장음표시 사용
261쪽
na. Hoc iam praejudicium est systemati es ι
6 o. SYSTEMA III. omnes denique nostrae aetatis physici verum naturae systema de origine fontium, & fluminum admiserunt , illud scilicet, quod eorum originem repetit ab evaporaiatione, unde pluviae, & nives efformantur. Mirum sane est , simplicissimas , dc patentissimas veritates ita dissicilem aditum ad humanas mentes invenireta In hoc systemate , quod nomen hoc non meretur , nisi quatenus res certas &indubitata eorollaria profert, I. Aqua maris , fluminum, lacuum , stagno. rum in vapores attollitur in athmosphera 61
& nubes essicit , quae in pluviam , & nivem
II. Aqua pluvia , & ex nivibus vel exterius in terrae superficiem fluit , aut terram ad aliquam profunditatem permeat: passim partim exterius fluit, partim terras penetrat. Quae insuperficie fluit subitas alluviones, & breves parite quae terras penetrat , magnas plurimis in illoeis
cavitates replet, a quibus per varios exitus parrice fluit. . Magna receptacula, magnaeque cataractae copiosiores fontes essiciunt : sontes exigui aut ab angustis receptaculis aut ab angustis canalibus, communicantibus oriuntur. III. Aquae pluviae, α nivium solutarum, ut quam primum ostendemus, fatis, superque sunt ad omnia mundi flumina, ut nunc sunt, alenda. Perperam igitur fabulae excogitantur ad sonistium originem explicanda M. IV. Adnotandum est, magnos fluvios in terri rarum partibus magis elevatis oriri : eorum aquas ad sentem primum exiguas esse ζ; easque ad mare serri amplissimarum regionum , per quas fluunt aquis omnibus ditatos. In
262쪽
Τέεεν;a aqua. 26 a In serventioribus regionibus, ubi non ningit, pluvia magna ex parte terras penetrat, ubi stra. ta argillacea obstaculo sunt , ne nimium insta permeet . A qua haec iuκta hydrostaticae leges lente arenas, lapides bibulos, argillas pervadensa sublimioribus ad inferiora delabitur. Exempli gratia; ponamus ' montes hic non attendendo regiones, Burgundiae comitatum, Bressiam, Lugdunensem tractum, provinciam esse alias aliis suciscessive magis elevatas . Pluvia in has regiones dilapsa terras tantum penetrans fontes, di fluvios semper crescentes efficiet a Burgundiae comitatu ad Bressam, Lugdunensem tractum, &Provinciam.
In frigidioribus regionibus montibus asperis nix poti sit ma anni parte perseverans , imo ali- .cuhi toto anno , fervente gestate solvitur . &inferioribus regionibus magnam aquae copiam ministrat , ubi copiosior evaporatio nimis cito terras aridas efficit. 498., III. U. In montanis regionibus magna sunt rece piacula alia in terrae superficie , alia terris inisclusa . In haec aquae pluviae , & nivium colliguntur ; a quibus per innumeros subterraneos meatus ad inferiora defluunt, ubi perennes fontes alios aliis copiosiores efficiunt. PROPOSITIO.67I. Fontium omnium sive duleium, με sal- forum origo es ab aquis pluυIis , o a nivibus solutis. DEMONSTRATIO . Ut veritas haec appareat illam exponere satis est . Patet fontes , fluvios, scaturigines omnes fluentes ab ea pis- 'μα causa oriri, cujus influxum experientia in dicat; ab ea causa permanente, a qua sontium augmentum , aut decrementum oritur . ab ea ea Q. simplici , quae omnibus phaenomenis hac
in re explicandis satis est ; atqui hujusmodi e-
263쪽
videnter sunt pIuviae , & nives , ut explicavimus , & opposita confutantes clarius ostende ismus ἱ ergo haec unica est sontium , & fluviorum origo.
ovasita diluenda . ε a. OBIECTIO I. Cui persuadeas, exiguam
quae quantitatem quotannis in terras dilapsam immensam aquae copiam ministrare posse, quam
quotidie fluvii ad mare deserunt RESPONSIO . Id persuadebimus cuicumque
solidam demonstrationem certa experientia , &simplicissimo calculo innixam intelligenti. I. ExperientIa constat , in Gallia quotannis aquae copiam e caelo pluviam tantam esse, quae stratum efficiat pollices viginti altum. Hoc facile dignoscitur opportunis receptaculis pluviam excipiendo; eamque mensura designando quoties pluit. Ponamus, ut minima assumantur , duodecim tantum aquae pollices quotannis e caelo labi. II. Supputatione constat aquae stratum amplitudine totius Galliae duodecim pollices altum satis superque esse ad aquam omnibus Gallicet fluviis ministrandam , quam quotidie in mare deinvehunt . Sit exemplo Sequana; & pluviae quantitatem expendamus , quam a suis fontibus Lutetiam usque colligit, cum ea Conserentes, quae ibi quotannis sub Ponte novo fluit. Sequana Lutetiam advenit aquis pluviis ditata in superficiem labentibus longam leucas 6o , latam so z hoc est quadratarum leucarum 3OOo . Leuea quadrata hexapedas quadratas continet 4.34o , Ooo hex peda quadrata cum Pedes qua dratos contineat 36 , erunt pedes quadrati in leucis 3 ooo supelficiei s22 , 72o , OoO , OQ. , qui singuli pedem aquae cubicum Sequanae ad Pontem novum quotannis sufficere poterunt.
Videndum modo quantum aquae quotannis sub
264쪽
tarunt Mariotius, aliique nonnulli scientiarum Aea demici . Μariotius invenit , Sequanam ad Pontem novum altitudine media singulis minutis transmittere pedes aquae cubicos fermeetooooo; ergo singulis horis ra, o oo, os . quotidie is , ooo, Ocio ι quotanis Io I, 12Ο,ooosooo. Quare aqua pluvia etiam posita alta tantum pollices ra quotannis , est saltem quadrupla aquae Lutetiae per Sequanam fluentis . ergo pluvia superabundantem fluminibus aquae copiam ministrat. Nulla de accurata Mariotti observatione dubitatio haberi potest . Doctus, ct peritus Acade micus coram doctis sui similibus observationes peragens non nisi in leves errores labi potest , praesertim de rebus satis facile dignoscendis .
At , ut omnem erroris timorem amoveamus , ponamus aquae volumen a Sequana delatum valde imminutum fuisse ; & dimidi m dumtaxat assumptum fuisse . Adhuc aqua pluvia dupla eririt, quam quae per Sequanam fluit.
III. Eadem supputatione pro quolibet mundi fluvio uti possumus, pro Pado , exempli cau. ia. Fluvius hic fluminibus in ipsum influentibus auctus, juxta Buffonium, in mare desert ais quas dilabentes in superficiem milliariorum qua.dcatorum 436oo . nec nisi milliare cubicum ais quae devehit in mare diebus 16: sunt haec quotannis ferme mnliaria cubica a 4 . Facta supputatione inveniemus, pluvias pastim labentes satis superque esse ad hoc aquae volumen ministrandum. Est enim hoc quotannis pedum cubi
men Aquae vero a pluviis minii tratum c positis tantum aquae pluviae pollicibus 24 in Italia , ubi quotannis ferme 4o sunt est quotannis Pe
673. OBJECTIO II. Λ scilla in Charibdim labimur . Systema hoc , quod primum desectu
265쪽
x64 Theoria Aqua. peccare videbatur , nunc excessu peccat . Quid enim fiet aquae pluviae superstiti , s hujus Humina quartam ad summum partem avehunt Crescet dissicultas , s omnino experientiae stemus , qua novimus quotannis in Gallia pluviae pollices haberi ferme et O , in Italia & in Germania 4o, lub zona torrida ferme 6 o.
gemus . Ut vitium ex desectu evanuit , ita &alterum ab excessu evanescet . Superstes a suriminibus aqua Dei donum est, qui infinita sapientia , dc providentia omnibus nullo excessu, nulloque desectu consuluit . I. Superstitis hujus aquae magna pars in Vegetantibus, S animantibus nutriendis insumitur,' quae miram ejus copiam transpiratione exhalant; nonnulla quotidie quantum pendunt, & ultra; Pars magna quoque probabiliter subterranea flumina efficit, quae sub terras ad mare fluunt;
pars maxima vapores, oc nubeS attollitur , unde saepius In anno in terras iterum dilabatur a
II. In regionibus, ubi abundantius pluit, ut in Italia, in Germania, sub Eona torrida, aut maloia sunt flumina, aut major fit e vaporatio, saepius duo ista simul agunt, ut ab aquis regiones hau tiberentur , quae tanta copia in illas ecaelo cadunt ; sicuti vidimus a Pado majorem aquae copiam, quam a Sequana in mare vehi. 674. OBJ ECTIO III. Putandum ne , insensiles vapores, qui a maribus, lacubus, fluuiis alis tolluntur, re a terris ipsis, immensam hanc a quae copiam iunicere posse , quam continenter flumina in mare vehunt stabit ne contra haec sententia , quam tuemur 'RESPONSIO. Non sane magicis artibus pluis viae decidunt: quae ergo aqua ab athmosphera dilabi tur illuc in vapores elata ascendit . Experientiam quoque, di supputationem objectioni huie adhibeamus.
266쪽
. I. Si die aestivo, ct sudo, vento flante, calore urente aeri , & soli vas aqua plenum exisponatur , horis viginti quatuor aqua pollicem serme minuitur : stratum ergo aquae pollicem altum in vapores abit. Tempore frigidissimo e-
vaporatio multo minor est . aquae superficies in eodem vase vix unam , aut alteram ii Em deprimitur . Tempus tempore compensando quotiridiana evaporatio ad quartam pollicis partem ad
duci potest : erunt jam in hoc vase quovis anno evaporati polices 9 r. Evaporatio, quae in vase fit, in mari quoque, in lacubus, in fluminibus contingit. In immensa zonae torridae extensione evaporatio multo
major est , quam in temperatis ; major in his , quam in frigidis : rebus invicem compensatis ,
nullo magni erroris metis, in tota aquarum oris
bis superficie evaporatio quotannis ad pollices ferme so adducἱ potest . En tibi aquae stratum
pollices so altum a maribus in athmosphaeram elatum, ut in pluviam convertatur. l I. Ponamus, maris superficiem, quae telluris superficie multo amolior est, esse tantum telluri aequalem. in qua lacus , ct flumina non at tandemus. En tibi stratum seo pollices altum , dc orbis hemisphaerio aequalem, quod quotannis. in vapores elatum in pluvias vertitur. Hae parriti in in mare, partim in terras lapsae aquaeriurisia1am terr s dabunt altam pollices ferme as.. Atqui est haec aquae quantitas, quae in terras generatim sumptas ab athmosphina dilabitur . . Constat igitur iterum dc certa experientia, dusimplicissima supputatione , vaporest satis superinque esse ad aquas pluvias immensa S terrae mini strandas. Imo evaporatio major est, i quam ι plus
via dilabens; vos tamen, dc pruinae terme quo tidie mari honam aqua: partem. Iestituum , qua iri vapores elata suerat . dc inter aquam in ath, mosphaeram ascendentem, dc ab illi, dilabentem aequalitatem restituunt.
267쪽
6 3. OBIECTIO IV. Systema hoe certum lapis
ponit quod maxime dubium est; cavernas se ilicet subterraneas esse , in quas pluviae , ni vium aquae magna copia colligantur, ut deinde per subterraneos canales fluant, &in fontes distributae fluvios esciant . Quomodo enim aqua rum harum sub terras collectio probatu et RESPONSIO. Nulla incerta suppositione lystema hoc indiget , quod certissime demonstratur. Nemo peritus phy sicus de tum Intimis , tum
extimia aquarum receptaculis ambigere potest.
I. Plurimis in locis montium series notae sunt. in quibus ea vitates sunt ἔptae ingentem pluviae,& nivis solutae copiam continere . A qua haec lente effluit per argillas, & lapides means, α ad inferiora sua gravitate descendit .. Est haec frequenti s sima , & sane multiplex reeeptaeulorum
externorum species, a quibus aqua tempore siciscitatis ministretur. II. Nemo ignorat, non procul a terrae luperficie plures esse ea vernas magnitudine diversas din his quoties conchae aqua planae reperiuntur quare ergo pluribus in locis inaccessis in telluris visceribus si nyiles cavernas non supponamus sUiginti ferme anni sunt , quum sudo aestatis
die torrens, quem vocant Bram an, prope Ebro dunum, serme siccus repente aquis vehementer intumuit ita, ut Druentiae fluxum stiterit , pinetum per leucat octantem obruerit , rupes te. cum traherit, quas viginti juga bonum loco non movissent . Cui nam causae phaenomenon tribuamus, nisi immanis alicujus massae terreae depresia soni , seu rupis alicujus in subterraneum aliquem laeum dilapsae , vel ingenti, subitaeque scissurae in immensa aliqua caverna in monte Castri rubet , ubi torrentis origo est, In quo
monte tunc temporis nec nix erat , nec pluerat , nee nubes tuant, nec sipho aereus, nec alid quidpiam hujusmodi , a quo eventus repeta
posset ' Saepius in illo pineto deambulaveram ,
268쪽
TseorIa Aqua. 267 antequam saxis , & arena obrueretur . Locum postea saepius mirabundus invis super pinuum aliatissimarum vetices deambulans , qui vix extabant , pluribus comitibus rei testibus . Nonne haec ostendunt, .plures haberi abditas cavernas in montibus , quae pluviae, & nivium solutarum sint receptaculast III. Et si subterranea haec receptacula rarissima essent, sola aqua permeans per terras a superio xibus ad inseriores fatis esset ad fontes in omni bus mundi regionibus diutissime alendos . A quas quidem per innumera obstacula procedens non nisi lentissime moveri potest. Longum igitur tem poris intervallum intercedet dum aqua a fuminmo monte per terras argillateas , & lapidosas usque ad valles dilabitur , ubi sontes efficiet itempus vero diuturnitis requiretur antequam a regione magis elevata ad magis demissam perveniat . In magnis ac diuturnis seeitatibus plurimi sonintes minuuntur, aut deficiunt . Minuuntuν re ceptacula siquidem quaecumque , quorum jactu-Tae non reparantur , minorem aquae copiam ab
emissariis erogant 634 . Deficiunt ; sive quod receptacula exhauriantur sive quod aquas insuperiora delapsae potuerunt jam totum spatium
a causa ortos , quam Me attulimus . , , Anno is 1678. in fuit Bussonius , magna in Vasconia , , Inundario fuit a quadam terrarum deprosona, , ιn Pyrenais montibus , a qua aqua internis D receptaculis eontenta expressa fueνunt . Anno,, Iolo. major adhue in I FbernIa fuit Inianda tio , ipsa quoque a montis depressona supra, , cavernar arua plenal exoνta uis, nar. tom.
269쪽
α fit Theονἰa Aqua. percurrere, quo a fontibus separabantur , unda
ad inferiora defluebant. 616. OBIECTIO U. In siccitate adhuc in summis montibus sontes inveniuntur salientes , aut fluentes. Dicent ne, sontes hos oriri a superio. ribus receptaculis , quae per canales communicantes aquam ad has celsitudines promoveant λat enimvero ubi superiora haec receptacula in summis montium verticibus collocemus
RESPONSIO. I. Fontes, & flumina semper
aut fere semper non in summis montium verticibus, sed in lateribus , aut ad montium radi inces oriuntur in regionibus magis elevatis . In terrae superficie regiones sunt quaedam magis e levatae , quae loea distributionis videntur esse a
natura ad aquas distribilendas destinata . Ex his unus est in Europa tractas montis Gothardi in Helvetia ; inde enim fluunt Rhodanus ad Ly. bicum, Rhenus ad Caurum, Danubius ad Sol a. num. Alter est in Asia regio Scytharum Mogo. Ilum, ubi plures oriuntur fluvii , quorum alii focos habent ad mare boreale, alii ad mare Corcae, alii ad Sinense . Alter quoque .in America meridionalis locus distributionis est Provincia Quiti, unde aquae fluunt ad mare pacificum, ad
oceanum borealem, ad sinum Mexicanum. II. Saepius in summis montibus stagna, aut Ia cus magnitudine diversi reperiuntur a pluviis , & nivibus repleti, a quibus scaturigines habentur ad montium latera , & radices , quibus imminent ; nunquam tamen in his fontes aut sa- Iientes, aut fluentes deprehenduntur, nisi moniates alii altiores sint, quibus per subterraneos cainnales communicent.
III. Si quando in ipso montis vertice fons sa Iiens , aut fluens inveniatur .' sedulo proximae regiones observentur; procul dubio mons aliquis multo altior invenietur , a quo fons ille oritur. Exempli causa. R. i 3 Ponamus, R , & A montes duos esse excelsos
270쪽
sos, quorum vertices octo aut decem leucis dIssent. Fons nullus in R invenietur, s mons RPropinquorum omnium altissimus si . At fons in ejus vertice m inveniri poterit , ad quem a receptaculo ASB per subterraneum canalem BHC aquae in m promoveantur, unde fluent, aut
. fallent , cum sint infra libellam C D recepta- euli ASB. 67 . OBIECTIO IU. In exiguis quibusdan,
insulis sontes dulces inveniuntur . Provenientne a continentibus terris per canales sub ipso mari In terris continentibus sontes salsi inveniuntur: an immediate a mari procedunt PRESPONSIO . I. Fontes dulces in parvis insulis , ut in magnis ab aquis pluviis , & a nivibus oriuntur : frustra enim alia eorum origo investigatur; in his enim insulis aeque, ac in continentibus terris pluit. Si sorte parva insula st , aut scopulus prope terras, in quo aqua dulcis quantitas pluviae in hunc dilabentis quantitatem excedat, quid repugnat, ne sens partem aquae a proximis terris excipiat λ Montes nonne invicem sub terris, aquae sub mari communicare possunt 2 Quare si H B N sit maris superficies , aqua e terra ASB assurgere potest in m per canalem communicantem ΛS BIIC.
Fig. et 3 . II. Fontes salsi in terris supra maris superficiem elevatis a mari esse nequeunt; ostendimus enim aquam maris fontem sua superficie elatiorem efficere non posse 669. IV. in . Fontes hi salsi certissime oriuntur& ab aquis pluviis, quibus aluntur, & a salis fodinis, per quas istar transeunt sss . 6 g. OBIECTIO VII. Physici nonnulli, ut
omnia systemata concilient fontes partim a pluviis, partim a mari deducunt; quare sententiam hanc conciliatricem non sequamur
RESPONSIO . Non raro homines mediocri. ingenio sese inter summos viros pacis sequestres