장음표시 사용
81쪽
8 EPISΤ. B. PAULI AD TIMOTHEUM I.
tota Ecelesia . Et iἐeo hie Apostolus eam quit. me Ecclesia Cattilies commoveret a vocat columnam Veritatis , utpote in quat curitas, non crederem Ευa VHιο . sola stat veritas firma, quae sustinet aedili-s V. i6. ET MANiFEsTE . Ratio est eurcium Ecclesiae : unde sequitur oportere ut
sit visibilis. Non, inquam , errare potest in fide & veritate illius. Ridiculus eii hic Calvinus, Ecclesiam esse columnam veritatis: quae proportio in re vel in voce λNec Paulus cogitavit de scripti verbi theca , ut putat Calvinus : alioqui bibliopolae ossi ina erit hoc sensu columna veritatis . Immo & Iudaei hostes veritatis custodiunt diligenter varia str pta veteris tellamenti apud se . De hac auctoritate Ecclesiae quam hie vult Apostolus ei Ie regulam fidei , praeclare Augustinus , Lib. contra Epistolam sundamenti, cap. v. Nisi , ii diligenter & attente curare debeat administrationem domus huius Dei magni: eonistinet enim in se maximum illud ineam ii Uerbi mysterium, in quo latet maxime religio, veritas & doctrina Ecclesiae . In hoc ineat nati Verbi mysterio est pietatis sacramentum incitans ad pietate in ubi
est Deus homo nascens , patiens , & resurgens pro salute hominum . Mysterium iustificatum in t piritu, hoc est testimoniis co a firmatum, & patratis miraculis virtute Spiritus Sancti, de mani sui laruae. modiῖ illis quos dat finis capitis.
Praed e it quosdam salsam tradituros doctrinam , misso uim de nuptiis ae en bis e discipulum autem monet ut Dreta vana doctrina, exerceat je ad pietatem , qua corporali exercitationi praesertur e m quamquam sit adolescens, praeisb eat se reliquis exemplum.
Piritus autem manifeste dicit , quia sis in in 'novissimis
temporibus discedent quidam a fide , attendentes spiri. tibus erroris, & doctrinis demoniorum, a. in hypocrisi loquentium mendacium, & cauteritatam habentium suam conscientiam, 3. prohibentium nubere , abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiaruma tione fidelibus , & iis qui cognoverunt veritatem. q. Quia omnis creatura Dei bona est , & nihil reiiciendum quod cum gratiarum actione percipitur.' s. sanctificatur enim per verbum Dei , & yrati nem. 6. Haec proponens fratribus, bonas eris minister Christi Iesu , en tritus verbis fidei , & bonae doctrinae , quam assecutus es. 7. b) Ineptas autem, & aniles sabulas de vita: ' exerce autem teipsuin ad pietatem . S. Nam corporalis exercitatio, ad modicum utilis est: pietas autem ad omnia utilis est, pro inissionem habens vitae, quae nunc est, dc suturae. 9. Fidelis sermo, & omni acceptione dignus. Io. In hoc enim laboramus & maledi, quia Peramus in Deum vivum , qui est Salvator omnium homi
num, maxime fidelium. II. Praecipe haec, & doce. I 2. Nerio adolesce tiam tuam eontemnate sed exemplum esto fidelium, in verbo , in conversatione, in caritate, in fide, in castitate . I 3. Dum venio, aliende lecti
ni, ea hortationi, di doctrinae. Iq. Noli negligere gratiam, quae in te est.
82쪽
quae data est tibi per prophetiam, eum impositione manuum presbyterii. I s. Haec meditare, in his esto: ut prosectus tuus manifestus sit omnibus. I 6. Attende tibi, & doctrinae: insta in illis. Hoc enim faciens, & teipsum salvum facies, & eos qui te audiunt
ROMANA Costa gerio . t Nec hic omittas eoniunctionem aatem. 'V. 7. Exerco autem te ipsim ad pleras .l
vel sequentibus e ne quis de nostra tantum tempestate intelligat, ut postea dicetur. P. a. CAUTERIA TAM CONIcIENTIAM , id est eorruptam & igne concupiscentiae ad ullam , sumpta metaphora a maleficis quibus serro eandenti cutis inurebatur , in argumentum delicti & infamiae . at haeretici non cutem sed mentem infamia cauteriatam habent. V. q. PROHi BENT1UM NUBERE , &e Non facit hie locus, ut putant nostrae tem pestatis haeretici, contra eccles asti eas san-Etiones, per quas Leerdotibus & monasti.
cen proselsis matrimonio interdicitur , &ieiunanti hiis certis et his abstinere in dieitur: sed ut tellantur cin hune locum Chrysost.& Theophyl. Graeci , ex Latinis Ambros. August. quoque & Hieronym. Lib. I. ad. versus Iovinianum, sicit hie locus adversus duas haereses a Marcionistis , Mani-ehaeis, & Tatiano Eneratitarum principe assertas , qui non istum nuptias , se. ei bos quoque quos Deus creavit ad utendum, damnabant. Hoc autem loco , inhibentium abstinere, non est intelli aeneum quod illi vetarent abstinentiam a cibis, sed earnium usum potius. Et ideo Graeci explicant hune loeum inhibentium abstinere a cibis . id est ut cibis uterentur, quomodo qui dieit , cave abstineas a carnibus, ncin abstinentiam inhibet, sed praecipiti mihi videtur simplicior sensus , si di eamus eclipsin esse ste. quentem Paulo , ut sit sensus inhibentium nube te, & praecipientium abstinere a ei bis: quod utique inhiberent ritu Iudaico. V. 6. ENUTRI Tus: εν ν'--nu , id est innutritus atque a puero in sacris litteris convertatus, sicut postea dicit. & quia ab insantia sacras litteras didicisti. QUAM ALSECUTUs Es , , id est eum intelligentia assecutus, & consequutus es t non assectatus ut quidam volunt. V. 8. COR ORA LIs Ex ERCtTATIO . &e,
Quidam , inquit Chrysost- quales & hae
aetate multi ) haec apostolum de ieiunio dixisse serunt , sed errant ; neque enim corporalis exercitatio est ieiunium , sed spiritualis.
V. Iq. NOLI NEGLIGERE GRATIAM .&e. vel gratiam doctrinae , quae tibi data est per prophetiam , id est saerarum littea ratum cognitionem . vel gratiam episcopali . ossicii, quae tibi data est per prophetiam , id est , spiritus sanct i inspirationem una
Rit, id est quando una per manuum im positionem presbyter factus es. V. II. HAEC Muni TARs , id est his te exerce, & insta in illis . Graec. ε τιμενε ,
Vers r. C piat Tus , id est Dei revelatio,
O Dic ετ, scilicet mihi. NovN SIMis . Graee. υ ρις , id est posteriorabur, seu sequentibus. V. 1. HYpoc RIsi , scilicet simulant ve
83쪽
8o EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM I.
rum QUENTIuM , scilicet per tales p vel pro, loquentes , scille et homines ipsi . se & in sequentibus. CAUTER lATAM, id cst malitiae velut igae combustam, seu indelebiliter notatam a Z 3. PROMiBEΝTiuM , &c. id est damnantium nuptias. AasTiNERE, scilicet docentium. Cisis , scilicet quasi immundis, ut Iudaei; vel a malo Deo factis, ut Maianichei.
V. p SANCTipi CATUR . id est idonea
fit esui, si alioqui inepta esset. UERBUMDEi , scilicet quo benedicitur, vel quo creata et . ET ORArtoNEM , sei licet agentis gratias ; vel σ, pro, id est. V. 6. ENUTRlTUs. Verti poterat , enti
V. 7. INEPTA S. Graec. profanat. ANI-LEs , id est vanas. PiETATEM, id est Opera pietatis. scilicet in Deum . & proxi
V. 8. Costpo a Lls, scilicet circa eor. pus, Vel curando . vel castigando . An Mo Dicu M, scilicet sola. PRO MissIONEM, scilicet in quarto praecepto , quod eli de pietate in parentes . FUTURAE , scilicet beatae, haec enim etiam intelligitur in illi promissione. V. 9. SERMO, scilicet praecedens. V. Io. MALEDIct MuR . Graec. probris icιmur. SALvATOR, id eli servator, scilicet a malis. V. II. HAEC, scilicet L p. dicta . A Do-LEsCENTIAM , id est iuventutem . CoΝ-TEMNAT , scilieet merito; quasi dieai: Ita te gere, ut nemo possit merito te con
niam . V. I 4. . GRATIAM . Crate. Aonum. PRO-
pHETtAM , id est Dei te eligentis revelationem. PREς YTERir, id est coetus Episcoporum. Olun Episcopi etiam presbura vocabantur. Vide Eusebium Lib. U. cap. xxto. & Tit. cap. I. V. rs. EsTo, id est te exerce.
V. I 6. INsTA , id est persiste.
Verg. r. pisti Tos, scilicet sanctus. DI-o cir . scilieet nobis revelat .
IN Noviss Mis, seu posse orιbus TEMPORI-Bus υειρεις. Erunt homines V. 2. IN HYpocRI I LOQUENTIUM ; O , loquentes, ut iungatur cum verbo , Ucauent quidam a me. ET CAuTERIATAM HABENTIUM; pro, habentes, serro quasi inustam mentem & stigmate vitiorum , ut servi perpetui diaboli. V. I. PROHIBENTIUM NUBERE . Mariscioni ilat, Manichaei , Encrarulae nuptias damnabant. ABsTiNEREοῦ pro, Praecipientium , aut praecipientea abitinere a cibis. Quaedam ciborum genera damnabant. Quos
DE Us CREA ut T AD PER ci PIENDUM CUM GRATIARUM AC Tio NE . Uides henedictio. nem mense, qua cibis omn*bus quas sanctificatis uti licet , ut mox ait , Sanctificatur enim per υerbum Des , o oratιonem.
Tu haec doce V. 6. ENUTRITus v ERBIs plDEr, id est institutus a puero Sacris litteris.
V. 8. NAM CORPORALIS ELERCITATIO,
id ei l abstinentia a cibis, & aliae earnis at dictiones . AD MODic UM scilicet tempus, UTiLIS EST, nempe in aetatis vigore. Syri ad exiguum tempus prodes . PIETAs AUTEM AD OMNi A. scilicet tempo ae it utilis: In senectute etiam viget. V. t . NOLI NEGLIGERE GRATIAM . Ecce per m anus impositionem datur gratia. PEa PROPHET1AM, de hoc eap. 1. 8.
MANUUM Pa Esau TERir, id est plurium presbyterorum: nam ex traditione Apollo lica Episeopus a tribus Episcopis ordinatur: ita hic maiores prosbyteros. id est Episcopos intelligit et postea de minoribus
presbyteris agit . Lutherus vertit , eum impositione manuum femorum , ut ad lateos has ordinationes ableget.
Vers. r. QPilli Tus: Spiritus sanctus smi O turorum praescius, & praemon strator. MANIFEsTE: expressse, plane, & sine migmate. Di CIT O an nunciat , sua per al:os quos insp:ravit. Quia : μι , quod. IN NovissIMis TEM post Inus, id est posterioribus , vel sequentibus . DisCEDENTQUιDAM A plDE . deserent fidem Christianam semel susceptam . ATTENDENT Es
tes , & credentes spiritibus seductoribus .
In Graeco enim est mos μασι πλάνως . DOCTRINIs DAEMONIORUM : salsas doctrinas
intelligit daemonis astu : ti opera evulgatas.
84쪽
R. 2. IN MYD RIII LOQUENTIUM MEN- , V. 7. INEPTAs: , profanas. DE DACluM . Dieuntur turpissimi hil hominest vi TA r παρ r. , reisee. Verisimile eli no- loqui mendacium in hypocris , quia , ut Epiphanius , de Augustinus docent , Encrati tae, & Manichei , cum essent morta. lium impurissimi , miram tamen iant ita. tem prae se serebant. ET CAUTERIA TAM
teriatam , id est intistam , ae not tam cauterio. Cum sancti haberi velint , tamen dc sincero erga eum affectu, ac studio in conscientiam gerunt impurillimae vitae m .iternae devotionis excitante ad spem,tim culis inielebi hier notatam. rem Sc amorem Dei. V. 3. PROHing NUOM NURERE , id est V. 8. NAM COR po RALIs Ex ERci T Tio: matrimonia contrahere . AasTivERE Alluctae gymnasiarum de exercitationes palae Cinis. Loquitur contra Simonia nos , Sa- 'stricae: solet enim Apostolus ad Graecos turn num, Ebionem , Manichaeos, qui di- scribens sepe alludere ad eorum palaei iras , Cebant nuptias , vinum, carnes , Ac c. non & eertamina iisque comparare palaestras , esse a Dco bono. sed malo, scilicet a Dae- eertamina Christianae pietatis , vide I. mone creata, ae proinde haec natura et seiad Cor. Is . a*. 3c 23. PIETAS AUTEM mala, & cavenda, eorumque usu homines AD OMNIL UTI Lis EsT: perutilis eli ad infici, & 'maeulari . CUM GRATt Astu M l promovendam animat sanitatem , & ad AC TiovE,' sei licet Deo Creatori, 'c lar. promerendum bravium vitae aeternae. PRO .gitori referenda. FIDE Linus , ET iis, Qui Missi NEM HA BFNs vi TAE AE NUNC COGNIvERUNT vERiTATEM: omnia crea- l EsT : ut scilicet hic vitam pacatam, lonta sunt propter fideles, de electos, hie e 'gam, & rebus omnibus necessariis instruis nim putillimus fuit finis Dei in erextione Etam agamus. Dicitur enim Matth. vi. rerum, ut creaturae servirent suis fidelibus, Quaerite striinum regisuis Dei, oe iustitiam& amicis, utque ex eis agnoscerent , Sel eius , haec omnia adiicientur vobis laudarent Deum creatorem . t V. 9. Fio Lis SERMO, dcc. vide dicta
in se, & ex natura sua . Vidit enim Deus 1 R io. Is uoc Est M ; scilicet, ob pie-
quae secerat, & erant valde bona r tam- tatem & ut vitam aeternam piis , & pr quam malam , dc opux daemonis, ut vole. pietate decertanti huet promitiam assequabam haereti ei illi , qui cibos illos repudian. mur. LA IRAM Us: labores magnos exant. dos asserebant , tamquam creaturas mali lamus ET MALE Dici MUλ, id eii contu dei . Constituebant enim duos deos,' alte- meliis Sc probris impe inur. rum bonorum auctorem , alterum malo- V. tr. Pit Fei PE HAEC , ET DOCE .rum. lHaee omnia quae dixi de magno pietatis V. 3. SANCTIFICATUR EN IN pεχ vgst 'sacramento, de vitandis haeresbus , de s BUM DEI, ET ORATIONEM r est eonees. na doctrina retinenda, de pietate ad om-sio; qua ii dicat, Sed esto si aliqua in ei nia utili, b&c. praeripe m doce, id est Prae-bo immunditia , ab ea cibus purgatur per sipiens doce , & cum au toritate fidelibus
Verbum Dei, quod est oratio , quae ad hiis trade. betur eum cibis, Si mensae benedicimus.' Ιχ. NEMO ADOLEςcENT AM TUAM V. 6. HAEC: omnia stitieet iam dicta . CONTEMΜ T; quasi dicat: Esto sis iuve-PRopo NENS FRATRinus, id est Chii ilianis . nis, ita tamen lancte', & graviter te ge- ENUTRITUS UERBis FIDEI, 8ec. quasi di- re , ut non contemnaris , quasi impru-cat: Ostendens te bonum elia Christi mi-ldens, & levis. Ex EMpLUM : τὸπος, se nisi rum , .enutritum salutaribus fidei do- ma , norma , exemplar vitae. IN vERSO
ctrinis , de quasi in ipso pietatis sinu edu sid est in sermone gravi, dc tali qualis de-
κη ς, secutus es; ouasi dicat : Assidue vita, & vivendi conluetudine. IN EIaE senim in divinarum litterarum studio es id est in fidei rectitudine ,& constantia IN versatus, dc exercitatus. cΑsri TATE , id eli in vitae to iuS purit te.
tari dii montanos: qui te lituus Irenaeo, cpi
phanio, de Augustino, longas fabulas texebant de Deo bono, & malo, de rerum creatione, de pugna Angelorum , dcc. qua partim profanae erant, bc impiae , partim
aniles dc ineptae . Ex ERCE AUTEM TElPsUM AD Pi EI A TEM , id est in Dei cultu,
85쪽
82 EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM Ι
V. II. ATTENDE LECTIONI . Sacra Seriptura , a id S. Ambros. Lib. III. de fide cap. vir.. es liber facerdotalis. Do TR iNAE . scilicet tradendae. V. t . GRATIAM QUAE 3M TE EsT :χοραυλα, id est donum , officium. scilicet. α ordinem Episcopi , auctoritatem , demutius doceudi. PER pRopMETiAM, id est revelationem, qua Deus iussit Timotheum ordinari Episcopum: vide stipra l. I 8. CUM IMPOSITIONE MANUUM PREsBYTERii ; id est, per impositionem manuum coetus presbyterorum , maiorum scilicet, id est Episcoporum ἰ nam Episcopus ab aliis tribus Episcopis ordinatur, qui ordinando Episcopo manus imponunt. V. II. HAEC MED TARE : τα γα μελζra,
haec cura, ius studium omne impende, dctotus ini illis esto. UT pROFECTUs TU Us
MANIFEsTUs si T OMNiBUs e ut quantum proseceris facile ab omnibus cognoicatur . V. Io. ATTENDE TIBI , ET DOCTRI.
MAE; attendae tibi, 3c cura ut bene vivas; attende etiam doctrinae, ut alios recte instituas. IusTA ira i Lxis: insiste in his duobus, quae dixi, ut scilicet Ec tibi at tendas , dc doctrinae .
Hers r. CPigi Tus sanctus futurorum omiso nium praescius pRAEDic IT per
me, perque alios modernos Prophetas , quod N Novissi Mis,. id est posterioribus .seu subsequentibus, TEMPORIBVs, QUIDAM e Christianis deserta. plDE , credentes P RI-
DOCTRlNIς DAEMONIORUM , seu daemonis astu & opera evulgatis, V. 14 IN , seu cum , HYpoc RIsr , id est simul utione sanctitatis, isquentur MEN DR- eiu M & salsam doctrinam , habentes CoNSCIENTIAM SUAM CAUTERIATAM; Syria. ce , imusam Sc notatam indelebili cauterio,. puta libidinis vel aliorum scelerum . Ambros per cauterium uult indicari primo , notam infamiae: secundo , morum corruptionem ἰ tertio, malitiae immutabilitatem . Posset addi etiam ardor ae servor libidinum: & eum Theodori stupor extremus,& cum Frane. . Turriano i dedolentia, ma
immundis , ut Iudaei vel ' quasi per se bmalis Ec a malo Deo procreatis, ut Simo nιam , Sa turmarii , Ebionitae, Marcionitae, Manichaei & Eneralitae a bilinendum docebant ab omni carne animalium, quasi omnia anima rationali , vel saltem immortali praedita. essent; dc nuptias , quasi a mal deo vel daemone institutas prohibebam , teile Clemente. Irenaeo , Epiphani c νChrysost. cum suis , item Ambrosio Se Αuguli. d. Nihil ergo hic. contra caelibatumi cerdotum, vel ieiunium Ecclesiasticum,.quo subinde carnes Sc nuptiae prohibentur , non tamquam in se aut per se malae I. sed totum Iad refraenandam concupiscentiam , ad exercendam obedientiam, poenitentiam de studiu in orationis, exemplo Ioannis Bais
finitorum Sanetotum primitivae Ecclesiae . Quod si timeas ne forte daemon per escam tibi noceat, c ut teste S. August. Sc Gregorio f non semel accidit, habes remeia
V. 3. SANsTIFICATUR ENIM esca , id est purgatur , seu pura Ze sancta respectu nostri essicitur, & daemonis potestati subtra
hitur, PER vERBUM DEI ET ORATIONEM F.
id est per benedictionem dc preces quae
ante ciborum sumptioi em praemitti deis
bent , inquit S. Chrysost. Theophyl. Augustinus, Gregorius 8c prudentius g.
V. 8. CORPORALIs Ex ERCITATIO: v. g.
lulta palearica, vel gymnallica ut est in Graeco et si tanti ab hominibus fiat . tamen non nisi AI NODICUM UTILIs EsT, puta ad corporalem sanitatem, vel ad bravium istu praemium temporale : PIETAς
AUTEM , id est cultus Dei quae est Christiana exereitatio ) PER UTI Lis EsT AD OMNI A etiam ad animae sanitatem , & bravium caeleste obtinendum , de quo alibi h b ita Chrysost. Theophyl- Oecumenius . . Haec non immerito accommodes spirituarilibus animae exercitiis , ad solidam vitae emendationem, dc in omni virtute proseis elum, . ad prudentem status vitae delectum,. denique ad plenam persectionem obtinendam ; quae S. P. N. Ignatius de Loyolaedito de his libello vete aureo tam sudiose omnibus commendat, de totus orbis Christianus felici experientia Sc optato successu iam dudum comprobavit . . PROMIS-
86쪽
mum regnum Dei, o hae omnia adiicien tur vobιs. Quod si Deus tu hinde permittat, ad maius bonum pios affligi penuria, compensat tunc spiritualibus bonis, & pro
pane dat aureum torquem , inquit S. Hieron. a & S. Tn Omas, qui etiam ex hoc loco probant meritum bonorum Operum . V. 9. Hic sERMO , haec promissio , FDD1Lis os & citra ullum dubium V. IO. IN HOC ENIM , seu ad hoc obti. nendum , LABORAM Us; id est, labores quotquot in Christiana palaestra occurrunt , exantiamus , eis a mundo maledicamur , exsibile trur, probris & contumeliis impetamur , propter Dem IN DEUM QUt EsT
ALUATOR OMNIUM HOMINUM . quantum
est ex parte sua k, MAxIME tamen FIDELiUM , quia hos prae aliis ut amat, ita& curat, inquit Theophyl. Anselmus & a Lapide.
V. I 2. NEMO ADOLESCENTlAM TUAM , iure aut merito CONTEMNAT : ita sancte,
modelle, graviter te geras, ut non quali imprudens aut leviculus apud tuos viles as:
V. I 3. ATTENDE LECTIONI S. Scripturae , quae , ut ait idem Ambros i titer elisacerdotalis et & , ut S. Dionysius m , est substantia sacerdotii nostri.
R 14. NOLI NEGUGERE GRATIAM ;χάρισμα , id est donum , tum gratis datum , puta ordinem Saeerdotalem & Episcopalem; tum gratum faciens, puta varias gratias quae muneri Episcopali rite obeundo necessariae , infunduntur in sancti ordinis susceptione: QUAE DATA TIBI PER P Ropia ETIAM, id est revelante & iubente
Deo , ut supra n cum , seu per impin-
tus presbyterorum , seu maiorum , id est Episcoporum o . Nam Episcopus ut habet Apostolica traditio p, ordinari debet a tribus ut minimum aliis Episcopis: ita Concit. Carthaginense IV. & S. Chrysost. Theodor. Theophyl. OEcumen. Porro hae impositione manuum, tesse S. Dionysio &Anis lario q, fgnificatur illapsus & plenitudo Spiritus sancti, eiusque protectio, regimen ac directio circa omnia quae sunt muneris & ordinis collati.
a Tu trian. in ean. ratu. Apostolorum. Ephes
Vers. I. Ne. CPistiTus AUTEM . Dixit in cap. LII. vigilandum esse in domo Dei. & Ecesesia: en nunc causam; quia, inquit, insurgent haereses . Spiritus, inquit, Sanctus, qui per me dc alios docet Ecclesiam praedicit futuras haereses temporibus quae deinceps insequentur, quando exurgent desertores verae fidei Christianae . Attendite ne his seductoribus spiritibus ti erroris ducibus ne credatis . Doctrinas Daemonum dabunt Daemonum strinte invectas . In his erunt cvers a. qui in hypoetis loquentur mendacia; nempe ex Augustino turpissimi homines Manichaei & Encrati tae . Hi in summa turpitudine magnam praeserebant sanctitatem, &in hypocrisi loquentur mendacium e quibus cauteriata est , miraculis notata & pers rata conscientia, denique penitus corrupta& infamis.
stat ex Patrum testimoniis & historiis Eecie si isticis multos extitisse haereticos , qui matrimonia & cibos prohibebant. Hic attingi intelliguntur Simoniaci , Ebionitae ,
Manichaei, &c. docentes vinum, carnes Mnuptias non esse a Deo bono, sed malo creata , seu a Daemone , & harum rerum usu maculari homines. Contra similia deliramenta docet Apostolus a Deo uno &vero creari Omnia , idque propter electos potissimum. Et vero non est eur , ut isti volunt, reliciantur creata a Deo, eum in se hona sint, & non mala, aut a Daemo ne iacta. quamvis homo perniciosa voluntate possit ni, male uti. Nihil ergo ex his reiiciendum . quod bene utendo & cum gratiarum actione recipitur . Semper deviant a recto Novatores qui inepte hinci L a col
87쪽
84 EP IST. B. PAULI AD TIMOTHEUM I.
colligunt damnati abstinentiam Ecclesiasticam . Prohibebant Mantehaei carnes ut res in se malas, & a malo principio creatas.
Nihil tale somniat Ecesesa. Nota sunt &laudata exempla Ioanns Baptistae, Recha bitarum , & salutaria iei unia in Ecclesia ad carnem domandam . Inepta est etiam haec consecutio . Ecclesia volenti clerico prohibet nuptias , ergo simpliciter prohibet nubere o quasi vero quod uni prohibetur,& volenti, & speciali de causa , sit etiam omnibus prohibitum. De cibis lege Au gustinum , Lib. XXX. contra Faustum ,
V. 6. & 7. HAEC νRopo MEM . Reliquum capitis habet exhortationem ad studium pietatis; & ut vana devitet desgnatus Ecclesiae minister. Praesertim vero vult Paulus non speculationem tantum, sed multo magis exercitium pietatis & virtutis . Solida lixe via est ad progressum et quod vers. 8. explicat comparatione ad corporalem exercitationem , & gymnistarum luctas . Multo enim excellentiori modo valet pietas ad animae sanitatem , & praemium vitae aeternae . Hoc pietatis exercitium est in syncero affectu apud Deum ,& cultu excitante ad timorem , spem , &caritatem . V, 9. IO. II. FIDELIs sERMO . Utilia
sunt quae dixi, inquit, & omni approbatione digna. Haec sunt ob quae laboramus, persecutionem patimur, fatigamur, & tandem coronamur. Haet doce. V. I 2. NEMO ADOLESCENTIAM . Speis
elatim hoe ad Timotheum: quamvis sis aetate iuvenis, esto moribus senex, & gravis , ut nemo habeat quae hie vers. 12. commendantur , per quae debes aliis esse
exemplo. V. I . NOLI NEGLIGERE CRATIAM .
Voluit, immo revelavit Deus, ut Tim theus ordinaretur Episcopus r & ideo ait per prophetiam datam Timotheo gratiam. Haec autem gratia est χορ. Mi , ordo Episcopalis, & munus docendi , seu potestas in charactere per impositionem manuum . Ita Ambrosius, immo adde Chrysostomum .immo χάρημα , non tantum gratiam gratis datam, sed etiam gratum facientem significat , ut vides Rom. vi II. aq. Quod λωρπεν sit, dixi supra. Impolitio haec manuum fit ab Episcopis; & quidem tribus , dum ordinatur Episcopus . IIIa sPresbterat, Episcopi sunt Presbyteri maiores . Concludit, haec meditare , attende
88쪽
meet quomodo seniores, anus, ac iuvenculas gubernare debeas , russitim seni res ae iuniores viduas e oe de conditionibus in eligenda vidua requi iis opresbieri probe suo fungentes munere dupliciter bonorenture nee faelis ad versus presbyterum accusationem suscipiat, sed peccantes publice arguat: baeς mandata servet, nemini cito manus imponense modico vino utatur: π de variis hominum peccatis. Eniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem; iuvenes, ut fratres; a. anus, ut matres; iuvenculas, ut sorores, in omni castitate. 3. Viduas honora, quae vere viduae sunt. 4. Si qua autem vidua filios, aut nepotes habet: discat primum domum suam regere, & mutuam vicem reddere parentibus : hoc enim acceptum est coisram Deo. s. Quae autem vere vidua est, & desolata ,
' speret in Deum, & instet oblecrationibus & orationibus nocte ac die . o. Nam quae in deliciis est, vivens mortua est. 7. Et hoc praecipe, ut iris reprehensibiles sint. 8. Si quis autem suorum, & maxime domesticorum tu ram non habet, fidem negavit, & est infideli deterior. 9. Vidua eligatur non minus sexaginta annorum, quae fuerit unius Viri uxor, Io. in operiis bus bonis testimonium habens, si filios educavit, sit hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit , si tribulationem patientibus subministravit . si omne
opus bonum subsecuta est. II. Adolescentiores autem viduas devita. Cum enim luxuriatae fuerint in Christo, nubere volunt: I 2. habentes damnatio. nem, quia primam fidem irritam secerunt: I3. simul autem & otiosae di scunt circuire domos: non solum otiosae, sed & verbosae, & curiosae, loquentes quae non oportet. Iq. Volo ergo iuniores nubere, filios procreare, matres familias esse , nullam occasionem dare adversario maledicti gratia . I s. Iam enim quaedam conversae sunt ' retro satanam. I 6. Si quis fidelis
habet viduas, subministret illis, ' dc non gravetur Ecclesia: ut iis, quae vere viduae sunt sufficiat. 17. Qui bene praesunt presbyteri, duplici honore digni habeantur: maxime qui laborant in verbo & doctrina. I 8. Dicit enim Scriptura: ca) ' non alligabis os bovi trituranti. Et: cb9 Dignus est
operarius mercede sua. Ist. Adversus presbyterum accusationem noli recipere, nisi sub duobus aut tribus testibus. 2 . Peccantes coram omnibus aris
ut & ceteri timorem habeant. 2I. Testor coram Deo & Christo Ie-u, & electis angelis, ut haec custodias sine praeiudicio, nihil faciens in alteram partem declinando. 22. Manus cito nemini imposueris . neque comis municaveris peccatis alienis. Te ipsum castum custodi. 23. Noli adhuc aquam bibere, sed modico vino utere, propter stomachum tuum, & frequentes tuas infirmitates. 24. Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia
89쪽
86 EPISΤ. B. PAULI AD TIMOTHEUM Ι.
ad iudicium: quosdam autem & subsequuntur. 23. Similiter & sacta b na manifesta sunt: & quae aliter se habent, abscondi non possunt.
ROMANAE CORRECTIONE s. NOTATI . δ g Is. Retro Satanam . Non interlicia lors. s. autem vere vi a es de praepositionem pos . solata, speret in DeMm su ers 15. Et non graυetur Eeesesia. Non est flet obseeνarionistis es' oraraoni. mutandum, O in tit causativum. hias nocte ae Bio. Ita scribunt complures e Vers. 18. Non alligahis os hovi aristianii .adices eum Glossematicorum multis i. a . Inis Non scribas, i .enabis pro altigabis, tegriores porto euin Anselmo, di Auctorere . 24. scio dam aώtem CP subseqtiuntiar . eommentatacitum Ambrosio adscriptorum: o Non omittas medium Q . νae in Dὸ,m Dεο a. Ms γ insui habent;& quidam quidem Brug. sve Do. o. Ge. l. LECTIONUM UARIETA s. Compl.) θ -υδε in Deum Deo a. ML in. ι omnino Graecis consormiter , qui ηλπι Verg. c. Sterer in Deiam, o inster obseratio-ivi, δεσι νον 5 .s, s πρισμενω legunt , quam nuc. Nulli libri Latini fetibunt praesensiquam praeteritum praesent: s loco usurpatum indicativi Berat , issas, Graeco consen-lintelligi pora it.
sa Utramque lectionem Bruno, & Gortanus, explicant.
quod significat, discat & doceat . doceat ergo domum suam , id est familiam regere , Graece est pro regere, M σεβῶν , quod absolute sumi potest , pro piam ac religi sam vitam degere ς & sie sensias esset , Doceat familiam suam pie ae teligiose in fide vivere, ET MUTUAM vicEM PARENTIBUs REDDERE , ut sicut ab ipsis in iuventute aliti sunt , ita in senectute eos alant. Si legimus, diseat, sensus est , disca idomum suam ac familiam pie regere , discat etiam mutuam vicem parentibus reddere , quod Graeci dicunt Hri πο αργῶν, ut sicut ipsa a parentibus alita est , ita liberos ac familiam alat . Quidam legunt αανθανίτωσαν, id est discant scilicet liberia matre & familiam suam pie regere , ac parentibus vices reddere. V. 3. UERE vi DUA EsT . Veras viduasi vocat, quae & viri , & liberorum amicorumque ac rerum omni praesidio destitutae essent, quales erant quae ex Iudaismo, aut Paganismo transibant ad Christianismum . quarum etiam plerumque bona perscribo tantur. SpERET IN DEUM , declarat quales illas esse oportet: quidam legunt, sperat & instat, tuncque declarat verae v Iduae conditionem , quae omni humano praesidio destituta in Deum tantum spe at ... . V. 8. FIDEM NEGAvi T : hae scilieet in parte ; quia fidei adversantia opera saeit , estque infideli eatenus deterior, quod infidelis , etsi alios abiicit, suorum tamen cuis
V. 9. ELIGATUR ; scilicet , in ministerium Episcoporum & sacerdotum . . V. Io. SUBsECUTA Es T. Graece, σε, , id est si in omni bono opere assidua ac semper intenta suerit.
V. II. LUxURIATAE FUERINT. Gr. χατα
cpnιάσωσι νω γριςοῦ , id est quum adversus Christum ac fidem illi promissam lascivierint
90쪽
rint luxuriataeque fuerint , nubere volunt. V. I7. HONORE , id est praemio . Nam Hebraeis honorare non tam est revereri , quam necessaria suppeditare , ut hoc loco semel atque iterum r & Latini thonorem quoque pro praemio sumunt ; unde munus
honorarium , V. 2 r. ET II NE PRAEIUDICIO ἀ Gr.
προκμματος, id est sine personarum
acceptione . Nam a'ρσκριπιν anteferre ali
quem alteri significati e vel praeiudicium ut Latini sumunt intellige; & sic interpreta. tur Chrysia ut scilicet pro nullo M te iudi-eium sententiam seras . 2 22. MANU ς ci To , &c. id est nemi
P. 23. ADHUC . Graee. μ εri , id est noli posthaee vel amplius. V- 24. QUORUMDAM , &e. reserendum est istud ad id quos praecessit , manus cito nemini imposueris; quasi dicat Timotheus,
Quomodo vero dignoscere potero idoneos δ& Paulus respondeat: QUORUMDAM PECCATA MANIFEsTA sUNT PRAECEDENTl AAD IUDic ruis p id est , quorumdam adeo manifesta sunt . Necata . ut ad dignoscendum , id est iudicii examinatione vel temporalis vel extremi non indigeat, & hos cavere potes: Quorumdam AUTEM SUBSEQUUNTUR I ecata iudieium z quae non nisi iudicii examinatione ea veri possunt o hos tu observa , de iis inquire ; sic enim quidam ex antiquissimis Graecorum . Similiter saeta bona manifesta sunt, quia virtus sese vel invitam prodit . Quae autem at ter se habent, id est vel manifesta non sunt, vel bona non sunt , abscondi diutius non possunt, quia qualis quisque sit , tandem de-εlarabitur
vis reprehendendus , praesertim ab Episcopo . Ut de Grego. ad Ianuarium , & habetur z. quaeli. vi l. Paulus OasECRA. Graec.
παρα αἴ- , quod etiam est hortare , sci licet sc iae ilius senex corrigitur. R 3- IM; pro, cum .. iV. 3- VERE vi DUAE , id est destitutae . Nam χ ρα a χηρω, id est destituo . V. 4. MUTUAM vICEM, scilicet sacere cum flus , quod cum ipsa seceruiat paren
tes sui, vel quia Grate. est , discant, sertisus erit: eousque illos educet, dum possint ipsi regere domum , & parentes alere illa
V. s. DEsoLATA , id est destituta. AI- ludit ad etymon vidua , de quo sup . U. 8. SI QUIς; pro, si qua . Baiilius irae
Constitia monail. notat id dici saecularibus non Religiosis. NEGAUIT, scilicet sactis . DETERiost, scillicet in hac parte. V. 9. ELIGAT uR , scilicet ab Ecclesia alenda : Hier. ep. I x. & x I. V. Io. RECEPiT . scilicet peregrinos . SANcroaurus, id est fidelium . Suns Ecu-TA , id est proiecuta. V. I l. DE siTA , id est reiice, ne admi te, scilicet in numerum alendarum ab Ecclesia, quod se polsint ipsae alere ; vel ob periculum scandali . Luxu RIATAE FUERINT IN CHRisTo , id est contra promi iasonem Christo iactam fornicatae. V. II. FiDEM , id est votum eontinentiae. IRRITAM FEc En UNT , scilieet vi
V. i 3. DiscuNT, id est assuescunt. VER-sos AE, id est loquaces. V. 34. VOLO , scilicet ob periculum inmcootinentiae & seandali. Iu Nio REs , scilicet non alligatas voto. Graec. Iuniores viis duas- MATREsFAMihi As EssE , id est familiam regere L MALEDICTi GRATIA , id
est maledicendi. V. ii. Uiduae, id est destitutae. 7. PREsBYTERI, id est Episcopi, vel sacerdotes. Dup Llci, id est maximo, vel reverentiae, & subsidii xo. PECCANTEs , scilicet palam r
V. ar. PRAE iu Drcio, id est praecipitato iudicio, vel praecedente iudicio : ut eum seq. legatur. ALTERA , id est diversam a
recto iaV. 22. COMMVNic AvΕRrs . id est particeps fueris . scilicet ordinando indignum. CAsTu M, id est puruin a peccato. V. 23. STOMAc HUM , scilicet infir- .
V. 24. IUDI cIUM, scilicet Dei, vel iudicium SUBsEQUUNTust , id est postea