Dantis Alligherii Divina Comoedia hexametris latinis reddita ab abbate Dalla Piazza vicentino

261쪽

206 PURGAT0Rll XVIll. Vis esse arbitrii sibi libera, nescia vinci 70 Fac mente id teneas, ubi sit memorare libido.

Ferine concuhiam Sub noctem luna morata Suadebat nobis stellas minus eSse frequentes Ingenti similis situlae, quae tota flagraret: Et contra coelum visa est extendere .ursum

75 Ilsuc per colles, quos Sol flammantibus urit Telis, Romanus cum prospicit accola staminas Sardoos inter Corsosque illabier undis. Coniis at, Andaeo quae dat clarescere pago Umbra adeo, ut cunctis hoc Mantua praeserat unum, 80 Ponderibus positis, quibus illum Saepe gravaram, Ibat. Ego, cui jam rerum manifesta patebat Scitanti ratio, collecta meSSe, quietuS, Ut qui desipiunt summo torpore premente Ibam, ast ista mihi est nubes ablata veterni 85 Illico, ubi advenit populus post nostra volutus

Terga OccurSurus. Qualemque Ismenus et amnis Asopus noctu vidit matrumque virumque Eslasam cursu turbam numeroque frequentem,

Dummodo Thebani Lenaei patris egerent; M Talia falcato lustrabant agmina circium Hunc passu, quae, prout vidi venientium in ore, Mens bona, jusius amor cursum celerare jubebant Advenere cito, namque ingens illa caterva Ibat praecipitante gradu, binaeque praeibants5 Effusae in lacrimas clamantes altius umbrae: Et Maria ad montem studio properante cucurrit, Et Caesar cupiens urbem sibi subdere Ilerdam, Massiliam pupugit, dein cursu irrupit in oram

Hispanam. Actutum, actutum, nec abire sinamus i00 Punctum horae incassum culpa frigentis amoris. Retro clamabant alii, ut revirescere poSSe Gratia det studio bene, per benefacta, merendi. o gens, quam forsan nunc urget servor acutus,

262쪽

PURGATORII XVlli. 207Corrigere hortatus torporis damna moraeque, 105 Quae vos detinuit minus ad pia facta calentes:

Hic qui vivit adhuc set certe sallere lingua

Non ego vos ausim), vult ultra scandere, dum sol Lucescat nobis. 0uapropter dicite, quorsum Est aditus propior. . Sic dux est ore locutuS.IIo Atque una ex illis umbris: Vestigia, dixit,

Nostra lege inveniesque cavum. Nos tanta voluntas Incitat ad cursum, ut non sit cessare facultas.

Quare da veniam, si injurius esse videbor, Munere dum langor justo. Mihi vita peracta est Itb Veronae, et divi ZENONis in aedibus abbas Degi, BARBAnossA bonus cum regna tenebat, Quem Mediolanum memorat multo haud sine fletu. Atque oram lassae quidam pede jam subit uno, Illud coenobium cito defleturus, et ipsum 120 Poenituisse sui regni mors sera docebit. Namque suam is prolem integram male corpore, mente Prius, quae mala nata fuit, pastore repulso Vero, Supposuit. Non ausim dicere, an ultra Sit satus, vocemne hic presserit; inde volarat 125 Tam citus a nobis. Sed ego haec eadem auribus hausi,

Et placuit retinere mihi. At dux: Respice et illie Contemplare duos, qui incessunt morsibus illos, Quos norunt tepidos. Cunctos post terga secuti Dicebant: Rubri patuit queis aequoris unda, 130 Cunctos exstinxit mors praecipitata, priusquam Haeredes proprios dordanis ripa videret. Et longo Aeneae deiungi turba labore Indocilis, vitam in tenebris sine nomine traxit. Ast ubi tam procul a nobis tulit impetus illa

Iab Agmina, ut haud oculi possent Semare Sequentes, Cura meae menti occurrit nova, deinde recurrit Altera, deinde aliae varia sub imagine rerum Tamque diu nune sum huc, nunc illuc mente Vagatus,

263쪽

208 PURGATORlI XIX. Lumina ut in somnum mihi declinare voluntasias Suaserit et tales mutare in somnia curas.

Tempus erat, cum frigus adhuc lunare diurna Aura fovere nequit, terra vel sidere saepe Saturni victa, et Geomantes surgere ab Oris Majorem Eois fortunam, aurora priuSquam

5 Exierit thalamo, prospectant calle potitam Indocili nigrare diu: cum semina balba

Adfuit in somnis, oculos transversa tuentes Visa movere, supraque pedes distorta manusque Trunca ambas, atque os cerae Sust usa colore. I 0 Hanc ego spectabam, ac veluti sol frigida membra Nocte gravata solet recreare: ita solvere linguae Nodos hinc dederam obtutu, et mox corpore toto Tollere se arrectam atque expertia sanguinis Ora Foeda colorabam, ut dominae voluisset amator.

15 Atque ubi sic lingua potuit garrire soluta,

Tales illa sonos modulari coepit, ut aegre Inde aures mentemque intentam nectere quiSSem. En ego Sum, cantabat, ego, dulcissima Siren, Quae pelago in medio possum deducere cursuta Nautas; tanta meo manans ex ore voluptas Sensibus insinuat. Traxi modulamine Ulyxeni Errore e longo, et, mecum qui convenit uSu, Raro abiti usque adeo plenus manet. Ore prosari Nondum desierat, cum semina sancta citato 25 Me propter venit gressu, ut demitteret illam Confusam. Andaee, o Andaee, ecqua ista' feroci Clamabat vultu, isque aderat, qui fixa tenebat Lumina in alterius vultum, quae incedere honesta Visa erat. Haec illam comprendere, Scindere apertae

264쪽

PURGATORll xlx. 20930 Anterius pannos monstrique ostendere ventrem. 'Atque hic laetenti, quem circum halabat, Odore Mi somnuin excussit. Cum lumina circumferrem, En bonus Λndaeus: Te. dixit, voce vocavi Ter Saltem, Surge atque veni; invenienda petiti 3b Est porta ingressus. Tunc nitens membra levavi. Alta dies cunctos complerat lumine Sacri Montis circuitus, et erat sub sole recenti Ad renes iter amborum. Hunc ego pone secutus Fronte incedebam, qualis qui pondere pressam 40 Curarum hanc gestat, pontis salcatus in arcum Dimidium, mihi cum vox exaudita: Venite, Transitus est isthic, - ita dulce et come locula Qualem hac mortali nemo unquam audivit in ora. Expansis cigni candorem imitantibus alis, 45 Ad se nos vertit, qui sic est ore prolatus, Stans supra summum defensae pariete utrimque Marinoreae scalae, dein plumas movit, et aura Ambos amavit, Qui lugent esse beatos, Testatus; nam animos jam libertate fruentes

50 Copia solandi his dabitur. - Dux talibus insit: Quid tibi, adhuc immota solo qui lumina sigis, Cum procul haud absit, qui nos super imminet ales' .

Huic ego: Τanta animum suspendit cura novello Percussum ostento, quod me nectitque trahitque 5b Ad se, ut non usquam hunc possim dessectere ab isto. Illius antiquae lamiae an tibi contigit ora Cernere, ait, quae sola dolet jam nos super adstans 'Vidistin', ut vir sese dissolvat ab ista Sit satis, acceleraque gradus et suspice Signum 60 Quod rex aeternus magno circum rotatorbe. Qualis qui sal co prius insistebat, utrisque Innixus pedibus, qua clamor venit ad aures, Vertit se arrectum et protendit corpore toto, Tantus amor dapis esti trahit istum tanta cupido: 4

265쪽

65 Talis saltus eram et talis, quoad finditur alta, Quae dat iter rupes scandentibus, ire Studebam, Lisque ad quam potui manibus prela Sare coronam. In quintum ut data porta fuit venientibus orbem, Ηiue illinc vidi lasam laerimasque cientem, o 70 Impressam ora Solo plebem. Haec vox omnibus una: Πaesi anima in terra, Singultibus interrupta Sic, ut vix poSSem uentum captare querelas. o animae electae, queis dant lenire dolores Justitia et spes juncta simul, sublimia montis Ib Unde sit adscensu nobis superare, docete lΗuc si venistis, Securi S uterque jacendi,

Et vos fert animus breviorem carpere callem. Dextra legat vobis extremas marginiS Ora S. Prex suerat vatis, paullo nos ante silere

M Reddita responsa haec. Quare verba ista locutum, uuid reliqui lateat, plane ignorare putavi: Atque hic luminibus quaesivi lumina nostri Et ducis et domini. Laetus tunc annuit ille, Ut desiderium explerem, quod in ore serebam. 85 Libertas mihi cum patuit, fuit ardor adire

Illum, quem Voces prius esse gere notandum. o cujus lacrimae id dant maturare, rogaVi,uuo sine Supremum patrem reperire potesta SNon eSt, majorem me propter Siste parumper 90 Curam. Quis fueris, narra, et cur dorsa seratis Conversa ad coelum, et si me impetrare rogando

illius jnde loci quidquam tibi sorte praeopta S,

Unde huc vivus adhuc vero cum corpore veni.

Isque mihi. Disces, cur ad se vertat Olympus. 95 Quod post nos gerimus, sed primum id scito, suisse Me successorem Petri. Se immittit in agros Sestrini Claveriumque tuter pulchrum agmen aquarum, Atque sibi titulum mea gens a nomine ducitHujus, quod titulis nostris est culminis instar.

266쪽

PURGATORll XlX. 2l 1100 Unus iter mensis consecerat. et nova luna Vix bene prodierat, cum sensi, quam gravet illum Pontificale decus, qui limi immune tueri Hoc Studet, et prae isto quantumvis pondus habendum Pro pluma. Doleo, me poenituisse meorum Ita Sorius, licui morum. At simulac mihi contigit uti Munere Romani Pastoris, coepit inanis

Vita patere mihi: didici non posse quiete

Illic corda frui, non ultra tendere cursum Esse datum vestrae conclusis limite vitae; Ilo Quare hujus me cepit amor. Hic terminus haesit. Huc usque infelix superis semota Deoque

Haec anima erravit misere, rerunt omnium BVara:

Nunc, ut et ipse vides, hic cogor Ρendere poenam. Hic quid avarities saeiat, poena indicat illas III Expurgans animas, quas poenituisse dolendo

Constat, nec totus tormentum atrocius isto - ,

Mons habet; et sicut non sese arrexit in alium Nostra acies, defixa solo, sic numinis iradusta hanc in terra mersit. Quo more bonorum ita Auri dira fames cunctorum exstinxit amorem. Unde labor susus frustra perit, hoc tenet aequus Judex captivos plantasque manusque revinctos

Nos hic; quamque diu fert regem justa libido.

Tam nos immoti ac protensi stare jubemur. 125 Poplite constiteram nox o sarique paratus;

At simulac coepi, atque is tantum senserat aure A me hoc obsequium: Quae, inquit, te caussa volnium Asfixit terrae' - Majestas vestra gradusque Supremus mentem, quae recti est conscia, morsu I30 Impulerant, dixi. - Crura erige. Surgito, frater lnespondit. Ne erra, tecum conservus et ipse Sum mistusque aliis, quibus imperat una poteStas, Matthaei si unquam sententia venit ad aures Sancta tuas: Ovae nee nubent, ait, ipse videbis

267쪽

mlRGATORn XX. l35 Sat nitide, cur ista loquar. Modo perge, morantem Non ego te ulterius patiar, me namque morando Turbas fundentem lacrimas, quibus illa laboro Ut mihi mutarem, quae ego te dixisse recordor. lnde nepos est nata mihi. Huic ALAi A nomen, Io Quae bona natura est, dum ipsam corrumpere vitent Turpibus exemplis prognati sanguine nostro. Haec mihi apud vestros post mortem est sola superates.

Oplanti melius curae male cura repugnat; Nostra ideo ingratis huic gratificata voluptas Spongiam aqua haud saturam extraxit. Sic inde recessi, Incessuque meus ductor loca libera legit,b Usque oram stringens, angusta ut moenia obire est Radendo pinnas; nam guttas turba refundens' Ora per atque oculos labis, quae distinet orbem Totum, parte alia stratis nimis artubus exstat. O antiqua, tibi male sit, lupa, quae aerius instas Iu Praedae, quam quaevis aliarum turba ferarum. Indomiti ob rabiem ventris sine sine prosundam lo coelum, cujus mutari turbine sortes Hic dicunt, quando adveniet, quem Propter abire Ilaec properet Nos interea procedere lentis Ib Passibus ac parcis, et ego circumspicere umbras, uuas lugere pie audieram atque essundere queStus; Et sorte audivi clamari: O alma Maria IPrae me cum gemitu multo, quo semina prolem Enixura novam Solet, atque haec insuper addi: 20 Tantum pauper eras, quantum esset discere in illo Hospitio, dixina tui posita est ubi sarcina ventris.

FABRIci I o mens casta boni, vox altera dixit,

Tu paupertatem voluisti laedere junctam Virtuti, potius quam turpi crimine habera

268쪽

25 Divitias multas. - Sic mi pIacuero Ioquelao

Istae, ut progrederer pasSu, ne nescius essem Illius, unde sonum vocis venisse putabam. Ast ea praeterea celebrabat, fundere largam. Nico LEi dextram teneris servasse pudorem 30 Virginibus, vitam suadentis vivere honestam.

O quae tam pulchris sermonibus uteris, inquam. Dic mihi, quae sueris, dic, cur tu sola retexas Tam dignas laudes; neque enim fraudata manebis Mercede, haec sando, reduet si explere licebit 35 Hujus mi breve iter vitae, quae ad funeris horam Praecipitans volat extremam. - Haec mihi talia contra: Non quod ego quidquam maneam solaminis inde Dicam, at quod tanta donat te gratia luce, Ante extrema tibi quam vitam abscinderet aetas. 40 Radices male nata meo de stipite planta Traxit, Christiadum quae cunctis officit umbra Terris, ut raro laetum sit carpere fructum. At si quid Liloa Brugaeque ac caetera possent oppida capta manu hostili, mox assoret ultor: 45 Quod regem posco, qui cunctos judicat Requus. .

Nomen apud vestros Huco CAPETDs habebam; Ex me sunt orti, qui regna ere, PHILIPPI, Et qui nuper AI.οYsri sub nomine regnant.

Ipse Parisiaco lanio prognatus in auras 50 Luminis exivi, antiqui quo tempore reges

Defluxere omnes, excepto qui induit artus obscurum cineris panno reserente colorem. lnque mea bene firma manu me laena tenentem Imperii vidi, ac tanta me mole potitumbo Partarum nuper rerum, et, quod PraeStas. Bmicis.

Ut capiti nati viduatum principe sertum Impositum fuerit nostri, atque ex ossibus hujus

Principium traxere suum istorum OSsa Sacrata.

Sanguinis opprobrium donec non abstulit ingens

269쪽

60 Dos Narbonensis nostri, minus ille valebat; Sed nec erat tamen ille nocens. Vi si audeque praedam Inde est ille suam aggressus; dein, tristia facia

Emendaturus, Ρontes Nomanaque cepit Oppida, quosque colunt peregrini VaScones agros. 65 CAROLus Italiam irrupit nece CONRAlii NI Emendaturus, dein TnoMAM ad astra retrusit, Emendaturus. Non multum tempus abesse Post istud video, cum emerget CAROLus alter Ex Gallis, melius testatuS Seque SuoSque. 70 Absque armis exit solus, tela illa reportans, Queis depugnavit Judas, mucrone potituS, Quo Florentinae ventrem disrumperet urbi. Hic sibi non terram lucrabitur, at male factum

Et probrum: istud eo gravius, quo infamia damnis Ib Illi pensatur levior. Mihi cernere frontem

Alterius videor, qui captus navibus exit, Deinde suam vendit natam pretiumque pacisci Non fugit, abductas quo praedo more puellas Mancipat. - O auri dira, exsecranda cupido, 80 Quid libi jam restat conandum, ubi sanguine no Stro Ad te traxisti genitos sic acriter actoS, Ut jam nulla suae carnis sit cura tuendae . Utque minus male facta suturaque penSitet aetas, Lilium Anagninas video pervadere ad Arces

85 Inque illo, hic Christi qui munere sungitur, ipsum

Comprendi Christum, derisum rurSUS, acetum Et sol huic video renovatum, interque latrones Viventes hunc Oecisum. - Novus ecce Pilatus Tam serus, ut nondum abscedat satiatus, et absque

90 Decreto desiderii jam carbasa in aedes

Infert sacratas. O coeli aeterna potestaS, Quando erit, ut detur laeto mihi cernere vultu

Ultam justitiam, quae, quo est magis abdita, tanto Dulcius ulcisci reputat, quod pectore condit.

270쪽

PURGATORII XX. 21bs5 Quod mihi suadebat modo sari illa unica sponsa

Flaminis aeterni, et quod te quaeSisse rogantem Sensi, nunc pandam, detracta nube, videndum. Tam dudum nostris precibus conceditur uti Cunctis, quam dudum lucet; sed nocte cadente No Tum vice mutata vox huic contraria voci Usurpanda venit. Tunc PYGMAL ONA citamus. Qui fuit, argenti stimulante cupidine et auri, Proditor et praedo et cognati caede cruentus. Et Mi DAE avaritiem miseram, Sua damna secutam I 05 Ingluviem ob diram, quae risus usque sutura Materia est multis. Τum quisquis nomen Acis Ni Insani memorat, surtim spolia ampla potiti, Ut quoque nunc contra videatur percillis ira IosuE bacchari. . Dein cum consorte SAPHiBAII 0 Arguitur. Canimus sub calcibus HELio DonvuSemianimum. Hunc totum circa POLYNESTonis implet opprobrium montem, per quem POLYDORus ad umbras Descendit. Tandem compellant nomine Cuassu M:

Dic nobis, quoniam meministi, quid sapit aurum IIb Elata interdum, pressa modo Voce SolemuSBaec sari, ut stimulis hortatur quemque libido, Nunc celerare magiS, nunc lentis passibus uti. Quare per lucem, mihi quae bene dicere fas est, Non usurpabam solus; verum haec loca propter Ita Nemo alius suerat, qui mallet tollere vocem. Nos hinc digressos ardor superare jubebat, Ut vires animusque dabant, iter. Hic mihi visus

Intremere est totus, quadam ceu mole ruente,

Mons, et diriguere gelu mihi pallida membra,

I25 Ut quem mors subeunda manet tortore trahente. Haud certe est tanto concussa tremore, priusquam

Latonae nidum praeberet candida Delos, Ederet illa uno ut partu duo lumina coeli. Dein exaudiri sonus undique circumsusus