장음표시 사용
191쪽
188 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
Christi avni ERITH , NOLITE OBDURARE CORDA v EsTRA , SI c UT Olim obdurarunt patres vestri, quibus extreme iratus,
V. I i. FUR A v I. Si, id est quod non f,
INTROIBUNT IN REQUIEM MEAM, id est in terram Chanaan a me pro miliam ipsis, ut in ea tamquam in quieta Ec divite sede suaviter deliciarentur: ita Antanius .
Z I3. ADHORTAMINI vos MET ipsos, δι alii alios excitate ad viriliter de constanter colendum hune Christum, perleverandumque
in eius fide , in spe , & in sorti tolerantia persecutionum hoc nomine vobis obvenientium , DONEC HI DIE COGNOMIN ATUR; id est, quamdiu durat tempus praesentis vitae, gratiae ac poenitentiae , quod cuique conceditur amor UT ne contingat quemquam vestrum fallacibus PECCATI illecebris captum ob rescere ad vocem vocantis Christi. Agnoscite, si sapitis, dignitatem vestram r
Mus eorporis mystici , id est Ecclesiae , CARrsTI, membra & filii & fratres ipsius per baptismum: participes etiam spiritus &gratiae dc omnium thesaurorum ipsius e si TAMEN INITIUM SUBSTANTI As Eius, id
. 1 fidem ae gratiam iustificantem quae est hasis ae fundamentum salutis nostrae , qua per Christum coepimus de novo spiritualiter subsistere , di facti sumus qua si nova substantia ae caelestis creatura , nempe filii Dei adoptivi, constanter UsQUE AD FIONEM uitae RETiNEAMus: Chrylostomus, δι Theophyl.
Ri6. NON UNtvΕRsi Israelitae Ex ACER B vERuNT Deum in deserto, quia non Iosue de Caleb, non parvuli, non omnes mulieres , non omnes Levitae g, qui ut culpae, sic etiam poenae expertes suerunt . Pari modo, licet multi vel rum noluerint
fidem Christi eomplecti . vel complexam
metu persecutionum abiecerint; si vos tamen constantes perseveretis, non incurretis poenas , quae illos horrende manent tum in praesenti vii a , tum maxime in
Vers. I. dcc. INDE , FR TRES. Haec prior pars capitis est . Proponit Hebraeis etiam ex baptismo dc vocatione fratribus , quantus sit prae Mose Chri itus , Pontifex consessionis , seu religionis, quam profitemur; de Apollotus , hoc eli, legatus Dei ad salutem hominum obtinendam Finv Lis vers. a. Chrillus utroque titulo , Pontificis Sc legati, scutfuit Moses in domo sua de populo. V. 3. dc 6. AMpLIo Ris . Ampliorem tamen gloriam accepit Christus , quam Moses, qui tantum fuit pars domus suae; Chrillus vero landator domus de Ecclesiae: Moses ut famulus , Christus ut filius in hac nova domo e quae domus Ec Eccletialumus nos , si maneamus in fide: quae conis ditionalis vox satis docet polle hominem a fide deficere: quod etiam declarat tota po-ilerior pars huius capitis, quae exhortato. ria est ad perseverantiam. Sed quorsum illud , QUI OMNIA CREAvi T, DEus EsT vers 4. Certe ut inde subsumat ratiocina. tio ; sed Christus fabricator domus novae eit Deus ex versu 6. Ergo maior Mose ,
qui proinde & Mosen Ze domum eius sa-bricavit . Nota vers. 3. AMPLIOREM HONOREM Has ET DOMUI; ro . .emus , ex Graeco eliin gignendi casu, ex graecismo, ampli rem domus, est ampliorem domo:
V. 7. QUA PROPTER IIcUT. Haec altera pars capitis est, de citat quae sequuntur ex Psalmo xciv. 3. Sc deinceps quae ibidem sunt explicata. Et afferuntur hic ab Ap ilolo, ut hoc exemplo punitionis Israelitarum in deserto deterreat Hebraeos suos conversos a defectione, ne pereant. Ergo AD HORTAMINI vos ipsos ad perseverandum , NEC COGNOMl NATUR versia r 3. HO-DiE , seu durat tempus praesentis vitae . Quisque habet suum hodie , unicum certe 'dc finitum ; quasi diceret: Duret per leve-'rant,a, quamdiu durat vita. Retinete, inquit , substantiam , seu fidem acceptam , quae est hypostalis sperandorum. De his qui salvi terram ingressi sunt, lege Num. XI ἀSaepe peccarunt alias; sed Paulus hic notat peccatum incredulitatis, narrantibus exploratoribus terrae illius mirabilia . Quinam hi sunt, dixi Num. IIv. 23.
192쪽
Quandoquidem Iudae ι ob Aeredulitatem non introierunt in promissam requiem , oe reliquum es ut alii ingrediantur, curandum est ne ea frusremur, sed credentes, in ipsam admittamure de vim esseaei Dei verbo quod omnia conspicit, deque eius infirmitate, ut noseris eo aleretur insermitatibus . Imeamus ergo ne sorte relicta pollicitatione introeundi in requiem eius , existimetur aliquis ex vobis deesse . 2. Etenim & nobis nuntiatum est, quemadmodum &illis: sed non profuit illis sermo auditus, non admistos fidei ex iis quae audierunt. 3. Ingrediemur enim in requiem, qui credidimus: quemadmodum dixit: ca) sicut iuravi in ira mea: s introibunt inrequiem meam:& quidem operibus ab institutione mundi persediis . 4. ' Dixit enim in quodam loco de die septima sic: b 3c requievit Deus die septima ab omni.bus operibus suis. s. Et in illo rurium: Si introibunt in requiem meam . o. Quoniam ergo superest introire quosdam in illam, & ii, quibus prioribus annuntiatum est, non introierunr propter incredulitatem: 7. iterum ter.
minat diem quemdam, hodie, in David dicendo, post tantum temporis, si-e ut supra dictum est : ce) Hodie si.vocem eius audieritis, nolite obdurare corda vestra . 8. Nam si eis Iesus requiem praestitisset, numquam de alia loqueretur, post hac, die. 9. Itaque relinquitur sabbatismus populo Dei. Io. Qui enim ingressus est in requiem eius; etiam ipte requievit ab operibus suis, ' sicut a suis Deus. II. Festinemus ergo ingredi in illam reis quiem: ut ne in idipsum quis incidat incredulitatis exemplum. Iet. Vivus est enim sermo Dei, & essicax, & penetrabilior omni gladio ancipiti : &
pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus , compagum quoque ac medullarum, & dile retor cogitationum & intentionum cordis. I 3. cd Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu eius : omnia autem nuda iaaperta sunt oculis eius, ad quem nobis serino. I 4. Habentes ergo Ponti iacem magnum, qui penetravit caelos. Iesum filium Dei: teneamus cor sessionem. Is . Non enim habemus Pontificem, qui non possit compati imfirmitatibus nostris: tentatum autem per omnia pro similitudine abique Peccato. I 6. Adeamus ergo eum fiducia ad thronum gratiae r ut miseriis ordiam consequamur, & gratiam inveniamus in auxilio opportuno.
193쪽
EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS BRU GENS IS
ROM LNAE CORRE Tros Esia Os I4- Te eamus confessonem . Non interponas spei nostra . Vers. q. Dixis enim in quodam Deo Noni 'ers. 36. Adeamus igitur eum fidiaeta ad Omittas praepositionem in .. thronum gratia ia Non subiicias pronometa Uers io. Stetit a suis Detis. Non addas eon- eius iaiunctionem is ante praepositionem a ia
aius , scilicet Christi , id est in regnum
caelorum. , videatur aliquis ex nobis defuisse; id est , ne quis ex nobis inveniatur
abesse,. quando introeundum erit in illam requiem: pro deesse vero Graece ὐςενηίναι, quod etiam significatur tardius venisse, &pene relictum esse, quod hic quadrat. R. I. ET ENIM ET NOBIS , &cia id est non nobis iacta , & annuntiata est promissio ingrediendi in requiem aeternam , s-cut & illis in terram promissionis r sed i l. Iis non proficit ad praecedens,. & sequens.
ει tune refertur ad sermonem ut si senius , quod noci profuit illis auditus ,. sive auditae promissionis sermo , eo quod non esset huiusmodi sermo fide,. ac per fidem admixtus & eoniunctus iis qui trediderant, Iosue & Caleb id est, eo quod non Per. inde erediderunt ut Iosue & Caleb. Puto autem hoc loco ,. vitio, librariorum positum quae pro qui , nisi interpres legerit, κοῖς ἐκκυιενσις. Et tunc sensus esset, . sed non profuit illis auditus sermo ex his quae audierunt , id est propter e , quae audierunt, quia non esset admixtus fidei .
V. 7. INGREDIEMUR ENIM IN REQUIEM ,
die. Istud enim referendum mihi videtur ad id quod praetessit ab initio: timeamusne existimetur ex nobiς aliquis deesse ,. &ne quis excludatur ab illo ingressia in requiem . Ingrediemur enim & ipsi in res uterni eius . nos qui credidimus vel credimus . Quod autem ingrediemur probat acontiisHO, dicens: quemadmodum dixit , s C π IURA vr FN Iax MEA , s, id est quod non introibunt in requiem meam id est, si illi quia diffidentes, & increduisti, non ingressi sunt in requiem: superest, ut nos qui e redimus ingrediamur , quem
admodum dixit , HMt inrisi s intraιbunt in requiem meam, & id quidem dixit, operibus in institutione mundi perfectis ς id
est,. iam Dei requie consummata ἰ unde manifestum est non de prima illa requie quae iam peracta esset Christum illis promisisse .. Intendie enim Paulus hoc loco,
probare tres ex Scriptura esse requies, quarum. prima ad unum Deum spectet , seeunda ad Iudaeos de terra promissionis , quae fuit figura tertiae ad omnes vere Christianos . Unde & subia Dixi T ENIM sei licet Scriptura , QUODAM LOCO DE D E
quod saltum est consummatis mundi operibus . In quo intelligendum est requievitase Deum non lassitudine, sed. operum completioneia quae de novo creare deserit, noni gubernare 2 de secundae autem requie quae luit in requie Palaestina atque per eam .' de
tertia cuius & ipsa figura fuit subdit, di
cens ἰ ET IN lsTo , sub. loco iam allegato ex David . Rursum de alia requie di.ctum. est, s introiitini in requiem meam Pro eo autem quod interpres habet : ET
Sc. quia si του νω sumitvn aliquando pro interim , potest hic esse sensus: interim Uero rursum , subaud. Scriptura, ait; id est interim vero dum de requie diei septimae in Deo Scriptura loquitur,. rursum de alia:
requie ait , si introilunt, id est non in-
194쪽
LAM requiem. ET HI mus PRIORI Busire, & carnali requiescemus , toti spiritua' ANNUNTiATUM EsT; id est, Iudaei quibus les facti .
promissa erat terrae sanctae requies, praeter V. tr. FEsTIMEMUS ERGO INGRED1 IN Insue & Caleb, do N INTROiERuNT in il- lLLAM REQuiEM. Dixerat, timeamus netiam PROPTER INCREDULlTATEM 2 ITE-iquis nostrum videatur deesse, vel tardius RUM TERMINAT , id est definit, scilicetivenisse, sicut etiam Graecum υς ερηκε ναι si- Scriptura , Di EM QUANDAM, HODIE , INJgnificat. Nunc, inquit, festinemus ingre-DAvID DICENDO , id est vocando eam per di in illam requiem , fide scilicet & ho. David, hodie, idque posT TANTUM TEM-lnis operibus ; hoc enim modo vim verbipoxis a Palaestina requie . Desinit autemiora ομεν , id est eonnitamur , & ope. quandam diem eam hodie appellando acyram demus , Graeci explicant . Proposito
dicendo, ut SUPRA DICTUM EsT, HODIE, autem ante praemio, nunc terrorem additsI vo EM Elus AUDIERIT is, NOLITE OB- negligentibus . UT NE IN IDi PsUM QUIS DURARE CORDA v EsTRA . Arguit aute mlINClDAT, inquit, INCREDULITAT is Ex EM-hoo loco Paulus ipsum David nomine re- pLUM ; id est, ne quis eodem exemplo quiei Palaestinae , figuraliter de alia requieicum Iudaeis per infidelitatem excidat, &intellexisse , quia longo tempore post in . pereat; id eli, ne sicut illi per increduli gressum Iosue , in Palaestinam loquens Da talem in deserto prostrati , in Palaestinae vid , praefinit nobis diem certum non se .lrequiem ingressi non sunt,' ita & nos serptimum vocans. ut Genesis, sed hodie , infidelitatem in peceati Glitudine, ac de ad est , hodiernumc' unde nee de illa prio-lserto morientes, excludamur ab illa requieri requie Dei intelligit, nec de posteriorelaeterna. in Palaestina , nisi typice: quum longo post V ia. 8er 3. Vivus, &e. Hoc loco vetempore verba illa scripserit in eadem ter-lde verbo ingenito, vel de verbo quod in-ra habitans. NAM si Eis Iesus, id est , Iterne homini inspirat, intelligere pollamus. Iesus Nave, sive Iosue, REQUiEM veram Festinemus , dixit, ingredi in requiem, ne
PRAE ITIS ET, NUNQUAM PosTHAC Da- quando per incredulitatem excludamur. Vi-vid DE ALIA LOQUERETUR DIE. admo. vus ENIM ET EFFICAT EsT DEI SERMO,
nens non obdurare corda nostra , ne ab il- id est , numquam intermoritor, sed manetia vera requie excludamur. semper immutabilis, & quod pollicitus est, V. 9.& o. ITAQUE RELisQUI Tu R sAn praestat: promist autem non ingressurus in BATIs Mus POPULO DEI; id est, quia ve- requiem qui increduli fuerint . Credamusram requiem Iosue non praestitit, relinqui. igitur, ut ingrediamur. Proprie tamen hoc
tur & superest populo Dei , id est fideli- loco sermo Dei pro verbo increato & 6-hus, alius sabbatismus, id est alia requie. ilio Dei sumitur, qui vivus & efficax ditio. Nam id Hebraea vox significat. Isteicitur propter vivificam eius operationem, autem sabbatismus vita aeterna est, in qua fit penetrabilior omni gladio ancipiti , id
perpetuum beati requiescent a lahoribus . est utrinque scindente, PERTINGENs US UEQualis autem sabbatismus ille futurus est lAD Divisio NEM sp .RITUs ET ANIM AE , ubi subdit dicens , Qui Exi M INGREssus EsTlnonnulli per animam, potentias animale S IN RE U EM EI Us, ETIAM 1ps E RE ul E- per spiritum , rationabilem iacultatem in-NIT AB OPER RUs suis, ubi ro γὰρ pro θltelligunt. Itaque sermo Dei Christus usque positum est , id est enim pro autem : sicut ad divisionem animae ac spiritus pertingit. plerumque his coniunctionibus abutitur Pau- dum animales & spirituales discernit: coMIus. Est autem huius sensus, quod qui se-IpAGUM QUOQUE AC MEDULLARUM u:- mel ingressus fuerit in aeternam illam Deilque ad divisionem pertingit, id est inter- requiem , quiescet ab omnibus operibus ,sna & externa nostra novit. Nam compa. suis scilieet servilibus , & molestiis , &lgum nomine, quae sunt externae membro-
Omnibus omnino. externis , atque a perse-3rum colligationes, exlerna operat in edulincutionibus, tentationibus & afflictionibus liarum autem quae intus latent , internassICUT ET A suis P Eus p id est, sicut se-lintelligit cogitationes . His autem verbis prima die cessavit ah omni opere exter .anihil aliud vult paulux , nisi quod sermo no Deus , se in illo magno Sabbato , &lDei vivus hristus omnia novit, etiam m- aeterna illa requie ab omni externo ope- ternas eordis cogitationes, unde in eandem
195쪽
sententiam subdit : ET NON EsT ULLA
CREATURA INUIsIBILIS IN CONsPECU Ε-IUs, OMNIA AUTEM NUDA , ET APERTAsUNT OCULI E EI Us . Pro aperta autem Graeci habent τετραχηλώ με' α . Est autem
νραχηλιζ spina dorsi quae procedit a vertice utque ad finem , inde νψαχηιιίζων est medium animal per spinam divide. re , ita ut interna , & intellina omnia pateant. Hac ergo metaphora usus est Paulus, ut ostenderet intestinas omnes nostras cogitationes Deo patere. Haec omnia ergo huc adducit Paulus , ut Hebraeos terreat, ne de promissa requie aeterna dubitent , quasi diceret: Ne desperetis, vivit enim adhuc vivetque aeternum sermo ille Dei unigenitus Christus, qui eum tot millia incredulorum in deserto prostrarit, & vos etiam . si increduli fueritis , pessumdabit . Neque est quod illum fallere posse putetis, si vel tantillum apud: vosmetipsos desperetis. Novit enim ille omnia etiam cordis intima. AD QUEM , inquit , NUBII SER-Mo , Graee 'o γες quem isti e rationem Graeci interpretantur, id est apud quem ratio nobis reddenda est recte aut secus gestorum . Possumus etiam forte interpretari de quo nobis suturus est sermo, se ut ante ad angelos . pro de angelis dixit. V. q. & i 3. HABENTEs ERCO , l&e. Quum ergo tantum habeamus Pontificem in ea lis pro nobis interpellantem , confida. mus in eum: quod qui in illam requiem introivit. in eam nos ipse inducet , vel tanto Moyse maior, quod ille in requiem
Palaestinae ingredi non potuit, Christus in
aeternam requiem ingressus est . Hunc ergo habentes, TENEAM Us. Gr. αραγωμεν, id est apprehendamus consessionem spei nostrae, id est professionem fidei . & nostram
in illum fiduciam . Non enim habemus Pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris, TENTATUM AUTEM , pro, sed tentatum, PER OMN A PRO II MILITU
DlNE , Graece καθ' ἐμπιόν κνα , id est ad similitudinem , scilieet nostri. hoc est, Om. nibus modis tentatus, & afflictus est, quibus & nos homines affligi solemus: prosimilitudine ergo, id est ad instar nostri, vel proinde atque nos: & id tamen absque precato, id est quum peccato non esset o
V. I 6 ADEAMus ERCO; id est , nihil ergo in fide haesitantes, sed in promissi
nibus eius libere confidentes, adeamus eum fiducia, & animo confidente ad thronum gratiae .eius , ut misericordiam consequamur, id est remissionem peccatorum , &gratiam inveniamus in auxilio opportuno, id est quum tempus est in hae sei licet vita , quaerendi, & inveniendi auxilii .' non enim post hane vitam sese offeret oceas out adiuvari possimus, s semel ab hac, requie excludimur.
deatur, seu appareat. DEssE. Graec. fuisse fruseratus, vel non assecutus. V. 2. ADMIsTUs. Syr. coniunctus. Graecis& Compluta admissis . Ex iis ; pro , eOrum . Graec. iis . QUAE . Graec. qui. V. 3. QUEMADMODUM . pro, de qua .
ET QUIDEM , scilicet id dictum est di vel iunge eum sequenti , scilicet dixit enim ,&c. quasi dicat, De qua requie dixit', &e. V. s. IsTo, scilicet loco. V. 7. TERMiNAT, id est praefinit . IM; pro, per; vel Davio, pro libro David. ag. 8. IEsus , id est Iosue , qui aput LXX. dieitur Iesus. syr. Iesus filius Nun.
REQUIEM , scilicet veram , seu persectam . PosT HAC. Graee. pos Me. V. 9. SABBATis Mus, id est requies.
id est idem . V. I 2. UIvUs &c, quasi di eat , Sed eredamus verbo Dei, vitam danti eredentibus . ANCI plTr, id est utrimque acuto. ANIMAE, scilicet qua vivimus, seu sensitivae. SplRi Tus, id est mentis ; quasi di eat, Discernit quae sunt sensus ab iis quae mentis sunt. CoMpAGUM, &c. quasi dicat . Et quorumque intimorum . Quidam compages , cogitationes intelligunt; medullas vero intentiones. DisCRETOR . Graec. Iudex .R II. IN ursint Lis . Graec. 'rum maniferim. Apparet loqui de Dei Verbo , quod
196쪽
sessionem p ves quas dicat , Spem quam 1 Mus, id est nova requ es. Populo Dux , profitemur. id est eredentibus . , quando Iudas illi ob
V. t 3. TENTATUM AUTEM,' pro, sed suam in deserto incredulitatem exesus snt tentatum. PRO SIMILITUDINE. Grate. tum a sua requie . iis similitudinem, scilicet nostri. Syr. sicut Io. QUI ENlM ; pro, qui Rutem e nono nos . praecessi aliquid, cuius reddatur causa. IN-V. 16. IM; pro, eum quasi dicat', Ad-rCREssus EsT pro, inpredietur , debet in- iuvantem in opportunitatibus, scilicet cum gredi. praeteritum profuturo. REQUIEvIT. opus est. pro, requiescet ab operibus suis, laboribus,
molestis, sicut & Deus tequievit a suis. M A R I A N AE. Familiare est Hebraeis praeteritum sumere
pro suturo, & e contrario . Vers. I. MEA Mus vacio', ne ob in- V. 2. Vivus EsT ENIM svRMO DEI. I credulitatem simile eontin- praestat quod promittite promisit autem n gat, & existimetur . Ahi. Is Ex vonis vam requiem, cum dixit: Hodie si ineam DEEssE , sive tardare , t ςι --ι . Dixeratietur. PENETRABitiost , acutus . non solum hodie, id est eontinuo, si υoeem eius au- exterius loquitur , sed inieriora penetrat ,
aieritis , scille et festinate ingredi in re-imysticas habet signifieationes . Usu E ADquiem. Div IsIONEM. Externa omnia & interna V. 2. NON PRO Ui T. Sie ordina et Mnlpercurrit.
profuit illis sarmo ex iis quae audierant id V. II. ET NON EsT DLLA CREATURA, est auditus non admixtus fidei , id est scilicet ei qui loquitur omnia sunt nota. quia non erediderunt. Aes ingrediemur intad omnia Oculos extendit, de omnibus Io requiem, quibus iuravit denuo. quitur. AD QUEM Nos is sva Mo , id est V. r. SI IM TRO RUNT IN REQUIEMlde quo nobis sermo. De tali verbo loquor. NE A M. Contendit aliam esse requiem prae-loccurrit obiecti Cni. Diceret aliquis: Ni- er eam quae promtissa erat Iudaeis in Ter.imis recondita sunt quae dieis & abstrusa ;ra promissionis, quando tanto post tempo- ex Dei requie & ex requie populi Iudai re ad illam invitat Deus per os Davidis. ei, novam elicis requiem . Propterea ver- ET . in E M. Hi ne sententia ineipit. A Blbum Dei omnia penetrate ait, plura in re reus Tl TUTIONE MUNDl , id est ab initio eessu habere quam in fronte. mundi operibus persectis. V. I 4. TENEAM Us co NpΕssio NEM , id V. 4. Dixi T ENIM . Vox enim redundat .lest fidem quam sumus consessi . Habem Loquitur enim his verbis de ratia requie,spontificem qui compatiatur , quippe ten- scilieet qua Deus iacto mundo requievit. latum. V. 3. ET IN lsTO RURsu M . Haec est V. II. PRO si MIL TUDINE AB s L PEC- alia requies, scilicet Terrae promissionis, aic ATo, id est similis nobis in omnibus prae- qua Iudaei sunt exesus . ter peccatum. Ergor. 7. ITERUM TE MrNAT , id est desi. V. ro. AD TARONυM GRATia E, id est gnat David tanto post tempore alium diem. benignum, non severum adeamus. Ut mi. quasi dicat : David non de requie terrae sereatur nostri . IN AUX LIO OPPORTUNO . Chanaan loquitur , sed de caelesti , quando Graec. in axxilium opportunum, id est in- iis qui iam erant in terra Chanaan , n iveniemus gratiam , ut opituletur in te min am diem , novamque requiem proponit,lpore opportuno, Rempe afflictionis r aut . dicens: HODIE . eum opportunum suerit, & auxilio indi-ν. g. NAM si sit IEsus, id est Iosuel.lgebimus. REQUIEM; pro , t hanc caelestem requiem praei litisset, certe requiem in Terra pro- M E N O C H II. missa Iudaeis iam praestitit non loquere tur David de alia requier non ergo Pau-IHers. 2. E TORTE RELICTA POLLic lus de ea antiqua requie loquitur, sed de TATio NEt ne sorte aliquan- caelesti ad quam David invitat . eo negligamus Christi promissionem de re-V. 9. ITA UE RELiN UlTUR s ABBATI quie, quam daturus est nobis, atque illa Bib. SM.Tom. XX Ull. Bb ex-
197쪽
excidat aliqui e vestrum. DEEssΕ :ὐςiρ ἔμι, sabbati habet Deus aliam requiem , quam quod est privati, aut frustrari, aut defice-l hominibus praeparavit, & aqua incredulos
V. a. ET ENIM ET Nosts NUNTIATUM EST , QUEM ADMODUM ET rLLis . Docet cur timere deheant . Putare poterant se non
esse privandos hae requie . quandoquidem sibi verbum Evangelii praedicatum esset .
Non hoe, inquit, satis est , nam & illi
audierunt, & multi ex eis non introierunt in requiem Domini . SERMO AUDITUI λεγες ἀκοῆς , fermo auditionis, nam auditus
non est participium , sed nomen substanti. vum , & casus genitivi . Sensus est , non prosuit illis sermo auditionis, id est sermo quem audierunt, quia non fuit sermo f-ciei iambitis, id est non contemperatus fidei eorum, qui crediderunt, Zcobedierunt. Ex t Is QUAE AUDIERUNT. Ribera&COrne l. a Lapide legendum putant admisus fidei, iis qMi audierant, quod sic habent Graeci textus, & graeci interpretes, &Sy
V. 3. INCREDIEMUR ENIM IN REQULEM,
Ece. Hoc est, quia sine dubio ingrediemur in requiem eius , s fidem vivam habuerimus, idque a contrario sensu probat; non enim est negata requies nisi in eredulis
credentes ergo in eam admittemur . ET QUlDEM OPERIBUS AB INsTITUTIONE MUN Di, &e. Docet quaenam requ es sit, quam
per David promisit Spiritus sanctus e &quia duplex requies poterat ex Scripturas intelligi nimirum vel requies sabbati , vel requies in terra promissionis , ostendit de neutra loqui Davidem , sed de sublimio-yi, hoe est , de requie in caelesti regno .
FECTIs . Probat non esse requiem sabbati , quoniam in hane iam diu ingressi fuerant. scilicet ab eo tempore quo opus ereationis
Dominus absolvit. & instituit ut dies lib. bati esset dies quietis . Cum ergo David
quietem promittat, quam nondum snt a.depti, de quiete sabbati non potest intelligi.
V 4. in xl T ENIM 1N QUODAM LOCO scilicet Gen. II. a. ET REQUIEViT DE UsDIE sEPTIMA , &e. Requiescens autem
Deus die septima instituit sabbati eessatio.
Rue. ET rN Ism: & in hoc Psalmo xerv. Ruxsu M ; quasi dicat et Propter requiem exesu sit. V. o. QUONIAM TR Go sUPER EsT IN. TROIRE QUos DAM, &c. Sensus eli; Quandoquidem supersunt adhue aliqui, qui ingressuri sunt , quos nimirum designavit Deus . ut constituat beatae illius requiei possessores. Quomodo adhue supersint ali. qui ingres Iuri, ostendet vers. 7. & 8. Respondet Ita l. phrasi qua dicimus , Resano alium da entrare. IN ILLAM ; scilicet requiem a Davide promissam . ET II QUI.
& Iudaei quibus terra Chanaan promissa fuerat mortui sunt in deserto, ideoque illa requie non sunt potiti. V. ITERUM TERMINAT DIEM e praefinit , & determinat , hoc est signat quoddam spatium temporis. Honi E, id est tempus vitae nostrae, quo possumus ingredi in aliam meliorem requiem a propheta designatam. IN DAvio: in libro David . POST TANTUM TEM ponis , id est tanto tempore post factam distributionem te
Ri Tis , &e. quasi dicat: Cum David tanto tempore post factam terrae distributionem adhuc invitet ad requiem capessendam , verbis illis citatis . Hodie s vocem eius audieritis, Re. clarum est aliquam adhue aliam requiem superesse , ad quam tendamus , praeter illam , quam populus adeptus est in possessione terrae Chanaan; haec autem est beata quies in caelesti .patria .
V. S. NAM sI IEsus , &e. Iosue qui a LXX. & a Graecis semper appellatur Ie. sus. Respondet obiectioni; dicete enim aliquis potuisset et si increduli ingressi non sunt, at alii sunt inpressi . nimirum Iosue , & Caleb & qui viges mum annum attigerant , eum egressi sunt ex AEgypto, i Resp. s tempore Iosue consecuti tul ssent requiem, de qua loquitur David,
non esset opus illam tanto post tempore promittere. Signum ergo est aliam conis. quendam supercise , de qua loquitur plautes. NUM UAM DE ALIA LO UERETURPos THAC DIE: non amplius de alia die , sive tempore loqueretur , quo vocem Do mini audiamus , ut perveniamus ad re.
quiem . Vel , non amplius loqueretur de
198쪽
ἐe quietu die , ad Iquem aspirare debet e
Mus POPULO DEI ; id eis, itaque illi lpopulo, qui non est incredulus , sed fide viva adhaeret Chrsto , relinquitur sabbatis. mus , id est celebratio veri sabbati, verae,& perpetuae quietis ici coelo is
V. Io.Q I ENIM 3NGREMUS EsT IN REQUIEM Eius, Sce. id est , quicumque ingreditur in hane requiem Domini, requiescit ab omni labore, & ab omnibus operibus, quibus ita hae vita exercebatur. V. Iris FEsTINEM I ERGO INGREDI IN ILLAM REQui EM : nulla afflictio . nulla Ferlecutio curtum nostrum retardet. UT NE IN ID Ipsu M, &c. id est, ne quis flai
simile ineredulitatis exemplum , quales scilieet suerint Hebraei , & sim iis clade m
V. vet. UtvUI LIT ENIM SERMO DEI , ET EFFICAx . Pro , fermo . in Graeco est,. -υerbum . & intelligitur de Christo, qui est vivuς Dei sermo , omnia considerans, & videns, & potens ad puniendos
sontes . ET PENETRABiLIOR OMNI GL R.
DIO ANCIPITr . Illud penetrare dicitur , quod ingreditur profunda rei nihil autem est tam profundum, quod Chri lium lateat, ct quo oeuli eius non perveniant, eiusque manus, & potestaς , si supplicium sumere velit. ET PERTrNGENS UsQUE AD DIEISIONEM ANIMAE AC spIRITus p id est , non obscure aut consula cognoscit quaesum in homine, sed in intima quaequae penetrat, novit distinguere auimλm ab spiritu novit quid anima cogitet . ac velit , quid spiritus cogiter, ac velit. ANIMAE I animae dieitur inferior pars, quae cupiditates,& affectus habet , unde animales homines di euntur in Scriptura . Spra ITus o spiritus est superior pars, fide & gratia illustrata, quae Deo obedit, & meliora videt , ac se. qui rur, unde spirituales appellantur. COMPAGuM . Compages ligamenta illa sunt quibus ossa inter se ita valide eolligantur . ut sine magno labore dividi non possint MEDULLARUM. Medulla est substantia in i timis ossibus latens . Hae congerie verbo ram rex abditissimas significantium , docet hi Delia in corpore , aut tu anima tam abstrusum, qu tr perveniat Dei cogni-
sio , & ubi non possit pee supplicia suam
declarare potentiam. Disc RETOR COGITA TIONUM. Pro, discretor , in Graeco est , κριτικὸς critici autem dicuntur iudicio valentes iudices, & severe , ac censorie minima etiam reprehendentes. INTENTIONEM
CORDIS: νυι- καμιάς, conceptionem coris,
quasi dicat : Novit quid quisque intra se cogitet, & quo animo quidque faciat, quo tendat cogitet, & quo animo quidque faciat , quo tendat cogitatione , & volun
V. 3. APERTAE SUNT OCULIs EIU . In Graeco est , eli autem νμωχηλίζειν, a cervice ad caudam usque pellem detrahere , vel in cervicem vertere ,& resupinare, atque inde quidvis manifestum facere , sic pecude aliqua mactata , pelle detracta , exemptis intestinis resupinata , iam nihil eius latere potest . A QUEM NOBis SERMO,' id est , cui re8ditur, fumus actuum nostrorum rationem . Vel,
de quo Dei sermone nobis insti tutus ei
MAGNUM , &c. quasi dicat o Agite Hebraei, persistite in fide Christi, ad requiem in caelis properate, facile eo conscendemus,& penetrabimus duce Christo, qui eos penetravit, eosque nobis pervios secit, dummodo consessionem , id est professionem , se ilicet fidei, & spei nostrae constanter re
V. II. NON ENIM HABE Mus PONTIFi-cEM , &e. Quoniam respondere poterant Hebraei, cupere se quidem tenere Conseiasionem , sed difficile esse non vinci perseeutionibus; pollicetur Christum opem allaturum, nam ipso etiam pro veritate tuenda. Ic pro salate hominum varie multumque afflictus est , ideoque experimento eo doctus - amictorum miserebitur , illisque opis portune succurret is QUr NON Possi T COM PATI; qui sit inexpertus amictionum . IN FIRMITATI Us NOSTRIs r sic vocat Paulus
amictiones, persecutiones, Sc dolores j ex Hebraeorurn locutione , qui dicunt isfirmari, pro dolere . ut Amos vi. 6. nihil patiebantur super contritione IVeph . in Hebraeo est, is non infirmabantur super con tritione Iosepho TENTATUM AUTEM PER OMNia, id est afflictum, atque ideo para tum nobis eompati . PER OMNIA , id est per omnes asstictiones nostras. PRO II MILITs- Bb a. DINE
199쪽
1s6 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
ni ux, id est quia similis nobis fieri voluit. quo Deus, completo opere creationis no-
Assa UE PECCATO , id est excepto peccato. varum specierum, legitur quievisse a b. ul-V. l6. AD EAM Us ERGO CUM FiDUC A: teriori novo opere: nam irate requies iam
μενα παρρησzxs, non trepidi , & quali dissi. diu transierat: sed neque loquitur de reis dentes eius misericordiae , sed eum libera quie quam Israelitis praebuit issus, seu I quadam audacia. AD THRONUM GRATIAE dilue, in Chanaan itide L quia in hanc iam ad Chri ilum sedentem ad dexteram patris,ltam ingressi erant eum per Davidem Ps.l& paratum nostri misereri, ik caelestia sua mo xciv. requiem de novo promittit. charismata largiri . UT M is xi coRni AM V. 6. ERGO praeter duplicem requiem Corus EQUAMUR: a Deo per Chri lium . ΕΤliam dictam supEREsT alia adhuc requies,
GRATlAM tNvENIA Mus, id est Christi fa in quam introituros promittit filios sibi fi-vorem, & beneuolentiam nobis cone ille-ldeles: nam mus. IN AUxlLIo op PORTUNO: ut scili- V. 7. ITERUM , seu tertio, TERMINAT, cet opportuno tempore, hoc eli , tempo- , est, determInat , definit , designat , re persecutionis, aut tentationis, cum Chri .lDIEM QUEMDAM , seu spatium quoddam
sti auxilio indigebimus , illud ipse nobisitemporis, puta HODIE, id est praetens te mis, conserat , ad omnes dissicultates Juperan-lpus vitae nostrae, quo, si Deo obiequentes
das . fuerimus, transferemur in requiem . V. 9. ITAQUE REL N UITUR , seu reli-T I R I N I. quus adhuc supere it , alius SABBATISMus, id ei alia requies, POPULO DEI, puta cae-
L do praecaveamus, NE rei pericem praediam quietem anagogice ad um- ignaviam , vel per inconstantiam , RELi-lbrata . CT a , seu neglecta POL Llci TAIio NE om. V. io. Quicumque ENIM ingreditur ulnibus a Deo facta de aeterna requie obti . hane caelestem REQUIEM , ETIAM IPSE re nenda in caelesti palatio , Exis TiM ET DR,lquiescit An omnibus molestis DPERlfius &δοκῆ, id est videatur , inveniatue , depre- exercitationibus suis, ab omni labore &hend Mur, ALIQUIs nostrum DEEs fg, ἐς ρη- fatigatione , ab omni certamine & lui a
ηεναι, id est frusνntus, vel exclusus illa es contra vitia, tentationes & holles, ab Om- se. Neque enim satis est , quod ni mortificatione activa & palliva et si CUTV. z. No Ris NUNTIATUM, seu praedi e lDEus die septimo quievit A suis operibus:
tum est verbum Deit nam & illis sub Moy-lita Chrysost- & Thophylactus.
id est auditionis, id est qLem audierant ,lQUIEM: nulla molestia, nulla persecutio a uia non fuit sermo ille An MisTus pingi, nulla alia remora cursum nostrum retardet. eu receptus fide , id est non fuit ereditustu T NE Quis fiat simile INcREDULiTATIs, E lis, id est secundum ea uoxa audie- rebellionis, & consequenter exclusionis ac nν, scilicet se Dei ope & ductu supera idamnationis , Ex EMPLUM , inquit idemturos Chananaeos di ita neque nobis proderit Theophylactus. audisse Evangelium ἰ nisi etiam eidem ere- V. II. SERMO ENIM DEI, o id damus, obediamus & obsequamur. est Verbum seu Filius Dei a , ut passim V. 3. INGREDIEMUR EN t M sine ullo du-lpatres exponunt, & patet ex seq. versu: bio IN RE UiEM , non Chanaaniti eam , vivus EsT ET EppiCAx , id est vivacit rled caelestem , quicumque crediderimus fidei atque essicaciter praestabit quidquid seu per Viva & constanti in Christum . Neque eo os Davidis, seu per alios Prophetas vel Anim iuravit se repulsurum a sua requie , t postolos suos promtiit aut comminatus est ἰnisi incredulos ac rebelles . ET QuiDEM ita Theodor. Oecumen. S. Thomas , Ly- dictum est hoc a Deo per Davi dem, opE- 'ranus, Caietanus & alii : acutior ac PE
Risus A prima MUNDi Irus Tl TU Tioxa iam NETRABIL OR ad intima rei, quovis GLL- PERFECTIs ac completis. Unde non loqui uio quantumvis acuto & ANcipi Tl : PER
tur de tequie sabbati seu septimae dira , Titio s MQUE AD DI visioNEM ANIMAL
200쪽
ctillime e noscens omnia quae lunt in homine, facillimeque distinguens cogitationes, altus & motus animae ab ae ibus, cogit tionibus ti moribus spiritus. Per ant mamvero intelligit Scriptura partem inseri
rem, quae concupit centiis & assee ibus naturalibus agitur , a qua homines dicuntura ηιmales : per spiritum intelligit partem animae superiorem , fide ac gratia Dei col. l Miratam , a qua homines vocantur Di - uales. Compages sunt ligamenta quibus ossa colligantur. Medulla est pinguis lac. cu2 qui ossibus includitur. Per haec de si .gnat, omnia quae in homine latent, etiam intima atque abdit illima , patere oculis ac
manibus Christi, V. I 3. AD QUEM b , id est de quo ,
Nonis hic iam sERMo est . Quae cum S. Augustino e nota pro omni scientia & ubique praesentia divina . Porro sicut Chiillus penetrat intima cordis nostri, ita
nes , eosque reseravit ac pervios nobis fecit , dummodo coMFEssio ΝΕM d fidei , &executionem eorum quae fides nos docet , toni lanter ΥΕΗΕ Mus. Sed infirmi sumus .
fragiles ae labiles. Ita est si naturam spectes: sed
V. II. PONTIFiCEM, mediatorem , salvatorem & opitulatorem , HABEMUs NON talem mi NON Possi T , non nυrit , aut
non velit, vel pronus e & facilis non sico ipATi & auxiliari lNFIRMITATlBUs , miseriis & afflictionibus NosTRis : sed TENTATUM, alii eium , probatum PER OMNIA africtionum genera, PRO nostri sIMILITU-Diua , id est omnino similiter atque nos , excepto PECCATO . Atque utinam & vos in hoe quoque assimilemini Christo , ut peccato ad quod tentamini non succumba tis, non consentiatis. Quod si de tentatione proprie dicta sit quaestio, certum est Christum aliter quam nos tentatum fuisse , nempe sol in exterius f a diabolo vel tyrannis : nam interius a carne , phantalia vel concupiscentia rationem praeverlcnte
aut rationi rebellante eum id Christoaecidere non potuerit numquam tentatus suit: neque enim cum blasphemo Luthero, Butero & Calvino , admittimuς in Christo ignorantιam aut gratiae desectum , quia i haec non fuissent apta instrumenta , sed im-
pedimenta mediatori, doctori ae redempto ri generis humani , ut beae probat Belis arminus & Suareet , & alii Scholastici I , V. I 6 IN AUxi Lio ; graece & syriace ,
ad auxilium opportunum tempore persecutionis & tentationis , ab eo impetranis
cs a Bellat. Lib. lv. de Clisisto cap. 33. sua tendi alii in I. p. s. Tn m.
- dum e .le Christum eum nobis obveni it requies veta & aeterinna. Initio hic iniicit timorem, si negligatur promisso Christi nobis facta de requie . Illis nunciata suit promissio , sed frustrati sunt expectatione, nee piolari sermo
hic auditionis, λεγες . quia non er3vfides, non crediderunt post reditum exploratorum . Et nos etiam audivimus c ergo danda opera uecc. V. 3. INGREDIEMUR . Hoe insertur a contrario leuiu; si audimus, si stamus perleveranter , ingrediemur ici requiem aeterinnam ; sicut suo modo de illa requie dictum est antiquis . Meminit hie Paulus triplicis requiei: nempe sabbati post creationem , &post opera lex dierum. Item in terra pro missionis. Ae demum illius aeternae quietis post hane vitam . Inseri in hanc tertiam requiem , quae superest nobis, ingredi opo tere . Deus itaque requiem labbati Gen. M. definivit , eum perfecit omnia opera sua , Sc requievit. Et haec omnibus data est . David agit de requie nondum accepta . Iterum Psal. xciv. proposita est requies terrae promissae. Et quando non omnes introierunt in illam requiem , & supersunt aliqui qui ingrediantur in requiem tertiam& sempiternam , sane figuratam per terram promi Ilion is; ideo ad hanc festinandum est e& se Paulus vers. 7. accommodat Verba Davidis de terra promi ita ad hanc etiam designandam requiem aeternam 2 terminat