculiareminconstructionem postulant , ut aniliae, & fontes nonnulli. De his in tracta. tu de aere agemus: aer siquidem in earum actionem plurimum influit.
209쪽
aut in liquoribus homogeneis, & eiusdem spe ei fieae gravitatis , aut in liquoribus heterogeinneis, & specifica gravitate diversis, aut in solidis liquori immersis. Triplici hac ratione illas
expendemus. IV. Liguον Aomogeneus dicitur, cuius partes integrantes omnes similes sunt. Talis est aqua pura. Liquην heterogeneus dicitur liquorum duorum homogeneorum commixtio . Aqua, & vinum simul liquorem faciunt heterogeneum. Quum liquoris homogenei actio cum alterius homogenei actione comparatur , uti mercurii cum aqua, duo haec liquida heterogenea censentur . U. Hac in re per necessarium est probe sibi in mentem accuratas definitiones revocare alibi traditas densitatis , voluminis , specificae 'gravita
superficies, cujus puncta omnia a terrae centro
aeque distant. Quum terrae figura ferme sphaerica sit, linea libellae erit linea circularis ; at quum terrae superficies amplissima sit, linea centum, aut ducentas hexapedas longa in hac peripheria ad sensum recta est i Mat. 333 . Ex hae definitione duo liquores sunt ad libellam composui, quum superficies, quibus eo.
rum altitudines terminantur , aeque distant a Centro tervae duo liquores non sunt ad libellam compositi, quum hae superficies a terrae centro inaequaliter distant. Axiomata duo, leges, aut theoremata quininque, corollaria , & problemata nonnulla rem totam judicio nostro dilucide complectentur. AxIOMATA.
62o. AXIOMA I. In quotiis liqώido partes Dacia δεο sim gravitant. EXPLICΑΤΙΟ. I. Quum liquidum grave sit,py et partes ejus, quae ipsum Iiquidum constituunt,
210쪽
tuunt, nee ab illo distinguuntur singulas propria gravitate donatas esse, unde totius gravi αtati o habetur. II. Quum liquidi partes invicem non adhaereant, patet singulas seorsm ab aliis gravitate debere . . haec enim gravitatio est tantum tendentia ad centrum terrae; & quaevis molecula suam ad hoc centrum peculiarem tendentiam habet
III. Quum liquida partes non habeant in viricem adhaerentes, gravitatis actionem in punctum Commune non colligunt, ut solida : quare tot habent centra gravitatis, quot sunt liquidi columnae insistentes , & sustentatae. Massa aqMein manum meam labens non eundem effectum parit, quem massa glaciei ; omissa enim modo aquae in lapsu divisione, aqua haec in totidem manus meae puncta gravitatis actionem exercet, quot sunt columnae ipsam attingentes; nihilque manus perfert a columnis gravitantibus ad latera agentibus ; ubi vero a glaciei malia lanen te, quum partes omnes invicem adhaereant, in unico veluti puncto perfert manus partium omnium gravitantium impulsum , quarum actio in commune gravitatis centrum collecta comis munem nisum exerit in illud manus meae punctum , quod primum ictui opponitur. IV. Veteres nonnulli censuerunt , liquida Inpropriis respective Ioela non gravitare s exempli gratia, pedem aquae cubicum , qui in aere septuaginta serme libras pendit, ne unciam qui . dem, aut granum in lacu pendere. Paradoxum hoc absurdum facillimo experimento destruitur.
Sit vas p Iumbeum D aquae immersum , vacuum, clausum, & inbi lance cum opposito ponindere aequilibratum. Aperiatur vas, ut, pede a
quae cubico impleri possit: eo repleto, librae olanci N addendae erunt ad aequilibrium restiis tuendum . Ergo aqua in proprio elemento proprium