장음표시 사용
91쪽
88 EPIST. B. PAULI AD ΤIMOTHEUM I.
V id & opem significat, ut &vers. II. Qui bene praesunt presbyteri , du-ttici honore id est mercede & subsidio
digisi habeau Iur . V. 4. DisCAT . Graec. M Syr. t eaut . Uerum si qua vox est collertiva , cum
fingula i & plurali iungi poteti; eadem sentantia. Graeca tamen verti etiam miIunt:
Dateat primum suam domum Pie a 'ere , , - ζῶ, o sed nostri Interpretis sensum Syr.& alii sequuntur, pro a te ιν reddentes erractare , scilicet discat. REDDERE PARENTI Bus , illos alendo, ut illam ipsi in mi
nori aetate aluerunt. U. I. QUAE AUTEM UEREL vi DUA EsT,
id e 1 non viro, sed bonis etiam ob fidem spoliata. SpERET. Gotth. Derut . Regia, Deravit. si e Grve. Uerum Uele. 1ius duas alias lectiones Graec. invenit , ἐκπῖζω sperat, & . λπι ἐνω Deret . Haec placet , ut & in verbo tvsrET, ubi smilis est varietas. Graee. Sc Gotth. iu lat; sed & hie sunt qui Graec. legant πρωιαεγε ω, ins ι , permaneat: idem Velessus affert. V 8 Si quis; pro, si qua et nam de vidua loqui videtur : suorum curam non habet. FiDEM NEG vi T r hae scilicet in parte , Sc quoad opera , quae fides praeei. pit. Vidua eligatur
duae quae Eecie sie miniitrabant , & ab ea alebantur. De iis loquitur. Si omne opus
bonum V. Io. SuusECUTA EsT, id est in omni hano opere se exercuit. Iuniores viduas V. ii. DE UITA, id est non eas admittas ad ministerium . CUM ENiM 'LUxURiATAE FUERiΝT , id est splendide vixerint Ecelesiae sumptu, volunt nubere . INCARisTO. Basibus de Virqin. legit , in Christum. Epiphanius Haeresi χῖ. eontra Chrisum : sic enim ait o Postquam lasci.
vierint eontra Christum, nubere volunt. V. ta. Pς MAM pi DEM , id est votum de callitate, quo se illa: viduae altringebant, irritum secerunt: unde ergo Novator impie Monachis & Sacratis nuptias concedis λV. et . Iu Nio λEs NUBERE volo . De viduis loquitur. MATRES FAMILLAS EssE:οικοδεσπιπων, Erasmus , domum adminiην re . Melius noster, matresfamilias esse. In quo indicat, debere iustas uxores esse, uonconcubinas aut pellices . Cicero in Topi. cis, Loeo A genere, duas iarmas uxorum ponit . Idem Demithenes Orat. contra Neeram distinguit inter concubinam , peIlicem, & uxorem . Uxor primaria , solemni ritu iungebatur, claves illi , & s. gillum, & domus administratio tradebatur . Talis suit Sara in domo Abraham rAgar & Cethura eone ubinae sue uxores secundariae. Porro maritus uxoris Graec. αγ 'vocatur, concubinae seu pellicis , πόσις, uix ex Sophocle intelligitur ιν γαις Tρα ψία ς . Lege autem Draconis deprchensi non iolum cum uxore, sed etiam eum pe:lice, impune occidebantur, ut ex Demost h. Orat. contra Aristocrat. colligitur. Hoc volo, ne detur occasio MALEDic Ti GRATIA Vox gratia redundat. Ergo nullam Occ/sonem volo dare aduersario , id eii infideli, maledicentiae si e Syr. R i 6. Si uuis piDELrs, Graeci Syr. RGoth. additur, vel si qua fidelis , scilicet
dives, suas viduas alat. V. 2I. UT HAEC CUsTODIAS SINE PRAE-lUD CIO. Non occupetur mens anticipat
iudicio , sed auditis partibus . Recte quidam , M. IV IAui δικα κρ π ν ἀμφοῖν μυθε δεουσης:quod Q. Amrisύειεν ait Cicero ad Atti c. I ΜALIAM PARTEM, ηπια προκλισιν , id est
fecundum propensionem animi nihil saetas. Utrumque ollicit, praeiudicium & affectio,& mentem pervertit. V. ar. NE UE COMMUNICA UERIs PECCATis ALIENI s . Iun*e eum hoc vers. a cetera per parentheii N. V. et . QUORUNDAM HOMINUM PECCATA MANlFEsTA sUNT , PRAECEDENTIA A
iunici UM . De iudicio Ac tribunali humano loquitur, id est manilesta, non est opus iudice ad cogno laendum ea . Redditisque rationem cur cunctari velit , nee cito. manus imponere , quod vers. 22. dixit , quia aut probi sunt, aut pravi - Si pravi ; aut mani se ili , & hi non sunt admittendi; aut occulti , & hi tempore
deteguntur. Πα re ἄ-rrυσσει , Omnia reυelaι tempus. Sic de probis, quorumdam
bona opera sunt manilesia , sed si quid aliter habet , tempote dc mora detegituz t
92쪽
eunctandum ergo. QUOSDAM Pro , quorumdam autem , peceata scilicet IVRs E. auu Νrua, id est humano iudieio 4eteguntur , ut Graec. & Syr. V. r3. ET FACTA r supple, quaedam manifesta lunt. Basil. Lib. de Virgin . extremo versat hunc locum , & ex ficat duo. bus modis.
Vers. r. V N cstppAvERis; scilicet aee I be , alioqui vhi res postulat, quivis reprehendendus praesertim ab Epi-icopo. SED OBSECRA UT PATREM P ea reverentia, & lenitate , ut potius obsecrare , quam admovere, aut increpare videa-iis. V. 2. IN OMNI CAST TATE: prudenter,
pares V. 3. QUAE vrRE vl DUAE sUNT: quae omni humano solatio destitutae liberis carentes, omnibusque culis exutae, uni Deo intentae, & dicatae sunt. V. 4. FILIns AUT NEPOTEς HABET: a quibus ali pollit. MUTUAM UICEM REDDERE PARENTinus: ut scilicet si parentes adhuc vivant eis inserviat, & opem serat, Mut ab eis ab infantia, & pueritia alta ,& educata eli. V. 3. Ons Ec RARIO Ni R Us et orationibus. V. 6. NAM QUAE iN DEL Tus EsT :quar delitias sectatur . Vi VENs MORTUAEIT: secundum spiritum , utpote gratia Dei privata . R 8. CURAM NON HABET : ut tam corporis quam animae saluti provideat. Fl-DEM NEGAvi Tr non verbo, sed factis,&Opere ; Deus enim , & ipsa fides dictat illud Isa. xvril. Domesitor seminis tui non despexeris. ET EST i Npi DELI DETERIOR: infideles enim naturali instinetu, & pietate suorum curam gerunt. V. 9. UlDUA ELiCATUR NON MINUs SE AC NIA ANNORUM: eligatur , scilicet lut sit Di iconiisa . UNios vlRI UXOR: quae non plures habuerit maritos, quam unum hoc enim pertinet ad castitatis illius commendationem . P. IO. IN OPERI Bus BoΝis TE TIMO-
ιUM HABENs: quae in bonis operibus sitI.5. Sac Tom. XXVII.
eum laude versata. Si Fitios Educ AvITThoneste illos ad pietatem instituens . Si uospl Tlo RECEpi Te si suit hospitalis , in peregrinis scilicet & pauperibus hospitio recipiendis. Si SANCTORUM PEDE2 LAvlT , id eit Chiillianorum peregre venientium ιSi TRl AULA Tio NEM PATIENT RUs , &c. id est, iis cui paupertate premebantur vitae subsidia subministravit. SI OMNE Opus BONUM sUBSECUTA EsT : si omne opus bonum eii consectata . V. II. ADOLEscENUOREs VIDUAs DE-vlTκοῦ παγιγῆ, retice nee in eoilegium viduarum ab Ecelesia alendarum admitte. CUM ENIM LUxUR ATAE FUERINT IN CHRIsTo e cum Ecclesiae expensis bene altae fuerint, & saginatae. V. I 2. HARENT Es DAMNATro NEM , id est magni criminis reae . QUIA PRIMAM FIDEM IRRITAM FECERUNT: quia votum continentiae fregerunt, quod secerant, eum admissae sunt inter viduas quas alit Ecclesia. κεῖ. UERBos Et nugaces , loquaces, garrulae . CVRlos AE: rerum alienarum, Mad se non pertinentium indagatrices. V. I 4. VOLO ERGO i UMOR Es NUAE R εἰ
id est, malo viduas iuniores nubere , quam quae dixi peccare ,l votum non servando , oce. ADvERsARio, id eis infidelibus , qui Christianorum mores elirioso, & inimico animo observant, ut Ecesesae maledicant,& de illa detrahant. V. II. CONvERIAE suNT: avertae sunt
a Christo, & satanam secutae, scilicet post
uotum castita iis nubentes. Hl6. Si Q Uis plDELis HABET vi DUAS et filias, aut neptes, aut alias propinquitate coniundus viduas . QUAE v ERAE vl DUAE
IUNT: plane desolatae, & quae non habent ullos subministrantes subsidia. V. I7. QUI RENE pa AEsuNT: qui sedulo & diligenter docent, & praedicant Evangelium, & eregem Christi fideliter Rprudenter subernant. DuΡUCI HONORE ,
id eli- muli: pliei; quasi dicat, Presbyteri, qui bene praesunt , multo , liberali, & abundanti honore , id est subsidio bu stentationis digni sunt.
V. I 8. NON ALLIGABis, &e. Sumptum est hoc tectimonium ex Deuter. XXV. q.
Vide dicta I. ad Corinth. ix. q. ubi illud
explicavimus. U. 49. Nι si sua Duo nus , AUT IRIM Bus
93쪽
EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM I.
Bos TEsTIB Us: ne facile pateant e lum.
niae, qui in Ecclesiastico gradu constitutilant , idque cedat in Eccletiae dedecus .
U. 2o. PEccANT Ese loquitur aut de publicis peccatoribus, aut de iudicio convictis . UT ET CETEM Tl MOREM HABEANT: timeant similem obiurgationem. V. a . IESTOR : obtestor, & rogo te. ELE Tis ANGELis : Anzelis beatis . Si NE PRAEIUDICIO . Syrus vertit, Nulla anticipatione praeocctipetur meus tua e est enim prudentis iudicis ita unam partem audire,
ut alteri locum relinquat purgandi se , &obiecta diluendi.
dicat, Alioqui si indignos promoveris , fies
particeps alienorum peccatorum , & licandala quae existent adscribentur tibi. TEiΡ- SUM CAsTUM CUsTonret purum & imma. culatum ab omni culpa. . et . PRAECEDENTIA AD IUDIci UM: quorum infamiam audies antequam veniatur ad iudicium, adeo enim manifesta sunt, ut iudicium praecurrant . QUOSDAM AUTEM ET suns EQUUNTUR ; quasi dicat , Quaedam occulta sunt , quae inquisitio ex. plorat, & scrutatur, & tandem deprehendit, & in lucem extrahit.
V. et 3. SIMlL IER ET FACTA BONA ,δ e. Ibidem studiosae quaedam actiones sese ultro produnt, quae vero sicus habent, diu latere nequaquam possunt. Haec monet Apostolus, ut Timotheus in clericis ad ordines admittendis diligenter videat, ne quid per imprudentiam , aut negligentiam peccet, ne si secus faciet alienae malitiae ali. qua ratione particeps fiat.
Vers. r. VENIOREM NE citra necessitatem lcis durius aut acet brius iNc RrPA- lv Exis: shm ubi rcs postulat. , ea modera tione ac lenitate reprehendas delinquentem , ut videaris Obsecrare potius quam in.
V. I. VERE vinu As, id est quae desola- 'te a ae ec stitutae sunt aliorum, etiam f-lliorum b ac cognato tum, auxilio de sol filo; HONORA , id est adiuva e , succurre, pro pice ix eo inmuni Ecclesiae proventu. Nota. olim apud Christianos, mi ec, tus virginum , ita erant etiam alii vidua. rum, aetate d de sanctitate venerabiliume, voto continentiae obstrictarum I , simul in religiosa veste inquit August. & Concit. Carthaginense I commotantium , perpetuoque Dei & Ecclesiae servit io insuen. tium h. Hae ex oblationibus fidelium , ut& omnes Ecclesiastici, alebantur i, inquit Eusebius . Ex his diaconissae eligebantur, quae e eteris praessent . quae mulierum intemplis conventui invigilarent, quae imperitas instruerent , quae bapti et an das iuvarent&e. de quibus vide eumdem Eusebium ,
Epiphanium ii & alios historicos.
POTEs HABET a quibus ali possit , illa prius quam in coetum praedictarum vidua. rum ab Ecclesia admittatur , DIsCAT RE. GERE, Aσιδεῖν, id est pie tractare , DOMUM sUAM , id est cum filiis & nepoti bus se se gerere, ut grata & chara ipsis sit, & illos in pietate sic instruat , ut vicissim ab illis accipiat omnia sibi necessa aria. Discat & REDDERE PARENTisus si supet sint MUTUAM pietatis vICEM, eis inserviendo , opitulando & alendo , se ut ipsa ab eis a puero alita & adiuta fuit . Quae reciproca filiorum pietas in parentes,
ντι λαργια vocatur, a ciconiis quibus' id
similia te est. Tales viduae erant Iuditia, Machabaea, Anna I. Talem describit S. Augustinus m Monteam matrem suam: Hieronymus Paulam , Blae lillam , Melaniam, Marcellam : Chrysostomus Olympiadem, Proculam , Pentadiam , Sylvaniam: Gregorius Pontifex Gallam: Gregor. I Turonens s n Cloti ldi m e Baronius Euphrasam, Constantiam , Elisabetham , Brigiis dam, Cunigundem . V 6 NAM QUAE IN DELITIIs EsT, se luxu, voluptati inhians & lasciviens , vl-
pote gratia Dei privata. V. 8. SI RUis AUTEM , seu pater , seu
mater familias, suo RUM filiorum ac nepotum M Axi ME DOMEsetico RUM sibique cohabitantium, CURAM NON HABET , ut tam corporis, quam animae illorum saluti prospiciat FiDEM NEGA vir, non quidem
verbo, sed re ipsa & facto suo crudeli , quia contra praescriptum fidei 3c Scripturae faεit quae iubet o . Isai. Carnem tuam LXX. domesticos seminis tui, non deDeae
94쪽
ris. Et se hae in parte es infideli dete .rior , quia infideles naturali instin diu &
pietate euram suorum gerunt. F. P. VIDUA ELIGATUR; κανα λεγDΘ do,
i. eit in exi alocum 'iam diciarum viduarum ab Eecletia alendarum, reseratur NON
nisi sexagenaria: ita Chrylusto mus , Hieronymus Θ, Λ mbrosius, Theophylactus &
Oecumenius . II. ADOLESCENTIOR Es VIDUAS DE
VITA; παμιτου, id e li reiicere a praedicto viduarum collegio: cuM ENi M ut diuexpensis Ecesesiae καναπιε- ωσι, id eii bene a litae & pastae; Cyprianus et , eum ιudeli cara, iN CHRIs To p UERINT, quasi ν vitulae saginatae recalcitrant. Chruli iugum ac professionem continentiae exeutiunt, &ruptis votis, quibus quali vinculis coercebantur in maximam Clarilli .iniuriam
rursus NURERE voLUNT , V. Ιχ. HABENT Es DAMNATIONEM , id reae criminis, propter quod merito dam. nentur , QUIn PRIMAM FiDEM Deo per votum cum in collegium viduarum admitterentur datam IRRITAM FECERUNT id est violarunt votum continentiae ἰ ita
Concilia Carthaginente , Toleianum f, δέ alia, de Patres omnes tam Graeci , quam Latini. Porro votum hoc initio Eccletiae non dirimebat matrimonium c teste S. Aa-gustino t; sed hoe posterioribus demu nsaeculis paulatim inductam ab Ecclesia, ac tandem sub Innocentio II. circa annum Domini ii 3 . in Concilio Lateranensi pro tota Eccles a tamquam impedimentum crimens decretum ac sancitum est. V. i . VOLO ERGO IUNIOR Es tales , quibus periculum est luxuriae, ruisns NUBE
RE . No et igitur legem hie figit , sed remedium Uendit, inquit S. Augustinus 2 mcue vetat υiduas esse , sed adulterar, qu a melius est , digamum esse, quam startum, inquit S. Hieronymus x Sc Chrysostomus &Αmbrosius 3. Alioqui si perieulum abiit
incontinentiae , & bene probarint conitaritiam suam , etiam iuniores ut nunc fit in monasteriis mavult illas Paulus nuptiis abstinere, quam nubere, I. Cor. VH die. Nihil ergo hic pro Calvino contra vo.
ta iuvencularum. V. I 6. Si Quis FlnELIs opulentus HABET VIDUAS sorores, cognatas, ancillas iam grandaeva S, SUBMINisTRET ILL is ipse .necessaria de suo: Anselmus. V. r7. PREsAYTERi Qui BENE ac laudabiliter pRAEsusT Ecclesiae , diligenter do cendo , praedicando , Sacramenta admini in Mando, DIGNI HABEANTUR DUPLCITHONORE, sed reali, id est lauto & abunda ali iublidio aa commode suilententur. g. 2o. PECCANTEs publice , vel palam ut praecessit ὶ convictos, ARGUE CORAM OMNIBUs., ad aliorum etiam emendatiu-nem , inquit S. Auguilinus ib. V. 22. MANU s CITO NE MI Ni IMPosu EA Ris; id est, neminem non sat probatum temere sacro ordine initiaveris: ne, si a indignos promoveris, fas particeps alienorum peccatorum, & scandala quar coalequentur, tibi adscribantur . V. 24. QUORUMDAM Ordinari volentium
PECCATA MANIFEsTA SUNT, PRAECEDEN
TlA AD 1UDICiUM, id est, prius public ta Sc nota communi h6minum clamore seu fama, quam in iudicium deducantur. Tale facile agnosces indignos ordinatione , sed dignos correptione , de qua supra re is os DAM sUBSEQUUNTUR peccata in tu dicio, cum nempe quae antea per simulationem sanctitatis ipsi occultabant, per ἡiligens examen mani testa fiunt. in iudicio. in his talibus explorandis maxime tibi la
borandum: ita Theophylactus & Ansel
t Aug. Lib. de Bono viduit. cap. xx. α aeiancta virginit. cap. xx ava
95쪽
1 EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM I.
DU. I. C ENIOREM . Descendit ad spe-o ei aliorem instructionem , &modum exhortandi leniores , & iuvenculas in omni modestia & gravitate. Seniori ne plagas infligas , ut habet Graecus , hoe est, abistine ab atroci obiureatione , ubi verba acerba sunt verbera : senes sunt
ut patres: iuvenes exhortare ut fratres:
iuveneulas caste & caute , hoc est . nec blande, nee nisi aliis praesentibus , ut vitentur suspiciones. V. 3. UiDUAs. Hie docet providere viduis, praesertim quae vere viduae sunt , ut quae filus sunt destitutae, in operibus mi. sericordiae probatae, in caelum viduarum selectae eum professione caelibatus et Orent , sperent, a deliti is abstineant, vers. 6. Per spieua est haec Pauli exhortatio , si observes in prima Ecclesia fuisse tum virginum castarum, tum etiam viduarum eollegia ;ae velut monasteria , de quibus Ignatius Epist. ad Philippenses . Saluto , inquit , collegium virginum, & caelum viEuarum. Ex his viduis deligebantur DiaconisIae, quae alias mulieres instruebant, & aptas reddebant baptismo . Pra erant soribus templi ,& in persecutione serebant mandata Episcopi ad aliast lege Epiphan. haeres. I x xl x. aliaque similia: sub cura erant Episcopi . . se si Quis AUTEM . Agit adhuc de viduis, fle potest etiam sermo ad viros re- serri. A natura inuatum etiam infidelibus est, ut curam suorum habeant . Si quis ergo hoe non facit, infidelibus est deteris r. N fidem negavit; non verbo quidem . sed fasti, & opere.
V. 9. to UIDUA ELIGATUR. Loquitur de electione viduarum Diaconigarum . UNIus vi Ri uxoR . Spectat ad commenda. tionem castitatis. Perverse Calvinus intel ligit uon adulteram. Apostolus eam designat, quae non est digam a plane, ut cap. IV. a. de Episeopo. Alias dotes sub unet: iversu ro. de honis operibus , Si cura pore grinorum . En antiquum morem lavandi
pedes peregrinorum, ut Cen. cap. xv m. . V II. ι 3. II. I 6. A DOLESCENTIOR Es .
Repelle a collegio viduarum, quas alit Eeeleliae nam cum fuerint luxuriatae , seu altae opibus Ecclesar nubere volunt e scvotam in admissione emissum violan , di damnationem recipiunt: & quae sequunturusque ad versum I 4. Quod est hie vers. I 2. damnationem ae cipiunt , quia primam fidem Deserunt , pungit hoc Novatores , qui non audiunt libent et voti obligationem hau c continentiae. Certe hoe intelligi non potest de fide accepta in baptismo, ut elare docet ra. tiocinatio Pauli: dc clara sunt verba, HA
PRIMAM , dcc. Quod si dicas non siccille votum ; cur erco infamia aut damnatio poccurrit Calvinus ; votum quidem esse, sed tacite & indirehte factum e licut ancilla tacite & indirecte censetur vovere domino, se non nupturam , quamdiu est in domini servitio . Sed in multis hic peccat Calvinus: nam inprimis , si Ecclesiae fit de callitate Wotum, aut domino i cur non Deo si tacitum votum esti licitam , cur non expressiim Z Si damnationem acci. pit transgreiso ob votum is tum Ecclcliae, cur non si fiat Deo ' Nee dici potest hanc damnationem fieri non ob transgreli:onem voti , sed quia luxuriatae sunt ἰ tum quia luxuriatae sunt ex Graeco laseiυierunt
alium habent sensum, ut dixis ubi αδ μωιαω metaphoram dat a iumentis sumpt m, quae post pabulum bene sagmata νε ις, fraenos excutiunt, de habenas . Sic via uae
iuniores bene patiae in domo Dei adesitus excitantur ad nuptias: tum quia, licet demus fornieatas, male illis as 4bitur damnatio: nam licitum est illis si tollas vo . tum convolare ad nuptias, & cum hae agunt, relinquunt per poenitentiam soria: cationes illas . Denique quid quod Tertullianos Lib de Monogantia interpretetur hoc totum de his viduis, aut aliis qui post expertas delitias spirituales redeunt ad carnales saeeuli voluptates. Cetera de viduis uiaque ad versum i7. ex his per picua sunt.
V. 34. VOLO tumoχrs NUnεRE . Non praecipit nubere , ut docent Patres cum
Ambrosios, L b de Uiduis, sed ut nubant tia; quam peccent, dummodo non Ob. det voti obligatio. V i 7. QMi BENE pRAEIUNT. H.i tinus de victui; et iam de Plataii , t ii m ee aliis , tum de ipso Timotheo. Qui ci igenter Ue bum evangeli 2at , gregemque Chrilli prilia lenter gubernat, dignus eii honore dupli ri, multo nempe dc liberali, dc condigna. u.leutatione. Ad litic albe tur lucus Uc
96쪽
ter. xxv. Non assipabis os bovi trituranti ;uhi de nativo sensu istorum verborum diis ctum est. Hic Paulus allegoricum dat sen fum , pro sustentatione iusta laborantium in vinea domini. Ceterum de hac merce. de , quando opus quod exercetur, spiritu a. le est , ut ex concione, & in sacramentis, qua ratione accipi polst, dixi in qua illo. nibus de Simonia , Lib. VIII. quaest. vi t. cap. xl. ubi de labore aestimabili pretio , qui est operi quod fit extrinsecus, & ac. cide Marius: talis sane est labor , ad qdem
non obligatur operans, ex intrinseca niturae rei sacrae, quae fit.
Nullibi paranda via est ad calumniam , di
multo minus debet facile recipi contra Fcclesiae minastros. Hinc interim apparet Timotheum & Episcopos sui illa tunc iudices.
PECCANTEs CORAM OMNi nos , sermo est
de peccato publico , quod fit tale ex communi infamia, vel evidentia facti, vel sententia iudicis. V. at . & χχ. TEsro R. Obseeratur , utiliae quae dicta sunt, vers. 32. & 2O. pe. ragat, & syncere observet sine damno ul-ilius aut praeiudieio; spectat enim ai Iudiacis prudentiam & aequitatem, ut in neutram partem humano assectu propendeat. Iustitia aequalitatem petit. Quod est versu 12. de non facile imp nendis manibus, Chrysostomus, Prima stas,& alii plerique de ordinatione intelligum . Nam promovendi ad gradus & ordinex in Ecclesia probari debent , & examinari , a a sint digni, ne communices alienis pcccatis. Certe nee Consessarii facile debent manum poenitenti imponi re, nisi bene Δ o. sitos ad gratiam stacramenti. Λlia addit de
persona Timothei xxii. & xxII . U. 24. QUORUNDAM . Haec quae in se, quuntur, lucem dant , & viam aperiunt ad prudenter iudicxndum . Considerandae enim sunt delictorum conditiones: sunt enima lia nota, alia oeculta, & in quibus prudenti opus est inquisitione . Peccata publica dicuntur praecedere iudieium , utpote ob notitiam quasi iam damnata . occulta sequuntur, nec damnationem admittunt, nisi
97쪽
S 4 EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM I. CAPUT VI.
rata tortatur Timotheum ad virtutes amplectendas , servata fde quam in Baptismo confessus es, utque in Inem usque servet h.ee mandata Hυites autem reprimat a superbia, inducens ad eleemos)nas. Uicumque sunt sub iugo servi, dominos suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Domini & doeiri. na blasphemetur. 2. Qui autem fideles habent domi. noS, non contemnant, quia fratres sunt: sed magis se
viant, quia fideles sunt & dilecti, qui beneficii participes sunt. Haec doce, & exhortare. 3. Si quis aliter docet, & non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Iesu Christi, & ei, quae secundum pietatem est, doctrinae: q. superbus est. nihil sciens, sed languens circa qii aestiones, & pugnas verborum : ex quibus oriuntur invidiae , contentiones, blasphemiae , suspiciones malae , s. conflictationes hominum mente corruptorum, & qui veritate privati sunt: existimantium quaestum esse pietatem. 6. Est autem quaestus magnus, pietas cum suis eientia. 7. a) Nihil enim intulimus in hunc mundum: haud dubium quod nec auferre quid possumus. 8. bὶ Habentes autem alimenta,& quibus tegamur ', his contenti sumus. 9. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem, ' & in laqueum diaboli, & desideria multa inutilia, & nociva, quae mergunt homines in interitum & perditionem .
Io. Radix enim omnium malorum est cupiditas: quam quidam appetentes, erraverunt a sde, inseruerunt se doloribus multis. II. Tu autem o homo Dei haec suge: sectare vero iustitiam, pietatem, fidem, caritatem , patientiam, mansuetudinem. I 2. Certa bonum certamen fidei, apprehende vitam aeternam, in qua vocatus es, & consessus bonam consessionem coram
multis testibus. I 3. Praecipio tibi coram Deo , qui vivificat omnia , &Christo Iesu, qui testimonium reddit se in sub Pontio Pilato, bonam consessionem: I . ut serves mandatum sine macula, irreprehensibile , usque in adventum Domini nostri Ielu Christi: I s. quem suis temporibus ostendet id) beatus & solus potens, Rex regnum, & Dominus dominantium: I6. qui solus habet immortalitatem, di lucem inhabitat inaccessibilem e quem nullus hominum vidit , sed nec videre potest: cui honor , ' & imperium sempiternum. Amen. I7. Divitibus huius saeculi praecipe non sublime sapere, D neque sperare in incerto divitiarum , sed in Deo vivos qui praestat nobis omnia abunde ad fruendum j I 8. bene agere , divitex fieri in bonis operibus, tacite tribuere, communicare, I9. thesaurizare sibi
fundamentum bonum in suturum, ut apprehendant Veram vitam . 2 O. OTi-
98쪽
mothee, depositaim custodi, devitans profanas vocum novitates, & oppositiones salsi nominis scientiae , 2I. quam quidam promittentes, circa fidem
exciderunt. Gratia tecum. Amen.
GU. 8. His comenιi sumus. Prassens indica.trvi sumus mutatur ab aliis in praesens imperativi simus. νεν Duillia oe noeiυa . Non praeponas cir voei inutilia. I V. I 6. Et imperium sempiternum. Non interi ieias praepositionem an ante sempiternam. LEcTIONUM VARIE TR s. g. p. Π T laqueum diaboli. Quidam o-I . mittunt νὸ diaboli , eum Grae- eis & syris. Supra H l. 7. Apostolus me. motaverat laqueum diaboli.
Vers. a. c Uia BENE pici I PARTICIPEssu NT. Hie locus varie legitur apud Graecos: eodex Dionysanus habet , όι ευσγας α λα νόμινοι , id est qui
Dei cultum & religionem adepti sunt, titunc resertur ad dominos qui sint Deo dilecti, quia Dei religionem apprehenderint. Alii Graeei legunt, δὲ uel ori , ut inter
hoe est , qui obsequii sui vices receperunt a dominis , dum ab illis aluntur & vestiuntur: & sic ad servos refertur, qui sensus est commodior. V. 4. SUpER Bus: sub. est ; nam Graeci habent ταυιωναι, id est inflatus est. V. I. CoNpLICTATIONE s. Quidam Grae- et hahent, δεά χαραγριωῖ , quod significateonflictationes & verbosas contentiones :Gtaeei interpretantur traditiones morborum spiritualium & perversorum dogmatum, &quasi intertrigines mutuo se fricantium . Alii. παραδιατριβαι', quod significat instu. gistras scholas, & inanes dii putationes .
stantem vocat fidei proseisonem, & paulo post , Ponam eonfessisuem , testimonium scilicit veritatis, quando Pilato; ait: Ego in hune mundum veni , ut testimonium p rhiabeam veritati. V. t 4. Sl NE MACULA , IRREPREHENII BILEs , id est nulla haeretica pravitate insectum, id est serva mandatum irreprehensibile, & inculpatum, & immaculatum. V. II. QUEM: νγ Graece, ist est quam ad ἐπιμανέαν , id est adventum resertur , non ad ro Christi. V. I 8. COMMUNICARE, id est humanos esse & sociales: sic enim Graeci exponunt
R. 2o. Da posITUM , id est doctrinam tibi commendatam , vel gratias tibi cum
episcopatu traditas . NovITATEs voCUM e καινοφονίας, quidam legum , id est inanitates vocum ET OPPOsITIONEs FALII NOMINIS sCIENTIAE; Graece δ τιθέσεις, id est contrarias opiniones & contentiones de ea quae salsum habet nomen scientiae , quamicientiam promittentes quidam , id est habere se profitentes, exciderunt a fide. s Α Vers. r. TUco , id est servitute. BLA- I spHEMETua , id est male audiat , seu vituperetur. V. a. Di LECTl , scilicet Deo. BENE pl-cii , scilicet divini ; quasi dicat , Quia Christiani sunt.
99쪽
. 6 EPIST. B. PAULI AD ΤIMOTHEUM I.
V. 3. PlETATEM , id est religionem , TARE . Doctrinam comitetur exhortatio . Lu Dei cultum. Qui secus docet , supellius est . Inde o. V. 4. LANGUENs , id est aegrotans ani-Iriunturmo. BLAspHgMlAE, id est maledicentiae . V. 3. CONFLICTATIONEs , id est dispu V. 3. Cosphic TA Tios Es , id est disce-itationes hominum ex pietate lucrum ea. ptationes . QUA EsTUM, id est lucri occa-sptantium . Est autem quaestus magnustionem . PiETATEM, id est religionem. pietas. U. 6. Suppi CIENTIA , scilicet rerum ad V. 6. CUM SUFFICIENTIA , mr' δγαρ vitae usum . - κεία , id est sua forte esse contentum . Id
V. ro. Cupini TAs , scilicet peeuniae .lςtiam Gallice Iu fencst significat , iuxta Ap ALTENT Es, id est seeuti. illud: Qui n' a lesi nce , n' a rien . Re V. i 2. FiDEi, id est pro fide, seu quodleie Epicurus: Vis Puticlea divitem De
fides postulat . IN QUA . Gra c. inquam .iret non divitiis adiiciendum, sed cupiditati CONFEssus, id est professus . CONFEsio- detrahendum. Habentes alimenta &NEM, id est fidei prosessionem. 8. Qui Bus TEGAMUR. CasI. Lib. I. V. 13. Ui viri AT; quasi dieat, A quoi de instit cap. Iil. ait, tegumenta ad necessomnia uiuentia vitam habent . TEsTlMo- sitatem contra remporis, scilicet iniurias . Ni UM , scilicet veritatis. His CONTENTI sumus p per hoc quid sit C r4. ΜACULA id est peccato . IR-liuilicientia explicatur. Per cupiditatem qui-RFpREMENII BILE : sic ut non possit repre-ldam hendi. V. IO. ERRAvERUNT A FIDE . Videtur
Viue Porgvs. Graee. id est prin- lludere ad illud ad Galat v. ao. Martis, raps , scilicet universi . quia o i unum semitus.. Uerum de illo V. 16. HAn T, scilicet ex se. Uini T , tuo loco dictum est. Tu certa , apprehen-
scilicet quantum est vis bilis. de vitam a ternam , V. t 7. SUB LiME , id est superbe . FRu- . 12- IN QUA vOCATUS ES ; pro , in E DuM , id est delectabiliter utendum . quam, ut est Graece. V. i8. COMMVNic ARE, scilicet sua eum V. 13. BONAM CONFEssIONEM , id est egentibus . constantem praebuit Christus , eum dixit iQ r9. TusAu RiEARE , id est parare st uni in mundum, ut testimonium per. VERAM. Graec. aeternam. Syr. veram. ιιιοβm veritati. Per eum tibi praecipio , V. 2 o. DEPost TUM , id est commenda- ut sistam tibi doctrinam. R. a 4. Si NE MAcu LA . id est sine uli,
Novi TATEs. Graec. inanitates . opposi. transgressione, usque in Christi adventum. TioKεs , id est obiectiones . FALsi No Mi .QUEM SU S TEMPORIBUS .ms, id est salso nominatae. Ovem, scilicet adventum, o Grae. non V. 2 t. PROM TENTEs , id est profiten .llla resertur ad επιφανειαν , non ad Chrites . Ex CiDERU&T , id est errarunt , seu stum. Praecipe divitibus lapsi sunt. GaATi A TECUM . Id propria V. t . Nore sUBLIME SApERE , id est manu scripse : Amb. AMEN . Graee. ad superbire.ditur: Sιripta ex Laodicea ; Metropoli Phυ- V. Id. COMMUNICARE , id est hum stie Pacat tanae . nos de benignos esse , facile aliis de suo
M A R I A N AE. V. ιo. Det post TUM CusToni , id est doctrinam tibi ereditam nihil addas aut de- νι f. r. CERur domi nox suos honorent .l rahas , ut in deposto fit . UOCUM NO-O Si fideles sunt heri , non eo lui TATEs , Noster legit και οφ ας , id est
contemnant, quia fratres; serviant potius,lυοcum novitates, tibi nunc η - ανίες , id quia domini & fideles . est voces inaner . ET OP post TIONES , αρτι V. . ur, vel quiae variant Graec.ν', quaedam, Mσεις Graec. id est coment ιnes , disputa- alia ονι. BENEFIcu PAR Ticipas sciNT, scilice illiones vita. Et saliam scientiam , quam
servi , nam ab luris aluntur , & alia vitae quidam Iubsidia habent. HAEC DocE, ET Exi OR H a I. PROMITTENTES, seu profitente ,
100쪽
ut Syri ἐπαγγa p,ενοι utramque admittit interpretationem , sed & promιttere pro pro
steri sumi potest, de praefeferre, id est er
Virs i. Iuco et servitutis . NE NOMEN DOMINI ET DOCTRINA BLAsPHEMETUR : ne Chrilliana professio, iacius doctrina male audiat, quasi doceat servos fraudare dominos debito obsequio.
V. I. NON CONTEMNANT QVi A FRATRES, &c. caveant ne quid de reverentia& oblequio debito remittant , licet illos Domini fratres appellant , quia Christiam sunt ; immo impensius hoc nomine illis serviant, quia cam sint Christiani, digniores sunt, quibus sedulo serviatur. BENEFi- lI PAR Tl CipEς : redemptionis . per Christum, oc Chrilitanae religionis. V. 3. SANis sERMONIBUs DOMINI No-sTRI o sic appellat legem dc doctrinam Christi. EI, QUA sEcUNDUM P iETATEM EsT Doc TRINAE δ quae scilicet veram. pleistatem , & verum Dei cultum promovet , de illi est contentanea . SUPERBUs EST νιτυφωται , inflatus est , tum et typho superbiae , dc vanae scientiae . NIHi L sci Edis scilicet solidae , Sc verae scientiae . LAN
BORUM et rixas dc litigia de vel bis , dc vocibus; vel, rixas Sc litigia, quae verbis
potius . de clamoribus, quam rationibus peraguntur : se solent in utroque peccare haeretici. Ex QUI Bus ORIUNTUR INPιDIAE cum quis sensit se minus scire , aut auditoribus minus probari . CONTENTIONEs :altercationes e neque enim eo fine disputant, ut elucescat veritas , sed ut adversam partem superasse videantur. BLasPHEM 1 AE: eonvitia & maledicta in repugnam tes , & contrariam sententiam tenentes .
ti etiam potest , opiniones prava , in quas scilicet incidunt hi superbi disputatores , ut quod semel excidit tueantur : existunt etiam suspiciones, nam facta, & dicta a d. versariorum diligenter explorant , & sem
per mali aliquid ab illis sbi timent , &
Bu See Tυm. XVII. ei appellant philosophorum exercitationes , & disputationes t παραδ-rριβαί autem sunt inanes , ac pravae exercitationes hominum, quorum mens ambitione , vel avaritia , aliisve affectibus occupata , iacorrupta est . QUI vERιTATE PRivaTIsuNT: qui scilicet in poenam haeresis exeaeis cati sunt , ut veritatem intueri non mia sint . ExisTiMANTIUM MAESTUM MI Epi ETATEM : ita Christiana religione abutentes ad quaestum , ac si ad hoc esset instituta, & ipsi sentirent eo dirigendam. V. o. EsT AUTEM MAGNUε QuLEsTUsplETAs. Ipsa pietas magnus est quae stus . quia multo plus valet , quam quidquid ab homine avaro desiderari potest. CUM sUF-pici EN Tia : si coniuncia sit cum antiam O paucis contento , si qui pietatem colunt pauca sibi sufficere existiment .
Alii Iussicientiam intelli sunt , si ea suppetant , quae sunt ad victum necessaria . Prior explicatio videtur verior . Uide ad Philipp. Iv. II. Se ibi dicta. V. 7. AUFERRE; effferre, abνίγησιν.
V. 9. INCIDUNT IN TENTATIONEM . avaritiae , & rapacitatis. V. IO. RADix ENIM OMNIUM MAL RUM EST CUPIDITAs: avaro enim nihil essscelestius: Ecclesiast. x. QUAM QUIDAM APPETENTEs: cui quidam indulgentes. vel
quam pecuniam appetentes. ERRAvERUNT A FIDE : avari enim qui tantum praesen
tia bona quaerunt per fas, Zc nefas, negligunt Deum, & divina , eoque tandem de veniunt, ut non existiment alia bona superesse in alia vita, itaque religionem , &ficem contemnunt . INfERUERUNT s et περίεπειρον , infixerunt, vel trensfixerunt . DOLORIBUS MULTIS et amor enim pecuinniae mentem transfigit, & lacerat istae spinae. Vel, per dolores intelligit peceata,& scelera , quae avaritiam , & infidelitatem comitantur, ut si Hebraismus, nam Hebrai peccatum dolorem appellant ἔ sic Psalm. vi I. 13. Concepis dolorem, o pepe
V. a I. HAEC FUGE; scilicet avaritiam. Ac peccata, quae e illa radice procedunt PIETATEM qua Deus ex animo , & p ra intentione colitur. FiDEM : caelestia b
na promittentem. CARITATEM: non quae rentem quae tua sunt . PATIENTIAM : qua non solum superfluis, sed etiam nece flamiaequo animo careamus. MANILETUDINEM. N Tranis