장음표시 사용
181쪽
Liberi LI 3 Quid & quotuplex sit qualitatis status:
& de qualitate Absoluta. Disput. XIII.
E tribus constitutionum generibus tertia explicandum rem de quo, cum latius pateat, ct frequentius occurrat, multo fusius ac diligentius nobis agendum est: σ primum quia uniuerse, tu eciatim de partibus, quaUsub se continet. Et quamuis non desint aliqua dubitandi retiones: tamen eas libens praetermitto', o adpositiones accedo, cum nulla occurrans
citandae sententi nullaque ponenda sint fund
Prima positio, hie status est ab aliis disim
ctus:tum quia per eum non rei existentia non naturam, si folam qualitatem quaerimus: tum etiam,quod illisuntsimplices, hic vero nonnullas habet partes,de quibuου postea agetur; Momittam, quod latiuU patet, cum sint multa rerum accidentia, natura vero una, ac proindemius usurpatur, er in usum yenit . Secunda positio, hic flatus iure optimo tertium obtinuit locum . uualitas enim rei naturam sequitur, sicuti natura exsentiam: orcum constat rem esse, O hanc essesolum de
qualitate quaerendum renati O qui inficiatio- nomine sic tueri nequi hoc unum habet E restarum .
182쪽
τefugium, ut ouesitate se tueature de qua nullae et disceptatio, nisi esset dubia. Tertia postio, haec constitutio his fere nominibus Diet appellari:Status qualitatis, quia de rei factive qualitate quaerit: s d no ne qualitatis intelligitur quidquid ad rei naturam nones
pertinet; νt, an virtus si expetenda, an v)tiis fugiendam; an terra sit globos an coelam crassum: Status confecistionis, cum hic ea tracten-rur, quae naturam sequuntur; νtsunt omnia ac eidentia, ct proprietates . Generalis defensio , sue generis connitistio, quoniam in ea quariatur, quale sit genus ipsius rei: Status iuridicialis,quod in iudicus, νbi es frequens, de iure criniuria Dira quaeratur; obquam caussam etiaeonstitutio de recto, cum id, quod obiicitur, recte fictumfuisse defendatur: Denique natus rationis,mel de ratisne,quia in eo,de rationis νι, atq; adiunctione nascitur controuersia . Graece, δικαιολογικη ποιοτης, idest , iuridicialis qualitas, ct δμώλργἰα, dicitur. Quarta positio, Status qualitatis es, cum de re, sue defacto, aut de persona quaeritur, qualis illa sit, in omni caussarum genere . In deliberationibM, an aliquid sit faciendi , di ferendum , fugiendum, ct ea petendum: In d monstratiotici sis ne paupertas laudanda, Noluptu Nituperanda: In indici s, sit ne aliquid iu
sum vel iniustum: in quibus prii atim de facti
183쪽
. Liber L r spoena, praemio, quantitateque disceptatAr, ut uuinctilianus ait.
uuincta positio, quaesto qualitatis es duplex, altera simplex, altera comparata: illic quid aequum sit, hic quid aequius, aut aequis Lmum; ut, sit ne eloquentia utilis, sint ne honores expetendi, aut virtus magis: sit ne sacra Theologiae Hudium magis colendum, quam iuris clariis prudentia, expediat ne magis Vorte a Cicerone, quem petunt siculi, an a Corcilio, quem ressuun accusari eo exta positio, quaestio simplex in iudici s tripliciter tractari solet: vel enimfactum ipsum d fenditur , vel sola persona,aut factum opersona simul.
Septima positio, quaestio qua de facti quali
tate ambigitur, dupliciter tractaripotes: uno modo absolute, demonstrando factum sua vi atque natura esse rectum, praeciam: altero, assumptis extrinsecus auxiliis; cis scilicet quod factum es, alioqui turpe es , sed tamen ob ali- quam caussam facere oportuisse, ac debuisse ostenditur: illa vocatur quaesto iuridicialis absoluta , grace Antilapsis ,l quas diceres, contrariasumptior haec vero Iuridicialis assumptiua, grace Proseptice, ct Antithesis, hoc encontrarium propositum. Exemplum prioris habes in Planciana, ubi accusator ait, Iniuria factus G assilis, defensor respondet, Iure sum DK a ctui .
184쪽
ctus; popuIus enim hoc potuit, qui hyre me aialem creauit: es etiam hoc constitutionis genus in Archiana,O Quintiana. Sit etia illud exemplo, si quis accusaretur, quod suorum bonorum partem egentibus amicis dedisset.=Posterioris exemplum habes in Miloniana, ubi orator notat absolute , Milone iure occidisse Cladiu; sed rem assumit extranea, ideo occidere licuissO , quod insidias parasset, quod bonos Ῥexaret, remp. seditionibus conturbaret. Quo fit, νs
errent si, qui dicunt hanc orationem pertinere ad natum absolutum. Item in Cluentiana, D
qua Oppianicum iuste damnatum fuse inenritur, quod Nir malus esset; ct de eo praeiudicia
sectafuissent. Cum itaque factum es perse probabile . Absoluta constitutione defenditur reum vero probari non potest, ct defensio ex se
in infirma, ita ut egent extrinsecus assumpta probatione, Assumptiua connitutione tractatur.Et quonia hae duae funt pcipuae huius natus species,singula ρ se diligenter explicandae sunt Octava positio, qualitatis absoluta, ex Hermogene,duo sunt modi, simplex, O duplicatus: Simplex dicitur, cum una adest simplex defenso, vel accusandi ratio; ut supra de coniectura, o definitione diximus. Duplex, cum duae sunt coniunctae, vel disiunctae defensiones. Simplex rursus duplex vir unus,cum res ipsa g na,ses controuersia propter Iactum venit in iudicium δ
185쪽
die me alter, eum ob aliquem euentum, qui reconsecutus est, oritur controuersia; visi ex eo quod quis fuasit populo , O populus approbauit , sequeretur aliquod resp. detrimentum , ob quod is qui suasit in iudicium Pocaretur. Duplicati etiam duo sunt genera: unum , quod fit per complexionem, cu la duo ficta, qua βομ non funt cri inosa, coniuncta tamen criamine non vacant; ut, si quis in senaru aliorum sentenilis sese opponeret, quod licet, vel suam non exprimeret, quod ex se non est malum: ars utrunque coniungas,i robi ciuis esse videtur. Huius generis exemplum Quinctiana suppeditat oratio. Alteram genus per diuisonem, eum in caussa duo eiusmodi sunt crimina, vi utrunque per se dignum accusatione σθω Nideatur: quae se coniungantur,maiorem ampli eationem habent: parua enim complexione magna fiunt; ut si quis turpis visa accusar xur, quod νxores dimitteret, aliaque duc ret multos sibi filios adoptaret. Primus modus ea methodo ct ijs eapitibus tractandus es, de quibus statim dicemus. Secunias illud priuatim habet, quod nemo, cui in allato exemplo permam potes futura omnino praeuidere, O praestarer O id esse in aliquo damnodum , quod ipse gessit: consiliuim autem at omnibusfiisse approbatum: quare, aut omnes damna
186쪽
a reo per separationem, ab accusatoreper comiunctionem tractabitur. Quartus, a reo tractari debet demonstrando utramque licere, O diuortium facere, O filios adoptare. Verum in ultimo modo plurapossunt notari crimina', ad quae amplificanda communes inueniendi sunt loci, qui omnibus accomx odari posint. Et ut breti iter huius constitutionis tractanda nationem ob oculos ponam, res prius statuenda est dein-dst argumenta introducenda, qua oratoris more similibus, comparationibus xemplis, arit cedentium ct consequentium conglobationera , adiunctorum enumeratione, ct contrariorum contentione expolienda sunt: postremo oratovio modo terminanda. Verum, ut huius status
tractatio per locos ct capita notior fia ea mucsubiiciam, ct exponam. Nonapositio, in huius con stitutionis tractatione bi loci, capita ve obserisari possunt. Propositio, siue secti narratio, partitio,cum res erit implicata. Vt si pictor naufragium in tabula pinxisset, eamque in portu posuisset: unde,
aliorum exemplo edocti nauta , nauigare notaieni r ac proinde resp. 'hinc detrimentu caperere quam ob rem pictor in iudicium vocaretur. Iuris partes, qua ex Marco Tullio funeinae , Natura , , ius , siue lex a natura. insita: cuius partes sunt, religio in Delmo, e
pietas is 24rmies, anguine iunctos: gratias
187쪽
hoc est beneficiorum memoria O renumeratior νιndicatio,qua vim propellimus, ct acceptam iniuriam vindicamus: obseruantia, qua aetate, vel dignitate maiores veneramur: NeFito, est
quae eiscit,nequid aliteriquam confirmauim-, hiat, aut factuU, aut futurum sit. Lex, siue ius humanum a Pνincipe sincitum: Consuetu- ,sius , quod voluntate omnium sine lege veridias comprobauit. Iudicatu es de re aliqua iam lata O decreta fontentia : quod partim rebus oe causs similibus,partim iudici sad rem ipsampertinentibus, quae praeiudicia vocantur, partim quaestione iam iudicata continetur. P ctum,es ius inter aliquos,qui inter se de re alia qua pepigerunt ; ut in sederibus, ct coniugiis accidere solet. equum sue par, es ius pertinens ad veritatem, vel utilitatem commune
vel alicuius personaer vel est ius speciale, quod
ratione circuinantiarum legem, consuetudine, iudicatumpactumque emensat ad maiorem παlitatem. Viae, aequit M, seu vir aequus is emendat, ct Ieges eae adiunctorum consider rione interpretatur, rationemquepersonae habe pro communi Hilitate. Ex hoc capite pictor illese defenderet, quod liceatpictori qui quid velit escere r ac proinde nullum ius ex hoc facto violatum fuisse , nullamque D m
188쪽
r so De quaest . ratoriis is persona, si quae sunt ad rem confirmandam ,
aut refellendam idonea;qua ad tum partes a commodanda erunt; ut, pictor non potes arte sua remp. laedere, ut miles, et orator potes. Definitio,afacto, et a persona sumpta; νt , pingere non vi violare remp. sed naues hostibus tradere, ararium expilarea cui a reo co traria adducetur definitio , siue Antonoma.
Ratiocinatio, siue syllogismus, qui persona ,
o re nititur ; quo demonRrabitur, idem esse , aut non differre tabula naufiagῆ proponere,a: que nauigaturis suadere, Ni a nauigando absia
regis intentio, si tamen hic locus oecurret, quam quisque ad suam caussam accommoda
Qualitas, siue amplificatio, qua reι magnitudo demonstrabitur, aut extenuabitur: quod per ironiam aptismefieri solet, ut Cicero im, oratione pro Milone, dumfacti atrocἱtatem ait augeri ex eo, quod Clodius in monumeritis maiorum fuerit interfectus . Relatio, siue comparatro,ut in allato exemplo, maius esse rebus necessaru s carere, quam ararium expilare, vel pictura, quasperpetuo sermone, quam verbis a nauigatione absterrere. Vbi res amplificari poterit ex iis, quae a principio ad n sunt,s ne ab omnibus adiunctis.
189쪽
Liber 1. I tPost horum locorum tractation sit redditus ad alios locos qualitatis abj olutae,siue ad abfotationem,quae sic nominatur, quod reum a crimine absoluat. Reuertitur itaque reus ad qualitatem absolutam, siue ad Antile insibique licuisse ait, quod nihil contra legeminius egerit cui subhcitur actoris depulsio per Metalepsim , eique non licuisse, vel non eo modo licuistas
Accedis ad haec qualitas assumptiua , siue Ai tithesis , quasictum defenditur aliquid extrinsecuN assumendo: ut si pictor diceret de ideo
tabulam exposuisse,ut naut, moneret, ne iu- tempestue nauigarent. Huc pertinent eiusdem qualitatis partes, qua funt m otio criminis , Comparatio, Relatio, alti,de quibus sequenti distulatione agetur. Traslatio qua ab actore altera Metalepsis opponetur; νω diceret, aliter oportuisse nauigantibus consulere:ad quam reus aliam adiungeret antile ιm.dicendo,nullum artificem prohibendum esse,quinsuam artem exerceat, ut Huitatiprosit: unde hoc aliud quod sequitur, enascetur caput. Tropositum,me thesis,locusve communis, ac teneralis quasio,virum quis liberalibus artius male utipossit: veru artifices' impediri debeant,ne fua bonsa arte viantur.
Post ibesis immim , deiieniendum eris ad
190쪽
13α De quaest. Oratoriis. ad qualitatem de quasupra non semel ficta essmcntio,qua ab attributis seingularis O desinus personae, ct ab iis qua praecesserunt, aut eu
tura sunt, eueneramique, fumenda erit. . Ac denique sententia, siue volantas , atque intentio personarum tractanda erit. Haec igitur sunt capita,quae considerata prο- ponit Hermogenes: quorum aliqua,ut nons per occurrent, ita etiam non omnino disincte , sed coniuncte tractantur: ct alia magis actori, quam reo, alia magis reo, quam actori infer
Decimapositio, qui huius constitutionis cmpita a iure eiusquepartibus tantum sumunt m perfectam doctrinam tradere videntur: in quo quino errent,paucos, aut tortasse neminem invenies. Namsi solum causseae iudiciales tractarentur, ista doctrina admitti posset: sed quoniaalia etiam ad hunc statum pertinentia quaeruntur, ista aliis capitibus explicanda erant; praesertim illis, quae finalia a quib&sdam vocari diaximis; visuntsacit necessarium, erum, credibile, consequens, ct iucundum. Quod autem alii docent, dum qualitatem absolutam expa tibus iuris defendipose aiunt,ex quibua petita defenso Absolutio nominatur, admitti poterit,sper iuris partes, alia etiam capita, quasipernobiliores intelligere voluerunticum locus a iu