장음표시 사용
171쪽
Cherub ad paradisum t. Michael ad Danielem & ad Iudaeos ; Raphael ad Tobiam M, Gabriel ad B. Virginem x, non sunt e primis & supremis angelorum choris
Vers. Ivelut per partes; quasi diceret, Non per unum tantum , sed nune per hunc Prophetam , nunc per alium M. velat sua hominibus. Immo& multis mo. dis , per signa , per figuras , πολυπονως .
His vero novissimis diebus aliter & Euan. gelium revelavit; nempe per filium Innae sane duplici revelatione, prisca se & m.
va stat haec antithesis . Illa enim vetus nec palam , nec omnibus facta : haec vero nova aperte, sine velo Je figuris ι ac demum per filium. r. a. QUEM CONITITUIT. Nune per filium nobis locutus est , rerum omnium creatarum dominum . Si e Psalmo seeundo: posititi, re dabo tibi haereditatem gentes . Hoe de Christo ut homo est r nam ut Deus non est constitutus, sed natus haeres& dominus, atque opifex omnium . Vide citatum Psalmi locum. PER QUEM PECi TET sAECULA . Hoc ad divinitatem pertinet ἰ nam Pater per aeternam generatio nem communieavit filio Omnipotentiam , ut eiusdem existens virtutis conderet res omnes. Non ergo Pater creavit mundum
rim ut Paulus docet Hebraeos utramqu4
Christi naturam. U. 3. QUI CUM sIT spLENDOR . Utraadius a sole , lumen de lumine rei centia gloriae Patris , designant haec mois dum aeternae illius communitationis , sine labore, aut passione, pari, & cum aequali duratione , productione naturali , non libera . Male Beza haec de Christo homine
χαραην ἰν, quasi exsculpta imago & expres.la . Filius eraci est imago non ficta aut adumbrata, sed viva & ad vivum expressa. Subsanna, Graece, μοτώεως . Hieroinnymus ad Damasum Epist. LvII. i terpretatur, & essentiam. Sane esse imaginem Patris ait Paulus e sed an imago essentiae , an personae Patris priorem mmdum probasse putatur Hieronymus , non
distinguens σωι αν & ἰπος- . Hoc tamen
tectius reiicitur ex Basilio, Chrysostoma ,& aliis, qui accipiunt pro subsistentia . Itaque Filius non habet imaginem aut figuram essentiae Patris , sed identita.
tem, subsistit tamen Filius sinulis Patri ,
ut dixi Lib. IX. quaest. xl x. in fine. Ita. que quatenus Filius a Patre communieaute essentiam per generationem producitur, est realiter ab eo diversus , se ut imago diversa realiter est a suo prototypo . Habens autem eandem cum Patre essentiam
est illi persimilis , Patrem perfecte reprae sentans stat etiam similitudo ex vi proincessionis: non sie est de Spiritu sancto . Itaque totus filius seu Verbum habens illa duo ad imaginem requisita , est peris et a , & per generationem expressa Patris imagor nec sola filii essentia est imago ,
utpote quae per generationem non est ex presse producta , aut diversa . Utrumque ergo confert ad imaginis constitutionem .
PORTANSQUE OMNIA . Omnia conservanx
potenti suo nutu & imperio solo. En uti omnia pendeant ab eo , & simul late patentem providentiam . Vide Isaiam , cap.
xL. vers. 12. PURGATIONEM PECCATO.
RUM. In hoc redit ad humanam natura me Christus enim ut homo operatus est redemptionem nostram, & remissionem soli. dam omnium peceatorum , dum abunde satisfecit divinae iustitiae. τε, FACIENS SP. DET . . Hoc est , postquam seia Fer filium , ut per instrumentum . En ite. 'cit moriens remissionem peccatorum , se
172쪽
det a dextiis. Hoe designat Aoristus Graecus , licet soleat noster interpres vertere per presens participium. Vis 4. TANTO MELiOR . Semper Christus suit melior Angelis, nec umquam minor a momento conceptionis ἔ in quo ererat Erasmus. Nunc vero ut sedet a dexteris , etiam ut homo factus est excelsior Angelis. Sedens a dextris is Symbolicum hoc est, explicans summum Christi hono. rem , & locum excellentissimum . Dices , an non hanc dignitatem habet ab instanti conceptionis ρ Hoc quidem ratione unionis hypostati eae conveniebat e unde etiam
anima revera erat beata e tamen post re.
surrectionem aliquid speciale est : & facta est accessio , saltem ratione corporis e &sic post ascensionem humanitas Christi peculiari modo elevata dieitur in symbolo
collocata ad dexteram Patris. HEREDiTA-vIT. Christus est filius Dei naturalis, ut suo loco demonstrant Theologi ; non vero adoptivus; & proinde qua homo per unionem hypostati eam factus filius, evasit he
V. 3. CUI ENIM Dixi T . Sistens Paulus in probatione divinitatis Christi docet hie Christum multis aliis titulis esse meliorem Aneelix . Locus quo id probat , est ex Psalmo secundo , de euius sensu dixi ibidem, ut nihil supersit addendum. Psalmus ille ad litteram est de Christo . Secundus hie loeus citatus est , Eoo ERO iLLI, II. Reg. v H. I . sunt verba de Salomone ad ad litteram sed , ut ibidem monui sunt etiam de Christo . ouod vero de Christoloeus intelligatur , saltem allegorice , nemo negat. Et ex hoe sensu petitum Apostoli argumentum, est sumetens, & validum :nam non citatur in sensu litterati, quippe
qui mani seste est de Salomone . Cum erg hoc citet Paulus iuxta Iensum mysticum ad divinitatem Christi probandam , nemo imo potest negare . quia ex intentione Spiritus Sancti lateat etiam hie sensus sub his
verbis. V. o. ET CUM ITaχυM . Intelligi potest Christus in mundum introductus , primo quidem per incarnationem ; iterum vero & secundo per resurrectionem alae n. surus comitantibus Angelis . Ad hane disgnitatem Christi supra Angelos demonisltrandam, citat Psal. xcvr. 7. Adorate eum omnes Angeli eius : ubi iubentur Angeli adorare Cnristum . Ex quo loeo probavi ibidem demonsitari divinitatem Christi. V. 7. 8. &9. ET AD ANGELos . Locus est citatus ex Psalmo Cur . vers. ius sensum ibidem exposui . AD FILIUM RU TEM . Componit cum Angelis filium ἰ &ex verbis Psalmi xx lv. 7. probat excellemtiam Christi; ubi ostendi colligi eius dei
V. Io. ET, TU IN PRINelpIci. Haec quae sequuntur usque ad versum I 3. sumpta lunt ex Psalmo cr. 25. 27. & 28. quibus t eis probat Apostolus institutum suum , uti iam ostensum est vers. 6. &7. Et ne actum agam, non haereo in citatis hie locis explicandis. Revolve paginam ,& ad me nistem Pauli singula reperies explieata . His adde quod citatur hie vers. r I. ex Psalmo C x. t. ubi divinitatem Chiisti probari apparuit. V. 4. NONNE OMNEs. Interrogatio haee
est amrmatio: & eollicit Angelos administratorios spiritus subservire Christo . Ceterum de Angelorum ministerio , qui , dc quo mittantur , suo loco Theologi.αιθ. Sae Om. XXVI l.
173쪽
cum Augelidorum praeceptorum transgressio dignam acceperit ultisnem , milito magis ea sequetur transgrestores pr.eceptorum Chrsi: qui per susceptam LM.manitatem erucem minoratus es ab Angelis , O ex eo factus auctior sa- Iutis in ipsi im credentium. I. Ropterea abundantius oportet observare nos ea quae auis
'i' divinius, ne sorte peressu amus. 2. Si enim qui per An- gelos uictus est serino, fastus est firmus, de omnis prae- varicatio & inobedientia accepit iustam mercedis retribu
et tionem: 3. quomodo nos effugiemus , si tantam neglexerimus salutem λ quae cum initium accepisset enarra ri per Dominum, ab eis, qui audierunt , in nos conafrmata est, A. sa) contestante Deo signis & portentis, & variis virtutibus,& Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem. 5. Non enim Angelis subiecit Deus orbem terrae suturum , de quo loquimur. 6. Testatus est autem in quodam loco quis, dicens: b) Quid est homo quod memor es eius, aut filius hominis quoniam vistas eum t 7. Minuisti eum pauislominus ab Angelis: gloria Se honore coronasti eum: & constituisti eum sit. per opera manuum tuarum. 8. se Omnia subiecisti sub pedibus eius . In eo enim quod omnia ei subiecit. nihil dimisit non subie tum ei. Nunc autem necdum videmus omnia subiecta ei. q. d) Eum autem , qui modico quam Angeli minoratus est , videmus Iesu in , propter passionem mortis , gloria Sc honore coronatum: ut gratia Dei, pro omnibus gustaret mortem. IO. Decebat enim eum , propter quem omnia , & per quem omnia , qui multos filios in gloriam adduxerat , auctorem salutis eorum per passionem consummare . II. Qui enim sancti scat, & qui san Elificantur , ex uno omisnes. Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicense I 2. e) Nuntiatio nomen tuum fratribus meis : in medio Ecclesiae laudabo te .
I 3. Et iterum, f) Eso ero fidens in eum: Et iterum : sa) Ecce ego , dc pueri mei, quos dedit mihi Deus . I . Quia erso pueri communicaverunt carni Jc sanguini , Ac ipse similiter participavit eisdem : sh) ut per
mortem destrueret eum , qui habebat mortis imperium , id est, diabolum rIs. Sc liberaret cos , qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituli. I 5. Nusquam enim Angelos apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit. I . Unde debuit per omnia fratribus similari , ut misericors feret, bc fidelis ponti lex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi. I 8. In eo enim, in quo passus est ipse dc ientatus, potens est & eis, qui tentantur, auxiliari.
174쪽
ROMANAE CORRECTIONES. in pluralem aecepissem.
Vers Io. Per passionem consummare . Nec
g. g. Que eum initium aecepisset . Nume- hie mutandum est activum eoosumma retus singularis accepisses non ela mutandas in Passivum consummari.
G A G N AE I. suapte virtute ederent, sed Deo pro sua
voluntate haec in illis ob e. angelii test i Vers. r. T RopTEREA ABUNDANTius; idimonium operante. Quod autem ait, IN L est, quum ergo per proprium Nos, non est exilli mandus de se Paulus in- filium loquutus sit nobis Deus, tanto abun- telligere, sed in persona sua de illis loquidam ius, id est praestantius ac maiori ob- tur ut quum de iis qui tempore iudicii vi-
servatione observare nos oportet que ablui erunt o Dicit deinde nos qui vivimus reo audivimus; quanto prael antior eit evan- ego vero puto quum ait, ab iis qui au- gelici verbi admini. ter Chri ilus, quam vel4dierunt in nos confirmata est, vo in nos , prophetae, vel angeli legiς adminii iratores .l& Graecum a 'ς ωας, sumi pro eo quod NE FORTE PER EF p LUAM Us ; Graece. παραρ adicimus, usque ad nostram aetate rir, usque
ρ νωμεν; id est, inquit Chrysoli. pereamus .fad hoc tempus, sicut frequens est Graecis Graeca scholia , ne a redho ac via salutis δε ε . , pro usque ad meam aetatem. Sen- excidamus, ad verbum significat, ne per-lius ergo est, quod salus nostra primum abii ramus, id est morte praeterfluentis aquaelipso Domino praedicata est , deinde ab iis dilabamur , ac prorsum pereamus . Aut qui praedicantem illum audierant in nos, id forte allusit ad metaphoram perfluentis char-iest usque ad nos & nostram hanc aetatemtae , qum receptos characteres minus reti-lsignis confirmata & portentis. Is mihi vi. net, sed diffundit, ita ut e nescant, quod detur sensus commodior propter eos qui di- eontingit minus attenti; animis, qui susce- cunt hanc epiliolam non esse Pauli , quod ptam doctrinam non retinent , sed itati macontra quam ad Galatas dicat dochri nam in ventos abire sinunt, & praeterfluere. evangelicam in se ab Apollolis confirma. V. a SI ENlM, &c. Si lex ministratastam: qui tamen non est sensus Pauli. per angelos , id est caelestes illos spiritus V. 3- NON ENiM AKox Lis, &c. Hunc ut Moysen , vel quodcumque aliud man-llocum Graeci reserunt ad praecedens caput . datum per angelos nominibus divulgatum , prolequrtur enim his verbis excellentiam trax ac stabile permansit, eiusque praeva-lChribi, supra Angelos. de quo quum dixi iaricatores, prout erant demeriti , Dei iudi .lset, quum introduxit in orbem terrae , & al-cium M vindictam effugere non potuerunt ;llegasset illud , Dilio Domine terram fus- quomodo nos ei gimus , si tantam negle. i. r. li, subdit, non enim Angitis sUB ECIT Terimus salutem λ scilicet evangelicam do-l DEes ORBEM TERRAE pu TURUM, id ei tetrinam, quae nobis salutem adsert. Et ne caelum suturum novum & terram novam VeXcusare possent, nequaquam illam esse si-svel orbem te rae futurum, regnum Christibi iurulenter traditam, subdit di spirituale dicere possumus, quod tale in f ῖ- QUAE DIU I , &z. quam quum ommum resurrectione suturum est, de quo prior ipse praedica set Dominus, ex ore il- videtur Esa. dicere ix. cap. Princeps paci νhas excipientes discipuli , ad nos deriva- 'pater futurι saeculi. y Ri r eam divinis signis & portentis ae V. α & 7o TEsTATus EST AUTEM Mui tutibus confirmantes, id est miraculis & Davidis testimonio probat orbem terraru Mipt itus sancti distributionibuς , hoe est Chri ista non Angelis subiectum. QUID L τ versis donis & gratiis, quae enumerantur noxio , id est quam vilis & abiecta res L 34 Cor. X u. non auod huiusmodi s na eli, QUOD MEMOR Es Elus, id cist qu a
175쪽
eius meminisse dignaris ρ AUT FI Llus Ho. Mi Mis , id est quivis & abiectus homo , Qui A EUM v I slTΛsὶ Filius autem hominis, Hebraeis dicitur quivis e plebe & abiectus homo , atque ita se Christus ubique
voeat humilitatis gratia , non ostentans quam communem cum patre habebat Dei aequalitatem , sed hominem tantum atque ex abiectissimis unum se faciens. Sic Ereis hiel ne magnitudine revelationum e. tollatur, filius hominis, ubique appellatur , id est vilis & abietius, ut suae, id est humanae conditionis memor, non insolescat ob revelationes . Hune autem locum mystice
ad Christum Paulus transtulit, & tunc admirative legendus est: Quid es homo; id
est, quam magna res est, quod eius tu memor es' aut filius hominιs, id est Chri- 1lus ; quia tu eum visitas i quando eum abiectum & velut leprosum habitum, visitas , gloriaque & honore coronas P MI Nutis
GELIs, sive ut alii legunt, a Deo. Nam Hvm hebraea vox Deum & Angelos significat . Imminutus est autem Christus paulominus, Graec. βραχύπι , id est modico ac brevi tempore ab angelis, quia immoriales illi sunt e Chri lius mortalis ae moris tuus , sed βραχυ-ι, id est brevi tempore scilicet triduo : eum autem locum , minuμ si eum paulominus ab augelis, &c. adduxit Paul. ut inquit Photius , nou ut eum smpliciter minorem ostendat esse angelis , quem proculdubio superiorem facit, sed quasi volens diluere quod sibi ex hoe loco obii ei posset , Christum minorem esse angelis: qui non plane minor, sed paulo mitior brevissima scilicet, ac triduana morte , &haee illi temporaria imminutio cessit ad gloriam: cuius praemium sequitur , GLORIA ET HONORE CORON STI EUM. Nam gloria immortalitatis & reliquis dotibus in resurrectione affethum est ipsius corpus e inalsumptione autem honore coronatus est totus homo, super omnes caelos. & angelos assumptus. OMNIA inquit, sUBIECIsTI sun PEDinus Elus, id est eius humanitati subiecta omnia see illi, quod licet nondum peractum est , suturum est tamen in aliis . - V. 8. IN EO ENlM . Quod dicit omnia , nihil dimisit ei non subiectum : praeter eum tamen qui subiecit sibi omnia , se ilicet Deum, ut primae Cor. xv. au i hoc auo tem dicit propter angelos, ut ipsos Christo homini subditos ostendat . NECDUM AUTEM , inquit , OMNIA su BIECTA sunt EI , non repugnat hoc ei quod ante dixit, omnia subiecθιι sub pedibus eius, nam defututo Christi post resurrectionem generali imperio propheta loquebatur propter rei certitudinem quod futurum erat, praeteri loenuntians o sed τὰ omnia quidam de omnibus electis tantum intelligunt, quia nondum sunt omnes subiecti ; necdum enim omnes Chrillum agnoscunt, quem in is dicio sunt agnituri . Potes etiam generaliter intelligere , quod non nunc omnia lunt lubieeta, quia & daemones seducendo electos , & perversi bonos, nunc Christo repugnant e post iudicium autem Omnia erunt illi subiecta , quia boni parebunt in am re , mali in tremore o neque enim iam bonos aut perversi aut daemones seducent. V. 9. EUM AUTEM QUI , id est, Iesum autem paululum ab angelis imminutum videmus propter passionem, id eli per passo. nem mortis gloria & hanote coronatum .
Mihi enim videtur hoc loco δε a pro presumi, de mortis referri posse non ad pa sonem, sed ad τὸ gloria propter sequentem
locum, ut pro omnibus gustaret mortem .
Atque ita hie esset sensus t Iesum autem paululum , scilicet triduana morte ab angelis imminutum , videmus vel propter passionem mortis gloria & honore coronatum, id est in crucem sublevatum & ex aliata tum , ut illic pro omnibus , scilicet redimendis GusTARET MORTEM , hoe est mortem pateretur sed non diuturna me hoe enim importat verbum gustus ἰ quod enim gloriam dc honorem non resurgentis Chii ui dotes , & gloriosam in caelum assumptionem, sed ignomini Osam mortem, pudendam crucem interpretor , eum Graecis iacio qui gloriam & honorem erucem interpretantur hoc modo : Δοζη m ἡ ι --
id est gloria & honote coronatum e glis tiam & honorem crucem appellat. Neque enim tam gloriosum tantaeque maiestatis suit Deum caelos , terram & hominem ac supernas illas condidisse angelorum virtutes , quam quod nostra gratia cruci dignatus est astisi. Bene autem ait UT GRAT FA.
176쪽
C A PDar, id est ob gratuitam Dei in nos be
nevolentiam gustaret mortem, non noliris meritis. Hic autem velut correct: One quadam Paulus utitur: quum enim dixi lset ex
Psalm. Christum angelis paulo minorem effectum , ostendit illam imminutionem ul-que adeo proprie imminutionem dici non debere, ut illi accelsio etiam honoris Scgloriae fieret; pro eo vero quod hoc loco Graeci 5c Latini habent, ut Dratia Dri pro
omnibus I taret mortem , beatus Fulgentius ad Thrasi mundum regem epist. Is i. legit Pro gratia Dei, ut sine Deo guilaret mo tem: atque ita pro χαριτι , quod interpres legit , habebat , id est
Deo et atque ex hoc loco probat Fulgentius deitatem passionis expertem suillis.
λειωσαι, id est conveniebat enim illi, scilicet patri , propter quem omnia Sc per quem omnia , eum scilicet Chri ilum qui multos filios in gloriam adduxerat , ut pinte salutis illorum auctor, per passiones dea isti mones consummare . Consummare auis rem hic sumitur pro perfecte gloriosum reddere , dum scilicet ex summa ignominia passionis ad summam resurrectionis Aeascensionis gloriam pervenit. Secundum interpretem sensus est , decebat Christum propter quem , Si per quem omnia qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum , consummari , id ei persectum fieri et atque ita legit νιλ θε, id est, decebat eum consummari , pro quo alii, consummare. Mihi etiam videtur νελεωσαι sumi posse pro sacrificare& machare in sacrificium, unde & τιλμας sacrificia vocant: sic τελειοῦσθς , pro quo interpres vertit, consummari , fgnificaret offerri in sacrificium: & hoc modo sensus esset , decebat eum propter quem Omnia ,&e. per passionem offerri Deo Patri pro nobis in sacrifieium : sic Hebr. v. Et conis summatus fasitis es omnιbus causa salutιs
terna i pro consummatus, Gr est τέλει , quod mihi videtur aptius eo loco veristi posse , immolatus. V. II. QUI EN M 2ANCTIFICAT, &e. Non admodum apparet quo reseratur illud e-ivim, A plerumque Paulus γὰρ pro δι', id
est enim pro autem sumit, nisi reseramus ad id quod paulo ante praecessit, ut erat 1 aDei pro omnibus gusaret mortem. Qui innim , id est nam dc Chmius qui nos la ctificat, de nos qui ab eo sanctificamur ,
ex uno omnes, scilicet Deo Patre sumus, omnes eius filii: Sc ideo oporte dat Chri-llum pro omnibus guttare mort m , qui omnes a Deo sumus, sed ille aliter , nos aliter: ille natura, nos creatione dc gratia , Sc adoptione o vel lauellige quod de sanctificator Christus, & nos ab eo sanm-ficati, secundum carnem ex uno di eodem parente Adamo sumus , adeoque diuidem iuxta corpus & animam natutae . Itaque
quum dixisset, Quod decens erat pastione Christum consummari, ne dubitares polle pati qui Deus erat , subdidit : Qua enim hancti icaι, Zcc. id e i, Chri ilus enim faπ-ctificator, de nos sanctificati ab eodem A
damo parente sumus , ergo eandem Invicem habentes naturam , quapropter Zc ille licut Si nos , morti temporali obnoxius . Quod autem cum Christo licet alia rati ne Deum Patrem communem habeamus , sive quod eodem parente Adamo orti eandem Christus Ze nos naturam habeamus , probat ex Psal. verbis in quibus non confunditur , id est erubescit nos vocare fratres. Locus autem quo ait, Ego e o eo fidens in eum, et ii non plane fratres nos illi esse mam sellat, olfendit tamen eiusdemel e nobiscum iuxta humanitatem naturae rquod a sui similibus hominibus derelictus ,
omnem in Deum confidentiam ponat et quod de locus sequens aperit. V a 3. I 4. 8c 3. ET i TERUM, ECCE, 3ce. Hic locus ex Ela. v m. cap. sumitur,
ubi pueri ad litteram intelliguntur prophetae, ic filii prophetarum; quem tamen im cum etiam de Chri ilo intelligi , asserente
Paulo dubitare non oportet . Pueri autem
hi sunt Apostoli Ze discipuli Christi . Ex hoc autem loco nihil aliud probate Pa lus inten ait, nisi quod & nos de Christus
unius secundum humanitatem naturae s mus. Hoc enim indicat pronomen mei esuos enim vocat, id est ei uidem eum illo naturae. Quia ergo pueri quos suos v
Gui Ni, id est veram earnem 5e sanguinem , hoe est animam habuerint hic enim salse, guinis pro anima ita fle Christus PARTI cIPAvιT EIsDEM , id est veram cum uisi
177쪽
lis carnem habuit ,' utpote ex eodem p irente ortus: sensus ergo est; quod si pu iri, quos naturae communione tuos vocat ,
Communicaverunt earni & sanguini, id est corpore & anima eonstiterunt, similiter Aipse. Quid autem opus suit eam illum habere ρ ut per mortem quam non nili homo iactus pati poterat , destrueret eum ,
id est diabolum , qui mortis habebat imperium , id est qui invecta per peccatum
mortem , tyrannum agebat. Sicut ergo per Adae mortem , imperium diabolus ulurpaverat in nos, sie per secundi Adae mortem destructum iri diabolum oportebat a Chri
RANT fER vi TUTI, id est eos qui non habentes spem remissionis peccatorum nimium horrebant mortem , atque in eo timore per totam vitam obnoxii erant servituti,
id est instar servorum erant, quibus iugis incumbit timor dominorum et ut ergo nos& ab hae servitute, & ab hoe timore mortis Christus liberaret , humanitatem no stram assumpst , in qua per mortem diabolum, & eius imperium enervaret . V. 1 6. NUSQUAM ENiM , &c. Probathis verbis Paulus , quod corpus I annmam Christi assum perit , quia nusquam angelos apprehendit, ubi apprehendit prae
sed semen Abrahae, id est Abrahae filios.
Quidam interpretantur applehendere , prolabantes angelos reducere, quod non secit; bene autem periclitantem hominem reduxit, & apprehendit. Et bene ait inp-prehendit, ut pote reluctantem & sagien
Q 17. UNDE DEsui T, te, id est, quum illi visum sit hominem assumere, par erat etiam , ut omnes illius infirmitates peccatum non importantes assumeret: ne misericors fieret & fidelis pontifex , id. est ut misereri disceret , intellecta per x sumptionem illius hominis miseria , & fieret fidelis ponti sex ad Deum , vel ut Graeci
habent, . τα προς νον id est in his quae ad Deum pertinent, UT REPROPIT lARET DELICTA POPULI, id est ad impetrandam delictorum veniam . Est enim Pontificisoificium reconciliare Deo populum p & ideo quo sacilius id saeeret, docuit eum similem nostri fieri& pares nobi cum ser- inrumltates 2 in eo enim in quo passus est & tentatu , potens est eis qui tentantur auxiliari , easdem ipse tentatione ς α
a Deo per Filium revelata . PER EFFLUAin Mus, id est pereamus , seu excidamus, ut solet quod effluit. Syr. eadamus . V. 2. FiRMus, id est tantam obtinuit auctoritatem . PRAE WAR CATIo . Graec.
transgressio. MERCEDis, id est quam me.
V. 3. EFFUGIEMus , scilicet punitionem. INITIUM, &e. quasi dicat, Primum. est et per Christum praedicata. IN Nos, scilicet Chiillianos. Co NpiRMATA EsT , id est firmiter tradita . Audierat quidem a Christo Paulus, sed & ab Apostolis etiam oAdde quod de aliis loquitur in persona sua,. ut proxime indieavi V. 4. PORTENTra , id est prodigiis. Uiα- Turi Bus . Tribus sis Ivocibus solet Seriptura Omnia miraculorum genera' significare. SPIRI Tus, &c. pro donorum Spiritus sancti. V. 3. NON ENiis, &e. Redir ad superiorem disputationem . ORBEM TERRAE ,.
id est mundum. FuTURUM , scilicet post
iudicium: tunc enim omnia plene Christo subiecta erunt, ut insta dicitur. DE QUO, scilicet orbe ia LoQui Mua,. id est disputationem instituimus. V. 6. Quis; pro, quidam . . V. 7. PAULO Mi NU , id est aliquantum,. scili: et inferior est i natura humana etiam in Christo, Angelica, quod ad ipsam naturam pertinet. ΑΒ , id est prae V. 9. GRATIA , id est per gratiam . . Iungendum autem cum passionem ; quasi dicat , Quam sustinuit pro salute hominum. GUsTκRET, id .eil sentiret , seu pa.
V Io. ADDux ERAT pro , adducturux esset. CoΝsu M WARE, id est fieri persecte, vel vitam finire. V. Ir. UNO, scilicet Deo auctore , seu Patre ; quasi dicat , Dedit Deus Filium. suum unigenitum pro filiis adoptivis .. OMNES scilicet velut fratres . CONFUNDITUR , iaest erubescit. V. 33, EGO ERO, &c. sunt haee verba.
178쪽
I a. vHI. secundum LXX. ubi nos legimus, Prasiolabor eum; sequiturque statim, Ecce ego, Sce. ita Que eodem pertinet utraque haec sententia, qua de se Christus loquitur ut homo est.
R. I . Pu Ελi, id est filii, seu servi .
COMMUNI exv ERUNT, &c. id est homines erant carnis participes . PARTIC, PRvIT , die. id est habuit etiam carnem & san. guinem, scilieet factus est. homo . MOR. Tis, scilicet ob peecatum quod induxit, ex quo mors, vel mortis peccati , quod ho-ixin bus persuadebat V. II. OB Nox ir, &e. quasi dicat, Vivebant vitam servilem , horrentes semper mortem , a qua servitute liberati promissa
V. I 6 NUs. AM, id est nullo modo,
seu numquam . Gra c. non . ANGELos . 3ce,
id est non Angelicam naturam assumpsit, sed humanam V. II. PER OMNra, scilicet ad naturam humanam pertinentia , adeoque pati humanas infirmitates. Mis E Ricons, scilicet etiam per experientiam dolorum. ADῆ pro, apud. REPRopi TiARET, id est expiaret.
V. S. IN Eo, id est per id ; vel quali dicat, In iis rebus. I xNTATus , id etiexpertus mala nostra . POTENs, id est aptus, seu promptus; vel quasi dicat, Certe potest in rebus quas expertus est opem se se suis.
I quasi dicat, si Deus per Fi.
lium est locutus , mulio magis debemus observare quae dixit . NE FORTE PER EFFLUAM Us, id est instar vasis eonfracti decidat verbum: oportet enim illud retine re, & fecundum illud operari. V. a. Si EΝlM QUI PER ANGELos DICTUs Es T sERMO. id est lex lata per Angelos, non ἰviolabatur . impune Qui no-Vam legem abiecerit, maiores poenas da bit . Si neglexerimus salutem , V. 3. QUAE .... AB EIs , QUI AUDIERUNT, N Nos CONFIRMATA EsT , id est nos homines confirmata est ἔ aut tu nos, id est tempore nostro salus & redemptio Confirmata variis miraculis . Non enim Paulus de se loquitur, qui ad Galat. i. di- ait, non ab hominibus, neque per homi-
nem Apostolum esse . Male ergo quidam ex hoc loco eontendunt, hanc Epistolam Pauli non esse.
V. 4. ET SpIRITUI SANCTI DII TR in V.
Tio Ninus , id est donis linguarum di Prophetiae. V. I. NON 'ENrM ANGELIS . Revertitur
ad id quod primo cap. dixerat , Christum
maiorem esse Angelis. SUBIECIT DE Us. Vox Deus Graece deest & Syr. I Cotili. se ilicet orbem. V. 6. QUID EsT HOMO . Psal. vm. I. quam pulchra paronomalia seu antithesis his verbis contineatur, dictum est. In quo sane agitur de hominis exeellentia & dominio, quod habet in res alias . Paulus autem id ad Christum resert , cum Scriptura divina secunda mysteti is es sini ficationibus sit.
V. 7. MINUtsTI EUM . Secundum humanam naturam Christus minor est Rngelis. Omnia Iubiecisi ei.
V. 8. NECDUM vIDEM UI OMNIA SUB
IECTA EI. Occurrit tacitae obtellioni , &sane daemones & pravi homines Christo repugnant . Quia ergo
V. 9. GLORIA ET HONORE CORONATUM
videmus; quasi dicat, Et si Christo quidam
rehellant , ipse tamen per mortem regni gloriam consecutus. UT cRATIA DEI NO- bis concessa, & propter nos moreretur .
Vigil. Lib. II. contra Eutychem, & Fulgentius Lib. III. ad Trasmundum legunt, pro grati' Dei , sine Deo , nempe pro λάμνι Θεοῦ Gra c. legerunt λωρίς Oiu, unde Christum quoad divinam naturam non esse passum docent. Uerum eius lectionis
vestigium non extat. PRO OMNI Bus moinreretur. Decebat enim eum V. Io. PER P Assio NEM CONSUMMARE.
Gotth. eonfiammnri: sed perinde est . Deiscebat ergo ut Christum Deus perficeret in redemptionis officio. Ante mortem non eis erat perfecte redemptor. V. II. Ex uvo o MNEs sumus. Christusti nos, scilicet Deo , omnes sumus fratres e ideo decebat ut pro suis fratribus Christus pateretur. Aut ex uno, scilicet Adamo, eodem sensu . V. 13. EGO Fno F DENs IN EUM . Ex hoe probat Chri 'um esse hominem , ut n2s, atque adeo fratrem, quando eget auxilios Dei. Aut David de se Ioquatur, fidere in Christo , quia frater est . ECCE EGO
179쪽
1 6 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
Eoo. ET pu ERI MEI, id est filii , ergo NARRARI PER DOMiuuM, id est eum priis
eiusdem naturae. Isa. v HI. I 8. per ea vem mum esset per Christum praedicata, & ho.
ba filios Prophetarum intelligit, Paulus adiminibus explicata, & proposita . Aa Eis Christum iraducit. QUI AUDlERUNT, scilicet Apostolis . Iub . I . Pu ERI COMMUNtCAvERUNT CAR- Nos, id est usque ad nostra haec tempora. Ni ET t ANGUINI ; id est sunt ei uidem na- R. q. CONTEsTANTE DEO , id est Deo turae eum Christo ipsorum patre. UT pER testimonium praebente veritati Evangelii cMO TEM; quas dicat, Factus est homo, VIR Tu TIB Us : miraculis. ET SpIRiTus saruut mori posset, & per mortem diabolumaCTr DisTRIBUTIONinus, id est donis linis vi eret . suarum prophetiae, & aliis, quae Spiritus V. r6. NusQUAM ENIM ANGELos AP-lianctus cuique distribuit secundum suam pREMENDIT, id est redemit , Ileravit,' aut voluntatem. verius, non sumpsit naturam Angelicam , V. S. NON ENIM ANGELis sua IEciTut esset stater Angelorum; sed hum unam .lDEUs, &e. Non enim Angelis mundum SEn sv MEM ABRAMAE. braham pro ho- illum, ac saeculum suturum, de quo loquiis mine sumitur promiscue o se Τheodoretus mur, voluit esse subiectum , sed ipsi ura hic innuit, Rachel etiam Matth. it. i8. Christo, qui ab Isaia Pater futuri laeuli pro qualibet muliere, Aaron pro Pontifice nuncupatur. Sermo igitur de orbe futuro Psal. cxxxii. Sicut unguentiam in eapste , Nil resurrectionem , & iudicium generale. quod descendit in barbam, barbam Aaran. quem Deus Pater in suo decreto, & prae Cantap Lib. II. cap. r. idem etiam de destinatione subiecit, & a itu te ipsa subitis Ierusalem & Bablone ait sumi pro ei vita. ciet Christo in fine mundi ; tunc enim te in genere. Verum sigillatim Abraham Christus victis plane omnibus suis hostibus, nominat , propter promissionem illi sa- plenissimo triumpho, imperio, Se domictam . nio, cum suis sanctis in hoc orbe regna-V. I 8. PorgNs psT, id est proclivis au-lbit. DE o LO UIMUR: de quo locutus xiliari amictis , Ambrosius Lib. III. delfuerat capite praecedenti vers. la. cum ait Fide, cap. v. aliter fidem huius capitis an ex Psalmo : Et vetur amictum malabia
sert. δέ sequentis initium. eos, &c. V. 6. Quis; quasi dicat, Ille quem n
MENOCHII. stis, & quotidie legitis, S teritis, se ilicet
ns. r. Α Bunn AN Tius , id est dili- i Usi id est, ut tu Domine sius reeordatio genii ut, & studiosius. Os- digneris , & ita recordari , ut etiam illum
SERUARE: προσι - , attendere. mentemdextollere digneris per humanitatis assum adiicere, & applicare . EA QUAE Aunt-lptionem a verbo. FILI Us HOMINis , id est vi Mus : quae a Christo Domino traditashomo . QUONIAM visi TAI EUM: tam st sunt'. NE FORTE PER EppLUAM Us r μήποτε diose, ac tanta providentia prosequeris. παρὰpρva νειν, ne sorte simus ad instar va V. 7. MINUIsTI EUM PAULO MINus Aa sis multas rimas habentis, ex quo omnis ANGFLis: νι , paulo minus, in Graeco est
aqua diffluit, id est ne omnia quae audivi- , quod reserri potest ad rem ἱ qua mus excidant e memoria, si dicat, paulum quid, & ad tempus, ueV. 2. Qui PER ANGELos Dic Tus EsTlidem sit quod pauli per e si reseratur adsERMO; id est, lex quae data est per An- tempus dieit Christum brevi temporis spa-
gelos , Ex Od. xix. & xx. FacTus EsT pla- tio minorem fuisse Angelis, tantisper se i-MUse sanciente Deo legem suam punitio-llicet quamdiu mortale corpus habuit, cum ne praevaricatorum . I UsTAM NER cxDisaenim iam inde ab initio sui conceptos quci RETRIBUTIONEM : condignam peccatis poe. Dei filius erat, ei deberetur gloria beat
nam . rum , tantisper tamen , ut pro lalute non 3. Q Mono Nos EFFUGIEMus : Me-lstra pati posset, quoad corpus caruit , &nas. TANTAM fALUTEM : tam eximiumlin hoe minor fuit Angelis. Si vero rese-
beneficium salutis a Christo allatum. Qua τ;dratur ad rem, id est ad dignitatem, quod scilicet salus, id est annunciatio salutaris sere Latina verba sonant, hac tantum re Evangelii. CUM i NITIUM AcCEpissET E. minor erat Angelis, quod pati , & mori
180쪽
poterat; qua si dieat, Longe eum Angelis luperiorem eontii tu illi, ted in re parua eis minor fuit, quod eorpus illi dedi lii morta.
is, & pallioni obnoxium . GLORIA , ET HONORE CORONAs I EUM. Gloria , ut eius nomen ubique praedicetur; honore , ut eum omnes adorent. CORONAsTI EUM recte dicit mronasti, quoniam haec duo passione sua Christus meruit, itaque illis eo. ronatus esti, quod leg: time certasset , &eorona dignus esset. ET coNSTITUlsTl EUM
sup ER OPERA MANUUM TUARUM in extu.
listi eum ad te, & super omnes caelos, di super omnes Angelos & dexteram tuam colloeasti .
F. 8. OMNIA sua IECISTl sUB PEDIBUS vius, id est omnibus creaturis praesectiti . NUNC AUTEM NECDUM FIDEM Us o MNIA SUBIECTA Ei . Poterant dicere Hebraei: Quomodo omnia subiecta sunt Christo, cum Christiani a suis hostibus multa
mala patiantur ρ Huie tacitae obied ioni respondet Apostolus nondum advenisse tem pus, quo prophetia omnino expleatur, ex. plendam tamen esse in fine saeculi. V. P. EUM AUTIM QUI MODico, &c. Clarius versiculi huius verba hoc pacto ordinabuntur : Mum a tem illum videmus. gloria , o honore coronatum , qui modico
id est paulo minus quam Angeli, minoratus es propter lassionem mortis , ut pratia Dei pro omnιbus gustaret mortem .
Sensus autem est; quasi dicat r Nondum quidem Christo subiecta sunt omnia , athoe vobis dicere possum , dum tempus advenit integrae subiect ionis, illum ipsum Iesum , in quem Iudaei usque ad mortem
crucis saevierunt, gloria, & honore a Patre iam esse coronatum . PROPTER PAs-sIONEM MORTis: ut aptus elset ad subeundam mortem. UT ORATI A DEt PRO OMMBUS GUsTARET MORTEM, id est ut pererat uitam Dei Patris bonitatem , seu boneficentiam , qua ille genus humanum dilexit , mortem pro omnibus gustaret.
V. IO. DECEBAT ENlM EUM PROPTER
QUEM ; id est , decebat Deum Patrem
Christum passioni tradere . Deus enim Pa. ter est is propter quem , & per quem sunt omnia. F Lios. id est iustos, & sanctos. ADDUIER AT , id est adducere decreverat, &pra destinaverat. Adduxerat non actu , & re ipsa. sed in aeterno suo decreto & praedestina.
Pro axctorem in Graeco est αρχος, , id est pr. n. cipem, & ducem p sensus est e Dece hae Deum Patrem , qui multos homines per Christum decreverat adducere ad caelestem suam gloriam, ut Christum ipsum , quasi auctorem , & ducem omnium passione ,&morte consummarct . CONSUMMARE : --λειωσαι , Perse tum facere , ut vertit Sy
rus , ut haec persectio opponatur , & rerpend3tur quasi praemium Chri iti minutio. ni, de qua dixit, onuisi eum paulo mι-nus ab Angelis. Consummare ergo idem est . quod gloria, & honore coronare. V. II. QUI ENIM OANC Tisi CAT, id est Christus . ET QUt saNCTiFICANTUR , scilicet homines. Ex UNO OMNEs . Omnes enim ex uno principio, vel ex uno Adamo habent originem ; id .est , Christus quoad humaestatem eiusdem est naturae cum ceteris hominibus. Probat his verbis Apostolus id quod dixerat , nimirum deeuisse Christum pati, & per pallionem consumin mari . Ratio autem Ita formari potest . Decet Pontificem , qui sanctificat . qualis est Christus, Sc eos qui sanitificantur ab eo, esse ex uno omnes, id est esse eius. dem naturae omnes o atqui homines qui sanctificantur sunt naturae passibilis, multaque pati, ac mori . PROPTER QUAM caus A M. quia scilicet decebat , &c. ut explicatum est versiculo superiori . NON
CONFUNDITUR: non erubescit Christus a FRATREs sUos uoc ARE: homines ex uno patre Adamo secum natos. V. G. NUNCIABO NOMEN TUUM : O Pater aeterne, sumptum est ex. Psal. xxr.
13. FRA Ria Ts MEis: Apostolis , aliisque. quos fideles, & Christianos praedicando e Lficiam : cum dicit, fratribus mers, Ostendit se eiusdem esse eum hominibus naturae . IN MEDio ECCLasi AE : Christianae a me
R. a I. ET TERUM. Citat Isaiam cap. viii. 17. ut prohat Ribera, non P almum xvi I. φ. ut adiit existimant, & ita esse patet ex textu Graeeo utri utque loes, ubi Mnim dicit Isaias, praejfωσόον eum, in Graeis eo est, πΠτοιδε - ἐπ αυτω , quae ver ba plane eadem habentur hic tu textu Grataco S. Pauli. EGO ERO FIDENs IN EUM. Quorsum hoc testimonium ab Apostolo citatur susceperat Paulus probandum Chri stum esse sanctificatorem hominum, atque eiusdem naturae cun illis, quod ut saceret Z retu-