장음표시 사용
241쪽
xxx r. 3I. Uide locum Ieremiae . Doceti In novo Testamento docet Paulus ex Ie- ergo aliquid defuisse, quia potens non erat remia ei talo, quem hic non. explico , ne eulpam delere; quod autem suturum erat actum Mam.
Ex his qua in veteri erant Testamento imperfectione lilarum hostiarum , Vendit noli perfectionem, in quo Chrisus Pontifex o hostia semel oblata emundat conscientiam a peccatis quem ad testamensi sui confirmationem mori fuit necesse.
Abuit quidem & prius, iustificationes e ulturae. 8c Sanis Elum saeculare. 2. a in Tabernaculum enim iactum est primum, in quo erant candelabra, & mensa, & proopolitio panum, quae dicitur Sancta. 3. Post velamen.
tum autem secundum, tabernaculum, quod dicitur Sian.
cta sanctorum: 4. aureum habens cb thuribulum, di arcam testamenti circumtectam ex omni parte auro, in qua urna Eurea habens manna, & virga Aaron , quae fronduerat, ιὶ &tabulae testamenti, S. superque eam erant Cherusim gloriae obumbrantia propitiatorium: de quibus non est modo cicendum per singula. 6. His vero ita compositis; in priori quidem tabernaculo semper introibant sacerdotes, sacrificiorum ossicia consummantes: 7. in secundo autem idὶ semel in anno solus pontifex, non sine sans uine , quem offert pro sua & populi ignorantia: 8. hoc significante Spiritu sancto, nondum propalatam esse sanctorum viam. adhuc priore tabernaculo habente statum d 9. quae parabola est temporis instantis: iuxta quam munera, & hostiae offeruntur, quae non fossunt iuxta conscientiam persectum sacere servientem , solummodo in ci- is, & in potibus, Io. & variis baptismatibus, & iustitiis carnis usque ad tempus correctionis impositis. II. Christus autem assistens pontifex latur rum bonorum , per amplius & persectius tabernaculum non manufactum , id est , non huius creationis, Ia. nesve per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem, introivit semel in Sancta, aeterna redemptione inoventa . I 3. H Si enim sanguis hircorum & taurorum,& cinis vitulae aspersus inquinatos sanctificat ad emundationem carnis: I4. f) quanto magis sanguis Christi, qui per Spiritum sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo, ' emundabit conicientiam nostram ab operibus mortuis, ad serviendum Deo viventi λ Is. Et ideo novi testamenti mediator est: se ut morte intercedente, in redemptionem earum praevaricationum , quae erant sub priori testamento, repromissionem accipiant, qui vocati sunt aeternae hereditatis. I 6. Ubi enim testamentum est, mors necesse est intercedat testato ris . I . Testamentum enim in mortuis confirmatum est.' alioquin nondum Valet, dum vivit qui testatus est. I 8. Unde nee primum quidem sne sa guine
242쪽
guine dedicatum est. I9. Lecto enim omni mandato legis a Moyse uni. verso populo, accipiens sanguinem Vitulorum & hircorum, cum aqua , &lana coccinea, & hyssopo, ipsum quoque librum, & omnem populum asispersit, 2o. dicens: sh9 Hic sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus. a I. Etiam tabernaculum & omnia vasa ministerii sanguine similiter asperis sit. χχ. Et omnia paene in sanguine secundum legem mundantur : & sine sanguinis effusione non fit remissio. 23. Necesse est ergo exemplaria quidem caelestium his mundari: ipsa autem caelestia melioribus hostiis quam istis.
24. Non enim in manufacta Sancta Iesus introivit , exemplaria verorum e sed in ipsum caelum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis : et s. neque ut saepe offerat semetipsum, quemadmodum Ponti sex intrat in Sancta pers naulos annos in sanguine alieno: 25. alioquin oportebat eum frequenter pati ab origine mundi: ' nunc autem semel in consummatione saeculorum: ad destitutionem peccati, per hostiam suam apparuit. 27. Et quemadmodum
statutum est hominibus semel mori, post hoc autem iudicium : 28. i) si e &Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata ; secundo sine peccato apparebit expectantibus se, in salutem.
ROMANAE CORRECTIONE s. f. I 4. Emundabit conscientiam nostiam . eo suturi emundaste non est seribendum
praeteritum emundaυit; nec vestram secun dae personae pronomen , loco primae πο- stram Uers. 26. Nane autem semeI in eo usiammatione fae loriam. Non mutes ablativum in aceti
Sequitur: Ad dostitutionem precati. Alii libri habent destitisionem, eodem sensu.
IN limo saeuiorum , ad destituti nem peeemi per hostiam suam apparuis . Im prem eodices , & maior longe seriptorum Mai. mi. So. la. T. Lob. Q. E. pl. m. L.&e. pars cum Auctore Glossae, Anselmo, Carensi , Gorrano, & Brunone d 'iration- legunt . unus Parisiensium Di. o. quatuor Hententi, & deeem nostri seripti Brug. Leod. Mai. ma. O. P. &e. sestructionem, Haymone,& Riehelio suffragantibus, habent. Prior voTadmodum similis est Graecae αειν ris , quasi
depositionem dieas I utraque convenit sensu. Bruno Carthusensis aestitutionem exponit destructionem. Syrum, ur aboleret peceatum habet.
243쪽
G A G N AE I. dinis, post quod spatium , erat oppansum
velum dividens a priore parte reliquam parismos. I. TTA aut T qui DEM . Paulo an . tem longitudinis decem cubitorum , quae& a. In te dixit antiquatum esse ve. dicebatur tabernaculum secundum &. sanctatus testamentum , & illi successisse novum:Jsanctorum, sive sanctuarium sanctuarii, de nune , ne Vetus damnare videatur, subdit: hoc dicit Paulus. Mit quidem ET PRlus ius Ti MCATIONEs V. 3. 4. dc 3. POsT PELAMENTUM AUCULTURAE. Graece λαν μαρ , quod DeilTEM sECUNDUM , ubi τὰ seeundum ad veis cultum significate iustificationeς autem cul-llamen resertur, ut dicas, quod tabernac turae, Graeci interpretantur leges ae ritustium dictum sancta sanctorum . erat post
colendi Dei , & quicquid ad eui um Dei ,lseeundum velum dividens a reliqua parte& sacrificium pertinebat : unde quum in tabernaculi integri nam Graece est utra genere dixisset, subdidit in particulari: ETir. δευτερεν καταπι ασμα, id est pes fecundum
s ANCTUM sECULARE & duo tabernacula ,ltielum: το neutrum est , ro σκένη.&e. Ad intelligentiam huius loci notandum id eli tabernaculum , semininum , quapro- id quod hoc loco Oecumenius Graecus di. pter inepte quidam vertit & explieavit , cit: facit enim ilia tabernacula. Prius , yssi velum erat f cundum tabernaculum . quod Ianctum saeculare vocat Paulus , liveiquum Μνεων neutrius generis non possit ut Graeci habent ποσακον , id ei manda- referri , nisi ad ηαra πετασμα neutrum , id num , se dictum quod, ut inquit Chrysos . est velum: nam pro tabernaculo Graece est in lillud indifferentet intratent Iudaei &4σκήis semininum. In hoc tabernaculo ait Gentiles, in quo erat aeneum altare hol,lPaulus fuisse aureum thuribulum , ET AR- eaustorum, ubi victimas immolabant. Se-JCA TEI TAMEN Tl '. quae ita appellatur, quod eundum tabernaculum quod simpliciter san-lin ea tabulae legis Moysi datae reconderen-ctum vocat Paulus, in quo erat septem ra.itur, in qua erat urna aurea, & virga Aa morum eandelabrum , & mensa & duode-iron , & tabulae testamenti, tametsi ab ini-cim panes propositionis. Tertium interius tio in area solae politae sint testamenti ta- in quo erat propitiatorium, arca , & ee bulae: verum, ut TheophylactLs inquit, tera quae Paulus enumerat: in quod solus quum ingruentibus bellis abscondi arcam o summus pontifex, idque semel tantum insporteret , ut Ieremiae temporibus factum anno, introibat sacrificaturus: primum ta- est, sorte una ines usa sunt in aream & uris men non inter tabernacula ponit Chryso na mannae , & virga Aaron, se ut a Gaston ras; sed locum sub dio ante taberna-imaliele didicilla poterat Paulus ; super quam culum quod re vera unum erat triginta arcam, inquit Paulus, ERANT CHERUBlM
cubitos longitudinis habens , de eemque la lGLORi AE , id est gloriose labrefacta Chelitudinis, totidemque altitudinis . & interaruhim, OBUMBRANTIA PROPIT ATORIUM altare aereum, ubi sub dio mactabatur, &JPropitiatorium Theophi lactuc fuisse putat hoc tabernaculum , velum erat distinguens. operculum arcae . Oecumenius autem asse. Deinde sequebatur primum tabernaculum,irit propitiatorium suisse, velut auream men- in quo, inquit Paulus , erant candelabra ,siam quadrangularem arcae super ps, si tam ,& propositio panum . quae dicitur sancta ; quae propitiatorium dicebatur , quod inde ubi autem habemus QUAE Dici Tua sAN- rei ponsa daret Deus, & ex deductione Exo-CTA , Graeci habent α τῆς αγία ,ldi id manifestum est: non quod propitia quod reserti quidem potest ad dii proposi torium ipsam arcam contingeret , sed emiori . panum, sed melius est referre ad rita-anentius, perpendiculariter tamen, super a bernaculum , pro quo Graece est σκου η se eam collocaretur. De omnibus autem hic lo-mininum; & tune sensus est, quod quidem quutus Paulus subdit, de quibus non est mo- Iabernaculum dicitur sancta , plurali nume. do dicendum per singula , id est quanquam ro , id est sanctuarium: hoc prius taberis haec aenigmatice alia significent, nunc ta-naculum viginti cubitos habebat longitu- mea non est illa explicandi locus.
244쪽
V. 6. & 7. His v Esto, &e. Superius tabernaeulum descripsit , & quae in eo erant; nunc de sacerdotibus & sacrifieiis :asserens quod in prius tabernaculum saeerdo. tes,quoties visum erat, intrabant , & illie saetificabant. In seeundum autem solum pontifex intrabat, idque semel in anno NON s INBsANGMNE ,quod notanter additum notare O portet. Nam Exod. xxx. iubetur Aaron a
dolere incensum in laeundo tabernaeulo lin. gulis diebus msne; Zc propterea non dixit Paulus simplicitet quod semel lintroibat , sed semel cum sanguine , hoe enim significat nota sine sanguine: unde Exod. xxx. di. eitur. Et vepretabitur Aaron semel per annu)n ii sanguine, hoe est , cum immola.
tione in elimae. QUEM OFFERRET PRO SUR,
AT POPULI GNORANTla; id est, pro delictis non ex leerta latentia perpetratis , quae huiusmodi hostiis non expiabantur , sed Pro peccatis ex ignor titia A statilitate se. ctis: in quo proeliantior est Christus pontifex, quam legalis, quod non pro suiς delictis, quibus caruit, offerret . neque delicta tantum ex ignorantia , sed etiam ex certo proposito perpetrata expiaret. V. 8. Hoc siGNIFic ANTE , &e. Nunc aggreditur Paulus an a rogice interpretari quae de tabernaculis dicta sunt : huiusmodi ergo, inquit, erant tabernacula . huiusmodimus. Hoc significante Sp. sancto, per quaestitieet quod in sancta sanctorum 'eeteris sacerdotibus non patebat aec effus, signifiea. bat Sp. fractus , quod PRIORE TA ERNA cutio, id est lege adhuc sTATUM HABENTE , id est stanis . ae in suo robore perseverante , ante Christi , scilicet mortem , nondum propalata erat via fanctorum , id est nondum ad sancta sanctorum , id est ad ipsum caelum in illis figuratum patebat, vel ipsis Iudaeorum praecipuis sacerdotibus accessus, in quod solus sacerdos summus Christus prior ingressus, antiquata per mortem
suam lege, nobis aditum fecit; unde subdit:
Quoquo modo varii hune locum exponant, hie mihi videtur esse sensus , quem tum ex Graeca Pauli lectione , tum ex Craeeis scholiis olfacio; primo se reddi Graeca potisunt, Quae parabola vel similitudo usque ad praesens tempus ,sub. suit vel duravit: nam
M. pro usque ad , poni frequens test . Est ergo sensui, Quae similitudo, vel qui typur
tabernaeuli legalis usque ad praesens tempus duravit. Si enim omnia quae de taberna. eulo dicta sunt, typus erant Christi, completa sunt illa, ac finem habent.' iuxta quam
scilieet similitudinem , id est secundum quem ritum taberniculi & saerificiorum, qui typus erant tantum nostrorum , munera di
hostiae , id est oblationes , ae earnales vi ctimae offeruntur, quae non possunt secundum conseientiam, id est animam, & spiritualiter pERFECTUM FACERE SE Rul EN
TEM: λαν ἰυεννα, :d est huiusmodi hostiat offerentem. Et quare non pollent perfice. re quia carnalia tantum offerebant , quae '
vus CORRECTio Nis IM postris, id est quae perficere hominem non poterant per sola illa carnalia, quae usque ad tempus Christi, quo corrigenda erant, imposita erant:
tamen Graeci secuς legunt , pro impositis legunt επικειμενα, id est sita , & reserunt ad munera & hostias . ut sit sensus , Qa a munera non possunt hominem perficere in ipsis tantum carnalibus rebus & mandatis sita. In eibis o potibus, id est mandatis', quae quid edas, quo abstineas , decernunt. In variis baptismat btis , id eis ablutionibus ; quia si quid immundum eontigissent, statim ablui illos oportebat. Diu litus camnis, vel iustificationibus. Carnis autem tuis stificationes generaliter dixit omnia sacrificia, Omnesque ritus ac ceremonias , quae ab immunditiis tantum corporis mundabant, non autem animae maeulas abstergebant. Bene autem usque σὰ temptis eorreis
t/ionis, illa dona 8c sacrificia in illis Iaarnalibus sita erant, id est usque ad Christi
adventum , qui omnia in meliorem formam
quod etiam silmscat accedens; hoc autem lom pontificium Christi describit Paulu, di-eens: Christus aceedens in hunc mundum,
Ruia, se ilicet caelestium gaudiorum , PER
LUM , id est corpus suum , quod eo amplius est & capacius tabernaculo Iudaeorum ν
245쪽
rum, quod in eo habitat omnis plenitudo Spiritum sanctum ineulpatum se Deo otis divinitatis eorporaliter; & persectius quia tulit , & emundavit conscientiam noli ramperfecte nos per earnem suam iustificavit .aab operibus mortuis. Alludit autem ad le-Per hoc ergo taberniculum introivit it, san-s m , in qua qui morticinium eontigerat , Ela sanctorum Chiilias. Per tabernaculum Immundus erat , & areebatur a templo mautem NON MANU FACTUM, ID EsT NON nisi prius purgatione facta : sie qui morti-HUlus CREATION is, hoe est, non letera cinium peccati per consensum attrectat , rum creaturarum more consectum , quia inlimmunius est, arceturque a vero templo utero virginis, sine viri semine , Spirituslcaelesti; sed ab illis nos i munditiis per suum S. opera effigiatum est . Quemadmodum au-ssanguinem Chrillus emundavit . Quoniam tem pontifici legali priusquam seeundum vero erant qui existimarent Christo mor- tabernaeulum intraret, per primum transi-stuo iam non posse per eum pectata remit re opus erat ἰ ita Chri ilus priusquam initi, ostendit vel hoc magis remitti possedissaelum ascenderet , per tabernaculum sui cens: sorporis introivit. Et rursus quemadmodum V II. ET ID EI Novi TEsTAMENTI. E pontifex non sine sanguine di piae immo-lmundavit nos antea dixit'; nam quo facilata hostia introibat in sancta ; ita Chri-llius id faceret quum vetus testamentum praestus non PER sANGuINEM Hi RCORUM AυTistare ii lud non posset, novi testamenti me-V TULORUM , quod legalis pontifex facie-ldiator iactus est nobis, quod ipse nobiscumbat, SED PER PROp Riu M sAMGui NEM im. pactus est , scilicet de peceatorum remi iamulat , scilicet in ara crucis sui corporislsione; υT MORTE INTERvENI NTE IN RE
ctorum , id est in eaelum & aeternam glo-iNUM QUAE ERANT sua PRIOR TEsTA-riam. Bene autem alti semel , quia seu isMENTO, REPROMissIONEM ACCtP ANT AE-pOnlisex legis semel tantum in anno eum TERNAE HAEREDITATIs Qui a 4 eam fide sanguine introibat in sancta ; ita Christut voca II suNT; mors enim Christi necessa- semel tantum eum sanguine introivit intria erat ad aeternae haereditatis & promi Dcaelum . Quod enim mortuus est , mortuus sionis adeptionem prius per erucem deletis ea semel . Introivit autem LETE N a xΕ-lpraevaricationibus legis, quae in priori te DEMPTiONE INPENTA, quia per illum in- stamento erant, & per legem condonari gressum , Peternam nec opinantibus nobis non poterant. Hoc autem dicit ut admo- redemptionem invenit, & persedlam iuili an eat eos nequaquam deinceps in lege eon-ficationem ae peceatorum emundationemifidere et quod autem morte Christi opus peperit: quod re vera iactum probat a sor-lsuerit, probat humana similitudine , di-
RUM ; i/ est, s saneuis & cinis irrationa.lid est testamentum numquam ratum est nisibilium animalium a mundare carnem p itestatoris morte intercedente, quod quan tuit, QUANTO MAors sa Nouis Cuxis Ti 8ldiu vivit immurare potest , & prorsus abro qui quum pontifex esset, hostia quoque sa- gare: si e dc testamentum vitae & heredietus est, quando semetipsum per Spiritum talis aeternae , quod nobis testatus est Chri-S immaculatum Deo patri obtulit in ara itus, validum ei se non potuit, nisi per mur. crucis, & emundavit non carnem tantum tem psius, unde bene clixit , quod novi te- sed conscientiam & mentem An odir χis ut stamenti mediator factus est, ut morte i MORTυIs, id est peceatis An sER vi ENDUM tercedente promisiam haereditatem appre-DEo vivENTI, ut ab illis emundati vere henaciemus ; & idcirco morte Christi &Deo serviamus - Pro eo vero quod interiat sanguine opus suit j quemadmodum etiam P ςs Doster habet , pER spi Riruta sAN-la .l veteris testamenti confirmationem sicut CTUM. Graec. habent m ι,.lsubdit ri ςst per Diritum it risum t quamquam l V. I 8. & I9. UNDE NEC PRtMUM I- Graeca schoba nullam aeterni mentionem l DEQ si KE sANoui NE DEDtCATUM E , id 9ς 4nt, sed sancti di aiunt enim δεύ- est confirmatum. Nam Exod. xx lv. legi μλ lia: ara aro: ἀγi'κ π M, γ,ine , a sei Ab,' tur quod Moles lecto volumine laederis C
h. k id est, non per ignem, sed i et ram omni populo ubi leuamentum ν& -- II h ti dus,
246쪽
dux Dei eontinebatur, quum populus serespondisset omnia servaturum , sumptum san. guinem respersi in populum dicens; hie est sanguis foederis quod pepigit dominus v.-hiscum. Haec tantum in Exod . recitantur, unde quod Paulus sanguinem certorum ant- malium nominat, hirci , scilicet & vituli, atque illum aquae commixtum , nimirum quo liquidior fieret ad aspergendum : limi. liter quod lanae coccineae, & hyil Opi meminit , quibus consedium dicunt aspersorium, verosimile est Paulum legis peritum aut id scriptum legitis, aut a maloribus accepisse; non tantum autem testamen tu in vetus tune a Moyse sanguine confirmatum est, sed nulla pene in lege mundatio, nul- a remissio sine sanguine fiebat . ET NEC Ess E erat, inquit Paulus , Ex EMPLAR A CAELESTtuM, id eli carnalia legis sacrificia quae typus & exempla sunt caelestium de spirituali uin nostrorum sacrifici ψrum, his aspersonibus mundari, quae Christi sangui. nis aspersionem praefiguraret, lPsA AUTEM
CAELEsai A, id est spiritualia Christianorum sacrifieia melioribus ac perfectioribus hosti is : quod quidem per Christum ponti. ficem saltum esse probat dicens :
CTA , &c. Quum sacrificia sacrificiis , pon tificem pontificibus legalibus con'parallet , nunc sancta eum sanctis comparat, dicens . quod Iesus nequaquam in sancta hominum facta manibus intravit, quae nee Fera e rant, sed verorum tantum exemplaria , sed in ipsum caelum per illa figuratum , ut illic habitans appareat vultui Dei pro nobis, ac pro nobis interpellet, non ut semetipsum
saepius per sui eorporia hostiam & mortem viserat, quemadmodum Pontifex legalis per singulos annos intrare in Isancta debebat , idque in s ANoui NE AL iENo , id est cum Immolatione taurorum & hircorum ; non sic autem Christus qui semetipsum obtulit in hostiam , idque semel tantum quum sae Pius non indigeret, ALroetur, inquit Paulus , OPORTEBAT EUM FREQUENTER PAT An ORIGINE MUNDI. Si enim omnium delendis peccati x nequaquam lassicit una mors, toties oportuit illum pati, quoties ab ipso mundi initio peccaverunt elem. Nunc autem semel ita ut numquam postea IN
CONIUM MATIONE IALCULORUM, id est in fine temporum ac novissima aetate , ER
MOsri 1M sυAM, id est immolationem sui
Graece DV M. σιν, id est ad profligationem& extinctionem peceati. V. 27. de 38. ET u EMADMODUM . pr bat exemplo nostri qui semel tantum mo. rimur , quod nequaquam ultra pro nobis sit moriturus Christus: quia sicut statutum cst omnibus hominibus semel mori: pos T HOC AUTEM Iuoici UM , id est & quum omnes mortui suerint , tunc sequetur iudici. um : sie & Christus ad multorum exhaurienda , ae prorsus abolenda peccata , per moltein semel, adeo ut numquam postea oblatus, secundo expectantibus se in salutem , id est ad illorum salutem APPAREA Tsi NE FECCATO, id est sine ulla pro peccatis hostia. Pcceatum enim pro expiatrice peeeatorum hostia frequenter sumitur: quam do Christus. qui non noverat peccatum pro nob.s pater peccatum effecit. λpparebit erigo sine peccato in secundo adventu , quia non iam peccata expiaturus veniet , sed vindieaturus , sic enim pluribus explicat Oeeumenius Graecas.s A. Vers i. DRius , scilicet testamentum . 1 CυLτυκ Ag , id est cultus . qua si dicat, Cultus quosdam suo modo iustificantes. SANCTUM sAECULA NE . id est templum, seu tabernaculum temporale. V. 2. PRIMUM , scilicet prior pars tabernaculi, quae Sanctum dicebatur, ut proxime dicetur. CANDELABRA , scilicet mullae erant in candelabro lucernae. PRopos Ixio, &e. id est panes , qui ante Deum
V. 3. SECUNDUM: erat enim primum velum ante ipsum Sanctum.
V. q. THURIBULUM , se ilicet altari in-eens serviens , quod erat extra, seu potius ei iussit ut quem faciebat Pontifex , semel in anno ingrediens in Sancta sanctorum . Quidam tamen putant significati thuribuli nomine altare thymiamatis , in quo incendebantur aromata , nee aliud fuisse thuribulum. IN QUA; pro, eum qua , id est iuxta quam, secundum quosdam . V. I. GLORIAE , id est Dei gloriam repraesentantia . OBUMBRANTia , scilicet
247쪽
. 7. IGNORANTIA , id est. peccatis igno.
V. 8- Siosi pic ANTE , sei licet expiatio nes . PRO A LATAM , id est apertam , scili set per plenam expiationem, quam Chri stus erat saliurus. SANcTORUM , id est in sancta scilieet caelestia. V. o. Pax AsoLA , id est figuralis quaedam similitudo . Irus TANris , id est praesentis , scilicet tempore quo haec Paulas scripsit. IuxTA QUAM , id est cuius ritu . Iux TA consciENTIAM , id est quod atti. net ad conscientiae seu mentis puritatem . SER vi ETEM, id est per illa Deum colentem. SOLUMMODO, scilicet sita. V. Io. BAp TlsMATlsus, id est ablutio. nibus . seu purificationibus. Ius IIT iis, id est iustificationibus, seu caerimoniis . Graee.
δικαιέρια σι quo verbo LXX. utuntur ubi nos legere solemus caerimonias Syr. prcceptis. CARNis , id est corporeis, scilicet circa corpus adhibitis; quasi dicat, Externis. CORREcTiosis, scilicet per Christum iaciendae. V. D. AssisTENs scilicet Patri, Graec. αραγώs taut , id est facias, vel adveniens. AMPLlus , id est maius . TABERNACU LUM , scilicet suam humanitatem, vel caelum: iunge cum Pontifex. Huius CREATION is , id est struiturae similis nostratibus: humanitas quidem de Spiritu sancto
concepta , caelum vero a Deo creatum .
V. I a. SANCTA , id est caelum. ΙΝvENTA , id est parta. CARNis, id est corpOr s, scilicet animam illa non emundabant. Ideo su p. dictae i iiiii earnis. V. I . PER Spl RiTUM, die. id est movente Spiritu sancto. SANCTUM. Graec. Ic Syr. aeternum. OpER laus MORΤuis, id est peceatis. Vide su p. cap. vi. R. II. PRAETARICATIONUM . Graec. ransgressionum; quasi dicat, Ad expiati Rem peccatorum. ERANT, scilicet manebant non mundatae . REPROMI ISIONEM , Bbe. id est promissam haereditatem. V. I7. IN MORTuis, id est testatoris morte. CONFIRMATUM, id est ratum. V. I 8. SANGUiNE, scilicet mortem quod. mmodo repraesentante. DEDICATUM, id est confirmatum . V. ΣΟ. TEI TAM E Ti , id est confirmator . Nota , resamenti vocem sumptam ex LXX. qui se verterunt Hebr. vocem , quae
pactum seu Deilus significat, scilicet pactuin
illud Dei, figura erat pacti per Christum
renovandi , quod eius morte velut tellamentum firmatum est , nosque testamen ii more seeit heredes. MANDAUIT. Exodis xx Iv. legitur. Hebr. pepigit. LXX. divosust. V. 22. INὸ pro, cum p vel, per . ET SINE, &c. quali dieat, Nam revera nul
la peecati remissio fieri potest fine Christi languine , cuius illa legalia figlara
V. 2I. Ex EMpLARia , id est figurat rastatum . CAELEsTiA , scilicet statum Evangelicum, seu Eccletiae. V 23- OFFERAT . scilicet eruento i/crificio. V. 26. FREQUENTER , se ilicet ad expi30- .dam omnium hominum peccata. CONSUM MATlONE, id est fine, scilicet instante . DESTITUTio NEM , id est abolitionem . SuAM, id est sui corporis. V. 27. IV Dici UM, stitieet euiusque sequitur particulare post mortem eius, &unt-
V. 28. MULTO RuM . Omnium quidem quantum ad sussicientiam , sed multorum solum quantum ad emeaciam . Ex HAU RiENDA , id est tollenda, seu evacuanda ex cordium profuneo . SEcu Noo , id est
deinde . SINE PE CAD , id est purgatis electorum peccatis . SALUTEM , scilicst
I 1 se ilicet Testamentum . Ne
penitus contemnere illud videatur, describit quae in eo erant . Ius TiFICA Tlo NEsCULTURAg, id est praecepta colendi Deum . Syr, praecepta minuteris . ET sANCTUM SAECULAxE, scilicet, tabernaculum quod saeculare vocat, seu ut Graece, mumdanμm, ad differentiam eaelestis, seu potius sic atrium vocat , primam tabernaculi partem , quoniam ad id populo aditus patebat, Se Λ-
trium Gentium vocabatur. V. S. TABERNACuLUM EN M ἰ pro, autem . Non est cuius reddatur causa , id est prima tabernae uti pars iacta est , ubi erant candelabra . Unum candelabrum erat , sed septem habens brachia, lucerna ς otidem. QUAE DiclTUR SANcTA , scilicet aedes , ut SI r. resertur enim hoc at tabernaculum,
248쪽
246 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
euius prima pars voeabatur Sanctuarium , sed mansi genus Graecum, quia est semi.
3. PosT v ELAMENTUM. Tertia & i terior tabernaculi pars velo praetenta distinguebatur a reliquo tabernaculo, d vocabatur Sancta sanctorum. V. q. AUREUM HABEM THURIBULUM , id eli altare thymiamatum , cum Origene H mil. I x. in Exod nee erat intra, sed prope . URNA AUREA III. Reg. v m. 9. dicit ut suis Ie in area tantum Moysis tabulas , scilicet ex tota Lege non erat aliud praeter eas tabulas, ut ibi diximus. Alioqui urna & virga erant. Aut erant urnare virga prope arcam, non intra, ut alii
U. I. SUPERQUE EAM ERANT. Gotth. super quae erant. Erat tabula aurea super arcam sedis sermar area ut scabellum pedum i Cherubim utrimque ut spondae sedis, in qua Deum sedere putabant, inde responsa reddere V. 6. SACRIFICIORUM OF pici A pro , sacrorum ossicia, Gr. λατρείας ε ινε μες, serυitates perficientes Syri ministeria perficientes. Intra tabernaculum non fiebant sacrificia, sed in atrio , ubi erat altare sacrificiorum. : set ii intrabant in tabernaculi primam partem R. 7. SEMEL iN ANNO In Sancta sanctorum semel tantum in anno introibat Ponti sex cum sanguine quem offerret. Exod.
Tia, seu fragilitate; nam peccata ex certa scientia iis hollii ς non expiabantur. Aut
potius omne peccatum ignorantiam vocat .
nam Levit. xvi. go. dicitur : In hac die Matio erit vestri , atque mundatio ab emnibus peccatis vestis . Loquitur de die expiationis hae , qua Pontifex expiabat populum,. intrans in Sancta sanctorum. V. g. HOC sis viri CANTE. Incipit de Christo & nova Lege interpretari quae de tabernaculo & sacerdotibus sunt dicta . Nox- DUM PROPALATAM L seu manifestatam , seu opertam. SANCTO Rura vi M, id ei persectam viam ὐ seu . potius viam ad vera Sancta. sanctorum caelellia. TABERNACULO HABENTE sTATUM , id est quamdiu si a-bat : nam post tenebras sequitur lux , illa autem erant umbrae & figura. V. 9. QUAE PARABOLA, . id est figura. EIT TEMPORIs. tris: ANIIs, id eli grauentis Evangelici, sed melius cum Chrysostomo, insantis, id est huius scilicet veteris legis. Iux TA QUAM scilicet figuram. Gr.
itixta quod, scilicet tempus. NON PossUNT iux TA CONSCIENTIAM , id est animam , perficere hominem . V Io. ET TARIIs B Apris Ma Tinus, id est ablutionibus , scilicet externa tantum lex curat . UsQUE AD TEMPUS CORRE cTio Nis, id est Evangelii, quo corrigenda& antiquanda erat: tamdiu ii ritus stete
V. Ir. PER AMPLl Us ET PERFECTIus
TABERNACULUM , scilicet introivit Chri-llus. NON Huius CREATro Nis, id est non lactum ab homine , sed caele ite .
pontifex semel in anno, se Christus semel in omni tempore. AETERNA REDEM-pTIONE, id est persectae iustificationis auctor effectus & aeternae, non temporalia .
V. 13. SI ENi M sANGUis HIRCORUM emundabat carnem, multo magis sanguis
V. 14. PER SPIRITUM LANCTUM . Gr per spiritum aeternum . Noster pro levigit αγμ, sed idem est . EMMNDA Bl T. Sic
sram. Regia νιλ is, id est nosram . Ano PER in Us MORTUis, id est peccatis. V. II. ET IDEO Novi TEs TAMEN TrMEDiATOR EsT, id est factor : novo Testamento opus suit, ut per mortem remit terentur peccat 1 facta tempore veteris Teis stamenti, quae per illud remitti non potu Grunt, iis Qui voCATt SUNT AETERNAE , id eli ad aeternam haereditatem , ut Syr. id
est fidelibus ex Iudaeorum gente; nam de illis & eum illis io uitur. Aut se ordina:
ut promissonem acc*iant aeterna herediιatis qui vocati sunt .
V. 36 UBI ENIM TESTAMENTUM EST.
Si quis dieat, Quid opus suit morte Christi P nempe ut testamentum quod condidit
esset ratum. V. t 8. NEC PRIMUM QUIDEM sINEsANGUINE . Ut illud testamei, tum suit figura , se sanguis ille pecudum , sanguinis
Christi. D Dic ATUM EST. Syr. confrma. tum . Morte pecudum confirmatur Vetus. tella mentum, quoniam Deus eius condito 'in iu
249쪽
moti non poterat. Lecta lege Moyses aecipiens
lium esset sanguis ille quo Moyses tabernaculum aspersit; mixtus vitulorum & hir-
coecinea, di aqua, in Scriptura non legitur; ea Paulus a maioribus accepit . Et sane aquam misceri, & quidem multam , opus suit , ne sanguine cuncta Dedaren
V. 22. NON FIT REMIss Io, id est pur- ratio & emundatio a carnis maeulis , non
fuit sine sanguine, scilicet in veteri tella.
V. 23. Ex EMPLARIA QUIDEM CAELE-sTiu M, id est tabernaculum & alia vasa. IPIA AUTEM CAELEsτta, id est spiritualia Christianorum sacra. MELIORIBUS HO-sriis, id est Chri ili sanguine mundantur . Neque eit opus ut Christus
V. 23. SAEPE OFFERAT SEMETIPSUM .
Christus semel tantum se obtulit in cruce, sed memoria eius instauratur in Sacrificio Christiano. Alioqui oporteret V. 26. FREQUENTER PATI, si una oblatio non lassiceret , debuisset Christus quoties homines peccant, toties mortem pati. AD DEsTITUTIONEM 'ECCATI . Gra c. profligationem . Syri abotitionem: sed utrum.
que desitutio signifieat . Et ut aliis opus est, V. 27. SEMEL MOR . Ut alii homines semel moriuntur, si e Christus. V. 28. SECUNDO . Apparebit in die iti- dii ii Christus in fatalem se expectantιbus ose ordina, sed si NE prccΛTo, id est sine
ulla hostia , pro, peccato, non morietur In secundo adventu. Hic disputari possit, an vox Hebraica berith . 8e Graeca διαθήκη testameninm proprie significent, au promiscue quodcumque pactum: nam si ita eL set, concidit argumentum Pauli . Alia enim pasta inter vivos rata sunt. Isid. Lib. U. Elymoti cap. xxiv. Tesamentum non hoc forum dicit tir in Sacris , qtiod non υalet si ne morte tessatoris , sed omne paclum GTplacitum resamentum vocatur : nam Ircob, o Laban testamentum fecerunt. Et illud: Testamentum disposierunt aduersam me :Ps Lxxxii. 6. Uerum de tota hac re non pauca diximus in nostra Disputatione pro Editione Vulgata, 1ap. XV.
pers. r. DRlust scilicet, testamentum . L IusTIFICATIONEscULTURAE: δικαιούμαα λατρειας, id est mandata ad eultum Dei pertinentia a Moyse data. ET
fanslum mundanum, id est templum, seu tabernaculum temporale, & caducum, ad
hostias carnis offerendas V. a. TA DERNACULUM ENiM FACTUM EsT PRIMUM . V at tabernacul&m primum, primam partem tabernaculi, quae dicebatur sanescim. CANDEL LRRA . Unum erat canindelabrum , quare in Gr. etiam est , in singulari , sed dicit eandelabra in plurali , quia in eodem candelabro septem erant
lucernae. ET MENIA .' cui panes propositionis imponebantur. QUAE Dici TUR SANCTA . Relativum quae non resert mensam ,
nec propositionum panum, sed σκηνών, id est tabernaculum; quasi dicat , Quod scilicet tabernaculum, primum dicitur fannum. V. 3. PosT v ELAMENTUM AUTEM : quod pendebat inter sanctum, & sancta sanctorum, erat interior pars, de sanctior taberis naculi , quae . ut dixi appellabatur sancta sanctorum. Dicit velamentum secundum , quoniam prior tabernaculi pars etiam ipsa velamen ante se oppansum habebat. SANCTA sANCTORUM , id est sanctissima tabernaculi pars. V 4 AUREUM HABENEs THURIBULUM: per aureum thuribulum intelligit altare thymiamatis. IN QUA URNA AUREA, Zc . At III. Reg. vm. 9. dicitur in arca nihil suisse praeter duas tabulas lapideas Mosis . Corne l. a Lapide, & Salianus, τὸ in area, interpretantur , ad aream , iuxta aroeam. sic dicimus habere galerum in capi te, Zc calceoς in pedibus, quo modo etiam dicimus Christum passum fuisse in Ierusa lem , id est iuxta Ierusalem. Theophy a. Eius in hune locum, de alii exii imant antiquioribus taculis non fuisse virgam Aaron in arca , nec urnam mannae, sed postea suisse utraque in arca conclusa, ut
quantum fieri posset subducerentur perieulo, nee gentilium in templum. Se locum sacrum irrumpentium, ita facile praeda fie. rent . ET TABULAE Trs TAMEN Tr, id est legis datae in Monte Sinai. V s. SupER EAM, scilici arcam. CHK
250쪽
248 EPIST. B. PAULI AD HEBRAgos
RUB II GLORIAE. Dixit Clerubim gloria, more Hebraeo, id est Cherubim gloriosi , scilicet habentes multum maiestatis , quae
eos reddebat venerabiles. OBUMBRANTIA PROPITIATORIUM : nam Cherubim alis expansis tegebant propitiatorium. Est autem propitiatorium tabula aurea qua arca testamenti tegebatur. DE QUiBUs NON EST MODO DICENDUM PER si NGULA s; quasi dicat: Haec omnia plena sunt mysteriis, sed non sunt a me omnia explicanda , satis erit ea attingere , quae ad institutum nostrum pertinent . V. 6. His v ERO ITA COM post Tis, id
est ita paratis , sataicatis, & ordinatis . SEMPER , id est quotidie. Ex hoe indieat quanto sanctius & augustius esset secundum illud tabernaculum, in quod non sacerdotes, sed solus pontifex introibat , nec is quidem singulis diebus, sed semel singu
SUMMANTEs, id est sacras ceremonias, &ritus in sancto peragi solitos . V. 7 I9 srcu NDO; scilicet tabernaculo, id est in sancta sanctorum SOL Us PONTI.r Ex ; scilicet ingreditur, nimirum in festo
expiationum. ut est in t evitico cap. xvi. NON MNE sANCui NE e die enim expiationum pontifex ingressurus in sancta Iancto- im, immolabat vitulum, orans pro se , di domo sua. Pro peccato vero populi OD ferebat hircum, quorum animalium sanguinem offerebat in sancta sanctorum , &eo illa aspergebat. Ritus hie describitur
Levit. xvi. PRO UA, ET POPULI IGNORANTIA : Omnia peltata vocat ignorantias Inore Scripturae. Sic psalm. xxiv. dicitur, Aeliala iuven tis meae , o quoraκtias meas
V. 8. HOC siGNIFi CANTE SpIRITU IAN CT .' dum vetat quemquam ingredi in sancta sanctorum praeter pontificem. NoN
RUM. Nondum apertam esse viam eae li , quae aperienda erat per sanguinem Christi.
ADHUC PRIORE TABERNACULO HABENTExTATUM, id est manente priori tabernaculo, lege. & ritibus Mosaicae legis.
V. 9. QUAE PARABOLA EsT TEMPOR sINsTAN Tls: quod tabernaculum est parabo.
la, id est typus , similitudo, & exemplar, temporis instantis, id est temporis legis
veteris , quod tune instabat. Iux AQUAM MUNERA , ET Hos Tia OrFERLNTUR , &c.
id est, munera, & hostiae, quae offerunt a similitudini, & parabolae huic deserviunt ,& conveniunt; nam ut sacerdotes ingredi non poterant in sancta sanctorum; ita neque sacrificia quae offerunt possunt iustificare homines di in caelum inducere. Iux-TA CONscIENTrAM, id est seeundum interiorem hominem, vel secundum animam. SE v IENTEM: λατρἐυμνα, eum intelligit,
qui offert, & qui illis sacrificiis, & cere.
moniis Deum colit . SOLUMMODO N CI-Bis , ET POTI Us r necte cum voce servientem. Sensus autem est, munera , &saerifieia legalia non possunt expiare, &persectum facere servientem, id est eum qui Deo servit, & eum colit, non spiritu, interna pietate mentis, sed tantum in cibis, & potibus, & tetera . IN CIBis ze ibi enim aliqui vetabantur in lege Mosai ea, de quibus vide Levitici cap. xi. ET
POTIBUS : potus per se, & communiter nulli vetiti erant, certis tamen personia , verbi gratia Nararaeis prohibitum erat vinum , & sicera , ut etiam vinum sacerdotibus tabernaculum ingressuris. V. Io. ET VARils B Apris MATI Bus, id est etiam ablutionibus quarum frequens mentio in sacris litteris . Itaque Marc. vii. 3. legimus, Pharisaei enim, o omnes
Iudai, nis crebro laverint manus , Non mia diacant , tenentes traditiomm fentorum ; σα foro nis hosti etentur non comedun , oealia multa sunt , qua tradita sunt illis se
cARNis. Iustificationibus, & purgationibus carnem mundantibus, intelligit exteriorem emundationem, qualis verbi gratia in lege dabatur iis, qui immundum quidpiam
tetigissent. UsQUE AD TEMPUI CORRE cTio Nis 1 M si Tis , id est , usque ad tempus adventus Christi, qui vetera correcturus erat, novis ac melioribus institutis.
PONTIFEx. In Graeco est id est postquam venit, & aecessit, factusque est pontifex FUTURORUM BONORUM , id est ut nobis pontificatu suo sutura bona
compararet. Futura bona vocat ea, quae Christus nobis meruit, maxime gratiam, de gloriam PER AMPLIUS , ET PERFECTIUS TABERNACULUM . Pontifex ingressu
rus in sancta sanctorum transbat per primum tabernaculum . quod sanctiam diceba