장음표시 사용
161쪽
sina degentes: nam alii Iudaei per Graeciam dissipes Helleni dicebantur; unde Paulus in fine huius Epistolae se una cum Timo-rheo ad eos venturum pollicetur. Hi quidem ad Hem eo es fuerant , sed Legis ritibus plus satis addicti mole serebant gentiles ab observatione legalium factos xmmunes ἐπ Dnodo Hierofobmitana. Bo-
nis suis spoliati in Me ipsa nutabans, existimantes se in lege Mo-
ss eadem commoda habituros, quae eum bonorum re libertatis ρο υi-- pericuso in Religione Chrisiana possidebant. Ne oonis quidem in Macedonia collectis Apostosis maerorem eorum lenierat , sed veneratis legis Mosaicae re Gentilium ab eius tago fiatio eos vehemen-rer angebat. Seripsi ad eos Apsolus e primis Romae vinculis hanc Epim 'am Hebraica, seu patria lingua, quae fossas Gnaeor versa essa Luea Mangelisa , ut videtur Clementi Alexandrino p -I ut aliis piacet, a Clemente Romano, cuius Di Ia ad Corinthios re His
σ sententiis ab hac 'sola non multum abhorret .. Canonicam illam Graeci pene omnes paucis exceptis agnoverunt ' atque ad eam videtur Petrur alludere , Disi. a. cap. 3. Paulus secundum datam
sibi sapientiam scripsit vobis, Iudais nimirum. Nomen suum Diasolae
162쪽
solae non praefixit , ne forte eos ossenderet , quod Paulum minus aequum esse caeremoniis Iudaicis persuasum haberente fed in calce Di. solae fatis se prodit. Clemens Romanus quaedam huius Epistilae citat testimonia. Ariani poseriores eam reiecerunt , quod sibi adversamideretur e hanc citat Tertuli. sed ut Barnabae . Eusebius Db. s. eap. 26. tesatur quadam eius testimonia ab Irenaeo referri. Hilarius Ambrosus eam citant ut Pauli Amsoli . August. Lib. a. de docte. Chri t. cap. 8. passim Hiis in Iocis ut canonicam agnoscit, uti re Cone. Carthag. Innoc. I. Gelasius. Ab Ecclesiis omnibus Grineis , ct a meliori parte Latinarum semper ux genuina Pauli Epistiti recepta es r tametsi rertio saeculo ab omnibus non agnita es ut
m Italia scriptam esse, ex e. 13. 23. eolligitur Cognoscite fratrem nostrum Timotheum, cum quo, si celerius venerit, videbo vos . Guae circumstantia non in alium quam in Paulum Apostium commenire possunt. Pausi familiaris Atus quidem Iublimior iidetur, retersior quam in aIiis Epistolis , quod ad Iudaeos subtiliores , re tu
Scripturis, ae Hitibus veteris legis magis exercitatos scriberet. Neque
aliud o Ibli diversiare colligi potes, quam hanc Epistolam lingua
apud Hebraeos usitata scriptam fuisse, Graece rranslatam a Luca, aut ab alio . Paulus in hae Episola Iesum Chrisum ui Deum re hominem prae Angelis omnibus , prae Abrahamo re mos extollit et sacerdotium eius, quod est secundum ordinem Melchisedech, Mered rio Leυitico longe anteponit ' Deriscium eius victimis legalibus, Nomum Testamentum veteri Iove praestantius esse demonstrat e atque
haec in prima parte suae Epistolae fusus prosequirur, quod Iudaei te
gem Angelorum ministerio datam, Mosis auctoritatem, Aaronis Pon-1seatum, Levitici sacerdotii perpetuam successonem ; Veteris Tesem menti promissa CI miracula a Deo facta opponerent; in secunda Epistolae parte, Mei necessitatem sanctorum exemplis confirmat, conse Iationes denique subiicit, ae mores inseruix. Disiij sed by GOrali
163쪽
Tantum veteri linamento per Angelas dato novum per Chrisum datum praeis fertur, quantism Chrisus Angelis dignior Oi, quos origine, dominio, potentia oe bonore antecellit. L. ULTIFARIAM, muliisque modis olim Deus loquens patribus in Prophetis: novissime , a. diebus istis locutus est nobis in filio, quem constituit heredem universorum,
ta, vi I 4 υ per quem fecit & saecula, 3. sa) qui cum sit splendor
' in gloriae , & figura substantiae eius , portansque omnia U . verbo virtutis suae , eurgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram maiestatis in excelsis P q. tanto meolior Angelis effectus , quanto differentius prae illis nomen haereditavit . s. Cui enim dixit aliquando Angelorum: sbὶ filius meus es tu, ego hodie genui te 3 Et rursum: se in ego ero illi in patrem , & ipse erit mihi in filium λ 6. Et cum iterum introducit primogenitum in orbem terrae, dicit: d) Et adorent eum omnes Anseli Dei. 7. Et ad Angelos quidem dicit: se, qui facit Angeiss suos spiritus , & ministros suos flammam ignis. 8.Ad filium autem: γ) Thronus tuus Deus, in saeculum iaculi: virga sequiistatis, virga regni tui. s. Dilexisti iustitiam, & odisti iniquitatem: propteroea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exultationis prae participibus tuis. Io. Et . g) tu in principio Domine terram fundasti: & opera manuum tua rum sunt caesi. II. Ipsi peribunt, tu autem permanebis, & omnes ut vestimentum veterascent: ir. & velut amictum mutabis eos, & mutabuntur. tu autem idem ipse es; & anni tui non deficient. Ig. Ad quem autem angelorum dixit aliquando: s b) sede a dextris meis, quoadusque ponam ini. micos tuos scabellum pedum tuorum λ I . Nonne omnes sunt administrato.
rii spiritus , in ministerium missi ' propter eos , qui haereditatem capient salutis λ
ROMANA CORREc Tro. NOTATIO. GUI Propter eos qai sereditatem Opiant sit Vers I RT On ne omnes sunt admin ratoria utis . Retinendum est suturum est ηι , LN spiritus in ministerium missi pro- non substituendum praesens capiunι . mul. pter eos, qui Aa reditatem capient salutis Mulis. Qque minus cupiunt, quod est desiderant. l ti e dices evium legunt eum Auctore Glosilis, Gorrano , & Rie helio . multi & fide
164쪽
ctionis. Glaee , & Syriate ex Graeco n .nta est translatio 3 est διὰ νους - εν- πλη-lρονομῶν σωταίαν οῦ id quod adiis πόδα vertas, ita ut B. Augustinus legit libri 3. De Trinitar eapite II. Prσιον era qui futuri sunt haereditatem possidere salutis. Quare recte eo rectores Hentenius , & Zegerus τὸ capient textu donarunt . Cuiώκι quod scribunt libri
quidam, error est nὶanifestus ex incommoda lectionis captura ualus.
reg. I. RII ULTIs ARI AM . Ab initio lIVI. Christianos Hebraeos COnsolatur, ostendens maiore eos gratia dignatos quam patres, quod novissima aetate ad eos per unigenitum filium pater loquutus sit, patribus autem in prophetis tantum , hoc est per prophetas; hic iv Graecum &in Latinum, pro per sumitur. V. 1. QUEM CONsTi Tui T, &c. Christus enim , tamquam homo, universi orbi a patre constitutus est dominus dc haeres , ut Psal. I i. dieitur: Postula a me oe dabo tiri gentes hereditatem tuam. Heredis autem nomen pene omnes ad Christi humanitatem reserunt, Photius ad divinitatem p dicens eum heredem uni versorum a patre constitutum, quia ab aeterno paternae substantiae & gloriae omniumque ex aequo bono. rum cum patre sit particeps , & omnia est filius quae est pater, praeterquam quod non est pater . PER QUEM FEcIT , inquit, ET sAECuLA; id est, quiequid usquam est sactum. Ecce , inquit, quomodo δημιουργοί. est& omnium cum parte opifex. Si ergo per Christum saecula pater secit , convincitur Paulus Samosa tenus qui Chrisium Megat ante Mariam fuisse. V. 3. QUI CUM SIT spLENDOR GLORIAE. Graece , ων α αὐγαμμα, id est existens splendor & re lueentia paternae gloriae , splendor autem procedentem a patre naturam
fgnificat, ut photius inquit, nec otiosum putat participium ῶν, existimans illud esse
nomen filii sicut & patris qui Moysi dieit , δή. ἰ ἰ ό ων, id est ego sum qui sum .
Cyrillus coaeternitatem cum patre hoe loco per splendorem significari ait. FiGURA suas TANTIAE Eius . Graece ἰχαρακτυ τῆς ζπο- άπιως. Est autem character serma ex alio expressa. Est ergo filius forma, character, imago, & omnimoda fimilitudo pa- eris . Idem enim est hoe loco figura subsantiae paternae cum eo quo ad Philippen-Bib. Sau. Tom. XXVII.
ses vorat, formam Dei e quoniam autem splendor iuxta humanam rationem non dicit substantiam. ne expertem illum puta.
res paternae substantiae, additit or Ha substantia eius ,id est omnimoda similitudo se ex pretIio; ut sicut per se subsistit pa ter , & alio ad persectionem non indiget,
ita & filius. PORTANs OMNt A FER BD FIR TU Tis SUAE . Graece νης ιυνάμεως , id est potentiae; hoc est, Omnia serens , regens,& continens potenti verbo e vocabulo auiatem verbi de portandi , ut inquit Chrysostomus, facilitas omnia conlinendi de te gendi intelligitur. PURGATIONEM PECCATORUM FACIENs. Graeci habent, δἰ ἰα-οῦ
id e It . per semetipsum peccatorum nostroisrum purgatione facta sedet ad dexteram
maiestatis in exeelsis; id est , homo i erat Oue humanitatis a verbo assumptae, in eadem maiestate & dignitate cum patre habitat in eaelis. Nam sedere pro habitare , δι dextera pro summo honore dc diagnitate sumitur.
V. 4. TANTO MELIOR ANGELIs EFFECTUS, QUANTO DIFFERENTius PRAE ILLIS NOMEN HAEREDITA FIT . Graeci pro melior
est κρειττων, quod etiam praestantiorem Zesolentiorem fgnificat; & pro disserenitus
ιαφορωτερον, quod excellentius significat . Senius eit ergo, quod Christus tanto praestantior iactus est angelis , seeundum humanitatem assumptam, di tanto illius h minis a verbo assumpti conditio poti quam angelorum fuit, quanto excellentius nomen haereditavit quam illi nomen , scilieet filii Dei . Nam per incarnationem
verbi factus est homo, Dei filius , & hoc
nomen haereditavi te angelus autem, servi
V. I. CUI ENiM DIIIT , &e. Probat praestantiorem esse Christum angelis, de exine ellentius filii nomen haereditasse ἔ quod a Deo Patre nullus angelorum vocetur filius o hoc autem loco, HODIE GENUI TE F
165쪽
I6ι EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOs
τὸ genui significat , Christum non adoptio- xit sive induxit positum pro ἐγχλ1M , id
ne aut gratia quatenus verbum est , sed est in manus illi tradidit orbem terrarum, natura Dei esse filium , & ν; hodie non & regendum commisit.
tempus fgnificat, sed aeternitatem importat. V. 8. & 9. AD PILlUM AUTEM . Sea Sic enim rο ων participium praesentis tem-lquentibus auctoritatibuς comprobat Paulus poris, nomen est Dei, quia in Deo nihil Christi dignitatem & excellentiam . Tu Ro-olt praeteritum aut futurum, sed prae semia NUs TU Us, inquit , IN sAECULUM SAE- sunt omnia, ita hoc loco dicitur hodie ge-LCULI, via GA AEQUITATIS, VIRGA REGN nui, id eli temper & ab aeterno ; quam. TUI: Thronus autem vel regnum , vel iu- quam Athanasius ait τυ Fi Lius M Eus Esidicium significare potest , & virga .equi-TU , ad divinitatem referri , νι ego hodie tatis , utriusque potestatem executivam . genui te, ad humanitatem: ut videbis in Diti ExisTr i UsTi TiAM , &c. PROPTEREACr. scholiis: Chrysost. autem, Theodorus, UNxiT TE DE UI DE Us TU Us OLEO EIU N Hilarius ad resurrectionem Christi re-LTA Tio Nis PRAE PARTICIPlBUS TU Iso quam is ferunt τί hodie genui te, iuxta quod in e-tquam Graec. sit ογιες ο γεές, tamen Graevangelio de resurrectione Christus Ioquens ca scholia dicunt prius sumi pro ἀ--, id ait, In resurrectione eum sederit flius M. est o Deus, vocandi casu; id est, propte- minis, &e. & Paulus Aci. xiii de Chri- rea, o Deus Christe , Deus tuus se ilicet si resurrectione loquens ait , Resuscitansbpater, unxit te oleo exultationis, id est Spiis Iesum . sicut in Psal. ii. scriptum est; f. ritus sancti gratia, & hoc secundum hu-tius meus es tu , ego hodie flentii te . EGo inanitatem prae participibus tuis, id est su-ERo 3LLI iM PATREM. Hoc loco tempo-bpra omnes consortes tuos homines e quia
ratem filiationem innuit. Christo non ad mensuram data est gratia, V. 6. & 7. QUUM iTERUM INTRODU- sed ad plenitudinem. Quod vero ait, unis
XIT PRIMOGENITUM IN ORBEM TERRAE, xιι te Deus, interpretari pOffumus , me
id est quum eum in possessionem orbis ter- siam te & regem constituit, vel unxit orarum misit: quod factum est , dum in. ita exultarianis, id est Spiritu sancto quem
carnatus est Christus, nam ante incarna. infudit , te inunxit : sicut Lucae quartotionem etsi mundi dominus esset Dei fi- ait, Θιritus Domini super me , eo quod litas , nondum tamen haereditatem suam unxerit me. Nihil ergo vult Paulus, nisi a diverat e nihil commune habebat cum tanto maiorem esse Christum angelis, quod
mundo, qui totus erat spiritus . Si e Cy- illi servi tantum sint & ministri , Chri-rinus & Greg. Nissem Quum autem hu-ystus autem rex & Deus: quod perspicuum
manam nostram naturam assumpsit , tune est ex loco Psal. Propterea, o Deus , unis inductus est in possessionem orbis terrae: xit te Deus tuus, &C. hoe est quod Paulus ait, Quum introduxit V. io. ΚT TU IN pRlNcipio. &c. Ex- κeum in orbem terrearum; id est , quum illi cellentiam quoque hoc loco Chri lii ostenvisum est ut primogenitus suus in carne dit ex ipsius opificio, qui caelos & terram appareret hominibus mundum ineolentibusycreaverit, & hoc ad divinitatem refertur: tunc dixit: ADORENT EUM OMNEs AN- quum enim ante dixisset , quando init GELI DE l . Ergo praestantior est quem duxit eum in orbem terrarum, ne ex illis adorare iubetur; quod etiam confirmat di .iverbis quispiam existimaret illum tunc pricens ET AD ANGELos QUIDEM Dici T, id reum coepisse , quum assumpta ea me inest de angelis: I pACIT ANGELos suos orbem terrarum introductus est , post ha-
Pi R TUS , ET Mi NisTRos SVos pLAMMAM hita de humanitate verba, nune rursus ad
GNis. Qui locus ita ordinandus est , qui diu nitatem redit , ostendens eum terram facit spiritus suos angelos, id est nuntios. see iste, & caelos , quos perituros dicit . Angelus enim osticii nomen est , spiritus Non quod eorum sit desitura natura , sed naturae: ministros suos flammam ignis, quod in illam immutandi sunt speciem me- id est igneae ae velocuIrrae naturae . Hi filiorem, & in no Uandi. autem verbis nihil aliud vult Paulus, nisi V is. AD QUEM AUTEM ANGELORUM, quod angelis filii nomen non tribuitur, uti&e. Alio Davidis testimonio Christum an Chaisto, sed nuntiorum & servorum. Graea selis praestantiorem ostendit , quod illi di- ea scholia aiunt ἀναγέιγη, id est introdu.'ctum si a Patre, SEDE A DEx TRIs ME is ,
166쪽
i4 est, habita & quiesce in plenitudine
meae maiestatis, donec PONAM INlMICOs TUOS SCABELLUM PEDUM TUORUM; ubi τε donee, non finem temporis significat ,
sed aeternitatem potius: quo significato aliquoties sumitur in Scriptura: ut de Maria dicitur Mat. r. quod non cognovit eam Ioseph, donec peperit filium suum primogenitum. Uel donec ponitur pro , ut , ii-cut Psal. cxxir. Octili ηο ira ad Dominum Deum nUlrtim , donec misereatur nos rι, id est ut mileteatur: sic , sede a dextras mras donec ponam , id eli ut ponam inimis tuos scabellum pedum tuorum , id est humanitai tuae lubucram ἰ quando eam fu- per omnes caelos 5c Angelos exaltavero V. I 4. NONNE OMNEs , &c. Angelos non filios Dei sed hominum etiam tantum ministros docet, eorum scilicet qui hereditatem caelestem sunt percepturi : non iubentur ergo sedere ut Christus , sed ministrare , unde tanto illo iunt inferiores.
Nomen non adscribit in prinei pio ,
more suo, ut nec Ioannes in Epistolis sorte quod non ad certam ali quam Ecclesiam scribat : quamquam quiis dam putant ad Ierosolymitanam scribere; vel, quod ut velut Tractatus quidam seu Disputatio de Lege veteri & nova , deque illius cessatione, & huius vi: ubi multa de Sacerdotio veteri, & Christi . Αddit & multa ad mores pertinentia . V. I. MUL TiFARIAM, &c. duabus vocibus usus est , ut totam varietatem temporum , personarum, & visonum comprehenderet . LOQUENS pro , locutus . IN ;Pro , per .
V. I. CONςTITUIT, scilieet quatenus homo constitutus; sed quia idem etiam Deus, omnium possessor & creator. V. 3. SpLENDOR , scilicet lumen de lumine : fgnificatur etiam coaeternitas. GL Rr E , scilicet paternae , id est Patri si, vel xloriae, pro gloriosa . FIGURA . Graec., id est expressa imago. SuasTANTIAE , ιπε σεως, id est subsissentiae , seu persona. PORTANsQUE , id est tenens , seu sustentans, alioqui enim in nihilum euncta reciderent. VERBO vIRTUTII SUAE,
id est potenti suo imperio , seu potentia sua. Nam ipse Verbum est . FaciENs s
pro , postquam se eit , scilicet per passionem , quamquam etiam nunc perpetu
que iacit. V. 4. MεLio R, id est praestantior . Ep-pEcrus , scilicet secundum quod homo . Dip FERENT Ius, id est excellentius . PRAEtLLis, id est quam illi . HEREDlTAvIT , id est sortitus est , stille et quate uus homo, nam etiam Deus est . quod non semper suit; nee enim semper homo suit , adeoque non semper homo Deus . Vide Rom. r. V. 6. CUM ITERUM; pro, iterum cum ἰquasi dicat, Alιas etiam cum INTRODU-ci T, &e. id est eum de Filii in mundum adventu loquitur. Dici T , scilicet Deut. xxxi I. lecundum LXX. Vide. etiam Psal. xcvr. ubi plane habetur. V. 7. AD pro , de . V. 8. TARONus , &e. Vide Psal. x LIV. V. 9. PRAE, Zce . id est excellentius quam consortes tui, scilicet iusti , qui filii Dei
V. I a. MUTA ais . Graec. inselves , seu vertes; quasi dicat, Pollis cum velis auferre : vel signifieatur renovatio mundi su
tura , velut accepta nova velle .
V. 1 . ADMINisTa Tostri , id est Dei ministri. Missi, id est mitti soliti . Non quidem mittuntur omnes per se, sed quidam per alios, scilicet inferiores se , qui isbus revelant ad nos deserenda.
HEBRAEt vocabantur Iudaei qui Ier
solymae manserant, nam dispersi inter Gentes vocὸbantur Graeci, Act. vi. I. Haec epistola ad omnes Iudaeos missa est, sed praesertim ad Ierololymitas, ad quos se venturum cum Timotheo pollicetur cap xt Il. 23. Unde colligitur a mala suisse scri -ptam, non a Barnaba , ut Τertullianus
voluit Lib. de Pudicitia. Scripta est Hebraice , id est Syriace : qua lingua Iudaei post eaptivitatem Babylonicam loquebanis tur. Non praefigit nomen suum , ut in aliis Epistolis , quia invidiosum erat ludaeis . Porro elegantior est hae epistola aliis, quoniam nativa lingua loquebatur , aut propter Interpretis elegantiam , Lucuae, uti ex Clemente Alexandrino Eusebius affert Lib. VI. Hist. cap. xx. aut Clementis, ut alii indicant. Verum de his X a omni i
167쪽
I64 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
omnibus plura in nostra Disp. pro Editio-lberecta. id est pra ρHis seu να ον tibus
ne Vulgata, e p. m. & Iv. tuis, id est prae omnibus hominibus. Om. nes Angeli sunt miniitri ,
1V1 consolatur . quod post Pro-lpter eos gai futuri δεηι hereditare salutem,
phetas ad eos miserit Filium suum . Lo-llic Syri A gust. III. de Trin. cap. xl. proin QUEMs PATRl Bus: locutus Gotth. & Syr.lρ er ωι qui futuri sum hereiuratem pubide. λώνας. QUEM CONsTi Tui T. Christus utire salutis. homo totius Orbis princeps fuit . Psal. l l.
3. Postula a me, σ dabo tibi gentes. MENOCHII. .
character, hy postasis Patris , id est imagoissers. I. 'AE ULTIFARIAM I Ira μερος ;persecta & velut incisa. Damase. Lib. de L 1 quasi dicas, Multipartite,
Imag. ex Basilio : Imago Regis meatur' per multas partes, & vices ἰ neque enim Rex , non tamen funt duo Reges ἰ sie FL omnia mysteria uni prophetae revelavit . tius imago Patris θ Deus, non tamen δεο MULTIs MODIs quia variae fuerunt visio. mi. PORTANsQUE , id est regens omnia num , & revelationum formae. LOQUENs: Virtute sua . Vox υerso redundat , ut D l λωας, id est Ioctitas.cies saepe, & multae aliae. V. 2. LOCUTUs mT NOBIs lN Fi Llo tW 4. T NIO MELiOR ANGELis . Mul-imisit Filium suum , Sc per eum locutus est iis testimoniis probat Christum Angeli se L HEREDEM UNivERSORUM, id est Dominum se superiorem . totius mundi, quod simul cum patre immot-V. S. EGO ERO iLLt ire pATREM . De tali immortalis, & ipse in aeternum tene- temporali paternitate intellige. bit. Hoc est quod dieitur Psal. ii. Pinala V. 6 ET CuM ITERUM; pro , & ite. a me, oe Glo tibi gentes hereditatem suis rem cum INTRODuci T, scilicet per inear iam, pqsessionem tuam terminor terra . nationem Filium suum : dicit AD ANOE.lPER QUEM FECIT ET sAECULA : ab hu-xos, id est de Angelis. mana Christi natura ad divinam progredi. V. I. QUI FAci T AMOELos suos, sellur. Per verbum ipsa saecula oondidit , id ordina, Qui facit DisItus Dos Angelos, idiest tempora, & temporaria omnia , scili- est nuntios, ut 'isitas sit nomen naturae,icet mundum, & quidquid illo continetur.
Angelua officii. FLAMM1M iosis, icilicet V. 3. SPLENDOR , resulgen- ob velocitatem . Intendit Angelis num- tia , quo modo radius a sole resplendet, est quam esse datum Filii nomen . Ad Filium etenim lumen de lumine. ET FIGURA sun-V. 9. UNIlT TE DEus DEus Tuus .l TANTΦAE EIUS: Vera, & expressa imma
Priori loco est in vocati.o, ut ait Euseb.lgo substantiae patris. In Graeco est χαρακνὸν ,1 U. de Demon l. cap. xv. & Hieronymusrichara ter labstantiae eius; quasi dicat, EG ad Principiam, ut se ilieet duae personae di-lculpta imago; hoc enim significat χαρασσων vinae notentur , Patris unetentis & Fili ilid et ere, notam ac formam imprIuncti. Si opponas Gram. . ε ..e, o bis Oxu; mere: significat eggo Apostolus Filium e utrumque in recto poni, Sehcilia Graeca indis patris imaginem, non inanem, umbra in hunc locum dicunt poni, ε' Βεες , pro Κ4ticam fugacem, & evanidam , sed consta
Ora , nominativum pro vocativo. Male er- tem, expressam , & quae ad vivum Patrem go quidam novi Interpretes Psal. xLrv. 7. repraesentet. PORTANs OMNIA , id est conseria Verterunt , Propterea unxit te Dominus vans omnia quae saeia lunt. UERBO vi Ris
Drus. Nam praeterquam quod nullum ve- TUTIs sUAE , id est nutu potentiae suae .stigium eius mytherii manet, eerte debui L sive potenti suo iussu, di imperio . Pu Rissent idem Dei nomen geminare , ut est GATIONEM PECCATORUM FACIENS . Iam Hebr. *ns re n=ni,M EAhim EAMeha,4descendit Apollotus ad humanam naturam.& Graec. ε' Σεε'ς. . G.ε : verum de hae Christus enim ut homo passione sua rere plura illa Di . pro Edit. Vulg. cap. missionem, & abolitionem omnium pecca- xxv. OLEO Ex ULTA Tio Nis , id est Spiritu torum nostrorum operatus est , satis faci enis
168쪽
R. 4. MELicia: praestantior , excellen tior. EppEcTus. Non significat Apostolus Christum antea fuisse minorem Angelis ,& deinde iis maiorem effectum , sed signifieat Christum hoc ipso qnod homo factus est maiorem factum esse Angelis . DIFFERENTI Us: δ αφυάνορο, , excellentius . N MEN: nimirum Dei. HEREDITA vi T , sortitus est. V. 3. Cui ENIM DI xIT A Ll QUANDO ANGELORUM; id est, cui Angelorum legitur Deus usquam dixisse hoc quod sequitur .
TE . Sumptum est hoc testimonium ex Psalm. ri. 7. Triplex est huius Ioel Psalmi sensus litteratis ; nam primo intelligitur de aeterna verbi generatione , ut patet ex discursu D. Pauli hoe loco. Secundo de nativitate Christi seeundum earnem ex sanctorum Patrum interpretatione , & accomodatione Eeelesiae. Tertio de resurrectione corporis Chri ui ex sepulcro quae est quaedam regeneratio, ex eodem D. Paulo Act. xiii Honia . Per hanc vocem aeteronitas signifieatur, quia aeternitas unus dies
est, idemque totus semper praesens, in quo non est aliud post aliud , sicut in nostro
tempore. EGO ERO ILLI 3N PATREM,&e.
item de quo Angelorum legitur aliquam do Deus Pater dixisse : Ego ero ει pater ,
o ilJe e is mihi filius De nullo Angelorum hoc dictum est; ergo Christus est maior Angelis r sumptum est hoc testimonium fg ll. Reg. vir. 43. ubi ea verba in sensu litterati dicuntur de Salomone , sed in seliis allegorico a Spiritu sancto principalius intento, de Christo Domino.
mo inductus est Christus homo in orbem per incarnationem , passibilis, & mortalis;
iterum vero, sive secundo per resurrectio. nem a morte gloriosus, & impassibilis in. ductus fuit . Vel sensus est, eum iterum in. ducis, hoe est induere, scilicet tempore existremi iudicii. ET ADORENT EUM OMNES ΛNGELs DEr . Sumptum est hoc testim nium ex Psalm. xCvr. 7. Morate eum omnes Angeli eius. Sensus ergo est, Ange-Ios Christum resurgentem adorasse , vel adoraturos in adventu ad iudicium , ei hunc honorem, ut maiori, & digniori ex . tabentes
V. 7. ET AD ANGELO QUIDEM Dici Tid est de Rogelis dieit , vel Deus , ve . Scriptura. Qui r scilicet , Deus . FAci TiΑNGELos suos spiRl TMs , &e, qui quos decreverat esse suos nuncios, ac ministros , eosdem feeit substantias penitus immate riales, seu plane spirituales ἔ eosdem secit quasi ignem urentem, lucidos nimirum cognitione , de caritate ardentes . Discrimen
inter Christum, de Angelos ex eo potissimum statuit Apostolus, quod ille sit Filius Dei, hi vero ministri. V. 8. AD FILIuM AUTEM , id est de Filio dicit Scriptura: THRONus Tuus DEU
XLI v. 7. sensus est, o Deus, id est Chri-lte sponse Ecclesiae, qui es Deus , & Filius Dei, Iolium regni tui permanebit in saeculum saeculi, id est in aeternum. UIRGA
ptrum regni tui est sceptrum directionis , id est rectitudinis, aequitatis, iustulae ; est phrasis Hebraica , sic dicitur, Detis fetenti rum , id est Deus scientalsimus . U. 9. PROPTEREA UNIIT TE DE Us .
Uel significatur effectus , ut sensus sit , uia dilexitii iustitiam , & odisti iniquitatem obediendo usque ad mortem crucis ,
propterea Deus unxit te oleo laetitiae , id est glorificavit ,& exaltavit te ad dexteram suam, quae glorificatio recte dieitur unctio laetitiae, quia per illam finem accepit ominnia dolor. Vel significatur causa , ut semsus sit, dilexisti iustitiam , & odisti iniquitatem propterea quod Deus unxit te oleo eximiae illius gratiae spiritualis , id est unionis hypollaticae . PRAE PARTICIPI ausTulse supra participes, socios regni , c heredes , & communicantes in regni possessione , quia scilicet inferiorem gloriae gradum adepti sunt, nec ullus eorum diavinitati hypostatice unitus est.
testimcinium ex PIalmo CI. 26. ubi ad litateram orat David ut Sion , & Templum a Chaldaeis exusta reaedificentur ἔ allegori in eo vero lentu praecipue intento , rogat ut Ecclesia vetus peccatis, & mseriis obruta , a Christo liberatore ,nstauretur , & ira a Uam , hae est Christianam reformetur, ut
patet ex vers. I . Io. 23. eiusdem Plat
IN PRiNcipio , id est iam inde a princia
169쪽
166 EpIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
pio mundi . TERRAM FUNDAsTi r terraesundamenta iecisti , eam firmam , &stabilem in centro mundi reddidisti. MANUUM TUARUM: potentiae tuae. V. II. Ipsi PERIBUNT : non quoad eL
sentiam , & formam substantialem , sed
quoad formam externam, & accidentalem quia nimirum quasi vel limentum immuta. huntur. TU AUTEM PERMANEB4s r idem aeternus , immutabilis. ET OMNES : caeli . UT v Eso MENTUM uETER AscENT : suo motu, & continua agitatione, ac mutatione . quasi consenelcent , ut videantur veterascere, sicut velli mentum novum , quod deteritur, & veterascit. V. I a. ET v ELUT AMICTUM MUTA
BIs Eos , &e. & a caelo quasi pallium ,
aut vestimentum vetus removebis externum hunc habitum , quem nunc gerunt . TU AUTEM aDEM Ips E Es et idem semper , &immutabilis . ET ANNI TUI NON DEFICIENT: cum sis aeternus. U. II. SEDE A DExTRtS MEIs r testimonium hoc ex Psalmo Clx. I. petitus est,
sunt verba Dei Patris ad Deum Filium ;sensus est : Sede mihi modo a dextris meis, meeumque nunc quiete , in aequali potestate regna super omnia . QUO AD USQUE PONAM. &e. usque dum in novis limo die omnes inimicos tuos , quasi sta bellum h mile subiiciam pedibus tuis. V. 14. NONNE OMNEs , scilicet Ange
quorum officium eii , non assidere , sed ministrare ; quasi dicat Quis fidelium igno. rat omnes Angelos esse spiritus ad minis erium deputatos Miςsi, id est mitti soliti in ministerium Dei , tamquam eius
ministri . PROPTER Eos QUI HEREDITATEM CAPIENT fALUTIs ζ ad procurandam electorum saritem . Mittuntur quidem etiam ad eurandam salutem eorum qui damnan di sunt, sed commemorat 'tantum Apostois lus electos , quia in eorum salute magis
eminet beneficium Angelici ministerii.
nrs r. ΝTon praefigit S. Paulus nomen suum huic epistolae, ut aliis praefixit, quia nomen Pauli apud Iu
ἐaeos et rim Christianos male audiebat a, eo
quod passim haberetur hostis legis Mosaicae : ita Clemens Alexand. b Hieron. Z Theophyl. Sed in fine epistolae e sat manifeste se prodit . MULTl FARIAM MULTIS UE MODIs ; πολυμερῶς , id est multipartite seu per multas partes ac vices , per varias figuras . oracula & visiones , λαληγας , id est locutus es DLtM UEus per Prophetas, partem unam revelans Isaiae , partem Ieremiae , partem alus sublecutis Prophetis.
stris Locurus EsT Nonis per Dium suum unigenitum, legem Evangelicam totam si . mul & semel per unum illum nobis con signans . Et haec est prima antithesit. QUEM
cumque in caelis sunt& in terris d. Her dem, inquam . primarium ac naturalem , cum reliqui omnes, seu homines , seu angeli , solum sint heredes adoptilii Ze secundarit . Est secunda antithesis. Sed hie nota. Christum secundum humanam naturam dici constitutum heredem; nam secundum divinam non constitutus, sed ab aeterno natus
est haeres . ita S. Chrysost Theodor. Anselmus . De qua loquitur cum subdit:
PER UEM FECIT ET sAECULA , id est tempora & omnia temporaria ἰ cum per angelos aut homines nihil umquam crearit. Tertia antithesis . Sequitur quarta δChristus est V. 3' SPLENDOR: άπαυγασμα, id est rein f emientia , refulgentia , GL RiAE, seu id in quo refulget gloriosa maiestas Patris , idque totaliter & adaequate : cum in ange lis & hominibus solum inadaequa te & ve lut partialiter refulgeat. Hi ne S. Ambrosis& alii Patres colligunt , Filium non libere ut vult Calvinus, sed naturaliter ac necessario; non interrupte, se/ eontinuo ,& quidem ab aeterno, gigni a Patre , sine ulla, seu gignentis, seu geniti mutatione . nec divelli Filium a Patre, sed inseparabiliter illi coexistere : fie ut lumen solis na turaliter, necessario, continuo , Se soli coareuum ac indit separabile , sine ulla solis mutatione a sole procedit . Cui adde , se ut ex sole & splendore calor , ita a Patre &Filio Spiritus sanctus procedit . Quinta a tithesis et Christus est FiGURA sUBSTANTIAE Patris , χαρακνηρ υπος ι - , id est
170쪽
seu personae Patris : seut enim ex imagine impressa cerat agnoscitur sigillum , ita ex Filio Pater caelellis e , inquit Basilius , Chrysostomus, Theophylactus. Imago , inquam , non partialis, non umbratica, non accidentalis , non mutabilis , t qualis est sin creaturis sed ad aequata , subitantialis , leoni lans, aeterna & immutabilis . Sexta rPORTANs OMNla, id est sustinens, fovens, baiulans , & instar Atlantis sustentans totum pondus ereaturarum , idque non alienae ut angeli , sed propriae sUAE vIRTUTIs v ERBO , seu potenti iussu , nutu , imperio , voluntate , inquit Theophyl. Quo fulcro sublato , omnia statim in nihilum suum relaberentur . Septima , PURGATIO iNEM , id est expiationem , abolitionem ,
te sua satisfaciendo diὐinae iustitiae : Graece, ποιησάμ. riu ς id est , postquam fecit , seu postquam peccata nostra expiavit quod nulli purae ereaturae possi bile erat, ascendit gloriosus in eaelum , sedique AD DEXTERAM divinae MAi EsTAT is, id est primo
atque honoratissimo loco, IN Ex CELSIs Caelorum palatiis r ita Chrysostomus , Theodor. Theophyl quae est octava antithesis . V. 4. TANTO ME LlOR , id est praestantior, excellentior , ANGELis, omnibus EFFECTυς in quantum homo est, QUANTO DlFFERENT ius NOMEN , id est excellentiorem dignitatem hereditario iure adeptus est, nempe naturalis & unigeniti Filii Dei. Haee est nona antithesis. V. 3. EGO HODIE secundum divinitatem tuam GENDI TE; quasi dicat: Ets , o fili , ex me persectus ss, utpote persecte ex me genitus ab aeterno ; semper tamen adhue & continuo, omni instanti a me gigneris sicut lumen , etsi persectissimum lit , tamen continuo gignitur a sole , ut supras diximus: ita S. Chrysost. Antam. & S. Thomas. Quomodo hic idem locus aptetur ab Apostolo etiam nativitati Cl risti secundum carnem , i tr; io & resurrectioni , aliis loeis g ollendi . EGO ER I Ll INPATR pM ad litteram dicitur de Salomon ,
cui id adaptant tam David h quam ipsemet Salomon it sed allegorico sensu & principalius intento a Spiritu sancto accommodatur Christo, de quo Patres passim illud
exponunt h. Sequitur decima antithess. V. 6. CUM INTRODuci T PR MOGENI-
TUM suum IN ORBEM TERRAE , primo , per incarnationem , quando venit passibilis . Secundo, per resurrectionem , quando
rediit gloriosus. Vel potius primo, in primo suo adventu, quando venit redempturus nos: & ITERUM in lacundo adventu , quando redibit iudicaturus nos, Dici T , ideli iubet ut ADORENT EUM OMNES ANGE Li DEi, scilicet publice, toto mundo &toto caelo inspectante: psalmus enim xCvI. ex cuius vers. 8. haec verba desumuntur , totus est de extremo iuditio . Iam vera praecellentior est qui adoratur quam qui
V. 7. AD A CELos, hebraismo I, id est de angelis, dicitur: a NOEL ς SUOS FAC TLPIRITUs ET FLAMMAM rGNis ; id est , iacit veloces, agiles, quasi ventost & subtiles, fervidos, impetuosos: quas flammam ignis i ita Chaldaeus m , Theodor. & Euthymius; quasi dicat: Angelis ut summum demandatur munus ministeriale quod &vers. ult. repetitur : γ at Christo tribuitur munus regium. Quae est undecima opposi
elionis ut habet Pul. x Liv. ubi haec explicui id est sceptrum regni tui est aequissimum , id est iustis tire gubernas &iudieas, sive praemiando , si ve puniendo ita Aquila, Symmachus, Cyrillus , Bas-lius, Augustinus, & Anselmus.
V. Io. TU, O Ivlessa , TERRAM FUM DAsTI: creatoret . reliqui ereaturae sunt .
Haec explicui Psal. cr. 7. Elique haec duodecima antithesis. V. t 4. NONNE angeli, etsi spi Ius &nobilissimae substantiae , tamen OMNEI SUNT ADMINl STRATOR li, id est deputati ad mi. nistrandum Deo : Missi , id est mitti soliti etiam a Christo ad Grandam sal lutem omnium quidem hominum, sed maxime eorum qui aliquando hereditaborvi.l tam , lalutem , gloriam a ternam' Ex hoc A smisibus locis o colligunt S. Basilius , Cyrillus, Procopius, Ambi. chrys. & plerique Doctores , angelos omnes aliquando actu mi iti a Deo contra unientiam S.
Dionysi, Greg. qui rem dubiam putant item Anselmi & S. Thomae q qui volunt
solos quinq e inseriores choros mitti , re. liquos quatuor soli Deo perpetuo assisterer . Sed an Seraph missus ad Isaiam I ,