장음표시 사용
121쪽
HR EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM IL
Ualent etiam verba Pauli pro libera ar-l dixit, hie inculcat, ut vitet iuvenum in-hitrio condit m mores, contentiones, ut lenite e V. 22. IuvENinia . quae priore epistol l corrigat errantes, & inlituat
Praed eit homines futuros variis inυoluton peccatis , qui muliereuias seducentes veritati resisant Timotheum autem hortatur ut suo exemplo virtutes amplectatur, ac tolerantiam in Persecutionibus: oe de sacrarum litterarum utii late αOC autem sesto, quod in novissimis disbus instabunt tempora periculola 2 2. erunt homines seipsos amantes, cupidi, elati , superbi, blasphemi, patentibus non obedientes, ingrati, scelesti. 3 sine affectione, sine pace, criminatores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, protervi, tumidi, &voluptatum amatorex magis quam Dei : s. habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem eius abnegantes. Et hos devita :6. ex his enim sunt, qui penetrant domos, & captivax ducunt mulierculas Oneratas peccatis, quae ducuntur varii& desideriis: 7. semper discentes, Mnumquam ad scientiam veritati x pervenientes. 8. Quemadmodum autem b Iannes & Mambres restiterunt Moysi: ita & hi resistunt veritati, homines corrupti mente, reprobi circa fidem, s. sed ultra non proficient: insipientia enim eorum manifesta erit omnibus, scut & illorum suit Io Tu autem assecutus ex meam doctrinam, institutionem, propositum. fidem, lon--ganimitatem, dilectionem, patientiam, II. persecutiones, passiones: qualia mihi factae sunt Antiochiae, Iconii ,. & Lystri se quales persecutiones. sustinui, & ex omnibus eripuit me Dominusia I 2. Et omnes, qui pie volun dvivere in Christo Iesu - persecutionem patientur. I 3 Mali autem homines, di seductores, proficient in peius; errantes, & in errorem m ttentes. Iq.
Tu vero, permane in iis, quae didicisti, & credita sunt tibi: sciens a quo. didiceris: Is & quia ab infantia sacras litteras nosti, quae te possunt instruere ad salutem , per fidem , quae est in Christo. Iesu rL se in Omnis scriptura divinitus inspirata. utilis est ad. docendum, ad arguendum , ad eorripiendum, 'ad erudiendum i a iustitia: I7. ut perfectus lit homo Dei is
ad omne opus bonunt, instructus.
122쪽
sunt. Si NE BENIGNITATE.' δειλα αγει, id est rerum omnium bonarum hostes. V. 3. HABENTES SPECιEM QUIDEM PIE-πATIs , id eta pietatem quidem simula tes, sed eam vere non habentes e hoe enim significat virtutem eius abnegantes. V. Io. AssEQUUTus , id est plane tenesae nosti.
R. I . QUALIA . De iis Pauli afflictionibus videre potes in actis Apostolicis. V. 33 PROFIcillo , id est progredierutur. MITTENTEs, scilicet alios, quantum in se est. V. rg. Α mo , scilicet Paulo. V. II. An INFANTIA , id est a puero . IN CHaisTo, id est in Christnm.
V. 26. DOCENDUM , scilicet veritatem. ARGuENDUM , scilicet salsitatem . Costis RiplENDUM , scilicet malas . Graec. corria gentium, seu dirigendum . ERUDIENDUM Alei licet omnes. IN; pro, de .
Fers. a. Upior , id est avari . ELA. I , id est arrogantes , seu fastuosi. BLAspuEMt , id est maledici. V. y . ArpΕCTIONE , id est bene viae n.
TATE. Graec. non amantes lonorum . Syr. honorum fores.
V. 3. UiRTUTEM , id est vim , seu ve
V. 7. DiscENTEs , scilicet muliercu
ptiorum. RFpRont , id est errantes. U. 9. ULTRA . Graeci amptius, seu plurimam . PRO Fic IENT , id est alsequentur quod volunt. V. Io. AssEcUTus, id est sectatus. IN- SI IUTIONEM, id est mores, vel morum institutionem. PRO post et u M , id est animi promptitudinem, seu intentionem. V. δ . QUA LlA ; pro , quae . AN Tio-eMtAE, scilicet Pisidiae, non Syriae. V. 12. PiE , id est religiose . Syr. eam timore Dei. PATis Netua , scilicet ab improbis, quibus displicet virius. Hrs. r. I ' EMpORA PERICULOsA , sea I dtira instabunt in novissimo.
Erunt homines V. I. SINE AFFECTIONE, scilicet amoris . Nulli homini amici. SINE PACE: σνδοι ,s- ne fredere , id est insociabiles . CR Mi NA Ioa Es, seu calumniarores, διαζολει Si NE BENIGNITATE , . λαγαγ' , hoses rerum honarum. Sicut M. 8 a ANNEs ET MAMBREs . Graec. Iannes ρο Iambres . Haec sunt nomina
magorum, qui in AEgypio Moysi restiterum, sumpta ex Lib. cui titulus est, Ian. isis is Iambris liber inter apocrypha d tus , cap. Sancta Romana , Dist. xv. de quo Lib. Origenes Trast xxxv. in Matth. De iis magis Numenius etiam apud Eu eb. cap. III. Lib. IX. de Praeparat. Plura Sixius Senensis Lib. II. Biblioth. in voce Iannes. V. IO. TU AUTEM AssEcUTUs Es , id est piobe tenes meam doctrinam . Et scis V. II. QUALIA MIHI FACTA suNT ANTIOCH AE . De his persecutioni bos Ast
P. I T. AD OMNE opus no NuM Seriis plura est utilis. Non ergo Scriptura laxat habenas improbitati, ut multi factis, quidam etiam verbo alios docent.
123쪽
isto I PIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM II.
Vers r. I N Novissi Mis Di ERUs o novi LI sima tempora hic vocat ea, qua a suo tempore secutura , & decursura erantusque ad finem mundi. .TEMPORA PERICU Los A ; καιρεῖ , id est tempora
uisellia, & n oleila, quia scilicet homines futuri erant mali, & iis vitiis notati, quae hic enumerat. V. 2. SE of AMANTEs et sui amantes, seu gloriae, & lucris servientes . CUPIDi :, id eil amatores pecuni e , avari. ELATi: αλα ,s, sestuosi, arrogantes, iactabundi. BLA PHEMIO malecici, contumeliosi. V. 3. Si NE AFFECTIONE t sine viscerihus compastionis , sine pietate . SINE PACE: πον ut, sardifragi, & qui cum aliis
pacilice vivere ne iciunt . CRl Mi NATORES, id est calumniatores , hoc enim . significat vox Graeca JLaco ri . INCONTINENTES Oἀκρα rcti, intemperanter , id est gulae semvientes, & luxuriosi. IMMiTEs o inhuma. ni , & seri bestiarum more . Si NE BENI GNlTATE.' α ιιλάγαθοι ς quasi dicat, Non amicι bonis, id est bonos non amantes . V. 4. PRODITOR Es, id est amicitiae desertores. PROTER v I ' προπετες , leves, instabiles. Tu Mi Di, id eli, typho superbiae inflati.
V. 3. HABENTES IPECIEM QUIDEM PIETATis. Taxat haereticos , qui sucata specie pietatis veram religionem conantur evertere. VIRTUTEM Eius: vim ipsius pietatis , δάαμιν, abnegant , & perdunt. ET
V. 6. QVt PENETRANT DOMos : qui seia domos insinuant compendiorum suorum causa. ET CAPI lv AS DUCUNT MULIER
cu LAs, id est doctrinis suis iaciunt eas libi tam obnoxias, ut velut captivas quolibet ducere videantur. ONERATAR PECCA-
Tis: magno peccatorum acervo gravatas,
di depresias. Notat Sanctus Hieronymus epistola ad Ctesiphontem omnes haereses per mulieres propagari coepi se .
tis hae mulieres perveniebant , quia numquam illis veritas proponebatur, sed errores, & salsa dogmata. V. 8. IANNEs, ET MAMBREs: sum nomina duorum magorum Pharaonis, qui in Exodo narrantur Mosi restitisse , & cum eo in miraci lis , & portentis edendis certasse: licet Moles in Exodo eorum nomina non expriπat , Paulus tamen aliunde didicit, & hic ex prcita nimirum ex tra. ditione. CORRUPIi MENTE , id est qui mentis iudicium vitiosis affectibus corru.ptum habent, ac depravatum . REPROBiCIRCA FIDEM.' Goηιμ ι , non probati , id
est erranteS. V. 9. SED ULTRA NON PRO FI cIENT:
in sua videlicet hypocris , & ficta pietatis
specie, ac larva: quin ea detegatur , deis prehendatur, & prodatur eorum fraus ti falli.
tas. INYιPIENT1A.' ὀνθια, ament ιa. SICUT ET ILLORUM , icilicet magorum Pharaonis . V. Io. AssECUTUS EI I παρηκολοι ησας ἔquasi dicat, Assectatus es, longo videlicet tempore ali initio usque ad finem adsuisti,
ac testis omnium esse potes . MEAM DO CTRINAM : quam nosti integram eme, &sinceram. MEAM INς Tl TUTIONEM : αγωγοῖ, id est vivendi modum , ac rationem , mois
res meos. PRO post TUM MEUM , id est , finem , & scopum , quem mihi in evangelizando proposui. FiDEM , constantiam iafide. Vel , animi constantiam , ac fiduciam in rebus agendis . LONGANIMITATEM: seu lenitatem erga persecutores, &veritatis adversarios; erga fratres etiam inserendis eorum infirmitatibus, & peccatis.
Di LECTIONsM: qua omnes tam amiccs, quam inimicos , & adversarios complexus sum . PATi pNTiAM: in adversis. V. II. PAssio NEs: incommoda , aerumnas, dolores . QUALIA: quales passiones; sed interpres dixit Qualia, quia ηαγνι ιτα in textu Graeco sunt generis neutrius. AN. Tlo CHIAE. Antiochia haec non est Syriae
sed Pisidiae, vicina Iconio, de Lystris ubi Iudaeis concitantibus seditionem lapidatus, ac pene occisus suit Paulus , Actor. x m.
omnes plerosque intelligit. Pi Er religiose . Syrus vertit , ctim timore Dei. PERSECU-Τlo NEM PATIENTua : ab infidelibus , &haereticis, ab invidis, & perversis hominibus, & nonnunquam a cognatis , & ami-
124쪽
impietate, sc peccatis. ERRANTEs . ET IN ERROREM Mi TTENTEs: ideoque dupli eis poenae rei . . V. 4.CREDITA SUNT Tisi: tibi Episcopa commissa sunt: & credita , ut conseris ves , dc promulges. SCIENS A QUO DIDICERII : memor a quo didiceris, ac proin--de de illorum veritate securus . V. I 3. PER FIDEM QUAE EsT IN CHRis To Igsu , docentes eredendum este in
Christum, & per fidem Christi , eiusque
Sacramenta, dc praecepta salutem parari. V. I 6. AD DOCENDUM ; sanam doctrinam. AD ARGUENDUM : Haereticos , &peccatores, AD CORRIPIENDUM: προὶ . -
Ορ3ω ν, id est ad correctionem , malorum scilicet morum, & corruptelarum . AD ERUDIENDUM IN i UsT Tix, id est ad omnem morum honestatem , & sanctimoniam , de perfectionem. V. II. UT PERFECTus sIT HOMO D t: hominem Dei vocat doctorem Evangelicum , & Episcopum . IN TRUCTUs r τι γινος, colammatus, & perseelus.
Vers. r. T ovissi Mis iam subsecuturis I l temporibus ,
V 3. Si NE AFpECTIONE :αςογιι, id est sine pietate, sine benevolentia , sine visceribus compassionis, inhumani & crudeles,
V. 3. HABENT Es spECiEM , seu larvam,hIETA Iis, reverentiae, cultus divini , seu IRTUTEM EI Us , id eis vim & rem ipsami, 'ABNTGANTEs : nempe verbi et affe- lant, quod ope te negant. Habes his versibus nativam descriptionem genii & ind lis Gn6ticorum a , aliorumque haeretico
V. 6. MuLIERCULAs ONERATAS PECCATIs, magno sordium acervo gravatas,
illecebris & laqueis suis C Ap Tiv As DU-cuNT, adeoque sibi obnoxias iaciunt , ut
velut captivas, quocumque voluerint , abducant . Et vere notat S. Hieronymus ι, omnes haereses per mulierculas propagari
coepisse. Quae V. 7. SEMpEst fingunt se velle instrui ,& discere viam salutis , sed NUMQUAM
noni consulunt nisi errones de salsarios. Bιb. Sac Tom. XXVII.
V. 8. I ANNEς ET MAMBREs nomina sunt magorum Pharaonis qui cum Mone decertarunt e: quae Paulus vel ex maiorum trais ditione, vel ex divina inspiratione accepit,
inquit Chrysost. 8c Theophyl. Et si e vere vocatus fuit se docet quoque Numenius Pythagoricus apud Eusebium, nisi quod pro Mambret , legat Irmbres, ut etiam habenrBiglia Regia 5e Syra .
V. est. SED ULTRA NON PROFICIENT in
hypoetis sua de pietatis rarva, quin eade. tegatur, Sc eorum fraus, dolus, falsitas orisbi palam innotescat. Alioquin , ut vers. 3. dicitur, in pietate sua proficient que-tidie in peius.
Tiocili AE , non in illa Syriae metropoli, sed altera Pisidiae vicina Iconio δc Lysias, ubi a Iudaeis lati datus ac gantum non oc ei sus est Paulus d.
V. 12. ET OMNEs, ut plurimum , γηvoLUNT PIE, seu religiose, vivERE ex praescripto & consilio Chri i , PERIECUTIONEM p AT iENTuR ab infidelibus, de ab haeretitis, ab invidis, a cognatis, ab amicis , dce.
V. t . Tu constans PERMANE IN Iis populo tradendis QUAE TiBI ut Episcopo, a me CRED TA de commissa SUNT m mor A Quo illa DIDICER ls, a quali &quanto magistro. V. II. ΑΗ INFANTIA Si quasi cum lacte sACRAs LITTERAs, id curante pia matre tua e , didicisti , QUAE TE PossuNTiNsTRUERE AD SALUTEM, Graece, σοφιγαι, id est opientem reddere, nempe PER FI
DEM in Chriylum, quam tradunt dc do cent: Fιnis enim legis est Christus si quasi dicat: Iam ad martyrium accingor , Ο Timotheer mea instructione carendum tibi deincepso sed vice illius commendo tibi studium sacrarum Litterarum , ex iis
audies loquentem dc monentem Deum: ita S. Chrysostomus. V. 16. OMNis , seu tota , SCRIpTUR u Ti Lis EsT, id est conducit , ad hunc u sum seu finem condita est, nempe ADDO-cENDUM necessaria saluti I AD ARGUENDUM B: convincendum haereticos, aliosque
peccatores ; AD CORRIPIENDUM aberraniates ; ad omnem iustitiam i, sanctitatem dc persectionem tradendam , etiam h minis Dei,d est prophetae, Do tori Evangelico, Pallori & Epii copo Eeelchae Dei. Ubi No.ta, non dicere Paulum ut dicunt nostri Q NO-
125쪽
EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM II.
Novantes, sciam Scripturam utilem esse, olam necessariam , solam sufficere , nam alibi ρ iubet etiam traitiones viva voce aeceptas teneri sed simpliciter dicit tantum , utilem esse , non negans Sacramenta, bona opera , & alia quoque a Christo praeseripta accedere posse ae debere . Sicut cum dico , panem utilem esse ad plenam hominis nutritionem , non nego adesse debere potum & obsonium. Cum dico , solem conducere ut omne vivens producatur ti perficiatur, non nego ad id in. super requiri alias caulas secundas . Adde, cum haee seri heret Apostolus Timotheo , ne edum extitisse Apocalypsim aut Evangelium S. Ioannis , eiusve epistola se quas tamen certum est , non minus utiles esse ad persectionem nanciscendam , quam essent
Scripturae tunc extantes, de quibus hie loquitur S. Paulus.
Vers. r. T Oc AMTsM . Epiphanius I X Haeres xxv r. hunc locum de haereticis intelligit, de Simone Mago,
Carpocrate, & Cerintho, ubi Paulus mo. net Timotheum , ne miretur esse in Ecclesia haereses, & salsae doctrinae auctores: talium hominum mores hic describit. Novimma tempora vers. I. vocat quae deinceps post Paulum usque ad finem mundi sunt sutura . Ad horum vitiorum, quae hic tribuuntur haereticis vim penetrandam . conserunt voces textus Graeei . Ad illud quod est veis. 6. notat Hieronymus , Epist. ad Ctes phontem , omnes haereses coepisse
propagari per in ulieres . Has ablueunt res
novae novitatis avidas, & ut flexiles sunt, ducunt captivas . Et quid mirum si me.
catis oneratas vocet Paulus , numquam ad
scientiam perventcntes , quibus in lieentia carnis, error proponitur, & falsum dogma. Hic vers. 8. nominat duos illos Pharaonis magos qui in Exodo restiterant Mosi, licet in Exodo a Mose non sint nominati:
multa ex traditi ne noscuntur. V. Io. AssECUTus Es. Finem impositurus huic capiti proponit quasi exemplo docens Timotheum quid sibi xeciderit
evangelietanti tot annis ; quid contingat
malis, & quid inde debeat facere Timo
theus. Primum ergo est vers. Io. nosti tu in spe in rerum mearun s AssECUTUI EsDOCTRINAM MEAM synceram ἰ institutum vivendi rationem; PRomsi Tu M, scopum,&e. Item P Assi QNEs ex Act. xv I. & xiv.
haec lex est pie viventium ; feci Dominus eripit . Secundum , vers. Iu Mali aliter
prograediuntur in errores & interitum . Tertium, vers. I 4. TU v Exor perge haec considerans magno animo , ad haec quae
subiicio. i5. OMNIs scRIpTu Ra . De sacra Scriptura , quid sit . quo spiritu dictata ,& quos habeat se usus , praefatus sum ad initium Geneseos. Solent Theologi ex hoe loco Theologicam disquisitionem iuxta haec verba partiri: nam Theologus Scholasti eus docet subtiliora vi syllogistica ex prinei piis suis : alius arguit haereti eos ex professo ς alius docet quae ad mores sunt , praeter interpretes Scripturae , quorum est explicare p incipia. CA
126쪽
Timotheum per Chrsum iussirem obtestatur , ut adversus falsos doctores, σeos qui tales sibi eoaeemant, constanter praedicet, toleraudo quaecumque infigentur a et far pnedicitque suam pasionem oe futurum praeimium c arivocans e Timotheum , eo quod a multis desertus sit, ab Alexandio multa pasus: in prima sui defensione ab omnibus .esertiis fuit ' sed a Domiano liberatur.
Estis cor coram Deo, & Iesii Christo , qui iudicaturus
est vivos, & mortuos, per ad verium ipsius, & regnum eius: a prie lica verbum, insta opportune, importune dargue, obsecra, increpa in omni patientia, R doctrina . 3. Erit enim tempus, cum sanam doctrinam non susti, bunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus : g. & a veritate quidem auditum
aVertent, ad tabulas autem convertentur. s. Tu vero vigila, in omnibus
labora, opus sic Evangelistae, ministerium tuum imple . t Sobrius esto. s. Ego enim iam delibor, & tempus resolutionis meae instat. 7. Bonum certamen certavi, cursum consumma vi , fidem servavi. In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, uuam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex: non solum autem mihi , sed & iis qui diligunt adventum eius. Festina ad me venire cito. q. Demas enim ine reliquit : diligens hoc saeculum, dc abiit Thessalonicam: Io. Crescens in Galatiam, Titus in Dalmatiam. II a in Lucas est mee uni solus . Marcum assume, & adduc tecum z' est enim mihi utilis in ministerium. ΙΣ Tychicum autem misi Ephesum. 13. Penulam, quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum,&libros. maxime autem membranas. I . Alexander aerarius multa mala mihi
ostendit: ' reddet illi Dominus secundum opera eius: Is. Quem & tu dein Vita : valde enim restitit verbis noliris. I 5. In prima mea desens e nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur. II. D minus autem mihi astitit, 3c consertavit me, ut per me praedicatio impleatur, & audiant omnes Gentes: de liberatus sum de ore Leonis. I 8. 4 Liberavit me Dominus ab omni opere malo : Se salvum faciet in regnin suum cadeste, cui gloriam in saecula saeculorum: Amen. IR' Saluta Polcain, ες Aquilam, & sb Onesphori domum . in. Erastus remansit Corinthi . Trophimum autem reliqui infirmum Mileti. 21. Festina ante hiemem V Nire. Salutant te Eubulus, & Pudens, & Linus, 3c Claudia , dc fratres omnes. 22. Dominus Iesus Christus cum spiritu tuo . Gratia vobit cum . Amτο -
127쪽
I 24 EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM II. BRUGENSIS
ROMANAE CORRECTI NEs Fess. II Est enim mibi utilis in ministerium .
Non mutes ae salivum miniflerio LVers. 14. Reddet tria Dominus secundum 'opera eius Futurum indicativi reddet , non vertas in praesens. imperativi recidat Vers. I . in per me praedicatis. impIeatur . Non scribas impleretur. GU. I p. Saluta Priscam. .. Quidam eodices
scribunt Piiscillam ; sed male illi qui m sculino genere Priscum iaLECTIONUM UARIETAS Vers. s. Obitur esto Quidam libri nono temere videntur omittere ; est enim altera versio eius quod praecedit , Tu vero vigila , ex eodem οὐ δέ xjιε , quod do-
euimus tu Notationibus ἀδεν f. IR Liberaυis me Dominus ab omni op .lνε malo Alii libri legunt sututum. 6.erabit consentanee Graeco & Syro NOTATIONE ILVers. s. U υero viqiIa, in omnibυs Iah 1 ra, utis sue Evangelistae, miηLflerium radiis imple. Sobrius eso . Ita legunt Latini codices plerique omnes, &Glossema istici Aue or ordinariae Glosse , ae post ei tores ;manuscripta porro Germani latum, & Socie. tatis latum tollunt i verba ista Sobrisy ego quamquam So. la. in margine litteris aliis ad uincta habeat ) adstipulantibus antiquioribus Latinis enarratoribus , Haymone , Primasio, Auctore conamentarioruua quae apud Ambrosium sunt , denique eorum Auctore
quae ἰapi id Hieronymum ; & apud priores, quidem duos prae ceteris hod nec ex itur nec legitur; apud tertium vero, Auctore di.
eo eorum commentariorum, quae apud Hie.
ronymum legitur, sed ita ut expositio ad te. liti uiri ae superfluum esse loquatur, 3 Mi- , ,. uiserium tuum imple , Iobrius esto, episco. patus scilicet : non enim se in per ero ino, corpore ut valeam commonere , quod
is postremum propter id quod subsequitur :- Ego enim iam delibον adiecit is Grare i li. bri , Graecique tractatores, & Syri nihil huiusmodi eo loco haben d . Ceterum id quod Graeci habent in Ninei pio versus , σἰ δἰ νῆφι transferri potest , di tu υero vigila &ru vero sobrius esto, ut sunt cognata iobrium esse , di vigilateia Interpre3 eum G raecis ex. p anato tibus , & syrieci Interprete id transtulit tu vero υigila, hoc enim constanter aesine omni varietate in nostra editione legitur. Videt ut itaquci alterum nempe τι f
brius esto , quod a quibusdam libris omittitur, a quibusdam aliter legit ut ex ambiguae illius Graecanicae sententiae alia translatione irrepsi Ise. Manu scriptum V transpositis vocibus scribit Glo starius . Ambrosiastri eo mismentario additus textus eo plane loco , quo nos habemu& tu vero υigila , legit tu vero Iobrius esto, nec postea agnoscit sive vigila, sive stiritis es; . Contentit per omnia commentarius t nam sobrius esse pro vigilare videtur accipere , eum in initio ait . Ad-- monet & hortatur ut vigilet
V. I 4 uexander aerarius mtitia mala misi
cundum opera eius. Unum parisiensitim Ge.
la. duo nostra Mab ma. T. & quatuor Hententi mamiscripta cum Complutensi editione ψAmbrosiasti commentariis, iuncto textu , &Primasi ut texta , & eommentariis leguntr diat, ita ut Graec libri sere habent ,. απε- πη, Graeco enarratore Theophylacto diserte ait str putante . Quaedam manuscripta ambigue ser 1bunt rodriet. Porro plerique , nostraeque edi tionis stlidiosiores tum seripti . tum i pressi Latini ecdices reddo e presse habent sunt agantibus expositoribus Rachelao . Bru-none, Gorrano, Thoma, Lyrano, Carensi,. Lombardo, Anselmo, Auctore glosis, H Υ-
mene, sedulio, denique f. Augustino libri
Sermone Domini in monte cap xxxv I.
, , Apostol is, inquit posteriori loco, non ait, si reddai illi Dominus iuxta opera eius a quod is verbiain. praenunc anti; est, non imprecano iis . e, Quae Auguilini verba superiores glossematici se te in en narrationes suas tra nitulere Graecum Parisiensium exemp4r, ε, αλτο Iύσω νeddet habet a itaque legitur & apud Latinum Chrisostomum, commentario minime repugnante, ut non dicam manifeste con
in Complutensii editione , & quae ex ea expresse lunt tum Latine , tum Graece s προασκιλλαν uti & in Syricis libris ia Porro
Hentenius exstigator, hoe in marginem relato , textu donavit Prueiam : ita est eniti di
128쪽
Latinis antigraphis , seriptis maxime , sed& in Graecis omnibus , quotquot vidi , ex Complutensi non oriundis , πρι, σκαν . Cete rum dubium non est , utroque hanc modo vocatam fuisse , eodem nomine nunc integ e , nunt concise , ut sit, elator Nisi sorte Prisciua a Priyca diminutivum sit , quo sere gaudent mulieres appellari. Actoriim xv II. sap. Priscilla vocatur I ad Romanos xv I. Prisca r quamquam ad Romanos eiusmodi sere varietas sit & Graecorum & Latino. rum eodieum. eniusmodi hi es credo de utroque loco, Actorum occasione , in quibus si quenter constanterque Priscilla nuncupatur . Tria manus eriptorum nostrorum hic Priscum .eribunt, & Graeca Aldi editio πρίσκει Existi inarunt , opinor, aliqui hoc viri nomen esse, quia Priscus eelebre est virorum quorumdam agnomen e nam quod viro suo haec praeposita ut, factum eli tum hie , tum
alibi quod, ut Graeci aiunt, in fide magis enituerit, ac serventior diligentiorque fuerit.
Verg. 1. PpORTUNE, IMPORTUN F, id est quocumque tempore ἱ nullum enim tempus Dei verbo non commo
tes, non accusativi, sed recti casus est . Graeci κνηγοι siti, id est qui titillantur &pruriunt auribus, id est quaerentes qui si .
hi ad hiandiantur, impunitatem promittentes , ut leniter aures scalpant, non veritate & gehennae terrore radant. V. 6. DEL Box , i 4 est immolandux &saerificandus Deo propero, ET MEAE REI -xu Tio Nis , id est dissolutionis & mortis
tempus instat. V. 9. DILIGENs Hoz fAECULUM, id est malens deliciari in saeculo, quam periclitari pro Christo.
V. I 3. PENULA M. Graece φαιλο ζ, &Latine paenula, vestis est qua, vice pallii adversus imbres & frigora utimur, quae &tunicae superinduitur. CAR 'UM . Huius Carispi meminit Dionysius Areopagitas epistola vi li. dicens: cum aliquando in Cretam venissem, sanctus Carpus me suscepit hospitio , ut si quis alius ob eximiam mentis munditiam ad Dei speculationem aptissimus. Et Georgius Pachimeres Graecus in paraphras : hic est C rpus de quo II. ad Timotheum epistola meminit Paulus. V. q. OsTEMDiT , id est secit . Nam Hebraei ostendere pro secere sumunt e siclysal. Iv. multi dicunt: quis o lendit mίis
hι tribulationes multas γ malas : pro eo autem quod est ALEXANDER At RARlus,
Graece est id est faber aeraravs , ne quis existimet pecuniae publicae suilla praesectum . V. tr. LEONis, id est impii, & erudelis Neronis. V. I 8. LIBER Avi T . Gr. quidam legunt ἰύσμαι , id est liberabit, & consormius obsequens futurum , s ALvUM FACIET.
Zers. t. IIvoς. Indicat aliquos non mo-V rituros, sed in aera rapiendos , de quo sup. I. Thess. Iri quamquam psssunt intelligi vivi , scilicet eum Paulus scriberet. PEQ ADvENTUM, scilicet ad iudicium , scilicet testificor , seu Obtestor quamquam Graecis potius est , in adventu suo regno, scilicet iudicaturus. V. 2. IMpoa Tu NE, id est intempestive, scilicet improborum iudicio. ARGUE, id est convince, scilicet errantes. IN; Pro,
V. 3. SusTrNERUNT. id est serent. An pro . uxta. PRURIENT EI: nominativus eluquali dicat, Cupientes audire grata , velutica pi qui pruriunt. V. 3. LABORA. Grate. ferto mala. IM-pLE , id est plene exequere . V. 6. DELi OR; quasi dicat, Prope est ut immoler. Adhibebantur libamina lacrificiis, ex rebus liquidis, quae in Dei hono.
i rem effundebantur, vel cremabantur. Et
quidem Pauli effusus sanguiς amputato capite. REsoLu Tio Nis, id est mortis, quλ
V. 7. Bos M, scilicet plenum meriti &honoris Dei. V. S. IN RE LlQUO, ill est xi' pori ei lim. IusTITIAE, scilicet debita iustis operibus,
129쪽
H6 EPISΤ. B. PAULI AD TIMOTHEUM II.
tris optant. FEsTiNA, id est cura. V. Io. GALATIAM, id est Galliam, secundum Epiphan. Haer. L . Dicitur a quibusdam Crescens hie suit se Episcopus Mo-guntinus e vide Clem. Ull. Coni f. cap. x Lut . Euseb. Lib. III. cap. ii l. Hicion. In Catalog. V. II. SoLUs , scilicet ex domesticis . U ILis; pro, usui futuruis quasi dicat, opus est mihi eo. Mi NisTERIUM et Evangelicum .
V. II. PENULAM . Palii genus quidam putant ; alii , volumen Hebraeum . Syr. thecam tibrorum . RELiuui. Ex hoc, &iis quae insta dicit, quidam colligunt, Paulum Roma i vis Ie in ea loca , & Ecclelias visitasse, ut quibusdam scripserat se iacturum; deinde rediisse ad vincula, in quibus
tandem obiit martyrio coronatus cum Petro . MEMBRANAs , scilicet Hebraei libri membranae sunt involutae. V. I . AERARI Us, scilicet faber. Os TEN-DiT , id est fecit , Hebr. REDDET . Ita etiam legit Syr.
V. I 6. DE FEMIONE, sei licet apud Iudicem Romanum . OMvEs , scilicet qui sa vere poterant . IMPUTETUR , scilicet a
V. II. LEONis, scilicet Neronis. V. 18. LlBER Aut T. Graee. & Syr. liberabit. OPERE M a Lo, id est persecutione
V. 22. AMEN. Graec. Se Syr. additur ,
Vers. a. e PROR TUME, IMPIRTUNE, prae in dica , id est omni tempore :cum occasone & sine ea. IN OMNI PA- TlENTIA, ET Doc TRiNA o sine alterutra admonitio essicax non est . Erit eum hominex V. a. COACERvABINT , quaerent. PRURIENT ED, in nominativo, id est quorum aures preriunt, ii magistros quaerent , qui aures scalpam iari I- SOBRIUI EsTo . Hoc Gr. non est, nec Syr. nec in Gotth. Solus Ueles. ad marginem apposuit σωφρον κτει , unde . Altis lent . V. 6. IAM DELIBOR: prope est ut sacrifi-leta, moria tum proximus V. 9. DEMAs ENIM ME RELIQUrT. De quo ad Colossi iv. r . an & fidem: V. Io. CREscENs IN GALATlAM. Eusebius Lib. III. Hist. cap. io. Κρίσκης ἐπιπις Γαμίας, Cresce s in Gallias . Verum promiscue de Galatia Asiae vocatur Gallia, ct nostra Gallia voeatue Galatia. Dionysius Lib. XXXVII. GaIliae dat nomen G. lar:x. Et Plutarchus in Gassia Narbonem urbem Galatiae facit . In Camillo Galloqui Romam occuparunt , Gaiulas Graece vocat. Crescens in Galatiam Asiae ivit. V. II. PENULAM . Syri thecam librerum ait . Et quidem si φιλονεν legamus Graec. ut est in Reg. ea vox thecam significat & breis pallium, si autem η , ut Robertus habet, vel Erasino telle , significat pallium, qtio ab imbre tegimur :Hieronymus III. Dialog. contra Pelag. lacernam leu mutilam habet . APUD CAR- pu M. De hoc Dionysius Areop.epist. v HI. ut ibi ait Georg. Pachym.
V. I 4. ALEx ANDER AERARI Us . Vox ararius πολυσνμη , quaesorem, m/litem, tributarium , & aris fabrum significat. Ideo Syr. & Erasmus, ut tollatur ambiguitas, dixerunt , aerarius faber . MULTA MALLMi HI os TENDIT , id est intulit, sic August. Lib. Locutionum ex Genesi citans illa verba fratrum Ioseph iuxta Sept. Maiata mala ostendimus es . Psal etiam Luilliata. Deus o lentset mihi, scilicet vindictam insert. Demoli h. etiam Orat. de Legatione, verbo δεδύκram utitur in significatione inserenui. REDDET, seu reudat, ut est Gr. Sc G titili. Hune Alexandrum Chrysostomus. putat elIe stimulum carnis, de quo II. ad
ad Cor. xl I. 7. V. II. DE ORE LEONAE sum liberatus disic Neronem vocat, ob eius saevitiam, cui ludus erat hominum caedes. Matrem , ux rem , levirum L magistrum Senecam occidit . V. I 8. LIBER Avi τ , seta liberabis , ut est Graec. & Syr. ab omni opere malo . V. 19. S UTA PaisCAM . Graeci codices variant , alii Praseam habent , alii Pristillam ἀύ. 2 i. ET PUDEM , ET LINUs , ET CLAuDIA . An Pudens de Claudia coniuges, de quibus Martialis Lib. IV. Epigr. xiv. Quam Claudium Britannam faeit Lib. XI. Epigr. IIv. Caractaci Regis filiam
quidam addit quem ad Claudium Augis.
130쪽
ssum deductum Romam , Tacitus ait Lib. XII. Tempora consentiunt, coniectura ex nominibus saepe sallax. V. 22. GRATIA.' supple , eius, nempe Christi. Uoaiscu M. Gotth. nobiscum, sed
Vers. r. 'EsTipico R: rogo, obtestor, I adiuro te . CORAM DEO : scilicet Patre , nam sequitur , ET IEsUCHRisTo . Utvos ET MORTuos. Per vivos eos intelligit qui tempore iudieii vivi invenientur, qui tamen mortem subibunt,& resti uentur vitae . I ER ADvENTUMI PII Us .' veniens ad iudicium. Non enim sensus est, adiuro te per adventum iptius: τὸ ipses, in Graeco eis, απιοῦ, suum. ET REGNUM Eius: cum enim veniet ad iudicium tamquam Rex veniet , & regnum suum gloriose cum beatis inibit.
V. 2. PRAEDl Ca v ERBUM P Evangelium. INsTA.' praedicationi. OPPORTUNE, IMPORTu NE: sapit proverbium; lenius eli, assidue, &instanter. ARGUE: εἴλεγξον, arissumentis convince . OBSE R Λ , παρεκαλεσον, adiartare. IN OMNI PATIENTIA, ET DOCTRlNA r qua scilicet solide alium erras ledoceas, eique viam veritatis ollendas. V. 3. CUM SANAM DOCTRINAM NON SUSTINEBUNT.' ferre non poterunt, nee se
illi dociles praebebunt. SED AD sUA DES DERIA, id est ut seis vanis, & carnalibus des deriis satisfaciant. COACER v ABUNT S BI MACisTRos; id est, temere, & sine delectu adsciscent sibi, aut admittent magi aros, non ab Episcopis mi flos, aut oris dinatos, sed quos plebs sibi depoposcerit , aut qui seipsos obtruserint, licet sint ine. Pti . PRURIENTEs Austinus: eligent sibi huiusmodi magistros, eo quod pruriant auribus , id est ament audire nova , curiosa,
mollia, voluptuaria . V. A. AD FABULA s C NvERTENTune ad fabulas Iudaicas, aut haereticorum. V. I. Tu vERo v IGILA, &e. ut hisce omnibus malis te opponas . LABOR A et π χ παθωεν , mala, o arumnas fusise , scilicet pro Evangelio. Opus FAC EvAN-GεLIsTAE, id est Evangelio praedicando m-1ille . Mi NisTxRtuM Tu UM IMPLE ἰ in munere, ac ministerio tuo ita versare, ut
nihil omittas eorum, quae a bono, & fide. li minissio Evangelii iure exiguntur . So-BRius EsT . In Graeco hoc non habetur. led rei ponderet D M, quod noster initio hia. ius versiculi vertit vigila. V. 6. EGO ENIM iAM DELIBOR: σπε
δομαι, id eli pro libamento ciberor, ti immolor , sanguinem meum quasi libamen Deo protundo , consecro. & sacrifico per
martyrium . TLM in RusoLUTio Nis , id est mortis . BONUM CERTAMEN CERTA
vi . Nam pro fide Citii iii praedicanda plurimos labores, & asilictiones luperavi. CVR-sUM CONsUMMA v I t iam prope ablum a meta, inllat enim finis vitae, fic cursus laborum . FlDEM sERvavi: sui fidelis Do. mini minister, & dispensator verbi, & fi
deliter ad finem usque vitae in munere mia hi credito exercendo perseveravi. V. 8. CORONA .' corona certaminis, prT-mium laboris, id eli inta aeterna . IUSTl. TIAE .' quam iuste merui, & quae iusta iudicis sententia mihi adiudicabitur . RED DE T Mi H d nunc enim habet apud se reis postam . IN iLLA DIE: resolutionis mea: .
Uel in illa die celebri, & publica extremi
iudicii. Qui Di LIGUNT ADvENTUM EI Usῆ scilicet ad iudicium , nimirum sibi bene conscii ree e satiorum . Ci Tor scilicet ante hiemem, ut infra declarat. V. 9. DEMAs: cuius etiam mentio Epistola ad Philemonem vers. 24. Di L lGENI HOC SAECULUM , id est huius vitae eo modorum amore ductus, ita ut tam Pauit . quam Evangelii curam privatis commodis postponeret. Non tamen sgnificatur a fide recessisse. ET A BlIT THEssA- LovlCAM : sve ut rebus suis privatis illic vacaret . sive ut procul abesset a periculo ς ac sortasse etiam Thessalonica erat illi patria V. Io. CREs Em tu GALATIAM; scilicet abiit , missus a me ad praedicandum Evangelium. IN GALATIAM; quae est regio A sae minoris, extat Pauli epistola ad Galatas, quam supra explicavimus . Aliqui interpretes Calliam intelligunt, nam Galli
etiam dicuntur γαλά . IN DALMATIAM:
V. II. LUCAs: scilicet Evangelista . MAM M.' intelligit Ioannem cognomento Ma icum, consobrinum Barnabae , euius mea tio AE . xii. xv. IN MINisTERIUM IEvangelii.