장음표시 사용
181쪽
I 8 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
retulit illud: Nunciabo nomen tuum fratri-Jumquam videmus Deum manum inligere itis meis, sed sanct ificaturum esse homines,sin eos tamquam in rem suam, ut eos reis Non satis plene, atque laperte ex eo co-ltineat, & ad se revocet: at in semen Α-gno se itur. Propterea adiunxit aliud testi-lbrahae, hoe est filios Abrahae, manus inii. monium : Ego ero fidens in eum , scilicet,scit quotidie, & eos per fidem ad se ita quamvis obdurati fuerint Iudaei , ad quoslducit. Vel sensus est i Angelos fugientes
ego missus sum , non tamen idcirco dissi- non apprehendit , homines vero , qui .sedam homines a me eIIe sanctificandos . iugerant. Ac abiecerant quotidie apprehen-Breviter. Et concise hare citat Apostolus,idit, ut a fuga revocet, & ad se redueat. quia loquebatur seientibus scripturas . EIsPraesertim autem apprehendit corporaliter ITERUM: citat sequentia Isaiae verba malimen Abrahae , cum humanam carnem dem loco. EccE EGO, ET PUER MEI ,lassumpsit.&e. Sensus esse En ego , & pueri mei , V. II. UNDE DEBUIT PER OMNIA FRA- id est filii mei Apostoli praello sumus , ut TRlsus A MIMILARI e quia eorum Pontifex per nos homines uocentur, Se ad Deumsfieri voluit, oportuit ut naturam eoru raadducantur. Quos DEDiT MIHI . DEUs : assumeret. PER OMNIA AssviILARI / in mihi, scilicet homini. omnibus, quae redemptorem , & sanctifi-V. 34. QUIA ERGO PUERI , &e. Sensus catorem decentis UT MI IERiCORS FIERET:
est, Quia illi, quos ipse filios suos voca-lmisericos, quia ipse labores , & dolores
re dignatus est , vere homines fuerunt , nostros expertus est: sic illa apud Virgil. ipse etiam vere homo ei te voluit . ut eoslAEneid. I. dicebat: ad se alliseret, fle sanct it aret. COMMU .l Non ignara malis miseris succurrere CA ERUNT CARNI , ET s Amul Nr , id disco. est homines fuerunt habentes carne mi, &JUide seu uenti cap. Iv. 23. sanguinem. Participes fuerunt carnis , S FIDEL s. Fidelis dicitur verus, qui vere sanguinis . ET ipsE si Mi LITER PAR Tici-leiscit id , quod nomine , Ac officio suo PATIT EisDEM: etiam ipse Christus ear. pollicetur, id est vere nobis Deum placat,nis, de sanguinis particeps factus est , idihoc enim est omelum Pontificis. AD DE- est humanam assumpsit naturam morti ,lUM : secundum ea , 8e in iis , quae ad ac miseriis obnoxiam . DEI TRUTRET EUM,lDeum pertinent . Uel in iis quae apud dcc. Dicitur Christus destruxisse diabolum , Deum agenda serent. UT REpR pi TIARET quia eius regnum, dc imperium destruxit, DELICTA POPULI : ad propitiandum, id est
dum sua morte homines a morte praesen-lad expiandum peccata populi. ti, δι aeterna, Se consequenter a potesta- V. 18 IN EO ENiM IN DUO PAssus mTie daemonis liberavit, effecitque ut homi. ipsE , ET TENTAT us ς sensus est Quianes a morte ad vitam resurgerent immor- ipse passus est, de tentatus. TENTATU s. Ialem, Et aeternam. ut Maaha AT MOR- id est amictus, dc vexatus. PoTΕΝs EsTrTIs tMPERIUM: qui per peccatum nos tra. raptus est, Sc proclivis, ut tentatorum mishebat in mortem corporis, δι animae , tam isereatur , & illis auxilietur.
beraret homines a me tu , 3c horrore moristis, quae illis siemper obversabatur oeulisin . I. A BUNDANT ius ae studiosius omenti g, essiceretque ut fidentes alaeres LX PORTET Nos o BsERvARE , ad mortem, tamquam finem aelumnarum, προσε χειν, id est attendere , seu meditem dc melioris vitae initium accederent. adiicere iis QUAE a Christo nobis tradit V. I 6. NUs UAM EMM ANGEicis Apisi UDIUIM Us , NE , si non attenderimus , PREHENDIT, dic. In Graeco est , ,γγι ,lPER EFFLUAM Us a, παραμυωπιν , id est
επιλαμ Ἀναι, est autem ,linstar vasis rimarum pleni , sinamus Ε- manum iniicere, ut eum quis sugiente mlvangelii doctrinam recens haustam essuere: manu apprehendit , ut retineat, vel cum Sic Comicus b: Plenas rimaram sum, haequis manu in rem suam iniecta illam sibilatque illae perfluo. vendi eat . Sensus autem est: Alienati erant M. a. SI SERMO , seu lex vetas , Pr homines a Deo per peccatum , nec tameniANGELUS promulgata in Sinai e firma fa
182쪽
cta seu eonfirmata EsT sulguribus , toni. lac vere neque enim potest quispiam; seu
truis, ter remotu: oe praevaricatores .illius, tyrannorum, lea daemonum , vel festuram
tam graviter puniti sunt d . accepta ιussallevare , sine nutu aut permissione Chrilli: ME CEDis retributione , id eit eondigna atque etiam sensibiliter in laturo iudicio sceleribus suis poena: & saeculo subsecuturo is Interea si nota ocuis R. 3. QUOMODO Nm Christiani EFFU- lo corporis, eerte oculo fidei , GIEMUS poenas e sI TANTAM NEGLvxER l. V 9. UiDEM Us I su M summa GLOR LMus f LuTEM nempe si eontempserimus ET HONORE CORONLTUM in caelis , Qu Evangelium Christi quod aeternam animae ante in terris singuIari DEr GRATla ac salutem omnibus offert & affert. , quodquelmiseri eordia erga homines PROPTER P As- Christus primum enarravit , deinde Apo. sIONEM MOR Us, id est ut aptus esset ad stoli proseeuti sunt lubeundam pro nobis mortem in motra νV. q. DEO CONTEsTANTE, iles certumlcorpore, minor angelis brevi tempore sa- testimonium praebente veritati Evangeli lictus suerato omnigenis v IRTu Tinos, id eit miraculis, Q. IO. DECEBAT EN tra Deun Patrem , de donis linguarum ae prophetiae, aliisquet VI per Chri itum ADDUx ERAT E aetem quae SPIRITU s s AN Tus partim in I Pente- decreto & voto suo, id est pet dueere deis coste e , partim ex inceps euique dist ribuit creverat , ad , aeternam salutem & GLo-
pro placito suo- RIAMI MULTOs FIL os, immo, quantum ex
V. S. NON ANGELis, quasi supremis u- se est, Omnes homines h ; decebat , i Niversi rectoribus ac redemptot bus c ut quam, ut AUCTOREM SALUTrs & gloriar nugantur quidam h eretieis,3 sed uia Chri-LEORUM PER suam P MONEM & mortem, sto parendum , qui solus a Patre conititu- prae omnibus consummarra , Graeeum νε- tus est Dominus & iudex totius orbis , non ιωσαι significat perficere . seu perfectummodo praesentiς, sed de fururi saeculi post redders , ut Syrus vertit nempe supremo resurrectionem : ita Theodoret. Lyranus, honore & gloria . Consummatio eiam haec Caietan. & a Lapide. Et patet ex vers. 8. seu persecὶιo opponitur, te quasi praemium V. 6. TEςTATUς EsT ALrQuis sat vobis rependitur immιuutioni Christi, de qua vers notus, nempe David Psalm- viii. s. exi. 7- & 9. Et ratio est evidens : propter quod mi am hominis, ae prae omnibus Chri isti enim unumquodque tale , σ illud magis , Dei hominiς , praeeellentiam , eum ait e inquiunt Philosophi. et atqui propter Chrse 1 D seu quantula res eis homo , Quo O itum omnes sancti glorificantur: ergo ipse eam singulari a flectu & eura MEMOR Es g- prae omnibu glorificandus o Maxime eum rus P nempe collapsum in extremam mi l sit eiusdem cum illis naturae, etiam passi. seriam voluisti erigere, Filio Dei unigeniis j bilis & mortalis durante vita sua oro hypostatice in Christo unire, & per V. ιν. ν sANC Tipi CAT, nempe Chri-Chrillum aeterna salute ae gloria donareris us, pontifex , media tot ac re/emptor no at a S. Hieron. Chrysostia Auguit. Theodo-l ster: ET QUI pet ipsum sANCTi Fic AN-vetia i TVR , scilicet homines, o ab uvo, prin-V, 7 MINUIsTr quidem suis p AuLcm ei pio OMNEs promanarunt, ex una stirpe M Nus AB ANGELIs ; id est, paulisper in Je natu a humana , ex uno Adamo pro- seriorem angelis eum feeisti . Tam He- gnati omnes. Neque eontentus fuit eadem braeum meat, quam Graecum β χυδε. s- cum ipsis natura seu subitantia , voluii eis gnificat parυitatem , se a. quantitatis , seu tiam itidem accidentibus subiacere , puta emporis. Homo enim , ae praesertim Chii - infirmitatr, mortalitati & miseriis omni-stus , in re parva, puta mortali corpore: hus vitae humanae, ac tandem etiam moris& parvo tempore, scilicet vitae suae , mi-lti ut per omata nobis assimilaretur , tinor eli angelis. Mox enim in altera vi lquisque nostrum iure. dicere posset illud ra , omni CLORi L ET HONORE, quas bra-IIsaiae vi I - 17.
omnes creatura& eius dominio ae nutui tor, ERO FIDENs IN EUM, utpote cbaris V. 8. SUB iECisTl. non quidem apparen-lsimum fratrem meum. Pro eo enim quod
te e seu sensibiliter in hae vita 'ubi hoste glia Latino Isaias habet , praestolabor m. seius adhuc tolerantur; sed tamen te ipsaiapud LXX. est, πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ - .
183쪽
18o EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
id est eonfidam in eo. Et iterum apud eum 'dem Isaiam eodem loco ait Christus hominibus, ut olim a Ioseph fratribus suis in AEgypto surti accusatis: ECCE EGO Ira.
ur υeffer adsum paratus vos liberare , exaltare, gloria & operibus augeret: ET PUE-
at, id est filii, tervi, discipuli, Apostoli ,
clientes , MEI , ad nutum & obsequium vestrum omnes: ita sere Origenes , Baii-lius , Cyrillus in illum Isaiae locum. V. I . QUIA ERGO homines, qum Christus suos pueros ac filios vocare dignatur i
Ni , id eli consiant una communi natura humana ex carne Sc sanguine conflata , id
est natura fragili, pallibili, morti & mille miseriis obnoxia ; hinc etiam Christus ipsa
regnum & potentiam diaboli , Qui per
peccatum HABEBAT MORTIs IMPERIUM,
id est potestatem infligendi omnibuet moristem corporis & animae , praesentem & a .
V. II. ET ut LIBERARET a mileriis non angelos immortales, sed miseros homines, Ut OBNox II ERANT SERUITU Tt peccati& daemonis , cruciabanturque perpetuo TI.M RE MORTis, non solum temporaneae , sed & aeterne. Iam enim per Christum liberati a servitute & imperio mortis aeternae, fidentes & alacres properamus, immo anhelamus ad mortem temporaneam, utpote ad finem aerumnarum & initium vitae melioris, immortalis & aeternae. V. IS NUς UAM EN M , seu nequa quam , ANGELos , id est angelicam naturam, APPREHENDiT, id eli hypostatice si
bi univit, Dei Filius: ita passim M. Pa
tres & interpretes etiam heterodoxi . Chry. Bit tamen & a Lapide malunt επιλαμβα- exponere ut idem sit quod, fugientem manu iniecta apprehendeνe ; quasi dicat :Non peccantes angelos , sed homines de. legit sibi Christus redimendos ac salvanis dos. Sed videtur Paulus apprehen sionem an .gelicam opponere commianicationι carnis σsanguinis, de qua vers. r4. quasi dicat :Non voluit esse stater immortalium & impallibilium angelorum , sed fragilium &mi serorum hominum, ut S Bernardus k,& alii antiquiores Patres comae uniter e
ponunt. U. II. UNDE DEBUIT assumpta fratrum natura, PER OMNta ipsis Assi Mi LARI, id est omnes human .e naturae , ut natura est, communes conditiones ac passiones in se astumere . Alioqui non potuisset nobis conini are , ipsum verum hominem , nostrique similem esse. Dixi, ut natura es , ut cludam mor uos, ignorantiam, conzuplicen. tiam & peccata, quae insta I excipientur.'& in omnino excipienda docet Damala
nus, S. I ho maς, euec alii apud Sua rea m. Sed est & alia ratio , quare debuerit per omnia fratribus assimilari, nempe UT MI sERlcoRs p iERET; id est, misereri disceret fratrum tuorum per vivum sensum &e perientiam miseriae eorumdem , inquit Theophyl. & Anselmus. Longe enim υὲ vacius arumnas & miterias agnoscimus dum eas ipsi expetimur, quam dum solum eas speculamur, vel in aliis intuemur. Est &tertia ratio, nempe, ut ferri FIDELIS PON-τis Ex , id est qui fideliter & te ipsa, atque in rigore tu ilitiae compleret id quod nomine & ossicio suo pollicetur r quod est .
mediatorem agere inter Deum & homines , pro his Deo plene satisfacere , &hunc illis per tecte reconciliare r haec enim Omnia includit officium pontificis. atqui illa complere non potuit nisi patiendo & moriendo: ergo oebuit naturam passibilem ac mortalem assumere. V. l8. IN EO ENIM IN QUO PASSUS , id eli ideo quia pastus EsT , ET TENTA Tus n, id eli vexatus, amictus, exercitatus POTENs EST , 1d est aptus, idoneus , facilis, proclivis o redditur, ut aliorum tentatorum se a asilictorum misereatur, Se illis auxilio sit ac solatio. Nam non qua-ra malι miseris Iaccurrere Hso . ita The
184쪽
Vess. r. DRO TEREA. Infert ex posito 1 antecedente retinendam & Observandam esse hanc legem , ne bona quae inde aecepimus, exci flant nobis, sicut solet e vase perforato effluere aqua. V. a. SI ENlM QUAE PER ANGELos , Suasio est a timore paenae: si lex vetus data per Angelos , Exod. xi . 2o. habuit gravem punitionem praevaricationum,quanto magis hoc erit in lege , quam ipte dedit Messias,& plenam asserens salutem, tot signis confirmata eli . CONsusTANTE, vers. q. Deo tot modis telli momum perhibente de hac verissima lege. DisTRlBUTIONI Bus, linguis , prophetiis aliisque donis . Sed quid est illud versu z. Aa IIs
I RUDIERUNT, IN Nos CONFIRMATA
xsr Certe est illud quod dixi , legem hanc datam a Chrulo , firma iam signis ,
pervenilia continua traditione ad hunc annum Christi clo. Nihil ergo hie est unde colligat Caietanus hane Epistolam non esse se Pauli .
. NON Evt M ANGELis . Quae sequuntur usque ad versum decimum hune habent sensum. Dixit vers. 3. hanc doctrinam initium aecepisse a Christo capite. Hoe ipsum est quod iam explicat non enim secit Deus, ut Angeli essent caput mundi , aut ut omnia illis subellent ὴ atque tam leges, quam alia ab ipsis prodi-νenir nam testante Davide Psal. v m. I. homo est, quem Deus his multis magnisque rebus praefecit . Et qui equid sit de aliis hominibus, qui propter peccatum ex ciderunt plurimum ab hae dignitate , tamen Christus homo licet propter thominis naturam si paulo minor, tamen per passionem mortis gloria & honore tantii imperii coronatus est : & qui pro omnibus mortuus est supra omnes eonstitutus eli , qui omnibus legem dat, & operum prae
Plura de passione vers. Io. At quid est vers. 3. ORBEM FUTURUM. Varie a multis. Puto idem esse ae illud Ιsa. I x. 6. ubi Christus voeatur Pater futuri saeculi ; hoe et, ut ibidem interpretor cum Bernardo Serm. X. inter parvos pater tae uti suturi post resurrectio-ncin suam. Ad quod aecedit hie Uas quea
intelligens saeculum spirnuale , & Chr)stianam Eeoletam a Christo fundatam. U. 6. in EsT HOMO . Uide haee Psalmi huius vel ba expliena suo loco . Non
V. 8. & 9. NUNC AUTEM NECDUM vl-DEMus . Respondet taeitae obiectioni , ad . hue gravia patiuntur Christiani ; quomodo ergo omnia Christo subieeta quomodo laeuli & Ecclesiae pater Occurrendum est , patrem manere huius saeculi di Eceseissiae per gratiam , & in dies alios luebi subiicit ad lalutem. Et interim dum expinctatur plena subiectio , videmus eum perpallionem triumphasse , & gloria eorona. tum . Sane adhuc hostes Christo rebelles sunt, necdum plene domini: hoe seret saeculi finis. Hyperbaton hie agnoscunt Augustinus Lib. III. contra Maximinum cap. xxv. & S. Thomas, legendumque est au flaret, non gustarit. V. I P. DECERAT ENIM. Pater est per quem & propter quem sunt omnia causa efficiens & finalis & qui multos in
gloriam adducit praedestinando. In hoc iam providentiae ordine, & praedestinatione decebat ut pater Chri ilum , qui suis meritis de pallione est fratrum Salvator, per pausionem consummaret; & quia passus est , exaltaret, ut quem minorarit insta Angelos, etiam sublevaret. Mox probat decesse se porro pati Chrillum. V. II. QUI ENIM SANCTIFICAT . om nia usque ad finem capitis ad idem te . dunt, docentque decuit se , ut Christus pausionem subiret pro fratribus . Nam Christus homo lanctificator. & homines sanctificanui sunt ab eodem principio Adamo . Chiistus porro quos sanctificat , vocat se tres . Stat etiam ob eat nem & sanguinem eoniunctio , eum si eiusdem naturae . Nec umquam ita consociatus eli Angelis . Ergo decuit ut Ponti sex hie νer omnia similis factus iratribus, fieret misericors, &per passionem veniret ad expiandum peccata populi, de sic repropitiaret et nempe qui tentationes & difficilia passus est , fit ad tentatos sublevandos idoneus. Citamur hie aliqua ex Scripturis , quae suis locis a me erplicata legi possunt. Sievetc Ιχ. NOMEN IUUM, lumptum est ex Piximo x I. 23. Praeterea citat hie alia ut
185쪽
18 EPIST: B. PAULI AD HEBRAEOI
& pene obscure hoe eitat Apostolus, quando ad eos seribit, qui sciebant Scripturas. Reserunt aliqui haec verba Isai.. cap. vlli 37. rectius tamen ad Psalmo x m. 3. ubi Christus ut homo cognoscit: se more hominum , miseriis obnoxium, & socium , ac eiusdem naturae confidere in Deo. Pro. bat haec fiducia , antecedens illud positum vers. II. Per pueros hie intelligunt filii.
Apostoli Christi V. 14. Qui A. ERGO; quasi diceret. Qui ti& filii illi homines sunt, & Chrillus eiusdem naturae est obnoxi miseriis,. eon eludit , decenter in assumpta natura per passionem miseriarum , destructum esse imperatorem mortis , ut liberarentur qui erant obnoxii servituti, ut dixi ver ix. ubi. explicatae sunt, quae sequuntui .
Longe excellentior es Christus, utpote filius, quam Moyses, qui famurus s-delis erat ἰn domo Dei I curandum igitur tit huic in omnibus obtemperemuν,. ne in modum. incredulorum Iudaeorum. ab eius requie repellamur ..
me, fratreς sancti, vocationis caelestis participes,. considerate Apostolum& pontificem. confessioni x nostrae Iesum:
a. qui fidelis est et, . qui seci: illum, sicut & fa P Moy
ses Ini omni domo eius L 3. Amplioris enim gloriae iste prae Moyse dignus est habitus , quanto ampliorem. honorem habet domus, qui fabricavid illam. q. Omnis nam que domu ς fabricatur ab aliquo: qui autem omnia crea- Deus eff. s Et Moyses quidem fidelis erat in tota domo eius tamquam famulus, in testimonium eorum quae dicenda erant: 6. Christus vero tamquam filius in domo sua: quae domus sumus nos, . si fiduciam, & gloriam spei usque ad finem, firmam retineamus. 7. Quapropter sicut diciti Spiri
tus sane us b) Hodie sit vocem eius audieritis 8. nolite obdurare eorda vestra, sicut in exacerbatione secundum diem tentationis ini deserto , ρ. ubi tentaverunt me patres vestrit probaverunt, & viderunt opera. mea IO. qua-ε draginta anni se Propter quod. insensus sui generationi huic, & dixi: Sempererrant corde. Ipsi autem non cogo Overunt vias meas, II. .' sicut iuravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam. I 2. . Videte fratres ne sorte sit in aliquo vestrum. cor malum incredulitatis, discedendi a Deo vivo: I3. sed adhortamini vosmetipsos per singulos dies, donec Hodie cognominatur , ut non obduretur quis ex vobis fallacia peceati. I . Participes enim Christi ei secti sumus: si tamen initium substantiae eius usque ad finem firmum retineamus. . Is .. Dum dicitur: Hodie si vocem eius audieritis, nolite obturare corda vestra, quemadmodum in illa exacerbatione. . I 6. . Quidam enim audientes examcerbaverunt, sed non universi qui prosecti sunt ex AEgypto per Moysea . . I p. duibus autem insensus est quadragintae annis λ Nonne illis , qui pec- eaverunt, . c) quorum cadavera prostrata sunt in deserto λ I8. Quibus au-vem iuravit non introire in requiem ipsius , nisi illis , qui increduli fue-
186쪽
CAPUT III. I 83runt λ Is . Et videmus, quia non potuerunt introire propter increduli
tatem at a J Num. a tr. 7. b si . aerv. g. cc Nηm. Eo. 3
E o M a N AT CORRECTIO iE1. Vers. II. Sicuν iuravi in isa mea . Pro adis verbio ficat, non scribas nomen Dibus. Uers. I p. Et videmus, quia neu potuer ut et smire . Redundat qnod quidam libri subiiciunt, ἐπ requiem ipsius.
res r. Υ Τ NDE FRATREs s A mTI, Fcc. Ante praedixit Christum si milem nostri emPum , ut fidelis pontifex esset pro nobis interpellans apud Deum et nune hortatur nos in illum intendere prae Noyser quod longe praestantior Moyse sit: unde inquit , quum ipse si Pontifex noster , vos fratres sancti , id est baptismo sane ificati , caelestis vocationis participes , id est qui una eum ceteris Christianis ad
caeleste bravium voeati estis , considerate apostolum Et pontificem confessionis nostrae id est fidei, Iesum t vocationis autem cae Iestis mentionem iaciens hortatur eos neglectis terrenis caelestia quaerere . AmsT LUM autem fidei Iudaeorum Christum vocat : quoniam sicut ipse testatur , specialiter mistus erat ad oves quae perierant domus Israel. PONT1FICEM autem quia prono his interpellat apud Deum qui fidelis est , inquit, ei scilieet patri qui facit illum lacerdotem & Pontificem , dum hominem feeit, scut & Moyses fidelis erat in omni vel tota domo. Graece , ἔ- , id est in gubernatione totius Israelitis populi . Sicut enim per omnia Deci Moyses paruit , ita per omnia Deo Patri Chri .
Rursum pergit ostendere excellentiam Christi prae Moyse, ex eo quod Moyses mini. ster tantum domus erat , Christus autem dominus & opifex. Tanto ergo , inquit , maiore gloria dignus est Christus quam Moyses , quanto maiorem honorem domus
habet qui illam fabricavit , quam qui in
ea servit e etsi enim Graee νοῦ οῦ νοῦ πλωενα referri potest, ut si sensus , quo a maiorem honorem habet qui domum redificavit ., quam ipsa domus habeat , tamen hoe minus quadrare videtur e neque enim Christum cum domo comparat , sed cum Moyse et quem eo excellentiorem ostendit Moyse, quod huius domus tervus tantum
erat Moy ies, scut postea dicet : Christus autem opifex & dominus . Quod autem domum illam , scilicet Iudaicum populum fabricaverit Christus , hine probat , quod omnis domus ab aliquo fabricatur . Qui
autem omnia creaverit , Deus est. Quumerso omnia Christus & Deus ereavit , I da cae domus opifex est Christus . Ne auistem Moysem spernere videatur , & Moyses , inquit, fidelis erat in tota domo eius sed tamquam famulus J IN TESTIMO
NIUM TORUM QUAE DICENDA ERANT ,
id est ut Dei voluntatem Iudaeis aperiret. Christus autem non ut servus , sed dominus in domo sua . QUAE DOMUst , vel Graece ἰ ἰίκα, id est cuius Christi domus , Nos SUM Us , SI UsQUE AD FINEM RETINEAM Us FIDUCIAM , Graece παρ' -
αν, id est liberam loquendi confidentiam,& spei gloriam, Graece καὐχημα , id est gloriationem, hoe est , si nihil trepidantes, non modo constanter se libere Christum praedicemus , sed nostram in illi meon fidentiam , ac spem palam iacternus ,& de ea usque in finem gloriemur , nihil erueis hostes veriti . V. 7. usque ad I 2. QuApstopτεη ς id est , quum nos smus domus Dei , modo permaneamus in spe illius , ut Spiritusianctus per os David vobis dieit, Ho-
187쪽
nis, id est hac etiam tempestate , si Vo-CEM Elus RUDIERIT is , id eli , quotiescumque audieritis eius mandata , NOL TE OB. DURARE CORDA VESTRA , agnitam veriatatem sponte reiicientes , sICUT IN EXACERBATIONE , id est quando exacerbaverunt & irritaverunt Deum patres vel tri ,sECUNDUM DIEM TENT AT ION is DEisssa To , id est in die qua tentaverunt Deum , id est de Deo dissili sunt , sicut
Numeri decimoierrio & decimoquarto te. gitur , quod reversus Iosue & Caleb de lustranda terra promissionis, quum audissent ibi gigantes eiis, noluerunt ascendere , &murmuraverunt contra eos dicentes , Odit nos Dominus , ω ideo edaxis nos ἀe te ra Asenti , m/lius es reverti tu ADF-ptum , & silmilia o & voluerunt Iosue &Caleb lapidare. Hoc ergo murmur Iudaeorum vocat David tentationem in deserto . Nolite ergo , inquit , obdurare corda vestia sicut patres vestri, quum me exacerbaverunt tentantes , & de mea potellate diffidentes in deserto , ubi tentaverunt &viderunt opera mea quadraginta annis , propter quod offensus fui illis : quia quum interim tot opera & miracula viderent , non credebant , sed murmurabant i ideo offensus sum illis ET Dixi : SEMPER HIERRANT CORDE , nec nosse Vias meas vo. lunt, QUI RUs IURA vi r vel ut Graeci habent δε in σα, id est adeo quod iuravi eis
in ira mea, sl INTROIBUNT IN REQUIEM
MEAM, id est, quod non introibunt in requiem meam , scilicet terram promissionis , ubi requieturi erant a continuis bellis. Hic ergo recitat Paulus historiam Iudaeorum , qui diisdentes .de potentia Dei , non meruerunt ingredi terram promissionis , tunseam explicat, dicens: V. ra. & I3. UIDETE FRATREs . Proinposito exemplo patrum incredulorum, hortatur ne similes illorum sint, dicens: Ur-
id est perversa voluntas discendi per desperationem , de infidelitatem a Deo vivo ,
SED ADHORTAM tNI, παρακαλῶν. , vel CO-
hortamini, vel consolamini , & aedificate
vos invicem PER LINGULOS DIEs ,. DONEC HODIE COGNOMINATUR IN vo Bis; id est
quandiu vivitis . quandiu hodie , id est praesens tempus & vita suppetit vobis, &tempus poenitendi superest , UT ne inuis Ex voBIs FALLACIA PECCATI, id est pec-
cato sallente, & per quandam suavitatem
illiciente ae blandiente , onDURETUR . Graeca scholia exponunt: donec hodie cognominatur sive vocatur, Graece καλμαι:usque in finem.' quia in finem usque s culi , singuli dies dicentur hodie .
FECTI su Mus; id est , iam enim per fi dem illi coniuncti sumus , iam unum cor pus in eo effecti sumus , ipse caput nostrum , quapropter non ab eo discedendum, alioqui moriendum nobis erit e quum iam influere in membra a capite divulsa spitiistus , qui a capite manat , non poterit oparticipes autem eius sumus , si in illum credere, & sperare per se vera mus, sevi su dii r Si TAMEN INITIUM su BSTANTIAE
Eios; id eii, si fidem Christi usque in finem firmam retineamus : nam fides initium est substantiae spiritualis , per quam spiritualiter subsistimus, & vivimus t sieut eb. xi. dicitur, quod fides est ἡ π.ςα ι , id est subilantia retum sperandarum : &bene initium substantiae est, quia sicut per animae insulionem primum corporaliter , de in esse naturae subsistere incipimus, ita per fidei insutioncm subsistere spiritualiter, de in esse gratiae incipimus. V. IS. DUM DICITUR HODi E. Quod hie Latini iungunt cum praecedentibus , si initium substantiae retineamus , dum , id est quamdiu dicitur hodie , &e. id est , semper semper enim est hodie Graeea lectio non seri, quae non habet dum pro quandiu , sed ἐν ι, & ideo hic Graeci dicunt eise hyperbaton , & ad finem supplent timere vel timeamus: ut sit sensus, ὸum intelligimus dictum nobis , Hodie ,
β υocem eius audieritis . nolite obdurare corda vestra ; timeamus ne illi praecepto contra veniamus; ne similiter pereamus cum
illis, qui Deum irritaverunt. V. I 6. QUIDAM EMM , &c. quasi diceret , Nihil proderit nobis , si voeem Christi audiamus, nisi & credamus & spe remus . Audierant enim Dei promissiones vest i paties, sed tamen dum dissi si de Deci
murmurant , exacerbarunt eum , & irrita runt: quamquam non universi , qui duce Moyse venerunt ex AEgypto , Iosue neminpe , & Caleb audierunt & erediderunt ,
nec murmurarunt, ideoque in terram promissionis intrare meruerunt. V. 17. QUI Bus AUTEM INFENsus EsT . osten in
188쪽
ostendit Deum insensum esse illis solis ,
qui peccarunt desperationis, & murmura. tionis peccato , atque ob id terram promis. sonis non viderunt morientes in solitudi. ne , eo quod iurasset Dominus non intraturos illos in requiem ac terram promissionis: in quam de potentia Dei diffidentes ,& metuentes ab adversariis , non intrare
V. 1. FECiT , scilicet Pontificem . ΟMNi, id est tota. V. 3. ΑM LloRIs; pro , tanto amplio. re. DOMUI; pro, domo. V. 4. CREAvIT . Graec. construxis , seu fabricavit . V. I. TESTIMONtuM, id est testifieationem. DICENDA, scilicet populo , ex parte Dei. V. 6. Sua , id est propria . GLORIAMLpsi, id est spem in qua gloriamur . Graec. gloriationem spei. P. 8. SECUNDUM ni EM , id est in die . V. Io. INFENsus, &c. Graec taedio lectus a generatione , &c. V. it. IN IRA , id est iratus. Si ; pro , quod non . R. II. Uos METipsos , id est vos invicem . COGNOMtNATua , id est voca.
V. l . CHRisTI, id est gratiae Christi , seu eorporis Christi mystici . IN lTIUM , &c. scilicet fidem per quam incipimus subsistere spiritualiter ς vel quasi dicat , Si eam vitae subsistentiam in qua coepimus cum Chrillo vivere usque , & c. V. 16. AUDIENTEs , id est cum audi Lsent, se ilicet in Sinai , vel per Moysen . PER MOYsEN , id est duce Moyse.
Vers. I. OΝslDERATE APOSTOLUM ... Sic Christum vocat , quia nuntius & missus a Patre : sicut ad Rom. v. I 8. Vocat eum mim hum cireumciso. nis. CONFEssIONia, id est doctrinae quam confitemur. Qui fidelix est, V. a. Si CUT ET MOYs I iN OMNI M. Bib. Sue. Tom. XXVII.
Mo Eius . DomAm Dei vocat populum Iu daicum a V. 3. QUANTO AMPLIOREM HONOREM HABET DOMUs e supple , ministro qui fabricavit illam ; nec enim Christium cum domo comparat, sed eum Moyse. V. 4 QUI AUTEM OMNIA CREA IT . DEus EsT : ipse est Deus & Christus , qui eam domum ut alia omnia secue Moyses fidelis erat sm I. IN TEsΤlMONtUM, id est ut testis Moyses esset legis quae serebatur populo . V. 6. QUAE DO Mus su Mus reos . Hebraei. Si pi Diaci AM , id est fidem . ET GLORIAM , seu gloriationem , . spei, & laudem reticuerimus , in fide &spe constantes. V. 7. Honi E , id est eontinuo ad vocem eius non obduretis eorda , sicut Iudaei . SE CUNDUM DIEM TENTA Tio Nis , seu rebeI-lmnis . aut dusdentιa in deserto, qua De sunt diffisi, Num.x m. Se xlv. quando missi sunt exploratores Terrae promissionis . Ubi
Q. 9. ET vlDERUNT OpERA MEA , id est miracula quae inter eos seci quadragi ta annis; & nihilominus diis si lunt. Ideo insensus illis V. Ir. SI CUI IUR A N . Si e lege , sic Graee. & Gotth. non quibus iuravi , ut
Lovan. & Reg. Si is Taoin UNT. Si pro, non . Aut suppleatur , non existimer verax . Modus iurandi per aposiopesim eH-cacior. IN RE 1EM MEAM . id est Tetram promissam. Adhortamini ergo , V. II. DONEC HOD E COGNOM 4 NATUR, seu Pocaturi, id est donec est tempus opportunum , & De ut vocat nos ut illos v
cavit, quibus Moyses dixit: Hodie si vocem eius audieritis .
R q. PAR Ticipvs ENIM CHRisTt , id est illi me fidem iuncti sumus . SI TR MEN INITIUM sunsTANTi AE , id est sundamentum , quod est fides & probitas .
V. II. DUM DIClTUR , scilicet nobis , Hodie . Totum vitae tempus vocationi &conversioni est opportunum. Semper dici tur nobis , ut continuo hoc die converta inmur. Quibus autem iuravit nisi inered
V. I9. NON POTUERUNT INTROIRE PROPTER INCREDULlTATEM ; quasi dicat,
Sic increduli Evangelio non introibunt ia
189쪽
i 85 EPIST. B. PAULI AD HEBRAE Os
requiem gloriae , quam Terra promissionis sumus nos. SI FIDUCIAM : παρ αν , id significat, in quam tunc increduli non po-dest libertatem loquent . per quam intellisuerunt introire. git liberam, & intrepidam fidei irofessionem , ut nec minis , nec poenis a fide M E N O C H II. Christi avellamur . ET CLORia M spEr . Pro Gloriam , in Graco est και ημα , id Vers. r. URA TREs gANc Ti r Baptismodest Fonationem ἰ quasi dicato Si senaperia L sanctificati. V ATmNisc AE.'hac spe gloriemur, quod idem expressit D. ipsos PARTI CipEs , id est a Deo vocati l Paulus ad Rom. v. 2. cum ait . Et glo- ad hereditatem regni eae testis, ApoςTOLUM , triamur in spe gloriae filioram Dei. id est Legatum Dei , quem scilicet Deus
legavit ad homines, max ime Hcbraeos, ut eos doceret, & Deo reconciliaret. PONTi-FiCEM : sum tuum sacerdotem . Nos TRAE CONFEIsto Nis e consessionem vocat fidem ,& religionem quam confitemur , & profi
V. 2. Qui : Iesus Christus . Fi Lis EST EI , QVi FECiT 1LLuM r scilicet Apostolum , dc Pontificem . Christus ergo fidelis Deo fuit Apostolus , quia fideliter nunciavit hominibus Dei voluntatem . &lehem. Fuit fidelis Pontifex , quia fideliterreὸ emptionem , & expiationem nostrorum peccatorum , etiam cum uitae suae dispendio , peregit. SICUT ET Movs Es r stilicet, fidelis est. IN OMNi DOMO Eius , id est
in populo Iudaico , qui est domus , id est Ecclesia , in qua habitat, & colitur Deus
V. 3. AMPLI Ris TmM GLORIAE, &c. Quoniam dixerat, Sicut, re No es , nequis forte in hae limilitudine aequalitatem etiam intelligeret , doeet Christum tanto praestantiorem gloriam Moyse aecepisse a Patre, quanto maior domo est . qui illam fabri eavit ; Christus enim fabricator est domus, id est Ecclesiae fundator ; Moyses autem illius tantum domus pars. DOMUS pro, domo. V. q. OMNi A CREAvIT ζ domum , id est Eeelesiam , immo reliquas Omnes crea
V. I. IN TEsTIMONlUM EORUM, QUAED1CENDA ERANT: ut fideliter referret populo quae a Deo nuntiare iubebatur , ut tamquam testis verax diceret quae audierat , & viderat. V. 6. CHRIsTus vERO TAM UAM FILIUS IN DOMO sUA . Christus tamquam
filius praeest Ecclesiae , & eam tamquam Dominus admininistrat , cum Moyses in ea tantum suerit famulus. QUAE DOMUS SU- Mus Nos: quae domus, scilicet Eeilesia Dei,. I. Sic UT DICIT SPIRITU s s ANCTus: per Davidem prophetam Psalm. xCrv. 8. Si voCEM EI Us AUDIERi Tis : scilicet Christi. NOLITE OBDURARE CORDA vEsTaA : sed molli corde excipite dicto illi us, illi obedite, nec ullo pacto ab eo discedite. Si CuT 1N Ex ACERBA Tio ΝΕ , &c. id est, sicut olim secerunt patres nostri , qui sua incredulitate Deum ad iracundiam
provocaverunt in deserto. V. 9. TENTAVERUNT ME PATREs v sTRI e nunc ex dissidentia periculum facere volentes potentiae. & veritatis meae nunc meis verbis obmurmurantes , nec dictis meis fidem accommodantes . Vide dicta psalm. Lxxvii. IS. PROBA v ERUNT ME et cum tamen experti essent, & vidissent opera mea mirabilia , quae seceram coram
ei sV. Io. PROPTER UOD INFENIUS FUI GENERA TloNI HUIC : ideoque in terram
promissam non introduxi toto illo tempore, sed variis malis , & cladibus afflixi , donec omnes extingueremur , Iosue & Caleb excepto. SEMPER HI ERRANT CORDE Olicet multis affecti. beneficiis , & sequenter admoniti , semper tamen persistunt in errore cordis sui . NON COGNOvERUNT vias MEAS I legem meam , & praecepta
V. I l. SICUT IURA v I . Vulgatus legitia: in Graeco , sed psalterium Romanum legit . . , quibus . Iuramentum hoc habemus Num. x t v. 28. Vivo ego, dicit Dominus , siti ut laetiti Ulis audiente me , si e faciam bis : In solitudine hae 1acebunt cadavera υestra. IN iRA MEA: iratus . Si lNTROI- SUNT IN RE UIEM MEAM ; quasi dieat rSi ingredientur in terram promissam , in qua sedes quietas illis pollicitus sum, non existimer verax. V. I 2. Ul DE TE FRATREs , &c. Docet cur superiora dixerit ἰ eum enim Hebraei
propter fidem Christi multa a Iudaeis peris
190쪽
sequentibus mala tolerarent , ne forte vi-reos maxime in fide confirmare conten.
Eli, promissis Christi diffiderent , Se ad Iu- debat.
daismum redirent, accommodat ad eos verba prophetica, ae si diceret: Uidete fratres T I R I N I.
ne sorte increduli fiatis , seut Patres vestri, & promissa Christi non credentes , Vers. I. 'ONsIDE A TE A pos TOLUM ; id reeedatis eorde malo, & incredulo a lege est , expendite qualis quan- eius quam suscepistis. rusque legatus Dei sit Iesus, ad hoc mi LR I3- SED ADHORTAMINI vos MET. sus a Deo ut nos doceret viam Uitae, re- Ipsos PER IINGULos Di Es: ad perseveran- dimeret a morte aeterna , & caelestis glo-
dum in fide. in spe , & tolerantia perse- riae heredes saceret. Considerate PONTIFI-
id est donee vivitis. Hodie signifieat tem-xmum Principem Sacerdotum eius religionis pus praesentis vitae, gratiae, & poenitentiae, quam confitemur seu profitemur. Theodota quod cuique datur. ET NON Oa DuRETURIA Theophyl. Qui ET VOBIS FALLACla pECCATI , id V. 2. FiDELIs autem per omnia ESTeii , nec illecebris fallacibus peeeatorum Christus Deo, Qui FEci T ILLUM legatum capti obdurescatis ad vocem Dei. suum ac Ponti fuem noltrum . Fideliter enim
V. 24. PARTI lpΕs ENIM CHRisTI EF- nuntiavit nobis omnem Dei voluntatem ac
PECTI su Mus; quasi dicat Agnoscamus legem: fideliter redemptionem nostram , dignitatem nostram , iam enim per baptis- etiam cum vitae suae dispendio peregit. Slmum membra Christi sumus , & partici-iCUT ET Olim MovsEs fidelis Deo legatus pes spiritus, & gratiae eius , ne perdamus suit lN o MNi DOMO b, seu iam ilia, EIUS, tot bona , & spem eaeleliis haereduatis re- id e δε in tota Synagoga I populo Iudai- cedentes ab eo. S TAMEN INiTIUM SUB-xco, inquit idem Theophyl.sTANTιAE, &e. id est, si tamen susceptam V. 3. Immo tantoe ampliorem dignitatem semel fidem . per quam i a via hae spiri- ac gloriam pRAE Movs E accepit Christus , tuali subsistimus aut quae ei subitantia , QUANTO AMpLIOREM HONOREM HABETist est halis , & fundamentum salutis . ac architectus utri FABRICA vir domum , prae spei nostrae firmam, A inconcussam reti- domo ipsa quae fabricata est . Nam Clarineamus usque ad exitum vitae. Ilus est fabricator Synagogae, fundator EcV. r3. DUM DictTUR Hont E , &αiclesiae Dei, creator e totius universia Moy Hortor vos ut fidem coni anter retineatis les tantum est una illius Eeriesiae partitisque ad finem; hoc est, dum dicitur seu cula. quamdiu dicitur nobis, late si vocem, &c. V. q. & 3. QUI Au TEM OMNl A CREA- donec hole cog-minatur, id est hae vita vi T: puta Christus, revera DE Us EsT rdurante. MOYSEs tantum creatura, nec nisi FAMUM 36- QUTDAM ENIM AUD ENTEs Ex LLUS E ius, i N TESTt MONIUM EORUM QUAE
ACERBA ERUNT, &c. id est, non omnes,DICENDA ERANT, id est ut testificarctur , qui ex AEgypto prosecti sunt exacerbaue promulgaret & exponeret istae sitis volun-runt Deum , quia non Iosue, non Caleb, tatem ac mandata Deir Theophyl.
non parvuli, non mulieres, non Levitae : V. 6. CMRisTus v ERO TAMQUAM Et hi enim non murmuraverunt contra Moy Llus Dei dominatur in omni Ecc. si a tam-ien , nec exacerbaverunt Deum, ideoque quam IN DOMO sua propria; QUAE DO uti culpae, ita & poenae experies fuerunt, Mus, seu Ecclesia . su Mus Nos Chri ilia-ialvique , t c incolumes ingressi lunt terram ni , si FIRMAM USQUE AD FINEM RETi- Promissam Chanaam 2 Num. xlv. NEAM Us pi DUCIAM, πανησῖαν, id eii in-V. 19. ET TIDEM Us Qui A NON POTUE trepidam libertatem prophitendae fidei, ET UNT NGREDi ; quasi dicat: Ut Deusdconstaatem GLOR AM; Graece πια χημα , id iuravit ita factum eli. It 1 illis nocuit in.Iest g oriationem, spEt , id eii speratae glo credulitas , ut eius causa in terram promi l. riae caelestis, ut alibi loquitur d. - sonis ingredi non potuerint. Multum im. V. 7- A 8. Spi RiTus f ANCTUS per os
moratur in detestatione incredulitatis, quia1Davidis Prophetae e Di CITO SI VOCE Aa d . Chri