장음표시 사용
91쪽
ra TMaria Telluris. M tur: hos paululum inflectit, ut eanes solent,
o quos bipedes incedere cireulator erudivit. Bra A,, chiis, ut nos, utitur. Ejus rictus rictui quorundam barbarorum promontorii bonae speiis admodum similis est corpus tamen lana to- tum obtegitur alba, aut nigra, aut cinerea. Ceterum voce prorsus infantili clamitat . ge- stusque omnes externi adeo humani sunt, ani-
,, mi affectus adeo vividi , atque expressi , ut ,, muti melius animi a fictus , & desideria si-
gnificare nequeant. Mansuetam praecipue sciis, , mii hi indolem indicant; & ut amorem osten-M d ne, quo quempiam prosequuntur, illum tan .
, , to ardore amplectuntur , atque osculantur , ut non levem admirationem pariant. Motum
se etiam quemdam in illis vides nulli bruto comisis munem, quemque in pueris tantum videmus eia pedibus trepidant si quando laetitia exultant, M aut molestia afficiuntur ἔ quum scilicet aut quod vehementer appetunt illis datur, aut de- negatur. Eis statura satis proceri sint squosis enim vidi quatuor saltem erant pedes alti mira cursus ccleritate, aque incredibili agili- , , tale pollent. Iucundum, imo, & mirum viis su est illos per navis rudentes excurrere , in is quibus aliquando agitantur , quasi ita ludereis edocti fuerint , aut praetio conducti more,, schoenobatum ad spectatorum solatium . . Ex his sequitur , inter bruta scimiorum speia
eiem esse humanae omnium simillimam . Patet tamen, nihil hanc smilitudinem officere, quominus species haec inter ratione Carentes recen statur. Si ergo verum esset, in natura dati aut aliquas piscium , aut aliquas quadrupedum species aliquatenus humanae figurae similes , non
,ropterea animalia haec diversae hominum species essent.
92쪽
337. OBSERUATIO. Humana species in praeiscipuis suis constitutivis unica , insignes tamen praesesert coloris, figurae, staturae, morum diversitates , quibus species origine diversae fieri visae sunt. Verum nos historia docet, ab iisdem parentibus homines omnes propagatos esse; ratio vero ostendit, nihil esse huic historiae repugnans.
I. A tropico cancri ad tropicum capricorni . extensione latitudinis graduum serme Africae incolae omnes nigri sunt . Nares pandae , labra tumida, & extantia, lanugo crispa capillorum loco eos , ut color , ab aliis hominibus distinis guere videntur : sunt hi AEthiopes . Quo magis ab aequatore polos versus recedimus , coIor niger Hiluitur. oris lineamenta sunt minus hortia da quum ad Mauritaniam accedimus, cujus incolae colore subfusco sunt; at deformitas persie. verat aA promontorium bonae spei, cujus incolis nihil toto orbe turpius. Sunt hi Callii , &Hot tentoti. Zona torrida in reliquo veteri or be , in Asia scilicet, passim habitatores habet colore nigros, aut admodum susto, lineamentis
tamen ab Afris multo dissimiles: sunt hi sara
II. Gentis color adhuc prope zonam torridam suscus est; sed sensim attenuatur , atque diluitur quo magis ad boream vergimus in Eona te perata, in Europa praesertim . Ad huius Eonae fines in Europa populi omnium maxima albi sunt neque in zona frigida albedo cessat . . III. In Asia zonarum temperatae , & frigidae incolae multo magis Europei susci sunt. Λ Moisgolis imperio ad Siberiam , a Mosca ad Kamisskathae litora plaetaeque nationes SVthien est pe esse videntur . In his regionibus incolae ac
teris distingui videntur naso simo, colore pallia
93쪽
statura media, & torosis artubus. Stirpes Euroripaea, AEthiopiim, & Scytharum simul commixtae mirum in modum varietates humanae speciei auxerunt . Lapones, Groentandi, Ameri eant boreales e stirpe scythica orti videntur. IV. America unam tantum hominum speciem exhibet, qui omnes magis , minusve susci sunt, quosque a Sc his ortos coni jcere possumus .is Americanorum uniformis figura , inquit Buia ,, sonius, a simili vivendi ratione oriri videtur. , , Americani omnes erant olim, vel nunc quoriis que sunt silvarum : Mellicani, & Peruvienis ,, ses adeo recens e Silvis educti, & moribus , is ac legibus ex cu Iti erant , ut excipi a ceterisia non possint . Quaecumque barbarorum horumis origo sit , s Mι1. 643 . eadem omnium esseis videtur . Americani omnes ab eadem stirpe is proveniunt ἱ &ad hos usque dies stirpis lineas, menta, Paucis mutatis, servaverunt, propteα,, rea quia omnes Sj lvestrem. vitam vixerunt ,
is & eandem serme vivendi rationem omnes se. ,, quuti sunt; neque caelum, sub quo vivunt, ,, adeo frigore, & calore varium est, ut in v
is teri orbe. Praeterea quum recens illam regio- ,, nem incolere caeperint, Causae, quae variet a. D tes pariunt , nondum satis in illos agere po-M tuerunt.
U. Quod ad diversarum stirpium propagationem . atque mixtionem attinet , iam novimus
ad AEthiopibus patre, & matre AEthiopem gigni in Europa aeque, ac in Africa ; neque ex plurium saeculorum incolatu in zonis temperatis Irimigenium colorem admodum mutari : album ominem cum Ruthiope stamina eum gignere , qui vulgo mularias dicitur, 'albo , & nigro coin Iore variegatum; album cum nlata , seu α- . thiopem cum mulata quartaroneo, tribus partibus album; quarta nigrum; seu tribus nigrum, quarinta album album cum quarterona, vel AEthiopem
94쪽
Tώania Tetris Is . sepem quartεrona octavonem, septem partibus album, una nigrum, vel septem partibus nigrum . nna album album cum octavona ἔ aut AEthiopem cum octavona gignere , alterum quidem filium omnino album, alterum omnino nigrum . Iam
Patet, mulatum cum quarterona, aut cum octaia
cina alios eolores producturum nigro , & albo mixtos iuxta expositam proportionem. UI. Deformitates, quae praeter morem in poripulis aliquibus videntur, cujusmodi est ventrale
Hot tentotis foeminis a natura datum, praelonga mammillae fodi minarum Guina ast , e cclx produinctus . seu verae, aut commentitiae caudae barbae. rorum quorumdam Manillae insulare phaenomena haec omnia , quae tantum sunt insolitae naturae exuberantiae , nulla majori admiratione dignae sunt , quam quorundam alpinorum populorum
guttura sint ire iis communia admodum, & haeia reditaria, eujus causam physici aquis illarum alis
pium attribuunt. VII. At enim vero quaenam harum variet
tum in humanis stirpibus causa esse potest Ο.mni ea certitudine philosophica , quam res ad mittit , diei potest , eas a caelo , a cibia , ab
educatione , a morSis in ea regione communibus passim progigni, scilicet corporis habitum
populo alicui communem, coloris , staturae. liisneamentorum diversitatem, tum augmentum prae cox, aut vitae brevitatem, humorum, affectuum,
voluntatum, iudiciorum diversi atem . Physicori Tum, medicorum, naturae studiosorum doctissimi veteres, & recentiores semper ut indubitatum havibuerunt, caelum influere in corporis habitum , unde in illo diversum robur, in organa , qua in aliquibus rudia, in aliis exquisita sunt ; in animi assectus, de mores, quos semper caeli, de
soli natalis naturae analogos videmus . Si vero praeter eae ii di versitatem aIimentorum quoquo diversitatem, diversam vitae rationem, tum mora bos quoque insuetos , atque violentos attenda NM
95쪽
sa Τbeo Ia Tellur s. mus, qui per saecula in terris grassari vIdentur& ipsas nationes extinguere , nec cessare , nisi quum miseros illos deformaverint , qui ab iis convalescunt, illisque vitia impresserint posteris
per traducem transmittenda; mirabimur ne amplius diversitates dari in gentibus , quarum eadem origo, idemque primitus pater communis λNonne inter nos per dies videmus stirpes quasdam podagra alias, alias phtysi, claudicatione , epilepsia , strum is laborantes neque sene, adverso fato, pIures generationes ad vitia haec transmittenda requiruntur . Si stirpes hae singulae in totidem insulis distribuerentur , nonne peregrinanti alleui saepius parum philosopho ,
passi in mirabilium magis, quam veritatis aman ti, dc portenta magis, quam utilia narrandi cupiὸo totidem stirpes origine diversae videremur Maxima, quae inhumana specie appareat, diriversitas est albus, Ac niger color. At in m. tari hysca nostra ostendimus, ab hac diversitate ortiaginem primam diversam non indicari; albosque& nigros homines, ut a sacris libris docemur, ab iisdem protoparentibus provenire posse .
s38. DEFINITIO. Ratio, praetiosum hoc in intelligentiae in ereatae munus , praeclarum hoc
speciei rationis participis ab aliis discrimen, est duplex ea animae facultas, qua percipit, Ac judicae r est itaque intelligentia judicio conjuncta . Ratio lux quaedam naturalis est , qua verum a falso discernimus , quod ab aliquo principio descendat, quid nequaquam; quid ad finem aliquem perducat , quid ad hoc non sit opportu num; quid liceat, quid non ; quid honestum , quid turpe sit, quid virtus, quid crimen, quid magis, minusve persectum sit; quid deceat tumio phy scis , tum in moralibus , tum in politi α
96쪽
τοιον a Tellurti . 93 eis, quid dedeceat. Haec est prima homInie lux
ac regula , non tamen unica . Sussicit ita sor-.tasse ad illam in naturalibus dirigendum ; non tamen valet ad suum finem universalem illum
adducere , qui tum naturalem , tum supernaturalem ordinem complectitur.
33o. DEFINITIO II. Iudietum rectum de qua hie sermo ad intellectum spectans quod propterea cum physico sensu orto a mechanica oris ganorum concussione non est confundendum , est in anima lώκ quadam nitida , judicium quo dam acutum , quo iusta lance ipsa perpendit rerum quarumcumque rectitudinem, elegantiam, persectionem . Est hoc veluti primus rectae rationis motus , atque instinctus e tactus veluti arinimae exquisitissimus in ordine intelligibili, &cujusque pulcri . Iudicium rectum est sublime humanae speciei donum, non tamen speciei untia Versae. - . 336, 337
CORPUs HUM A M. s o. OBSERUATIO. Homo naturae rex est, pulcherrimum quoque ejus opus est. Qusnto me taphysicae nostrae tractatu principium spirituale contemplati sumus, quo animatur, ac regitur , facultates intellectus , quibus distinguitur ἔ co gnoscendi, sentiendi, motum producendi vires inis de ortas. Hic cursim , at accurate humani comporis machinam consideramus ; mirabilem illam profecto, in qua tenuitas viribus, mobilitas s liditati, partium multiplicitas totius simplicitati conjunctae sunt; in qua pars quaelibet moto ris, & mobilis munus gerit; in qua elasterium quodvis actionem suam elasterio moventi comis municans, secum ad alia elasteria movenda con spirat , quae quoque elus ipsius subinde elasteria moventia sunt.
I. ossa totius humani corporis sustentacula sunt veluti totidem vectes, aut rotae suis axibus
97쪽
y4 Τώιμἰa Tel rL. Insertae, quas totius machinae pondus perserenotes , summa iacilitate quaquaversum , ut opus
II. Mufetili per varias torporis partes distributi , atque ossibus adhaerentes veluti funes sunt , quibus vectes hi , rotae istae moveri deiabent. Sunt hi fibrae in faseieulos dispositae aptae
extendi & contrahi, partes alias aliis appropinis quare, quum contrahuntur, alias ab aliis rem vere, quum extenduntur. Musculi vi mira do. nati sunt . Iuxta supputationem celebris Borelislii in opere de motu animalium , quum homorso pondo sa itans ad duos pedes attollitur, ejus musculi agunt vi valente pondus Iooooo pondo; cor vero, quod totum musculus est, quavis pulsatibne sanguinem exprimit vi aequali pressioni
ponderis Iocio O pondo. Nos hase certa omnino esse non asseveramus ; certissimum tamen est , vim musculorum respectu massae veluti immena iam elle .
III. Nertii sunt funiculi albicantes, & cylinis drici , in quibus tubulus est spiritibus vitalibus admittendis desti natus Mat. 34οὶ . studraginta
nervorum paria numerantur , quorum decem a
medulla oblongata proveniunt, triginta reliqua alpinali medulla. Horum nervorum aliqui volun talis imperio subsunt: hi sunt , qui motus nostros liberos effetunt i reliqui voluntati non obtemperant; atque ii sunt, qui motus nostros neeessarios essiciunt, cujusmodi sunt motus cor
dis, pulmonum, stomachi, IV. Carobrum est massa glandulosa In capite, inaequaliter rotunda, satis mollis , in duos veluti sphaerae quadrantes divisa eidem plano infristentes, undequaque innumeris arteriarum , &venarum ramis intertextos qui miris, pluribus que ambagibus ubicumque serpunt . Cerebrum
est animae sedes Mai. 48o . Ibi spiritus vita les elaborantur, qui ibi efformantur , aut Perseiuntur; indeque innumeris meatibus pergunt
98쪽
Υένιον ἰa TAallia D. 9 motum corpori imprimere, de sensationes ad animam deferunt. iF. Pastyus ea est humani eorporis pars , quae ab infima colli parte ad diapnragma usque infra stomaehum situm protenditur . Pectus eor con
tinet , pulmones , arteriarum originem , venarum extrema , oesophagum , e tracharam arte
riam. Exterius costis, dc dorsi vertebris proteingitur ; interius vero membrana pleura dicta ob ducitur, a qua in duas cavitates dividitur, quarum utraque pulmonem continet.
VI. Cer viseerum omnium nobilissimum, &praestantissimum, cujus actione partium omnium motus , & a ctio in ei piunt, cuius actione cessante cessant est duplex musculus cavus instar co
ni inversi, & paululum compressi, aptus dilata. ti , & contrahi , in pectoris ea vitate situs fer me sub mamilla sinistra , a summo ad infimum
divisus medius a duabus cavitatibus, seu ventri runs , quorum unus dexter est , alter sinister , quatuor sortibus vasis suspensus , ac sustentatus quae sanguinem admittunt , atque distribuunt .
Uasa, per quae cor languinem ad diversas coris poris partes traiicit , arteria vocantur et vasa sper quae cor sanguinem axcipit a diversis corpo ' ris partibus redeuntem, vava dituntur. Qui libet. cordis ventriculus vasis duobus instructus est altero arteriali, altero venoso . Ventriculi dex- rapi vas venosum est vena cava E P , per quam sanguinem excipit ab omnibus corporis partibus venientem vas vero arteriale est arteria νωι monaνIs G , per quam sanguinem a venis ad pulmonum regionem transmittit. νentrieulus μαινεν vas venosum habet vanam pulmonarem H, quae a pulmonibus sanguinem in hunc ventricesum vehit; vas vera arteriale habet arteνIamaortam I, quae in aoream ascandantem, Sin ἡ- Ieandensam divisa sanguinem ab hoe ventriculo in omnes corporis partes traiicit, atque distribuit. Duos
99쪽
sθ TMενἰa TellurI Duos praecipuos motus cor habet, alterum dia tis , sive dilatationis, alterum ossalos , sive contractionis . Cor sanguinem propellit a dextero ventriculo in pulmones, & a sinistro
in corpus universum: dilatatione cor sanguinem
a venis excipit in ventriculum dexterum , & a pulmonibus in ventriculum sinistrum . Mirabili hoc machinamento successivo , atque perpetuo fit sanguinis circulatio, seu transitus ejus sum
cessivus, atque perpetuus a corde in omnes corriporis partes; & ab his omnibus ad cor: de qua
circulatione vix ante saeculum proxime superius suspicio inciderata eam vero saeculo eodem meis
dio jam elapso exposuit, atque ostendit in Anglia celebris Haru ejus. Uenae, & arteriae cor dis fluctuantibus pelliculis munitae sunt valvu αlarum in morem, quarum munus est circulati nem hanc juvare. Quum cor contrahitur, valis vulae tum supra ambas arterias sitse aperiuntur, ct sanguini exitum praebent: quo momento tem poris dilatatio incipit , clauduntur, ne sanguis eadem via ventriculos iterum ingrediatur . Quum cor dilatatur, valvulae non in intima ambarum venarum extremitate sitae aperiuntur, sanguini aditum praebent ad ambos ventriculos; clauduntur vero statim ac cor contrahitur , ne sangui, eadem via, qua ad ventriculos venit, erumpat.
Duplex hic cordis motus in infantia , quam insequentibns aetatibus , frequentior est . Cor in homine bene valente septuagies serme uno minuto contrahitur, & dilatatur. Hae cordis pulsationes ab arteriarum pullibus a contractione ortis indicatae in infantia frequentiores sunt , paulo minus frequentes in senectute; pro bona, ct adversa valetudine variae sunt. VII. Pulmo duplex viscus est volumine fatis vasto, ast admodum leve: aptum contrahi , &intumescere pro oportunitate, in duabus pecto. ris ea vitatibus situm , cujus munus est aeris massam continentor renovare, cujus elasticitate Jan
100쪽
Tkeoria Telluris. 97 an σu ni , & humoribus motus imprimendus est. Aer per trachaeam arteriam in pulmones in
trat, & ab illis emittitur. Ad linguae radices duo sunt canales alter alis teri superpositi. Canalis superior o σώagus est , quo alimenta solida , & liquida in stomachum
vehuntur . Canalis inferior est traehaa arae Iacartilaginea cujus origo in infimo ore est aerem
externum per os, vel per nares excipiens. Canalis hujus ingressus vocatur guttii ; hiatus hic
lingula cartilaginea obtegitur, quae epulottis diis Citur, valvulae munus gerente; attollitur enim ut aeri aditum praebeat, clauditur, ne alimen
ta in trachaeam illabantur. tri. 33 Trachaea arteria a glottide Κ ad pul mones innumeris pelliculis aspera est serme invicem parallelis, smulque connexis a totidem exiguis ligamentis circularibus intervallo interjectis , quod inter diversa regmenta jacet. vel minima cibi particula, vel minima aquae gutta canalem hunc tantum aereum ingressa satis est ad tussim convulsivam excitandam , Trachaea arte ria ubi pectus ingressa est, statim in duos praecipuos truncos dividitur Gg, Η - , quorum a ter ad dexteram sertur, alter ad sinistram; quique deinde snguli in plurimos ramos iterum , divisi potissimam massae pulmonaris partem e&ciunt . Aer alterna inspiratione, dc expiratione renovatus in aereis hisce canalibus , suam elasticitatem , atque actione in fanguini perpetuo imprimit a dextero cordis ventriculo in pulmones continenter transeunti, ut iterum ad sinistrum ventriculum remittatur, unde in arteis rias, & in totum corpus traiici debet. VILI. Stomaehus est viscus cavum alimentis exincipiendis destinatum in superiore infimi ventris parte situm inter jecur, & lienem. Diaphragma musculus latissimus , ct fornicis irregularis figura stomachum a pectore dividit. Stomachus tibiae utriculari figura non absimi-Pb . Tom. II. E lis