장음표시 사용
111쪽
EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM II.
Commode hoe intellieitur de zelo Pauli in Iudaismo, quod semper sine simulatione de
fictione egerit ; quanto magis a tempore conversionis RV. 6. PROPTER QUAM e AusAM; quasi diceret: Quando Deo favente pietas ita tibi obvenit ab ineunte aetate, cura diligenter ne dona haec iam in te flaccescant; sed excitans teipsum perge animose ad propagationem fidei , de opera caritatis . Sopi tum cineribus ignem solle excitamus. Hancs militudinem subindicat vox Graeca ἀν'α υρει ,. Lentum fecisse Timotheum poterant persecatio, timor, humana tu firmitas, Sc desidia . Duo ex hoe loco colliguntur : primum manuum impositionem ei te lacramentum i& demum instrumentum quo Deus gratiam conseri . Alterum est, hominem cum consertur a Deo gratia , non praedeterminari P.ysice a gratia, sed libere cooperari, ita ut possit gratiae resistere . Nam hortatur Paulus ut cooperetur velut liber; & iubet accedente libero arbitrio, ut homo ipse
excitet gratiam . V. T. SPIRlTu M Tl Montg. Ad excitandum seruum Dei sopitum , valet plurimum meditatio , & si consideret datum et seministerium hoe & spiritum, non ut hae reat otiosus, animo pavido , & ignavo . Spiritus Dei est spiritus sortitudinis in ad versis, sobrietatis . &e. Nihil erubescit ,
non vincula, non carceres timet.
V. 9. Qui Nos LIn ERAvi T . Debemus hoe Deo, qui nos liberavit . Excitat recordatio benefici frum , & vocationis sanctae, non ex meritis nostris, sed secundum propositum & liberale decretum , per gratiam in Christo datam ante saecularia tem
pora , ante mundum conditum , Rom. um. 28. Non sum quidem eramus nos ante mun
di constitutionem, seu ab aeterno; sed de ereto Dei & praede uinatione ab aeterno prae p1rata est. De hae decreta gratia Dei , providentia , ti biraeordinatione ab aeterno tuis locis Theologi. An non parentes &animalia dant nascituris nepotibus V. io. MANi EsTATA. Illa gratia abscondita in aeternitate , nune manifestata
est in Christo, immo & data his quibus
oportuit, dc promi illa erat , per illuminationem, λιφαν ωαν in Christo, qui mortem vicit Ec .corruptionem per Evangelium pcuius minuter est Paulus, & ut ait Hieronymus, vas electionisi, tuba Evangelii, dc stumen eloquentiae Christi a me. V. II. OB QUAM CAusAM . En Pauli
magnanimitatem. Hinc , inquit , patior, icilicet vincula . Non tamen consendor ,
nec pudet ossi ii. Scio cui credidi, & eonfido depolitum meum servandum , se ilicet labores in Evangelio servabit Deus, δc re. tribuet die statuto. Volunt hine aliqui Paulum simul eum fide habuisse claram scientiam articulorum fidei. Sed nihil cogit hoe asserere , saltem cie supernaturalibus articulis. Itaque r. scio. o Aa, eii cognosco, d habeo pro certo. Credidit vero Paulus phoe eli commi sit se suosque omnes labores velut depositum divinae bonitati & providentiat. Hic Pauli thesaurus et t. V. I 4. dic. BONUM DEPost TUM . Hoc loco depositum est doctrina Christiana i tithesaurus commissus Timotheci . Vocavit fana verba , ut haereticae novitates sundi insanae; Chrysostomus per sana verba etiam traditiones intelligit . V. I S. Scis Hoc . Ex his qui in Asia
Paulum re recerunt, duos recen et ς quinam hi fuerint, nec constat , nec multum refert. Putant aliqui Paulum loqui de Alianis, qui erant Romae cum Paulus lia cRoma leti piit Epitiolam . Baronius commode , omnes interpretatur multos. Constat enim ex aliis Epistolis multos Alianos non deseruisse Paulum , nee eius doctrinam.
112쪽
μνιatur T motbeum ad alios sincere docendum patiendum pro Cbi UD . I ad Za m ut iove futuri pr.emii ae res. ιrrectiouis Cb bii ' utque eo ut ut ἰon I ' profana vaniloquia deυitet, 'illasque legis quaestioues I de magna do no varia habente vasa, oe quas virtutes serυus Dei sectari debeat.
U ergo fili mi consortare in gratia quae est in Christo Iesu: a. Sc quae audisti a me per inultos testes , haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt & alios docere. 3. Labora sicut bonus miles Christi Ietu . ψ. Nemo militans Deo implicat se negotiis Lecularibus: ut erplaceat, cui se probavit. s. Nam Sc qui certat in agone, ' non coronatur nisi legitime certaverit. 5. Lab rantem agricolam oportet primam de fructibus percipere . 7. Intellige quae dico: dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum . 8. Memor esto Dominum IzςUM CHRIs Tura resurrexisse a mortuis ex semine David , secundum Evangelium meum, st. in quo laboro usque ad vincula, quasi male operans: sed verbum Dei non est alligatum . Io. Ideo omnia sustineo propter electos, ut & ipsi salutem consequantur, quae est in Christo Iesu, cum gloria c. elesti. ii. Fidelis sermo: nam si commortui sumus, 3c convivemus:
Iz. si sustinebimus, & conregnabimus: sa) li negaverimus, & ille negabit nos: l . b) si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest. Iq. ' Haec commone, testificans coram Domino. ' Noli contendere Vel bis: ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. II. Solicite cura teipsum probabilem exhibere Deo , operarium in confusibilem , recte Iractantem verbum veritatis. I 5. Pro sana autem , 8c vaniloquia de vita: multum enim proficiunt ad impietatem: I7. 3c sermo eorum ut cancer serinpit: ex quibus est Hymenaeus , & Philetus, I 8. qui a veritate exciderunt, dicentes resurrectionem esse iam sadiam , & subverterunt quorumdam fidem . Ist. Sed firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc : cognovi e Dominus qui sunt eius e Sc discedat ab iniquitate , omnis qui nominat n men Domini. 2 o. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea , di
argentea, sed & lignea, Sc fie illa: δc quaedam quidem in honorem , quaedam autem in contumeliam. 2 i. Si quis ergo emundaverit se ab istis , erit vas in honorem sanctificatum, Sc utile Domino, ad omne oeus bonum pa-xatum. 22. Iuvenilia autem desideria suge, sectare vero iustitiam , ' fidem, charitatem, & pacem cum iis qui invocant Dominum de corde puro. 23. ε) Stultas autem, & sine disciplina quaestiones de vita: sciens quia generant lites. Σ . Servum autem Domini non operiet litigare: sed mansuetu Iresse ad Omnes, docibilem, patientem, et s. 'cum modestia corripientem l os, qui resistunt veritati e nequando Deuς det illis poenitentiana ad c JΠΟ-
113쪽
rro EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM II.
scendam veritatem. 26. & resipiscant a diaboli laqueis, ' a quo captivi
incertum statis quid legerit; is qui Hieron Lmo, noli, si non legit, intellexit. Quod sequitur 2 au nihil enim mile es'. va. rie admodum legitur in manu scriptis r nam in impressis exemplaribus , quae fere mazua se seqiiuntur, haec constans est lectio ; quam etsi commoda sit , existimare non possinnscripturam Interpretis germanam esse , ideo quod clara tersaque sit , ae proinde locum
telinquere haud potuerit tralae vaeriationi, ut pene quot codices, tot sint diversitates. R censere in singulas singulorum, nisi sorte te. dium Iezloribus movereti capita itaque dumtaxat varietatum adseram ae discutiam . Pleraque manuscriptorum nostrorum ad legunt v
quinque illaus ioco tu ; alia quinque ad nec tu, tantum nihiι uilis es. Nec parvi facienda sunt haec postrema Brug. Ο. L. G. Plialon. quibus consonat tectus Lyrani commentariis immixtus, quae ex ipsis Typographiae incunabulis edita habemus: quamquam di pro aliis partibus boni sint eodice pro prima Mai. mi. Lob. Tia E. Pl. m. , pro secunda, Mal. ma. Q. So. la. Est praepositio Graecerse 9I.ν χρασιπινή, id est aa vel in nihil titileia Conuinctio enim ut non est Graece . ita nec in optimis qu:busque scriptis . V substanti. viam verbum in quibusdam vulgaribus R. V. R. So ru. 3 & qu:busdam eximiis c so .la. Q. omittitur, in pluribus legitur. Huiuconncere alios sino, quae Germ Ana esse pol sit Interpretis seriptura. Syriaca editio habet
Θοα, sive, quae non utilitas .
Id quod subsequitiit. Nisi ad sibinoia eo taudientium 5e ipsi tua variar. Graece non est ut nec Syriace ni sim solum ἰπὶ καταςρεφῆ πακου' των , ad subυeoionem aualentium , ut id motheum Apostolus duceat a verborum eon. quod praecedit per parenthesin intellig s, ut tentione abstinere, sed alios ad id vitii pro. aa nuuam titilitatem expon is . Latinum Pa clives a Timotheo vel t Deo in testem ase risensium exemplar Germani latum svmiliteΠΩmpto moneri Facile vero in suspicionem i omittit n)7 ; cui aeeedit Societatis latum ,. adducar, Latinum Interpretem non noli sed quamquam altera manu iniet textus line suos converIisse; non verbir Goteo ere hiclillud scripti iiii habeat. Cetera poleto notis. est enim verborum ordo in libris omnibus i id legunt. An igitur Interpres , an aliu 'm ni scriptis minimum enim disierunt noniquispiam elucidationis eratia id adiecerit dc noli in scriptis praesertim minori characte- potest enim ita sons Graecus intelligi AS e libris; ae facillime id mutat audax impe- nihil ut ita. ad subversionem altarentrum uti ritia quod non intelligit . Ceterum auctor te fit dubium . Ossae.s,& posteriores Latini enarratores πιιι l V. et s. Ctim ni odestia corripientem eos q i
Uers. s. Nou coro uatur nisi legitime certaυerit. Non mutes praesens eoronatur in suturum. Vers. 22. Fidem, caritatem, in pacem ἀ Non
interponas spem inter Meni, Se caritatem. Vers. 26. A quo eaptiυi tenentiae . Non seribas participium capti pro nomine captivi.
L, cT i o N u M U A R I E T AS ia G. I T OG eontendere ve=his r ad nihil 1 I onim Milo est, nisi ad Dbυersionem. Si presse legantur ea quae scripsimus in Notationibus, videri possit probabile interpretem vertisse ut est Graece : Non con
R. 2s. Eos qui resisundi υoritati . Voxἰ νε-ritati omittitur a multis Latinis labris , consermitet Graeco Se Syroia NOTATIONES me . I 4TT FP common commGnes O. enm. I mon re o. commoneνi restimoro. testi icans ν is, Domino D s Nati eontentio,. -υν bis: ad nil l .nim titile es,m, si ad μόυeo on m audians iam . Graeco pro noli eourendενο υ/rsis est, scii , quod eli non eonsenti γε injhise id quod aceipi posse, ut novae sententiae caput, atque m telligi finitus modus imperativi singulatis loco, sed rectius sorte iuxta Graecos Tractatores , et ram Chrysostomum, & Syricum Interpretem praeeedentibus iungi, ita ut a particip orololians sivε eontosisnι pendeat , ut non Ti-
114쪽
1etiptum Ge. l. & novem nostra Brug. Mai. ximii eapitis loco: Ita hi resistunt vestimini. Leod. Pl. m. E. Q. G. I. Pl. lon. ause- ει, vel quod alioqui suhaiidiri videretur. Sy. runt νο veritari consormiter Graecis , dc Sy- rus porro addidit aἈ-rstis ipsum: Eos qtii contraritas libris, adstipulantibus praeter G raecos , ' dicunt adversus tuum. Ambrosiaster ,vel quem Latinis enarratoribus, vetere Ambrosiastro ille sequutus est interpres transtulit elis Didi. mediat aetatis Anselmo . recentiore Riche- versa Ienticini, id quod est Graece ν - αννι-lio. Lege rus eastigator textu expulit: glossa . Simili modo B. Augustinus se est enim textui addita, vel ex eo quod sis, legi illa indicat libri De correpto ne di gratia sequitur : Requando Deus cret illis taenitentiam capite Maia cognose ndam veritaetem, vel ex simi. i yro s
Vers. i. OER MULTOs TEsTEs. Quidam L hos, leges & prophetaui merpretantur . alii testium multitudinem co. iam quibus intrepide praedicavit, non quemadmodum haeretici occulto in conciliabulis.
γε παθῶν autem significat amictiones serre dc obdurare in adverfis. V. q. SECULARIB Us . Craece γαῖς τοῦ βίου πραγματείους, uitae huius negotiis & mole illis, ut πραγματιια αποῦ τῶν Στεαγματων, sumatur, vel mundanis etiam negotiis .
i s E p Ron Avi T, id est qui eum elegit. Ambros legit cui se probavit, id est in cuius militiam concessit. Graeci legunt I α νω ς--ομι- ποῦση, id est ut ei qui se in militem delegit placeat. Triplici autem analogia hortatur eum ad serendas ans ictiones ; militis, pugilis, agricolae. V. 6. LABORANTEM AGRICOLAM , &c. non dixit laborare oportet , sed quo amplius ad laborandum invitaret , quod de labore praemium & primos fructus percipere agricolam oportet; ergo illum oportet percipere primum fructum, sed labo
V. 9. QUASI MALE op ERANs ; id est, vinctus sum pro Christo quasi flagitiosus& facinorosus aliquis; sed utcumque manus & pedes vinciantur , non est verbum Dei alligatum. Nam in carcere etiam Paulus praedicabat , & epistolas scribebat, tance ad se membranas & libros Timotheum afferre iubet.
negaverimus eum , sive in eum non crediderimus, nihil illi inde accedit aut de 'cedit. leem & fidelis permanet, se ipsum negare non potest, A mentiri seipsum n quit , quum idem si semper qui ab aeterno fuit. V. I. PRDBAs rLEM. Craec. δἰκιμεν, id est probum sive probatum operarium IN
pudeat crucis Chri iti . Multi enim illam Chri iliani praedicare verebantur, quod ri-
d. cula quaedam res videtur multis. REcTETRACTANTEM VERBUM. Gr. opborμοῦντα,
id est redie dividentem & secernentem superflua & noxia dogmata a bonis Sc lamesis I9. FUNDAMENTUM DEI sTAT , &s illi multos a fide avertunt , tamen vel
fides in Deum , vel fideles electi sun dati in fide Chtilli qui si ni Dei sundamentum,
stat, id est immoti permanent: necideturbari possum; sundamentum enim est supra firmam petram hoc fundatum . HABENS SIGNACULUM HOC, id est habens in animo veluti sigillatum & impressum . Coo Novi T DOMINUS QUl sUNT EI Us, nimirum quod cogniti sunt a . Deo & sunt eius: ine enim spiritus testimonium reddit
bens etiam hoc signaculum DisCEDAT A INIQUITATE OMNIs UI NvoCAT NOMENDO Mi Ni, id est habens hoc in animo fi xum , quod qui fidelis est ab iniquitate deis
bet discedere. V. 2o. IN MAGNA AUTEM DOMO. Hinc ostencit non esse dissidendum , squidem multi ad impietatem seducuntur; quoniam sicut in magna domo sunt alia vata in honorem , alia in contumeliam , ita & in mundo vel eccles a probi sunt & i merobi. s Z CUM MODESTIA : εν πρα Tm , id est mansuetudine. NE QUANDO DET IL Lis D Eus POENITENTIAM; id est, ne sorte te negligente convertat illos Deus , &respi- i l
115쪽
res piseant a diaboli laqueis, quibus' captivi tenentur AD Ipsius voLUNTATEM: vel
diaboli, quia illis, quamdiu tenet, ad arbitrium utitur: vel Dei, quia non amplius habet in nos dominii diabolus, quam Deus Gnit. s A. Perf. I. OspORTARE , id est sortis esto. IN CHRISTO; pro, a Christo ἔ quas dicat, In gratia Christi .
. i. LABORA, id est serio mala . Gr.
V. 4. DEo non est Graee. nee Syr. SAECULAR l Bus . Gratc. ei. , id est vitae quasi dicat, Rebus mundi quae militiam impediant. PROBA vir , id est ut probatum tradidit. Graec. & Syr. quι se rilegit. J . s. IN Aco Np, id est certamine publico. LEoi Tixia , id est secundum leges
c. LAR RANTEM , &c. quas dicat, Si vult fructus percipere , deber prius la-
V. 7. INTELLIGE, id est adverte. DA-BiT . Graec. du, sed nostra lectio potior V. 8. Eu ANGELIUM, id est praedicatio
V. 9. IN QUO, scilicet divulgando. LABORO Graeci mala patior . MALE OPE RANs. Gra c. κακουργες , id est malefactor seu facias rosus. NON EsT, &e. quasi dicat , Nec ideo cesso praedicare. V. lo. IDEO: iunge cum tit. IN. id est per . CUM; pro, in. CAELEsTI. Grac. Ac
V. I r. FiDELis, id est fide dignus, seu certus. NAM: abundat, more Hebr. COMMOR Tui , scilicet cum Christo. V ia. SUSTINEBi Mus , scilicet adver
13. ILLE ; pro , ille tamen . FiDE-Lis , id est verax . NEGARE , &c. quasi dicat, Non potest non esse quod est . . ' CONTENDERE , scilicet contentionis studio. Alioqui haeretici disputationibu eonvincendi. SuvvΕasio NEM, scilicet scandalizantur: vel significat docendam fidem sine disputationibus, ne auditores, qui minus capiunt subtilitates, errore aliquo sub
is PRORA BiLEM , id est probatum
IN coNpusi BILEM , id est quem non pu deat eorum quae agit . TRACTANTEM . Graec. secantem, seu distatuentem, scilicet pro cuiusque captu . V. I 6. PRopic IUNT. id est valent. IM-pi ETATEM, scilicet ingenerandam in ani.
V. I7. EORUM, id est talium l. Cav-cER, scilicet moribus, qui exedit eam cor poris partem, quam corripuerit. V. I9. FUNDAMENTUM , scilicet elefitio, seu praedestinatio. SiGNA cu LuM . scilicet quod sequitur; quasi dicat, Beneque sigillatum , iuxta illud: Cogumit, &c. est. autem locus Num. vi iuxta LXX. ET DI-sCEDAT , &c. Id a paulo additum ; quasi dicat: oportui vero discedere , &c. No-MEN DOMINI; pro, Dominum. V. 2O. CONTUMELIAM, id est vile ministerium. V. 2I. IsTis, scilicet quae Deo displicent malis, & erroribus, de quibus proxime dictum. UTiig, id eis aptum ad usum. V. 23. Si NE DiscipLiNA , id est iner ditas. LtTEs, id est contentiones. V. 24. Doci BILEM - Graec. διδακτικον id est idoneum ad docendum. V. 23. MoDEsTIA . Grare. πραι τι , id est mansuetudine. NEQuANoo , id est si
Vers. 4. AT EMO Mici τε Ks D Eo . Gr.& Syr. nemo militans sue Deo: se Basilius praefat. in Alcetica . Et quidem milites mercatura arcebantur, coniugio etiam , ut ait Tacituς Lib. XIV. &Dionysius Lib. LX Quod si milites negotiis in universum abstinent, multo magis qui militant Deo . Id Interpres explicare voluit, aut quod magis arbitror , Graece legit , ως ςρμη ἰωνος νύ Βιω . Cui SEpRon Avi T, id est a qao in militem electus est, ς γολογχσωτι, non , cui se devovit . V. 6. LABORANTEM AGRICOLAM , qua
ii dicat: Non sine praemio erit opus ad quod invito , sed laboranti agricolae exemplo. PRlMUM . Adverbium ei se potest, α
116쪽
Graeci Syri & Gotth. non legitur vox Dominum . Ex sEMiNE; pro, qui est ex δε- mine David: re turrexi lse t s Christum negaverimus , V. I 2. ET ILIE NEGABIT Nos, id est a se repellet ut proditores & infideles. V. i I SI NON cRrui Mus . Nihil ei ex eo decedit. Verax semper in verbis, fidelis in promissis manci . Noli contendere :
hae per parenthesim lcgitur , locum habet Graeca lectio, quae sub ata voce ni i, habet , ad subversenem au leutium , scilicet
nolι contendι re vobis. Si parenthesis tollatur, vox nisi addi debet, alioqui sententia non constat. Latini codices variant, Ure. ei etiam . Uelesus ει μη ad marginem apponit , ex aliquo nempe Graeco codic. Cura teipsum V. ι . PRORABILEM Ex Hi BERE DEO, seu probriam, probum, . INCON- susini LEM , id est quem non pudeat Evaneelii & crucis. RECTE IRECTANTEM, .. Dr, res e dividentem verbiam : qua si paterfamilias annonam , cuique ut Opus
habet; aut qui ad Principis mensam escas& fercula seeat. Aliud iri venibus convenit, aliud senibus. Uita vaniloquia quae ad impietatem . V. I 6. PRO EIctu NT, aut proficient , ut
V. '. FUNDAMENTUM , fides vera inconculta manet . HABENs s lGNACULUM HOC, nempe probos moret doctoris, utilista verba declarant. ET D: CEDAT AB INI-QUlTATE, OMNiς QUI NOMiNAT , id est praedicat nomen Domini . lndicat Hyme-iarum Sc Philetum pravos homines esse . Nec mirum in Ecclesia pravos elle,
V. 2o. IN MAGNA AUTEM DOMO . In
Ecclesia mωli sunt probis permixti.
V 24. SERvUM AUTEM DOMINI NON PORTET Li TlGARE . Hac ratione ductus Bernardus epili. cI. litem de quodam Non alterio coepto reinittit ad sororem Imperatoris , ut quae opus inchoarat , id ipsa
non et nec Gotth. sed suppleri potest ,
tametsi sine ea sententia constat. NE UANDO ; pro , si quando. Si sumitur saepe pro non : exempla passim occurrunt . Sic puto
Bib. Sac Tom. XXVII. eontra hie ne sumi pro si . Sensus: Corripe mansuete illos, si sorte aliquando cO vertantur. Graecum μή rori significat saepes quando.
Vers. r. ONFORTARE : fcrtitukinem cape, ut legit Ambrosius. IMGRAT i A , QUAE EsT IN CHRisTO IEqu rper gratiam Christi, ut sortiter persitas in
fide , & Evangelio , illud praedices , &
propugnes. V. 2. ET QUAE AUDI TIS A ME . quae
ore tenus tradidi, non scripto, aut litteris contignata. PER MULTOs TEsTEs , id est coram multis; aliis multis eadem audientibus. HAEC COMMENDA FIDELIBUS H
Mi Ninus; id est , in his inititue fideles .& idoneos viros, verbi gratia praesbyteros Ecclesiae tuae. V. 3. LABORA : ramis κάθησον, id est m la perser; dura tolera. V. q. NEGOTI:s s AECULA Pinus. Neg tia saecularia sunt occupationes , & negotiationes quibus vitium , vel tum , & reliqua ad vitam tuendam Cpportuna comis paramus, & conquirimus, quales sunt mercatura , &c. V. 3. NisI LEGIT ME CERTA v ERIT . s cundum praescriptas legcs agonis. V. 6. LABORANTEM AGRlco LAM , &e- Sensus eii , Quemadmodum agricolae recreantur , & ad labores perferendos excitantur spe fructuum , quos ipsi omnium primi percipiunt ; ita te , o Timothee . agri Domini cultorem excitate debet adlahorem magnitudo propositi se ullus quem tibi apud Dominum recondis , illum percepturus in futuro saeculo. V. 7. DABIT TIBI DOMIMUς INTELLE-
crus ; quasi dicat e Proposui tibi tres parabolas, militis, athletae, agricolx; non est necesse ut eas tibi explicem , Deus dabit tibi intellectum , ut facile possiς intelli.
V. 8. Ex sEMINE DAvin; scilicet, incarnatum , hominem factum . SECu Nnum
lii veritatem, quam praedico. V. o. IN QUO LABORO: ηαηαπαγω , id est astigor, mala sustineo . QVAsi MALE op ERANs: ac si essem aliquis malefactor ,& seelellus. SED vERBUM DEI NON EsrP ALLI.
117쪽
114 EPIST. B. PAULI AD TIMOI HEUM II.
ALLioATUM i quas dicat: Licet ego vin- ira a nutricibus cibos in particulas, &ossit. culis conli ringat , non tare en propterealias secantibus, ut commodius eas glutiant euanges etare desino, voce, & scriptis epi-lparvuli, quos alunt.
solis. V. 16. PROFANA AUTEM . ET VANILO. V. IO Inro OMNi A susTiNFo, scilicet, QUIA DEvITA : βεβήλους κενει-ι,ς , prosisne verbum Dei alligetur, sed propagetur . nam vaniloquentiam, inanem & clamosam PROPTEst ri vciose eos praesertim , quidloquacitatem. MULTUM ENIM PRO Fici UNT
adhuc ad Cluilli ovile sum adducendi no-iAD IMPιETATEM'ex inanibus enim , &sitis latratibus, & industria . QuAE vs T i Niprofanis ad deteriora devenitur , usque ad CH Ris o I Esu et quae salus obtinetur perlipsam impietatem errorum, & haeresum . Christum usum . CUM CLORt A cAELE- V. t 7. ET sERMO EORUM ; scilicet ha -sIi : quae salus non est qualiscumque , sedireticorum , qui docent prosana vanilo. adiuncta in habet gloriam caelestem. quia . UT CANCER sERpIT e cuius morbi V. Ir. FinELis sERMO, &e fidelis, ve-Jptoprium est proximas carnes exedere, &rus , & eertus est sermo, quod si hie pro depasci , & quod integrum est . & sanum Christo , & cum Chi isto patiamur , & mo-Jcorripere . HYMENAEUs , ET PHILETus rriamur , simul etiam cum Christo resinge-Jquaenam fuerit horum haeresis, statim sub-mus, & vivemus in regno caelesti. ditur.
V. iet. SI NEGA v Ri Mus: Christum, & V. I 8- QUI A ORITATE ExciDERUNT: enis fidem, tyrannorum, aut tormentorum ἡτοχψ γ, aberrarunt . Di CENTEs REsu R. nicis. Er i LLE: Christus. NEGABi T vos: RECTiONEM ESSE IAM FACTAM . Horum
negabit se nolle vos, & a suo regno ex- errorem alii aliter explicaut . Fortasse do clucet. cebant resurrectionem iactam i a Christo F. i I. Si NON CREDt Mus , 8ce. svelresurgente; fideles aut cm non resurre lutos credimus , sive non credimus veritas non treceptis corporibus, sed tantum spirituali mutatur , Deus falli , aut fallere non po-iter , per ba plasmum , quo renascuntur adtest , incredit litas . aut perfidia nostra Deilnovam vitam. Ita D. Thomas. fide tria tem convellere non potest ; quas V. i9. SED F RMUM FUNDAMENTUM
dicat, Si diffidimus, ille tamen fidus per. DE 3 STAT . Firmum hoc iundamentum manet . Dei , est Dei consilium , decretum &V. 44. HAEc COMMONE; id est de hi glpraedestinatio , qua statuit vocare fideles quae iam dixi , frequenter admone fideleslprimo ad fidem , deinde ad gratiam , &tibi commissos. TEs Tipic ANS CORAM DO-Jperseverantiam , ac demum ad gloriam . Mi No r protestans coram Domino ; vel , Vel est ipsa praedestinatorum collectio. HA-ttilem inuocans Dominum , A pcr eumas ENs si GNACULUM HOC , &c. Ponit hie fideles adiurans. N Li CONTENDv xx vrκ- Apostolus fundamenti iam dicti bina si Bis ζ ut mulli faciunt ex pertinacia ; velignacul- , prius est praesentia Dei; posterius superbia , ut scilicet plus aliis videanturifuga peccati; quas dicat : Deus hoe suum scire . AD suavERsro NEM A Uni DNTiu M l,lpra dei inationis decretum immo ipsos prae id est ad audientes trahendos io errorem ,ldestinatos duobus fgillis notavit, & muni. non enim contentionibus veritas quaeritur,lVit ἰ alterum est , cognovit Dominus , cytii sed potius obscuratur , dum quilibet con-ssunt eius , hoc autem est fgillum divina tendentium auditores in suam sententiamJpraescientiae, quo notantur antequam inhu- adducere eonatur, etiamsi sit falsa. lius mundi lucem edantur ; alterum est , H is. PRonani LEM. Ex MinERE : δ ι,: l σ dsedat ab iniqMitate , &c. id est f probum, probatum, ut scilicet Deus te,& Ωδ peccati, nam a peccato abhorrere , Miua probet , & grata habeat. OpERAR tu M illius occasiones declinare , est magnum 4NCONFUsibi LEM : αυπαἰσλι νον , qui n lpraeses inationis argumentum . Coo Novi TPudoret, non ex bescat: qui tibere & pro.lDOM NUS QUI sVNT Eius . Alludit Apo-fitearis, & praedices Crucem Christi . Uel , stolus ad verba Mosis Numer. xvr. s M cui non si pudori sua ignorantia, aut mo ne nosum faciet Dominus qui ad eum peri
118쪽
V. 2o. IM MAGNA AUTEM DOMO , significat Graee. μηπσι . DEUI DE T lLLis&e. Rationem reddit cur inter Christia-apo ENi TENT, AM/auxilio suae gratiae exci- nos, qui ab iniquitate recedere deberent ,ltet ad poenitentiam.& qui fidem habent, & sanctis vitae insti- V. 26. ET RE si piscANT A D ABOLI LA. tutis abundant , mali non desimi: quem ad .lou Elς & resipiscemes evadant laqueos modum enim in magna domo vasa sunt diaboli. AD ips: Us voLUNTATEM ; scili- diversi generis, alia aurea, aut arῖentea,lcet diaboli , iii cuius sani potestate propter
alia fictilia aut lignea , ita in magna Ec- peccata .elesiae domo quidam fideles sunt initar va-Hram argenteorum, vel aureorum firmi , T I R I N I.& illustres in fide, & iustitia , quidam in .sta e ligneorum, vel fictilium, fragiles, &4Zers. r- ONFORTARE , corroborare , in fismi in fide , & caritate . IN MONO- animos a lane per GRATIAM
REM . id est honorifici ς ulibuς deputata .aa Christo proficiscentem : A lana sancta- Iu coNTUMELiAM : vilibus usibus, & sor.lque dogmata fidei nostr e .didis servientia , ut sunt ollae , aut ma- V. a. QULE viva vcice AUDIs Τι aliquantulae . do ex ore meo γε λ MUL Tos TEsTEs id V. at . QUICUMQUE ERGO EMUNDA α- coram multis eadem audietatibus et tu nInc RIT sE AB isTIs , &c. quasi dicat : Hoetvicillim coMMaus, A & trade FiDEOBUS tamen est inter vasa domesticae supellecti-iatque idoneis viris , v. P presbyteris Ec
lis, & vasa haec metaphori ea fidelium di- eleliae, qui eadem populum doceat ἰ ita crimen, quod vasa aurea non fiunt ullolAmbros. Theophyl. Oecumen. casu lutea , nec vicillim lutea argentea , Nota haec pro Traditionibus. Si enima at: verum vasa metaphorica , id est fi lde solis Scripturis hie ageret Paulus, non deles si se emundent a peccatis per quaslfidelibuς verbi praeconibus, sed librariis eas
reddebantur uasa in contumeliam , evade--commendar, iuberet.
re possunt vasa aurea, & ia honorem. Aa V. q. NEMO Mi LiTANs s Deo, deest ioIsris; scilicet, malis quae Deo displicent,lGraeco iMΡiCAT sE NEGOTiis sAECULA & erroribus de quibus dixerat hoc eodemiRisus, seu mundanis , nempe quae im capite. SANCTrpi CATUM e a sordibus pee.lpediant quo minus Deo milites: γ UT to catorum emundatum, & ornatum divina tos illi vacet & PLAc EAT , Cur sE mit i. gratia. UTiLE DOMt No r usibus Dominiatem pχos Avi T & addixit. Atque ita ad accomodatum . Uidetur Domini nomine indefessu in latiorem & occurrentium mole- Christum intelligere, qui herus est magnae iliarum tolerantiam animat Paulus TimO- huius domus . AD OMNE opus no Nu Matheum triplici analogia : militis, pugilis RPARATUM: idoneum ad omne bonum opus. agrιeolae , ut notat S. Chrysost de Theo-
t Atem , ambitionem , inanem gloriam , & V 9. Is duo, id est euius causa , LA-
multo ma*is voluptates, & alia huiusmodisno RE, κα οπαθω , id est mala sustineo, seu adolescentiae vitiaia a filigor, UsQUE AD v INCULA & carceres V. 27. Si NE DISCI LINA QUA s Tios Es: uu Ast MALE Oppa ANs, id est ac si eiIem τε εὐως , in ruditas , insentatas , quae maleficus aut scelestus quilpiam : xED et sinibit habent sensus , aut sapientiae. DE Ui- corpus vinculis adstringatur, UERBUM DEITA: πιπραιτοῦ , retice , re tie . GFM RAvrivoru ideo EsT ALLIGATUM , seu vinculis LITES . Vide die 2 superiori. epistola ἰeap. constrictum s neque enim idcirco cessor. 4. evangelirare tum verbo, tum scripto, C. 24. L TIGARE : μάχεσθαι, pueri are , P io. PROPTER ELECTos, qui ad ovile
scilicet verbis , Litereari, rixari . Docisi. Christi noliris laboribus & induistria per-LEM: δῖαηνικου. id est aptum , o para-strahendi sunt. rum σου docendum. PAT iENTEM: motum, Sed quid si , o Palile , saltaris p miradi infirmitatum proximi. promittens eertantibus ac vincentibus: iu . H CUM MODEsTIA. In graeco est, bes tolerari adversa , spe praemii & br pastrηra, id est eum mansueitiuine. NΕ- .ii aeterni; forte nil tale subseqactar. R
QUANDO , is est si quando ; utrumque enim repondet
119쪽
16 EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM II.
V. II. FIDELis, verus, certus est SER-Mo meus, quo promitto , si pro Chri ilo pariamur, nos simul cum Chri lio retur re. Eiuros ac regnaturos aeternum. Quod 'etsi forte iV. II. NON CREDIMUS, aut nobis persuadere non possumus, ni h lominus tameni et : incredulitas na ira fidelitatem Dei convellere non pote li-V. II. Exui AE TE DEO PROBAB LEM, J--μον , id est proburtim ; nempe ut Deus te tuaque probet ac grata haheat o & OPE
id ei qui nou pud fiat, uou erubescat cru cem Christi . inquit Cliruso. i. dc Tlleo.
V. I7. HYMENAEUI ET PHii Erus exitiales haeretici dicunt non suturam V. I 8. REsURR Cri ONEM corporum , sed si quae talis ad litui debeat , FACTAM l AME;fg in Christo relut gente: nos autem non resurreeturos secundum corpus , scd solum secundum animam : nec corporaliter , sed solum myllice & si': ritualiter, luc per laa. prii num & poenitentiam , in suturo etiam per gloriam animae , qua renascemur ad vitam novam 3c immortalem : ita S. Thorrvis Anselmus . Horum ti su ilium libereticorum persidia fu5υertitur QUORUMDAM non sat stabilium fides : & pestilans illorum doctrina ferpit ut cancer , pro i- a queque exedens ac dc pascenς . sed an inde periculum non imminet Ecclesiae, ut tota brevi sub ertaturὶ Minime: quia V. I9. FUNDAMENTUM DEi , id est Ecclesia a Deo fundata a , quali aedifi.eium & palatium ipsius , PlRMUM STAT& inconcussum . Moliantur hae tetici qua cumque voluerint , numquam illud subvertent . Sed neque vel particulam illius ullam , puta fideles, divellent a fide, gratia vel gloria, nas spontaneos ti volentes. Nam binis signaculis firmatur Zc communitur Ecclesia, Ec quodlibet eiu& membrum et unum est ex parte Dei , insallibilis divina praescientia, electio it revocabilis , amor inexplieabilis , & cura ac pro vi Intia impedibilis: C Novi T b enim certo, tenere que amat & curat omnes Qui sUNT Elus , & gratiam illis suam , omniaque ad salutem necessaria Sc utina abundantii sim es ubi iniitrat. Alterum est ex parte hominis, odium ti iuga peccati .. His duobus
positis, non rapiet eos de manu Dei quil- quam . Nam gratia Dei ita stabilit corda
suorum, ut, nisi sponte voluerint, numquam occasuti sint : solum enim liberum
cuiusque arbitrium potest hoc signaculum convelle per ita S. Chrysoli. Augustinus e , Theophyl. tk S. Thomas, quin & etficax , seu bbsoluta eleelio noliri, leu ad iustitiam ,scu ad gloriam , multoque magis reproba tio vel damnatio pendet obiective a libera nostra cooperatione & consensu, ut alibi diximus d. Unde nobis invitis nih: lmetuendum ab ullis hostibus . Sed quid mi rum, fideles quolitam subinde seduci, & a fide , scd sua sponte, abducit Nam V. 2O. IN MAGN DOMO. id eis in E clesia Clituli , inquit Auguilinus e , sunt
les sunt peccatores tardidi & viles in oculis Dei, e quorum numero quid mirum , quoidam subinde etiam frangi quoad si-dem, & eiici e do: οὶ Scd ne putes conclamatum de talibus: ab ipsorum id nutu dependet: nam cum auxilio divinae gratiae
numquam ipsis de laturo , P. I 2. Si is eorum sE EMUNDAVER T AR Is Tis peccatorum sordibus respicit enim ad vers. a v. Discedat ab inlusetate, &c. ERiT mox v As 1N HONOREM , SANCIi FlCATUM , a sordibus peccati emundatum , dc gratia di, ina exornatum, atque ita evadet utilissimum ac nobilitisimum l
lis voluptas , & similia adolescentiae vitia ἀ
t fI August. Lita de Actia cum Felice Manichae .
120쪽
I vam sortitudinem per gratiam Christi, & doce alios in doctrina
Evangelii ea quae audivisti a me ore tenustrat: ta, non scripto consignata. In his con. illiue fideles de leniores. Ualet locus pro traditionibus, & pro Caristiana virtute pro
V. 4. 6c 3. NEMO MILiTAN s. Negotia secularia, ut mercatura, res forenses 3c aulicae, agri culturae. Recte Ambrosius, Chrysostomus. & alii notant hic Paulum loqui de iis qui proprie militant Deo, ne Episcopis, presbyteiis, & Clericis, qui templo dicati habent pro parte haereditatis
Deum . Si e qui certar in agone , aut aliter legibus tuae protellionis ast imis est . Nota hie tres parabolas, militis, athletae, δc agricolae aptas at Pauli mentem expli. candam, dcc.
g. v. IN QUO LABORO. Hoe est, in quo asstitor , quasi aliquis male operans, ae si elem sceleratus. Sed non est in his angustii; se vinculis ligatum verbum Dei, quantum sussicere mihi pollunt ad Eὐ angeli Eandum verbum Dei , vox δe Epitiola . Et i DEO OMNia svers Ioed susTINEo, ut verbum Dei publicetur
V. II. 3c ra. FiDELis sva Mo. Verus &eertus qui sequitur: si eum Christo morimur, vivemus, si cum aut fidem eius ne. paverimus, negabit nos. Immo sive credimus, sive non credimus, manebit veritas: n gare enim se non patest. Uide de
V. I 4. HAEC COMMONE . Haec doce alios, urgens δ: invocans Deum iudicem& ultorem non eredentium. Porro de vita inutiles contentiones, quippe quae valent ad alioς in errorem ducendos . Operarium requirit probabilem Vers. I. probatum ,πηιμεν, δc probum ; immo dc inconsus hi lem, seu ανεπα σχuor , qui in contumeliis& cruce non erubescat , aut etiam quem mali mores non assiciant pudore. Vetat vaniloquia & socordiam in verbo Dei tractando . Hic attingit peccata concio nato
17. ET IERMO , scilicet haereticorum
Je doeentium vaniloquia. Cancer morbuz, qui carnem vivam depascitur . Talis e tHymenaeus , qui errorem invexit de iam facta resurrectione. Hoe S. Thoma; imelligit de falla iam resurrectione Chtilii , lea non futura in aliis, nisi spiritualiter , dc per baptismum : hoc. inquam, senii stelios haereticos putat S. Thomas. V. l'. SED FiλMUM. Monet hic ne tur-oetur Timotheus, si aliqui excidant a fide: nam reliqui in fide pe r si ilent, qui sunt lignati signaculo Dei. Hi signati sunt praescientia Dei, S: per se a m peccati non peribunt. Sed quodnam eii hoc tandκ mentum , habens si nacula illaὶ Aliqui iti: rpretantur e se Dei aeternum consilium , cecretum, Sc demum praedestinationem ad vocationem salvandorum, tu linca: ionem, perseveran tiam, ex quibus poaca datur gloria. Sane nec decretum praedestinationis est sine illis, nee hi sunt tales sine illo decrcto, ac proinde totum hoc utramque partem comple-ξhens non male dicetur fundamentum , quod
Deus voluit e se in Ecclesia : Ic quod pro signaculis habet praescienti im in Deo , de fugam peccati in his qui talcs sunt. Pra scit enim Deus in toto obiecto praedestinationis rem ita futuram, ex qua praescientia decernit , dc in qua praevidet nostram determinali Oaem δι consensum. Ex qao
stat vera libertas in nostro consensu , sine praeae terminatione Physica per gratiam . Hinc ait Apostolus ; novit δι cognoscit Deus, qui sunt eius. Non dixit, praedeterminat. Ceterum non sunt talia signacula
in gratia reproborum . V. zo. IN MAGNA AUTEM DOM . Qua
stio ex dictis oriri potuit, si in Ecelesia lint talia fundamenta , dc si discedere delici ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini; uule ergo est quod non dein lint mali in Ecclesia . Rei pondetur mirumnoa ei se hoe, si cuntingat, non secus ac contingit in magna domo esse multa v la, de alia in honorem , alia in contumeliam, alia argentea, solida, fiet ilia. Qui itaque in Ecclesia mali sunt, emundem se si velint et se in honorem. Sunt ergo i Ecclesia etiam mali, immo non solum electi, cut somniat Calvinus sed etiam reprobi. Sicut in arca Noe, animalia munis da de immunda. Notum est etiam exemplum de Iuda proditore quondam Apostolo is