장음표시 사용
131쪽
sUM r ut scilicet vices Timothei Ephesini Episcopi Romam evocati, Epheli iupple
V. I 3. PENULAM e est venis genus aptum imbribus ae frigori depellcnco , quo potisti mutn iter aventes uti solent. Italice dicimus taloriano. CAR UM : cuius mentio apud S. Dionysium Areopagitam ep. I H. ad Demophilum, ubi insignis huius Sancti visio recensetur. ET LIBRO se Sacrae Scripturae, aliorum manu scriptos. MEMBRANAs. Videtur intelligere scripta manu
V. I . ALEx ANDER AERARI Us et de quo supra ep. I. cap. r. 2o. Vocatur aerarius graece χαλκεῖς, id est taber aerarius , aereorum vasorum fabricator . MULTA MALA
MIHI OsTENDiT, id est intulit, exhibuit. V. I 3 QUEM ET TU DEvi TA , id est tibi ab illo cave. UERBlς No TR Is et praedicationi nostrae. . V. 36. IN PRIMA NEA DEFENflONE :eam intelligit, quam sicit Paulus in primis vinculis; scribit enim Paulus e secun dis vinculis, quod sit i in primis evenerat. NEMO Milit ADFUIT, id est auxilium , aut patrocinium praestitit.
V. 37. UT PER ME PRAEDICATIO IMPLEATUR : compleretur , & absolveretur. ET AUDIANT OMNEs GENTEs: ut multis adhue Centibus possem praedicare Evangelium. DE ORE LE'Nis, id eli Neronis qui ferus erat , Sc crudelis ut leo. V. 'i8. LlBER Avi T ME Do Mi Nus AB OMNI OPIRE MALO. Pro liberavit, in gr. est ρὐσεται , liberabit me Dominus ab omni peccato, non enim patietur me supera. ri adversis, sed daturus est constantiam us
que ad morteiv. IN REGNUM suum C AELESTE: ut ait equar regnum caelorum.
V. 49. PRisCAM ET A UILAM : vide dicta AE . xviii. a. di ad Rom. XVI. 3. ONEsipHORI DOMUM. Hunc primo huius Epistolae cap. xv I. laudavi te vide ibi di-
ad Rom. xv r. 23. vide ibi dicta . TROPHIMUM . Hinc Trophimum fuisse Arela. tensem Episcopum Anselmus tradit,&Petrus Clunia celiss Lib. I. epist.' It. Mi LETI I quae urbs est Asiae, non longe distans
V. et r. PUDENs: vir erat apud Roma
Mos clarissimus senatorii ordinis , Si pater
sanctarum Uirginum Praxedis, & Pudenatianae. Ll Nus: qui Petro proximus rexit Ecesesam. ET FRATREs OMNEs , id est Christiani omnes. V. 22. CUM sp IR Tu Tuo, id est tecum sit per gratiam tuam . GRATtR Uo. BlsCUM . AMEN. Vobiscum , id eii tecum,& eum univerta Ecclesia tibi commissa .
Hers i. Ua ratione Christis dicatur Iu Dic ATu Rus vivos , sed
os, sed iam redivivos, alibi a exposui. r. 3. COACERvABUNT flai, id est magno numero, sed temere dc sine delectu quaerent & adsciscent sibi MAGIsTRos, non ab Episcopis vel Ecclesia militas vel ordinatos, sed ultro sese ingerentes aut obtrusos, qui sibi suisque vitiis ad blandiantur, aures scalpant, & cubitis pulvillos affuant, inquit S. Chrysost. & Theophyl. Assument
autem hos palpones, quia pruriunt AURisus, id est eo quod ament audire nova. curiosa , in ollia, & voluptati faventia : ita S. Cyprianus o V. I. Tu v I GlLA , ut omnibus his malis occurras . SOBRI Us EsTo; iam in Graecis ni,n habetur hoc loco.
id est pro libamento A ineror & immolor;
quasi dicat: Piope est ut sanguinem mcum, tamquam gratum Deo libamen offeram ,& per martyrium immoler in sacrifieium rita Chrysost. & Theophyl. Ex Dei ergo instinctu praescivit Paulus , uti & e Petrus , instare tempus subeundi martyrii quod proximo anno sustinuit f. Sunt autem ut notat Augustinus t haec verba exulis tantis Pauli ad mortis praesentiam , o ad
coronam anhelantis. Et vero sapientis annmus totus in mortem promines e hoc vult ,
hoo meditatur, hae semper iupidine fertur , inquit etiana Sc neca h.
illum pulchrum , illustrem, floriosum as ni G, quo tot tantosque ι pro Christo subivi labores & aerumnas . CVRsu M Euangelici stadiodromi k Coxsu MMAv I dparum absum a meta: FiDEM a. fidelitatem perpetuo SERvAv I Deo Domino meo.
132쪽
est, quod reliquum es, ab ago notheta & iudice supremo Deo REposITA EsT & a Llarvatur Miui iam pene victori coRONArus Tira AK, id est bravium & praemium debitum meae iustitiae, seu virtuti ex operibus iustis, ut chrysostomus &Theophylactus exponunt: vel, ut Anselmus & alii, corona quam iuste promerui . Ex quo ton. . ra haeret leos patet, iustos ex iustitia & de condigno mereri beatitudinem per sua bona opera . Porro cerrus securusque gaudebas Paulus, quia de victoraa certum eum se .
rumque non re plenilfima, sed De firmissima ι iam fecerat is qtir mortem GT mπω rium illi revelarat m . Uerba sunt S. Augustini n. Nee Mi Hr soli, inquit Paulus,
reposita est talis corona, sED ET IIS Omnibus Qui DILIGUNT, Optant, desiderant utpote bene sibi conscii recte sectorum , inquit Anselmus, secundum Christi, quasi optatissimi parentis sui , ADvENTUM ad iudicium , & ideo ad eum itudiose per sanctam vitam sese comparant, inquit Chryso fomus o. FEsTINA , o Timothee , AD ME v ENIRE CI ro, ne, si tardes, occisum reperias. Evocarat eumdem Paulus etiam in primis suis vinculit ρ , quod commodum sibi, suisque negotiis oportunum e
V. P. DEMAs , qui in primis vinculis mi. hi eonstanter adhaesit ρ , iam in his se.
eundis ME RELIQUIT, DILIGENS HOC SAECULUM , commodaqου e praesentis vitae prae
ponens eurae mei & Evangelii r Ec ut rebus luis privatis vacet, vel procul absit apericulo, a BiIT TMEssALONICAM in Macedoniam, unde sorsan oriundus erat. Ex
Asiatieis ergo qui mihi adesse solent,
Is post prima vi ne uia Romana a paulo se. cesserat , & in Africa atque AEgypto prae- die arat: sed ubi audiit secundo captum Paulum, Veritus , quod res erat, ipsum de vita periclitaturum, in Urbem reeurrit eius iuvandi ae solandi gratia. Et vero interis fuisse illius martyrio , a Ela Lini testantur apud Mombritium r. MARCUM , praeno mine Ioannem , consobrinum Barnabae I ADDUC TE cu M ad me : statui enim illo uti IN MINisTERIUM praedicationis. R. II. TYCHIcUM MIsI EPHEsUM , ut tuas istic, o Timothee, absentis vices suppleat tantisper dum tu mihi aderis. V. II. Penula pallium est , seu extima
Lib. Sac, Tom. XXVII. vestis hiemalis ad pluviam ac stlgus a
cendum, teste Lampridio , Bay fio , Hieron. t Chrysost. & Theophyl. Nos palandrap vocamus. Carpus is esse videtur eui insignis illa visio obtigit apud Dionysium is Areopagitam e ita Anselmus : qui aedit . prius eum Laiaicia, iuxta Troadem , deinde Cretae Episcopum fuisse. Per hi BRos intelligit Paulus volumina S. Scripturae manu aliorum deseripia r per MEM RANAs similia scripta , sed manu propria exarata . Sed quid mox morituro cum chartis, membranis & libris Nempe otium oderat Paulus, & studio S. Scripturae etiam immori volebat, momordicti Solonis, tamdiu discendum nobis esse quam diu viυitur. Sie. S. Ambrosium immoris tuum commentationi in Psalmos , scribit S. Thomas: item S. August. & Uenera bilem Bedam auctor vitae utriusque.
V. I 4. De Alexendro aerario supra egi κ . V. t 6. & I7. IN PRIMA MEA DEFENissi NE cum ante novennium primo vinctus Ierosolymis Romam missus eiram , NEMO MIHI Appu T apud Neroncm , praeter Deum, meis omnibus metu detentis . Sed
Deus auxiliati et est mihi, & liberavit me DE ORE LEOMs, id est Neronis erudelissimi instar Leonis inquit Chrysostomus Theophyl. & Oecumentus UT PER MEpRAEut CATIO Evangelii IMPLEATUR. seu eompleatur vel absolvatur, etiam apud a. lias remotissimas CENos: quod factum iam totis novem annis, quibus partim Gallias.
partim Hispanias , partim alias provincias evangelizando peragravit ita Eusebius 3 . Beda , Anselmus, & alii. Ex inceps vero V. 28. LlBERAvΙΤ; Graece, i ἰσεται, id est liberatis ME DOMI Nus non a corporiai leone, id est Nerone ; sed a spirituali leo ne, qui longe saevior ac nocentior est , pilista, AB OMNI OPERE MALO, seu peccator ut nempe nec verbo , nec opere ob ullos terrores aut tormenta negem Christum . vel in fide aut constantia vacillem. Ita etiam legit Syrus , &V. I9. De Prisca , Aquila , Onesiphoro . Eraso x, alibi audivimus. U. 2 . TR HlMUM Arelatensem Episeopum facia Anselmus & Petrus Cluni censis aa. Hune Mi LETi M urbe A si lica, iuxta Ephesum RE Ll l INFIR . MuM , inquit Paulus. Post reditum enim ex Hisparuis revisit suos As nos, uti ipsis
133쪽
promiserat ce . Porro etiam hine colligi- .us , hane epistolam scriptam e secundis Pauli vinculis: nam in primis vinculis non transiit Paulus I lettim post vale dictum Timotheo, ut patet ex descriptione itineris eiu in Actis Apostolorum M. Neque pro Mileto legendum hic Melitam , ut vult
Baronius, conli. t ex omnibus exemplaribus Graecis, Syris, Latinis, quae eonstanter legunt Miletum. V. 2 . PUDENs vir erat apud Romanos clarissimus, senatorii ordinis, pater S. Pra-rcedis L Pudentianae, & hospes SS. Petri& Pauli. Lisus S. Petro in Ponti fleatu proxime succelsi , meminitque illius S. I.
Vos t. T ' EsTipicost . Obtestatur Ti-1 motheum ut strenue laboret in vetbo . Utvos ET MORTuos. Utvi hic sunt, qui Christo veniente ad iudicium roperientur vivi : & hi etiam tune morientur & re largent cum altis: utrosque iudi cabit Christus.
V. 2. 3. ER T ENIM TEMpus . PRAEDICA VERSUM ; nam venient tempora ,
uando novitatis sectatores aggregabunt si-
bi doctores similis sarinae, non ab Episco. pis ordinatos, sed quos deposcit populus tu.
multuarie convocatus. Hi, inquam, auditores novitatis, prurientes auribus, cupientes nova, vana de carnalia audire nam ex Graeco, prurientes, eli nominativus COACERvABUNT, &c. Tu contra vers. 3.
ne cede malis ἔ jed imple ministerium Evangelistae , nihil omittens . SOBRlus
EsTo , &e. P. 6. EGO ENIM IAM DELI noR . Tam impense Timotheum ad labores Evangelicos impellit; quia, inquit, non longe a sum ego a meta , & vitae termina . Peneiam delibor, & offeror velut libamen inter vincula Neroniana , cursu properante ad finem, bravium intueor. Tu ergo, qui iuvenis es, perge alacriter mortem hic vocat resolutionem; anima enim immortarilis non moritur , sed separatur . Ex haementione resolutionis & mortis putant aliqui hane epistolam scit piam in secundia vine ulis, quando passus est Paulus martyrium . Melius Barcinius refert ad priora vincula, & .annum Cliristi 6 i. quod ex hoc ipso capite colligi potest vers 17. ubi ait se liberandum, & vers. et r. ubi Lucas aci huc eth cum Paulo . Et Timotheum , vacat Romam vers. 8. & o. eum aliis. Dixi liberandum: nam demus dura Lla vincula usque ad finem anni 6 r. habeis bat tamen revelatam a Christo libertatem, qui ei apparuit ex citato vers. II. V. 8 & 9. Dubium an nunc cum Creia scente scripserit ad Galatas. Lucas ille finit hoe anno Oi. historiam . Tychimus iste substituitur Timotheo vocato Romam. Ce. terum corona certaminis vers. 8. est praeismium , & vita aeterna. Uocatur iustitiae, uia eam iuste meremur. Reddit vero iuvius iudex, nempe quam adhue habet apud se repositam , donec adproperet dies retributionis. Ex hoc loco apparet nos bonis operibus
meteti vitam a ternam ex condigno. redisditur enim pro merito, Sc a iudice ut i
isto in hac parte: ac demum in die publi eae iustitiae. Sed de hac re diu iam est ex prosella a Theologis in quaestionibus demerito, δc iussitia, quomodo si in Deo. Quaeat hie potest, cum loquitur Paullls de reddenda sibi mercede , an de hac re habuerit revelationem. Dixit quidem Paulus I. Cor. Ix Casipo, ne forte reprobus.
134쪽
Unde eolligunt plerique eum de hae lalu
te sua tantum habuisse fidueiam, moralem certitudinem & securitatem , quam cum gratia suggerebat recordatio vitae bene actae . t tamen CalWinus perditae vitae homo certam eognitionem sibi fingit suae praede.stinationis. Vide I. Cor. I x. 24. V. I 3. PENuLLM . Quid penula sit , non convenit inter omnes. Sit certe vestimeati genus, quo uti solent iter agentes ad pluviam depellendam. De carpo viro sancto lege Dionysium Areopag. Epist. vii l. ad Demophilum . . LIBRos, Sacrae Scripturae, dc scripta quaedam alia. ALEx ANDER hie vers. I . faber aerarius
erat , Paulo in multis advertarius . V. Iε. &c. IN PRIMA MEA DEFENSIO. NE . Non hiile sequitur seriptam hanc Dpistolam e secundis vinculis, de quo iam dixi. Nam prima vincula habuerunt bieninnium , quo excurrente potuit saepius stare coram iudice. Subnee it hie libertatem exacto biennio, quo expleto scripta videtur epistola . Sequuntur salutationes consuetae . De Aquila AE . xvr t. De Onesiphoro hie cap. . I 6. Erastus Rom. xvI. 33. Linus postea Romanus Episcopus. Pudeas nobilis civis Romanus pater Praxedis & Pudentianae . Anselmus seribitDoph mum fuisse Areta tensem Episcopum.
135쪽
TITUM eximie sibi ebarum Apostolus ordinaverat Cretae re via
einarum Infularum Archiepiscopum; ad eum scribit non ramus ilium sui muneris admoneat, quam ut omnes Ecclesa pasores instruat. Scripta es Me Epistola eirea annum Christ 6 ue viris eruditis videtuν, e loco qui non procul aberat Nicopoli Diri, mes , mr aliis placet, Macedoniae. Paulus , ut verisimile es, Titum Cre- να NIiquir, eum post prima vincula Roma profectus in Graeciam sa
136쪽
Facta in salutatione mentione spe; vitae aeternae quae Iam manUesata es , Rendit quales debeat ordinare presisteros lae episeoposil m de quibusdam qui ob varia vitia dura sunt inerapaudi e mundis omnia munda ' quidam facto Deum negant.
A Uos servus Dei, Apostolus autem Iesu Christi se-
eundum fidem electorum Dei, 3c agnitionem veritatis, quae secundum pietatem est 2. in spem vitae aeternae, ruam promisit qui non mentitur, Deus, ante tempora aecularia: 3. manifestavit autem temporibus suis verisbum suum in praedicatione , quae credita est mihi secundum praeceptum Salvatoris nostri Dei: 4. Tito di. lecto filio secundum communem fidem , gratia & pax a Deo Patre , &Christo Iesu Salvatore nostro. s. Huius rei gratia reliqui te Cretae, ut ea uae desunt corrigas, & constituas per civitates presbyteros . sicut Ze egoisposui tibi. 6. sis) Si quis sine crimine est, unius uxoris vir , filios habens fideles, non in aceulatione luxuriae, aut non subditos. 7. ' Oportet enim episcopstm sne erimine esse, sicut Dei dispensatorem : non superbum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum, 8. ' sed hospitalem, benignum, sobrium , iustum , sanctum , continentem, st. ampleetentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem: ut potens sit exhortari in doctrina sana, Sc eos, qui contradicunt, arguere. Io. Sunt enim multi etiam inobedientes, vaniloqui, & seductores; maxime qui de circumcisione sunt.' M. quos oportet redargui: qui niversas domos subvertunt, docentes quae non oportet, turpis lucri gratia. 32. Dixit quidam ex illis, proprius ipsorum propheta : Cretentes semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri. I 3. Testimonium hoc verum est . Quam ob eausam increpa illos dure, ut lani sint in fide , I 4. non intendentes Iudaicis sabulis, & mandatis hominum, aversantium se a veritate. I s. s. omnia munda mundis; coinquinatis autem, & infidelibus nihil est munὸum, sed inquinatae sunt eorum & mens & conscientia. I 6. Confiten tur se nosse Deum: sactis autem negant: cum sint. abominati , dc incredi. biles, & ad omne opus bonum reprobi.
137쪽
ROMANAE CORRECTIONE s. Vers. 8. Sed hospitalem , beniguum, sobrium .
Non addas pνudentem causa explicatur Notationibus nostris. δε f. Ici. Sunt enim mutii etiam intaedientes. Non omittas etiam.
tatus addunt priadentem . Beuiguum , prude -
- , Dbνium. Plures vera longe tum scrip. ti, tum impressi eodices cum Primatio, An se imo, Hugone Carensi , Nicolao Gorrano,& Brunone Carthusiano tollunt ; his non antum quia pluribus, sed longe magis quia antiquioribus, verioribus, ae melioribus maior adhibenda est fides. Ex illis quibus id es ditur, non unus est noster, qui vetiistate, aut auc:oritate polleat. Graeci libri ad haec
Vers. I. UEcURDUM FLDEM ELECTORUM a & 3. o Dpi. Apostolus. inquit, & a Christo ad praedicandum evangelium dele-
fidem electorum Dei, id est ut Graeci exponunt , ut electi Dei credant, & agnoscam veritatem non quamlibet, sed QUAE sECUNDUM PIETATEM , id est quae in pietate 8c religione consistit. Nam scientias humanis est sua veritas , sed illa in pietate non consiliit, nec sui possesIores pios sa-cit. Apostolus ergo , inquit , secundum fiadem electorum, id est propter fidem electorum, ut me praedicante credant , & sECUNDUM AGMiTIONEM VERITA Tis, id est ut agnoscant veritatem Christianam, quae est laeundum pietatem, & in spem vitae aeternae, id est spem vitae aetem ae habens,& ut Christianam veritatem, quae secum habet spem vitae aeternae annexam Rῖn
Zι Syriaei his qui omittunt suffragantur. Sed
quae Graece est vox σώφρο,α & prudentem fit Iobrium verti potest. Itaque editionis nostrae versioni sobriam neque enim hoe ab aliis quibus exemplaribus omittitve adiecta esta quibusdam altera alterius prudentem'. Cer te Ambrosastri editio prudentem habet, ea loco quo nos sobrium, & quidem solum. B. Hieronymus in huius loci commentario ait, L linum Interpretem verbi σώπεια ambiguitate deceptum pro pudico prudentem transtulisse sie enim interpretari mavult pudi eum sive castum aut ad eam qua Ambrosiaster usus est editionem respiciensi, aut alalia loea nostrae. I. Timo. III. vers. . a. Tit. II. vers. I. 4. s. Nam hoc loco editionis nostrae germanam translationem sobrium esse, Sc redundare quibusdam prudentem, non nos tantum ex nostris, verum etiam Zegerus ex
suis exemplaribus iudicavit. Cum alibi porro, tum proximi capitis 6. versu staritim legit editio nostra ex σύυ- quemadmodum hoc loco : Ixυenes smiliser houare, ur sobrii sint,
stant electi . ne vero spem hane seu stratoriam putares , addit quam ANTE TEM, Re s AECULARIA . id est ab aeterno Deus verax promisit, licet promissam hane vitam diu distulerit . MANIFEsTAvIT RUTEM Suis TEMPORIBUI TERRUM : definito autem tempore verbum, id est spem vitae aeternae promissam, ut Hieronym. in interpretatur manifestav t IN FRAEDICATIO
NE , id est per praedicationem Evangelii , quae mihi credita & commisia est ex iniectione salvatoris nostri Dei. Paulus ergo ille Apostolus Tito dilecto, sive, ut Graeci habent, γνησιω, id est legitimo ac germano filio per communem fidem , id est , per fidem, quam ego it Ium docui, subaudi salutem dicit.
V. 6. UΝius Uxostis v I R. De hoc viis de I. Timoth. II i. a. Bigamin autem hoc
loco areet ab episcopi dignitate , quod qui
unica uxore non fueri contentus, argumentum nonnullum praestitit incontinentiae . Lu-
138쪽
TUR AE. Da νίας, luod non tantum libidinem signi si eat , sed immodicum rerum omnium luxum; non in accusatione luxuriae, id est non aceusatos de luxu. R. 7. OPORTET ENIM EpisCOPUM SINE CRIMINE EIIE. Graec. AH reo , id est qui non fuerit aliquando ob crimen in ius
vocatus: O p.rtet enim episcopum n- mo
do omni malo, si fieri potest , sed etiam
omni suspicione mali carere, & omni reprehensione superiorem esse , sicuT DEI Dis p ENsATOREM , id eli administratorem verbi Dei. V. IO. DE ClRCUM isto NT. Ii sunt Iudaei apud Creatam nati, nam de his intelligere oportet ob sequentia. R. II. PROPHETA: prophetam poetam vocat. Is eii autem Epimenides qui diei. tur proprius illorum, quia Cretensis erat. V. II. SANi si NT 1N FIDE, id est sanam rectamque fidem iequantur. V. 13. OMNlR MUNDA . Iudaeorum superstitionem arguit , qui putabant adhue immundum esse aliquid ei holum ,& ita persuadebant l.onnullis , contra quos pavius nullum ei m sua natu .ra, aut Dei praecepto Chtillianis immundum esse docet . V. I 6. INCREDIBILEs ἔ α νωγμα, id est
Docet quae in Episcopatu agere debeate ubi di de Episcopi moribus oc saecularium quaedam tractat. V. I. SECUNDUM pi ETATEM, id est de Dei cultu. P. a. SpEM ; pro , spe . ANTE TEM P na , scilicet eam prYdestinans. SAECULARIA , id est laeculi ; quasi dicat , Ante
mundi creat onem. V. 3. IN p pro, per . V. q. DrLFCTo . Gradie. germano , seu veho . COMMUNEM, scilicet Catholicam .
V. s. CRETAE , id est in Creta insula: vulgo Candia. Pst Esau TERos , id est Episcopos. V. 6. Uxtus , id est qui non duas duxerit . Nora is , &e. id est qui non possint acculari. V. 8. BENIGNe M. Graec. bonorum aman
tem . CONON pNTEM , scilicet ab uxoris amplexibus d Hieron. V. P.SECUNDUM DOCTINAM, id est a docendum commodum. FiDELEM , id est certum. IN pro, per ῆ Vel , cum . AR-Gu Ea E, id est convincere. V. IO. INOBEDIENTEs . se ilicet ei quod aequum est . Loquitur autem de iis quos argui oportet . CIRCUMcisio NE , id est Iudaeis. V. a. Qui DAM , . scilicet Epimenides . MALAE nrsTi AE , id est pernieto, VΕΜ. TREs, id est homines, isu corpora. V. 13. DURE , scilicet severe. SAM , scilicet ne errent. V. I ΑvERsANTIUM; pro , avertentium .
V. IS. OMNIA . Cibos intelligit Lege ve. teri prohibitos . MUNDA , sollicet ex se . MUNDis, id est pure utentibus & ut fides docet. Nivi L , scilicet quia non recte
V. I 6. CONFlTENTUR , id est prostentur. ABOMl NATI, pm , abominabiles. INCRE. DI BiLEs; pro, increduli. REpRoai, id est inepti.
V r. QEcuNDUM pinΕM Apostolus . o Praepositio κατά . quae hie est, multa significat . Syr. Per fidem vertit , alius circa fidem, ego ad fidem, id est ut electi credant, sum Apostolus et se mox QUAE SECUNDUM PIETATEM , id est ad
pietatem tendit. Deus V. 3. VERBUM suu M , id est Evangelium manilestavit suo tempore . V. 4. SECUNDUM COMMUNEM FIDEM ,
id est Catholicam, non privatam , scilicet
quae inter nos est. V. I. ET CONsTITUAS PER CIvITA.TEs. Eoρἰς- , indefinite , idem est quod per singular ciυitates , ut Act. xlv. 22. quod Lucas dixit κατ' , Interpres vertit, per singular ecclesios o ergo reliquite Cretae, pro , in Creta , ut construae presbyteros in fineulis tiυhatibus. Per presbteros Episeopos intelligit. V. 6. SI Quis sINE CRIMINE EsT . August. contra duas epist. Pelas cap. XIV.
Sicut dixit, Si quis es fina erimine , dixisset, Sine peccato, nasiux in Ecclesia re te
139쪽
posset ordinari mmister: uιπε omnes peccamus. Ergo per erimen , grave , o infame pecca um ιηtellige . NON IN Aecus T INE Luxu RIAE . A. ωm, non luxuriam tantum . sed intemperantiam , perditos m res significat. Ergo non sint eo nomine infames
V. 2 SOBRIUM . σάφρονα , syr. eosum vertit. CONTINENTEM , quos I. ad Timoth. IN 2. σώφρονας , id est Osos 'vult esse Epucopos , σύ- ναι , ἐγκρανει ς, c sostar continentes , hoe est , non solum a promiscuo eoitu id enim est castum esse sed ab uxoribus etiam abstinere e nam I. ad Corinth. vii. 9. iis qui non se continent, nubere permittit , ubi ea vox est ;& ἐγκραν,ο ablolute postum, ad gustus &tactus continentiam refertur, ut Aristoteles docet Libro I. Magn. Morat. Alioqui cum adiuncto . irae , gloriae, auri continentem dicimus. V. ro. QUI DE CIREUM cIsto NE OUNT, id est ex Iudaeis sunt prae ceteris inobediem tes, vani. Ut dixit
Hie suit Epimenides , clarus vir z quem septem Graeciae Sapientibus quidam annumerarunt, excluso Periandro , uti Plutarchus in Solone sit. Poeta υatea vocatur, sic etiam Propheta . Vocat propratim,quia suit Cretensis templi Mithrae, seu Solis sacerdos. Scripsit oraculorum librum , unde Paulus lia e ver. ha sumpsit. Plutarchus in Solone e Creta Athenas advocatum ait. Increpa illos, ne
intendant V. I 4. IUDAIcIs FABULIs . Sic vocat caerimonias & traditiones Iudaeorum . V. 13. OMNIA MUNDA MUNDis. Erant qui Iudaeorum ex lege quasdam escas improbarent . V. Iώ. INcREDIBALEs r sistiNς , increduli , ino8edientes sunt ii homines.
Mess. i. Q ECUNDUM FIDEM FLECTOO RuM Dai, id est ad hoc mi Lius , ut iis, qui sunt a Deo electi , fidem
qua salventur annuneiem. Ut Omnes fi qe-Ies, maxime sanctos , & electos doceam eram, sinceram, Se sanctam fidem, quae cognoscant veritatem . ET AGNITIONEMOR TATIs t ut cognoscant veritatem ta angelicam . QUAE SECUNDUM PiRTATEM EsT : quae scilicet docet . & persuadet ut sancte, & pie vivamus, Ac recte de Deo,& religione sentiamus . IN PELI PIT ERETERNAE : quae veritas nobis proponit vitam aeternam , illam sperare , & ad illam tendere docet. V. 2. QUAM: vitam aeternam. PROMI- si T , id est dare decrevit proposuit , praedestinavit apud te in sua mente dare
fidelibus suis. ANTE TEMPORA SAECUL RIA: ante mundi constitutionem , anteis quam esset tempus, aut saecusta. V. I. TEMPORI Bus su Is: opportunis.&congruis. VERBUM suu M o carnem factum, ita Diuus Hieronym. Uel intellitie Dei promissionem iam dictam'. de vita aeis
terna. IN PRAEDICATsONE: per praedicationem . PRAECEPTUM : μιταγει. . Uata-blus vertit delegationem. V. q. DILECTO : γνησιω , gemmano , genuino filio. SECUNDUM COMMUNEM FIDEM : non secundum carnem , sed secundum communem fidem, Ne spiritum , quo ego te in Cluillo genui . GRATIA di scilicet sit, aut multiplicetur. V. 7. CRETAE: in Creta in sesa. Qua R
au TERos r & etiam Episcopos s in maioribus quidem civitatibus Episcopos , in minoribus vero sacerdotes parochos . SicuTΕGo DisposUI TIB i; scut ego praeceperam tibi; vel tales quales ego tibi descripsi ,& iterum nunc describam. V. 6. SI QUII SINE CRIMINE EsT ; quasi di eat , Ille enim est presbyterio, aut episcopatu dignus, qui se vixit , ut nullus eum sterito possit in crimen vocare, quique si boni nominis , & famae . UNIus uxoR s vi R: qui, si uxorem habeat , aut
habuerit, non tamen acceperit secundam, sed una contentus vixerit: vide dicta I. Tim. m. Σ. F Llos HABENs FIDELEs: hoc est, Christi fidem professos. NON IN ACCUsATIONE LUxUR AE: ἀσω ας, quae vox luxum in comessationibus , & compotationibus , Si huiusmodi significat , quem tamen etiam carnis intemperantia comitari solet. AUT NON SUBDITos : λυπενδα πα sfilios non subiectos , maioribus inobeiaten. tes.
140쪽
tes; qui subit ei nolunt , qui in ordinem Κροτες ἀεὶ ψι ςαι, κα-
cogi non possunt- ο θωκ. 7. Sic UT DEI DIspEΝsATOREM: vi-iquem hene sic vertas et
earium ae ministrum in dispensatione E- Cres semper mendax , mala bestia in
vangelii. & sacramentorum. NON SUPER. ueniar iners es-Bu Me αυθeba, audacem, praetractum , du- SEMPER MENDAcra e inde ortum prorum, innexibilem, protervum. NON PER-iverbium Graeciatum,quibus κρη 'cων, cretiiscusso EM : vide dicta I. I im. ii l. 3. NON ' νι, idem est quod mentiri. MALAE EATURpis LVc Ri Cupi DUM: qui lucrum ca- sMAE: sic appellantur, quod essent ad no-ptet undecumque, etiam repugnante l.Gn Leetidiam proclives, ut hestiae quae moriuili ratione. nocent , aut cornu petunt, &c. VENTREs V. 8. BENIGNUM έ , bonos a.lpi GRI : quod otio, de ventri indulgerent. mantem, honorum amatorem. SOBRlUMi R II. TEST1MONiUM HOC v ERUM Es T. , quam vocem interpres vulgatus I. Noverat hoc Paulus experientia doctus, &Tim. Mi. 3. vertit prudentem a vide quaeliam a Publica . INCREPA ILL os DuREibi notavimus. IusTu M ; qui innocenteria πενοχώς, sevcre . is de, praecise , ad vi- inter homines vivat, & suum cuique tri tuum . UT SANI SINT IN FIDF: ut integribuat. SANCTUM: ,σιον, pium erga Deum, tatem eo trinae Chrellianae conservent , ac& religiolum . CON iNENTEM ; qui cupi 'Iquidquid et contrarium suggeritur respuant. ditates restaenet, eas potissimum quae sunt V. I 4. NON INTENDENTεs RDAIcisFΛ-
a libidine, & gula. Ru Lis: ne seductoribus illis Iudaeis sabulas
V. 9. AM PECTENTEM : orελήμ ε .ον, tena- luas Iudaicas Vendi lantibus aurem praebe-cem, & mordieus retinentem. SECUNDUMiant . ET MANDATIs HOMINUM . Taxat
Doc ai NAM, Christianae religionis. FiDE- hic Apostolus mandata hominum , non om LEM sERMONEM, id est verae, & explo- mum sic enim mandata omnium Reis ratae certitudinis . UT POTENS si T Ex HOR lgum , ac Principum elideret sed eorum Tasti iN no TR iNA fANA , id est suis. qui aversabantur veritatem, & pro ea s ciens, & idoneus si , qui exhortetur ad bulas lubili tuebant, maxime Iudaicas , &pietatem. & ad omne genus virtutis; id.lqui ceremonias legis Mosaicae retinere stuque per lanam , integram, & incorruptamidebant , & siborum cele tum ab illa praeia Evaugelu doctrinam. ARGUERE: Script iceptum. ra. te ili moniis, & firmis rationibus revin. V. 16. OMNIA MUNDA Nu Nnis: Chriacere. stianis nullus est vetitus cibus quasi im-V. ro. SEDUCTOR Es 2 qui errores semi-rmundus, licet enim aliquando lege Eccl nant inier fideles, & a veritate abducunt .lsiastica abstineant aliquibus cibis , non ta- l DE Ct Rcu Melsio NE IUNT.' qui a Iulmen propterea abstinent , quod illos im-daismo convelli lunt, & smul cum Chri- mundos putent. Christiani dicuntur mun-siana religione retinendum Iudailmum do. ei, quod languine Christi per baptismum cent. mundati sint. IN UINA Tis , ET INFIDE V. I t. Quos REDARGUI oppoRTET OLLlBUse infidelitate coinquinatis , & co ἐπις mTU, id est obturare illis os . QUAE scientiae errore. NIHIL EsT MUNDUM : quia NON OPOR ETοῦ salsa, & noxia. cibos non prohibitos lege Christi , sed pro-V. II. QUIDAM Ex rLLIs: scilicet , E- hibitos lege Mosis vel comedunt , vel non semenides Poeta Cretens s . PROPHETA . comedunt: si non comedunt peccant su- Uccat Epimen dem Piophetam; vel quia i perstitione; quia putant se debere illis ab . a suis habitus est Propheta, teste Laertiost uinere, ut legem Nosaicam servent , livel quia omnes Poetae Vates appellantur; comedunt peccant ex conicientia erronea vel quia scripsit libri m De Craititis: vel cum enim puto at sis non esse illis vesci Iandem Propheta s.citur, quia scripsit vi- non tamen abstinent; hoc enim fgnificattia naturalia geniis tuae, quod perinde est Apostolus cum ait, In ιnata funι eorum
ac posterorum vitia praedicere, quia vitiaImens conscientia. nativa parentum fere in posteros derivan V. 6. CONFITENTUR: profitemur. F tur. CRETENSES sEMPER MENDAc Es ,&c.lcTIs AUTEM NEGANT: quia iacta pro sese
Totus versus hexameter est huiusmodi: isoni non respondent , utpote praeceptis Dei, Eib. Sac Tum, XXVII. S euius