장음표시 사용
281쪽
promissionibus, quia paulo ante dixit,nondum acceptis repromissio tribus ἱ ideo de Abraham intelligere potes qui de Sara sterili letnen habuit; & de Davio , qui in solio suo leis dentem filium vidit. OBTURAvERUNT ORA LEONUM , ut Sampson & Daniel. Ex T N. ERUNT lMPETUM IGNIs , sicut tres pueri socii Danielis, iussu Nabuchodonosor in fornaeem missi , EFFUGAvERUNT ACIEM GLAni 1, id est hostium fortitudinem a se repulerunt. Graeci tamen secus legunt , sci- beet uioo, id eli fugerum, quod iei licet persequentes se holles effugerunt: sicut Helias Ie label furorem , & Saulis David fide effugerunt & devitarunt. CONTALUERUNT DE INFiRMITATE , sive de infirmitate captivitatis Babylonicae, quando permittente Cyro Ieto lyma reversi sunt; sive Ide aegrotatione, ut de Iob & Ezechia legimus& de David. FORTEs FAC Ti sUNT N BEL-Σo , ut de Iosue & alii Iudices, Da. id &Nachabaei. Cas TR VERTERUNT Ex TERORUM . Graece παρομβολῶς οῦκλιπιν τῶναν σπί-: hoc longe elegantius vertit inter. prcs , quam qui vertit, incursiones averterunt ea terorum : eis enim παριμελὴ tentoriorum ordo consertus,ordinatione ea strenti cons an s.
Sensus est ergo: Castνa exteriorum , id est alienigenarum gentium inclinaverunt , &Omnium castrorum ordinem perturbarunt , in illa per fidem invadentes. ACCEPERUNT
suos; id est , nonnullae mulieres fide resurremonem possibilem eredentes, ob illam acceperunt mortuos suos , id est filios tuos, quos illis suscitarunt prophetae, seut Helias Sareptanae viduae et & Sunamitidis filium
Helisaeus suscitavit. AL I DisTENTI &UNT. Grac. ἰννμανίσθησαν; id est, velut tympani corium crueiatibus distenti vel verber ii sunt, prout solet tympanum , ae susti-hus contusi sunt i id enim significat etiam τυμπαν. 'θε, & sc Graeci exponunt . I remias enim instar tympani distentus est. Sie autem affecti Be afflicti , NON s UsC PiENTEs REDEM p IONEM, id est a pretentibus luppliciis liberationem . UT MEL ORFM ac potiorem I NvENIRENT REIURRECTI NEM, ad tanto maiora praemia resuscitati, quanto graviora passi sunt supplicia. V. 37. de ClRCU ERUNT IN MEL TIS , dcc. μηλατη , Graee. eicitur ovilla pel- abs una cum lana, sive Ovillum exuvIumi
απὰ νῶ μηλου, quod ovem significat . Egestatem autem veterum patr m indicar , quorum bona pars caprarum dc ovium lantum pellibus vel irentur Quod autem ait, circuierunt, indicat eos certam ae quietam mansionem non habuitIe, sed huc illoc pervagatos persequentibus adversariis: unde subdit ,TGENTES , AFFLICTι, lnus tamen ut interim nihili fierent mundo, DIGNUs NON ER TMuNDus , id eli qui mundo mundanisqueti omnibus quae in mundo sunt, longe i periores erant, interim IM MONTinus ET sPELυNcis latitantes , ut Helias , abique prophetae: atque ita tantis viris indignus
V. 39. de go. EI MNEI. Enumeratis illorum fide, Zc pro ea aflictionibus toleratis, consolatur Hebraeos , si non tameito liberentur a suis amictionibus , aut tam cito quam velint , praemientur , quia II
nem scilicet quae eli animae de corporis beati ficatio , de qua Esaias ait r in terra sua duplicia possidebunt, scilicet in terra vi venistium Ec corporis 3c animae gloriam. Hane repromissionem nondum acceperunt , Deo aliquid melius pro nobis providente , ac melius nobis prospiciente, ut non sine n bis consummentur, id est ne sine nobis perfectionem glorificationis corporis Se ani mae aceipiant i simul enim resurcentibus electis omnibus erit consummata glorificatio.
rantur. Suns TANTIA , id est sustentaculum , seu hasis . Syr. tertitudo . ARCuMENTUM, id est declaratio. Syr. re velatιoῆ quasi di eat , Fides est quiddam quo spes nititur, di Dei occulta ex parte cognoscuntur.
V. a. IN HAC ENiM ὲ pro, per hanc a Iem. TEO MONIUM . scilicet quod Deo
placerent , vel quod Dei servi . SENEs , id est antiqui patres. V. 3. Ap TAt A, id est constructa . Syr.
ordinata. SAECUL Ad temnora. seu mundi res. UM, pro . sic ut . Iλψistat Linus. Gr. non apparentibus .
V. 4. PLURlMAM , id est gratiorem . Syr. praestantiorem . PER ODAM , scilicet fidem , seu hostiam fide oblatam . IEsTI.
282쪽
cium delapso, ut quidam aiunt . LOQUI-Tun , stilicet hominum ore celebratur. ιseu , predicat illo suo exemplo. V. s. Fing , id est fidei merito . TE. 1 TAMENTu M HABυIT, id est eomprobatus est . U. 7. REsp Nso , &e. id est oraeulo di vino admonitus. METUENs, scilicet Deum. vel diluvium. Qua M, stitieet fidem , vel arcam. DAMNA vlT, id est dignum dam. natione ostendit. MuNDUM , stitieet qui videns aream tanto tempore tamque dili- senter extrui, non credidit. HEREs , &e. id est possessor est factus . V. 8. Qui voca TUR . Graec. vocatu , stilicet a Deo . V. 9. REPROMissio Nis, id est promissa. CAsu Lis, id est tabernaculis. V. Io. FUNDAMENTA, St e. id est bene
V. II. UiRTUTEM, &e. quasi dicit , Vim ad concipiendum. FIDELEM , id est
V. ix. UNO. stilicet Abraham . EMOR Tuo, scilicet quantum ad vim generan-V. II. IU Ta FlDEM , ist est eum fi de . REPROMissio, laus, id est promissa terra, vel caelo, per illam significato lseu
V. I. MxM NluENT; quasi dicat , Si cum id dicerent , illam intellexissent de qua, Se . . . V. 6. CONFUNDITUR, id est erubestit. Civi TATEM, se ilicet ea lenem. V. ig. IN Isaac, Se. id est per Isaae habebis posteritatem, quam tibi promisi . V. 39. ARRi TRANs . id est persuasus. PAR Anor A M. id est similitudinem , sellicet Chri si immolandi . & resurrecturi . Accrpi τ, scilicet salvum reduxit. V. 2o. DE FUTURis , scilicet praedi-
V. H. MEMORATUs EsT, id est memi-
lem , id est brevem. PEce ATI . se ilicet si suos deseruisset , aut Regi obtemperasset
V. 16. CHRIsm , id est ad Christi imi
V. 27 ANIMOtITATEM , id est iram . Wisi ei LEM , scilicet Deum. Sus II NuIT,
id est sortiter expectavit, stili et sti adiutorem fore sperans.
V. 28. Qui , stilicet Angelus . PRIMI Tiva, id est primogenita. V. 29. ExpERTI; id est transeuntes, seu
niel. V. 34. ExTINxERUNT, scilicet pueri iasornace. IMPETUM, id est vim. Eppuo RuNT, id est evaserunt. ACIEM GLAD I, sei licet hostes in praelio. Cotiva LUERUNT, ut Ezechias. V. 33. MULIER Est ut Sunamitis & Sareptana . DE REsURRECTicitiae, id est resulcitatos. DisTENTI , scilicet in tormenis. tis, ut illi de quibus II. Mach. v II. RE-nx M p Tio NEM , id eu liberationem a truisciatibus, quam impii promittebant, si sibi
V. 37. La Pl DATI, ut Ieremias. SE Tr, ut Isaias, serra ligneta a Manasse . MEL Tis , id est ovinis pellibus. V. 39. REPROMissio NEM, id est promissam beatitudinem , scilicet quantum ad
V. Ao. CONSUMMARENTUR , scilicet tum perfecte erit homo beatus, cum corpus reis cipiet , tune enim persectus homo . Cedit autem id ad nostrum honorem , quod illinos expectent, & tamdiu expectaverint , qui tanto ante laboraverunt.
'U. I. π ST AUTEM FIDE s . Locutus antea de fide, eam he de fianiti. SpFRANDARUM , non sperantium .
quamvis & vox id est , &Augustinus siem ita terat; nam ea in te pretatio sensum confundit . Suns ANTIA , hypostasis , id est fundamentum spei. Quare spero ; quia eredo . ARGUMENTUM ἐελεγχος , ιenυictio , ut Augustinus legit XlII. de Trin. cap. i. Chrysostomus hic. Quia nos iacit assentiri iis , quae non vi. de musi fides nos convincit. V. 2. IN HAC ENiM, id est per hane . TasTIMoviuM , id est approbationem . CONfECUTI suNT sENEs , id est antiqui Patres, quia crediderunt, probati sunt. Fide credimus V. 3. APTATA EssE sAEcu LA , id est
283쪽
id eli m 1 teria informi, quae erat invisibilis , quia tenebra erant super faciem abs si, visibilia fierent .
πια , id eit ρr lautiorem quam Cain Obtulit Abel. TEsTi MoΝiUM , approbati . nem eonseeutus est. TEsTIMON UM PER. HIRENTE. Aliqtio signo Deus declarauit Abel munera sibi placuitie. DEFUNCTUI HUC , sive etiam d Iunctur, LOQUITUR , iuxta illud Genec tu. Io. Mox fanguissfratris tui clamat. V. 3. PLACU issE DEO Enoch. Gen. v. de eo dicitur, Amsulavit ne eum Deo . Plaeuit autem fide. V. 6. Stu E plDΕ nemo Deo placet , ergo per fidem Enoch placuit . Sed qualis debet esse fides' Ut eredamas Deum eise,
di iustos praemia re. V. 7. FIDE NOE, RE PONSO , oraculo, praecept , accepto aptavit arcam . DAM N UIT MvNDUM: quia vi la arca, bc quae illis Noe dicebat , non crediderunt . ET, UST TlAE. QUAE PER FlDEM E T , HE-
Rrs , id est prosegbr fuit iustitiae. Genes.
vi. Me vir rustus . V. 8. FiDE . I voCATUR ABRAHAM, nunc scilicet , nam antea Abram vocaba tur. NEsci Exs o IRET . Sciebat quidem se ire in terram Chanaan, Genes. xl.
31. sed in quam eius partem , id neIciebat. P. y. TAM UAM IN ALIENA, moratus es in Terra promissa , cum terra illa ellat illi a Deo data. IN Casu Lis , id est tuguriis habitans eum Isaae & Iacob, qui hus terra illa promissa erat.
V. ro. ExpECTABAT ENIM FUNDAMENTA HABENTEM Civi TATEM , id eis stabilem , perpetuam o eaeli erat civis , ideo pradentia contemnebat. V. I i. FiDE ET Ips A SARA concepit et prius risit, pollea eredidit. V. I 2. ET HOC EMORTUO , scilicet Abraham . Grac. hie , νειαί γαυρο : sic Cotth. etiamsi emortuus Abraham esset propter aetatem ineptus . Noster legit λ τAxu , sed nan releri , eadem sententia est. R. II. IUXTA FιDEM; pro . in fide defuncti iunt omnes , non acceperunt promissa ipsis. Διι. Sae. Tom. XXVII. V. l . Qui ENiM HAEc nrcu NT . Fu e Patribus familiaris ea vox , se peregrinos esse, qua indieabant se palam qitae sese, non eam unἐe exierant ; nam ii eius meminissent, Sc de ea loquerentur , Puterant ad illa in reverti ; suspirabant caelum . Sic Deus vocatur eorum Deus , qua si scilicet suorun civium. V. li 7. Qui suscEpERAT PS c Graec. Qui, scilicet Abraham susceperat ex pra- millione Isaae , quem citie rebat. Multi cu- dices legunt, in quo, sciliret Isaac . Syr. quem I ceperat ex promι istise , Icilicet I laac. I is uin tamen ex si de obtulit. V. 18. AD QUEM , scilicet Abraham edidium eii. VOCABITUR Tiai s EMEN , ideli per eum habebis pol eros.
id eli in fieri uin utere putabat Chritii occisi .
V. 2o. FiDE ET DE FUTURis . Isaac filios Lenedixit, A eis tutura nuntiavit. Fl-
Eius , scilicet Iosephi : sic Sept. Genes.
x LVII. 3 a. ubi Hebr. adorauit con Der ιις ad testuli caput, quo loco explicuimus ha- ius diser immis veram caulam. Ince peta
V. 23. Fing, scilicet parentum . contra edie um Pharaonis conservatus est Moyses . Fide is etiam negavit filiam Pharaonis , affligi volens, V. 2S. QUAM TEM 'ORA L s prccATI, sfidem negasset, HABERE 1UCUNDiTATEM Fid e It ad breve tempus istari. Graec. temporalem peccati habere iucunitatem , seu fitii-
pERlUM CH isTi, id est illi simile, quod Christus est patius . Reliquit AEEgyptum
rum qui euri. eo elant , MURl IERICHO CORRUERUNT. V. 33. Fi DE RARAR MERETRlx NON pERii T. An tuerit meretrix. IO,ue i l.
284쪽
282 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEos
.isputatum est. CUM INCREDULIs'. non periit. Syr. inobedientibus. Vox γει η ας u- virumque significat. V. 34. EFFUGERUNT. Sic lege, non effugerunt , aciem gladii . CONvALUERUNT DE INFIR Mi TATE , id est ex imbecillis fortes faeti sunt. CAsTRL vERTERUNT , seu
everterunt, ut Syr. Gotth. ceperunt. V. 33. ACc EpERUNT MULIER Es . Sareptana ab Elia, Sunamitis ab Elisaeo , acceperunt mortuos suos. DisTENTI SUNT , id est erueiati. Noru suscipi ENTES REDEM- p TioNEM , id est non volentes a tormentis liberari. g. 37. TENTATI sUNT, morbis , assit -ctione, mole liis varus, ut Iob , Tobias.
Cl RcUIERUNT, quasi extorres, peregrini , sine lare . IN MELoris. Vellis Ovina cum lana, vilis ; quam monachi gestabant, ut Cassianus ait Lib. I. cap. vm tametsi caprinam pellem signifieare ipse vult. V. 39. Tεsii MoNio pin Ei, id est per
fidem, eiusque constantiam probati sunt . NON ACCEPERUNT REpRo Missio NEM , scilicet gloriam. V. 4o. UT NON. Gotth. ne. Si NE No-Bl ONsUMMARENTu R, id est praemia glo. riae aceiperent prius quam nos.
subsistentiam significat . Est ereo sensus . Fides est quasi iuuitantia, subsilentia , bast, & sundamentum spem nostram sustentans; nisi enim sit fides, nulla plane erit spes. Uel sensus est: fides est subsistentia, sive existentia rerum sperandarum; quas dicat o Fides facit ut bona sutura , quae nondum exiliunt certa habeamus , certoque sutura credamus, & speremus , perinde ac iam existerent praesentia, & oculis cernere mus . Fides enim illa ipsa quasi praesentia, R. certissima oculis mentis subiicit, seque per suam certitudinem quamdam subsistentiam dat rebus creatis, Se suturis in intellectu , & mente fidelium . SpERANDARUM. In Graeco est, . ανιμι ἰνων, id est earum
rerum qua Deramur. ARGUMENTUM NON APPARENTIUMt ε λιγκος, convictis , redar-
tio. Syrus, revelatio i quasi dicat: Fides est demonstratio , & manifestatio rerum
quae non sunt conspicuas facit enim fides, ut ea propemodum cernamus, ac si praesen tia essent. V. a. IN HAC TEsTIM OMIUM CONIECUTI SUNT IENEs: per hane Deo probati sunt veteres Patres, & testimonium habuerunt quo Deo p'acerent, Deo videlicet propter eorum fidem , magna ae mirabilia effieiente . V. ἰ. Fi DE INTELLl Gi Mus APTATA EI.sE SAECULA . Fide eredimus saecula esso aptata , id est mundum partibus inter se coaptatis sa Etum et Ie, atque constructum ,
tempora, bc temporaria omnia , id est mundum & omnia quae sunt in mundo . UT Ex IN ut Si BILI RUs vlsi BILt A FrERENT; id est, ex non entibus , & non exilientibus fierent entia, Et existentia. Vel, pro invisibilibus intelligit ideas, sue sormas omnium rerum, quae sunt in mente divina. V 4. Fl DE PLURlMAM Hos TtAM ABEL, QUAM CAIN ORTU LiT Dro . Pro plurimam , in Gra cci est, πλώον et , verbum diverbo dicendum erat plurem , quod quantam Latine dici non poterat , dixit plurimam, id est pretiosorem, & maiorem . Sensus autem est: Fides, quae longe maior, ex. ardensior erat in Abel , quam in Cain, excitavit Abelem , ut maiores, & praedati-tiores hostias Deo offerret , quam Cain ψnam Cain obtulit tantum fructus terrae pAbel vero obtulit primogenita gregis sui , I adipes eorum: Gen. Iv. 4. PER UAM TEs TlMONiUM, &e. Sensus eii: Abel per fidem ex qua meliorem obtulit holliam Deo, meruit testimonium quod esset iustus. TE-
Dexit Dominus ad AbeI , m ad munera eius, &e. millo scilicet igne de caelo , quo oblata absumpsit , quod cum oblatis a Cain
factum non est. ET PER ILLAM DEFUN. C TUs ADHUC Lo ul TUA; ae si dieati Interemit quidem Cain Abelem , sed non cum eo gloriam eius, Ic memoriam extinxit enam vivit, & vivet, & in Omn:um ore perpetuo versabitur. V. 3. FiDE ENOCH TRANSLATus EsT: translatus est ob insignem eius fidem , virutae innocentiam, & sanctitatem .' est autem translatus in paraditum, ut simul cum
Elia redeat tempore Antichiilli. Viae Apu-
285쪽
cal. II. 2.& II. NE VIDERET MORTEM: ita ut mortem adhuc non viderit , id est expertus, de passus non sit. ET NON ImvENIEBATUR. & non apparebat inter moris sales. TEsT MONIUM HABUIT PLACUIssEDEo r quia de illo dicitur Genes. v. 24.
Ambalavit eum Deo , id est Deo per omnia consensit, illi apparuit . illique cohaesit, &illum secutus eli. V. 6 Si usi pi DE AUTEM IMPossIBILE EsT 'LACERE DEO. Probat Enoch trans.
latum esse per fidem , vel propter fidem , hac ratione : Enoch translatus est , quia placuit Deo; atqui non potuit placere Deo nisi per fidem , ergo per fidem translatus
est. CREDERE ENIM OPORTET ACCEDENTEM AD DEUM, &c. id est, ut quis ad
Deum accedat ut oportet, eumque rite colat, atque ita ei placeat, oportet credere,&c. QUIA EsT: quod Deus est, quod Deus existit. ET IN QViRENTIBUI SE REMUNE.RRTOR sl T. Debet praeterea credere Deum remuneratorem elle, eo quod suis cultoribus retribuat bona promitia vitae aeternae.
V. 7. REsporuso ACCE To, id est divina revelatione admonitus. DE Iis QUAE ADHUC NON vi DEBANTUR; scilicet de suturo orbis diluvio. METUENs , id est reveritus Deum e ipsius Dei timore , ac reverentia correptus , secit quod sequitur .RPTA vi T ARCAM .' arcam construxit, coagmentavit. IN sALUTEM DOMUs sUAE: ut ab aquarum eluvione familiam suam servaret. PER QUAM DAMNA vlT MUNDUM.
Hae fide sua damnavit ceterorum hominum incredulitatem. qui non credebant sore diluvium , & Noe arcam fabricantem irridebant . ET IUsT Tt A E , QUAE PER FIDEM EsT, &c. id est, consecutos est iu illi iam , quae est per fidem; actu enim fidei huius, eius iustitia , & sanctitas aucta est . V. S. QUI v CATUR ABRAHAM . Vel sensus est, Abraham ille apud nos inclytus: vel, ut vertit Syrus e per sdem Atraham, cum vocatus est, dicio audiens fuit. Uterque sensus convcuit participio Graeco
in νον , Vocatus. IN LOCUM e in terram Chanaan. QUEM ACCEPTUR Us ERAT: non
quidem ipsemet, sed posteri eius. IN HEREDITATEM , id eil in possessionem perpetuam. NEsClENs Quo in E Tr vel simpliciter nescivit sibi eundum in terram Chanaan ; vel in qua parte illius sibi esset consuendum , quod eli probabilius.
V. 9. DEMORATus Es T dis, habitavit tamquam peregrinus, non tamquam ibi habens stabile domicilium . IN CASU-ias HABITANDO. in tabernaculis, Sc tentoriis. COHEREDlBUs REPROMIssIONIS EI Us-DEM : quibus eadem terra erat promisi a. V. Io. Ex PECTABAT ENIM , &c. qualι dieat, Existimabat se non terrae civem eula, ne illius quidem , quae sibi, & polleris suis promitia erat, sed caeli ; ideoque satis putabat habitare in tabernaculis, &domo stabili sibi opus esse non putabat.
FUNDAMENTA HABENTEM Civ ITATEM Ieaelellem patriam intelligit, & sic eam appellat , ut eam tabernaculis opponat, quae fundamenta non habent. V. II. SARA STERILis. Syrus, quae δε- ratis erat. Graecus: eum esset feralis. Vi R. TUTEM 1N CONCEPTIONEM SEMi Nis z irintutem ad semen recipiendum , retinendum,& sormandum , setnen proli ficum . In Graeco est, Mirati σπίρματος , ad verbum
ad deiectionem feminis, id est ad iacienda sundamenta , sive exordium seminis, id est
posteritatis suae. ETIAM PRAETER TEMPUS AETATIs z ea enim aetate concepit , qua nee tacundae concipere potuissent: agebat enim Sara annum nonagesimum . Vide Ge. nec xvll. II. FIDELEM: veracem, & promissa praestantem . V. ra. AB UNO: Abrahamo . ET HO EMORTUO : emortuum vocat Abraham , quod propter senectutem filios generare non pollet. ΟχΤl suNT : Israelitae innumerabiles , sicut stellae caeli, & sicut arena quae est in littore maris. Vi3. IuxTA PiDEM DEFUNCTi ςUNT OMNEsisTi. Iuxta fidem, in Graeco eis, καm a Lστιν, secundum fidem. Syrus habet , in β-de. Sicut in fide vixerunt, ita de in fide
mortui sunt, bona enim a Deo promissa non viderunt dum viverent, sed post mortem illa se accepturos crediderunt. NOMACCEPTIS REPROMissioNIBust tum deterra Chanaan pollidenda , quam Hebraei post in ea sub Iolue oceu parunt ἰ tum potius de caelelli regno ineundo. quod non sunt adepti nisi post mortem Christi . SED A LONGE EAS AsPICIENTEs , ΕΥ sALUTANTEs: est metaphora sumpta a navigantibus : se apuἐVirgilium :Italiam , Italiam primur eonclamat hales. Ita hi Patres cum per fidem obscure vide- Nn a rent,
286쪽
rent , id est erederent patriam caelestem , eam crebro eum desiderio appellabant , &salutabant. CONFITENTEs mi A PEREGRINI, ET FIO PTES SUΝT . &c. Ita Iaeob Genes. xxvii. Dies peregrinationis Utc meae centum trι inta annorum sunt. R I . SIGNIFICANT fE PATRIAM IN- UlRERE: nemo enim in patria sua pere-
Limus , aut hospes est. V. II. SI IPst Us MEMINisSENT DE QUA xxiv RANT: si memores tassent patriae suae,& ad illa reverti optassint . HAR ERANT TEMPUς REVERTENDI: poterat enim Ahra bam non multi temporis spatio in Ur Ch,ldaeorum reverti, unde primum fuerat egre Lius . V. 16. NUNC AUTEM MELIOREM ΑΡ- PETUNT . Nunc more Scripturae, & Hebraeorum non tam tempus hoc in loco significat , quam illationis nota est . ae sdiceret : Ex quo intelligitur eos non te irenam patriam quaerere , cum hoc dicunt , sed ex testem . IDEO NON CONFUNDITUR DE Us vo ARI DE Us EORUM : oh huius-rnodi eorum virtutem , 3c quia animum in calo defixum habent. ubi Deus suam gloriam manifestat, lanii cos facit Deus, ut non erubescat peculiariter vocari eorum Deus. PAR vi T ENIM ILLis CIPITATEM; quam expectant, & ad quam anhelant. V. 17 Fi DE DAT ULiT ARRAMAM Is AAC : id est, tanta fuit Abrahae fides, ut ea sua dente, & impellente non dubitaverit Isaac filium suum Dco vis imam immolare . Fide autem obtulit, sive offerre para ius fuit, credens Deum mortuum filium suscitatii. rum, ut quod promiserat de innumera prole ex eo nascitiira adimpleretur , ut habe. ur Veis I9. CUM TENTARETUR : eum Deus tentavit obedientiam , ti pietatem lAbrahae . dicens Genes. xx ra. r. Tolle fitium tuum renitenitum, &e. QUI sUSCEPERAT REppo Missi Nus; id est, eui promissiones a Deo saetae fuerant , complendar in ipso filio , quem iussus erat immo
F. 8. AD uusM: Abraham . Qui Α . Haec particula more Hebraeorum, L Graecorum posta apud Latinos redundat. IN Is A AC VOCABITUR Tini suun N, id st ex Isaac non autem ex Ismael excita hi torti bi posteritas tua , & sit heres mearum promissonum , quas tibi & semini tuo pol lieitus sum .
apud se reputa διν , & cogitasset . UNDAEUM ET IN PARABOLAM AccEpi T. id est in typum , mortis scilicet , & resurrecti nis Christi. Vel Isaac ellet parabola, proverbium, & exemplum memorab. te, quod omnes sentes omnibus saeculis celebrarent,& cum quis esset eximie obediens confer retur , & eompararetur eius ohsequium promptae ad obedientiam voluntati Abra
xIT Is AAC, &e. Transit Apostolus ad Isaac, eumque benedixisse dicit duobus filiis suis Iacob, & Esau. Has benedictiones habemus Gen xxvii. commendatur fides Isaac , quod filiis benedixerit de futu. rii, id est quod bona illis promiserit, quae non videbat p sed quia a Deo illa sutura aceeperat , & ei credebat, ita eis promisit, ae s p esentia oculis cerneret. V. 2I. FiDE IACoa Moni PNs , &c simili fide Iacob morti proximus benedixit Ephraim , & Manasse fitris Ioseph , utrique magna bona promittens , quorum nihil adhue apparebat, sed fide credebat illa
unde hae historia desumpta est, dicitur , adoravit brael Detim, conυersus ad lectuli eaput. Sed D. Paulus citavit verba versio nis LXX. virorum . Utraque interpretatio vocibus Hebraicis convenit, pro Vatietate subiectorum punctorum , & utrumque Iacob praestitit, adoravit, id est revetentiam ex athuit sceptro , & potestati Ioseph ς &Deum etiam adoravit in sceptro , gratias agendo quod eam mentem dedisset Ioseph, ut in Chata anaeam cadaver transferret, &patribus suis apponeret, iuxta id quod postulaverat V. 22. DE PROFEcTIONE PIL 'RUM Is Ar L
MEMORA I Us EsT, &e. Prosectioni s fili rum Israel ex AEgypto non ita recordatus est , ut fabularum recordamur, quae nihil nos movente sed recordatus est illam a
Deo suisse pronustam , & simul et edidit
futuram . V. 23. FIDE MOYs Es NAT Us OCCULTATUς EST MENSIBUS TRIBU s , Re. nota
est histolia ex cap. ii. Exod. Iosephus Lib. II. antiq. cap. 3. scribit Patri Mosis per quietem significatum, & promissum nasciturum ex eo infantem, qui populum libe
287쪽
raret, in quam etiam spem venerunt ex infantis elegantia. Hac spe, δc fide oraculo adhibita illum menses tres apud se occultum habuerunt. U. 24. FIDE MOYsES GRANDIS FACTUS,Se. Fides esseeit ut Moyses vir factus adoptionem filiae Pharaonis, ae regiam eosnatιonem tontemneret, malletque palam
vocari Hebraeus , & hominis Hebraei filius , quam filius Reginae , aut filiae Regis.
V. et . Q U A M TEMPORA L s PECCATI HARERE IUCUNDITATEM .' quam peccare
negligendo liberationem populi ad quam sciebat se a Deo destitiatum. Poteil etiam per temporalis peccati iucunditatem intelli ei vita in delii iis quae sine peccato esse nonio et . In Graeco habemus πρ καιρον απόλαυσιν, id est temporalem, seu moici tem. paris fruitionem. V. 26. IMPRO 'ERIUM CHRisTr. Videtur Moyses spiritu prophetico praevidisse Christi pasctionem , δι opprobria, Sc ut eis mi is fieret , maluisse opprobriis affici , quam homi oibus, de divitiis abundare in
aula pharaonis. Asplel EBAT ENIM IN RE
MUNERATOREM ; id est , eredebat Deum caelestia bona pro laboribus illi; sibi esse redditurum , Ac hac fide ad magnas res ge
tendas excitatus est, & ad dura toleranda . V. 17. Fing REI rQUIT AEGYPTUM .
Eluxit in hoc fides Mosis, quod aulus est
populum educere ex AEgypto, quam cum tota gente Hebr. reliquit , credens divinis promissis. NON TE Ri TUI ANIMOs TATEMSEcis: γ ν, iram, scilicet Pharaonis. INvisini LEM ENIM TAMQUAM vis in II EMSusTiΝui T ; id eli , iram hominis ut fibilis contempsi ; quia fide Deum insis bilem, tamquam videret fusinuit, hoc est , ex.
pectavit, scit. adiutorem , & remunerato.
V. FIDE CELEBRAvlT PASCHA ,&e. Fide occidit agnum prosccturus ex AEgypto, & sanguinem sedit, quo postes Hebraeorum inungcrentur, ne Angelus, qua occidebat AEgyptiorum primogenitos, ipsos quoque Hebraeos perderet. Nisi enim crederet Deum iacturum quod sibi promiserat, nee Pascha celebraret, nec posses sangumes iniret , die. Hiliotia est Exod. xii. VA-sTABAT PRIMi Tlva z primogenitos occidebat . V. 29. FIDE TRANsi ERUNT MARE RURRUM , &c. Crediderunt Moyses , de populus promissis Dei, de divisa aqua intrepide ingressi sunt mare rubrum, nec timuerunt ne sbi contingeret quod paulo post contigit AEgyptiis: lege e. xlv Exodi. DE
RUNT . Crediderunt Iosue, & populus si septem diebus cum arca . & tubis sacerdotalibus cingerent Icru. ho , muros eius fita missimos ruituros , dc urbcm et se capiendam , atque ita ut crediderunt factum est. l lue vl.
V. 3 i. Fi DE RAMA A MERETRIx , &c. fide, qua scit. Rahab eredidit Ierichuntem .dc reliquas urbes Chanaan a Ueo , ut promiserat , tradendas etle Hcbraeis. CUM pAcE: illos non prodendo, & holpitaliter tractando V. ῖ2. ET . II ADHUC DICAM' quid necesic est plura cum memorare ἰ DE GEDEON : Gedcouenam fide qua credidit Deo. labi, dc suis promitienti victoliam de Madiam tis eamdem obtinuit, Iudi c. vi I. BARACH. Barach ii de qua credidit Deborae nomine Dei mandanti , ut pugnaret contra Sisa ram, eumdem inllar fluminis profligavit elud. Iv. SAMso N, IEPHTE, &c. sic Samis lon , Iephte, David Sc alii fide, qua cre. dehant Deo excitanti ad praelium contra Philistaeos, Ammonitas, aliosque hostes populi Dei, eosdem prustraverunt. ET PRO pHEmis, id est & ceteris prophetis, nam& David , & Samuel propselae fuerunt. V. 37. VICERUNT REGNA 2 Chananae rum , Philistaeorum , Ammonitarum Ecc OpERATI SUNT lusTITiAM . Sensus est eiustitiam tutati lunt ; fuerunt iusti iudices, Ne ius suum cuique tribuerunt . Vel , iusta, de sancta opera exercuerunt. ADEPTI
Caleb , aliique Hebraei ingressi sunt , de
posse cerunt terram Clianaan sibi promisia iam . OBTURAvERUNT ORA LEONUM: ad Samsonem, dc Davi cem pleriqDe reserunt, quoium uterque leonem interfecisse legitur. Dalaiel etiam tua praetentia , dc lanctitate clausi ora te inum famelicorum, ut eum con tingere non auderent . V. 24. Ex IΝx ERUNT IMpETUM IGNIs;
scilieet treς socii Danielis, Sidrach , Vi-lae, Sc Abdenago in fornace Babylonica,
Daniel. m. EFFUGERUNT AC EM GLADII:
288쪽
286 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
evaserunt hostiles gladios. Sie Elias effugit suNT: gravibus, & diuturn s ealamitati. gladium legabelis , David Saulis , &c. bus ut Iob. IN OCCisIONE GLADii Mostia 1 dem sensus eorum quit legunt , effugavc-iTui SUNT , id est caede, gladio iacta periclit, id est averterunt a se . CoΝvΛLUE-irierunt, ut sacerdotes in Nobe, sub Saul RUNr Dp NFIRMITATE , id est a morboII. Reg. xxv. prophetae Domini sub Ieza- ut Erechias & Tobias a caecitate , &lhel III. Reg. xl x. CIRCui ERUNT lN ME. Iob a suis ulceribus. FORTEs FACTI suNTiLOTIs : μῆλον ovem significat , μηλωνῆ , IN BELLO. Hoc pertinet ad reges, & Iu-ioυιnam pellem eum lana . Huiusmodi ve- dices populi, qualis Iosue, David, Ma-lilibus pauperibus, & rusticanorum homi-chabaei CAsTRA vvRTERUNT Ex TERo-inum propriis induti incedebant sancti, &RUM. In sugam hostes eompulerunt, sic,prophetae, ut Elias, qui vir pilosus dictus Gedeon Iudi c. vii. & Ionathas I. Reg. cit non tam propter barbam , aut comam xiv. cum paucis ille Madianitas castri siquam ob melotem hirsutam, & villosam. exuit , hic multis Philisthaeorum caesis , EGENT Es: ut Elias , quem pascebat coris caede, ac tumultu castra eorum comple-ivus III. Reg. xv M. ANC UsTiATi: vit . multis doloribus, ' solicitudinibus crueia-V. 33. ACCEpERUNT MULIER Es DE RE-iti, ut Elias cum sugiebat Iesabelem, Da- SURRECTIONE MORTU os suos. Sareptanam vid Saulem ; Mathathias, & Machai xividuam, & Sunamitidem mulierem intel-lpersecutionem Antiochi. AFFLICTl: ---ligit; quarum illa ab Elia, haec ab Eli- , male habiti, male abalus tractati, lao filium suum martuum recepit vivumiui idem Elias a Ie Iabele. III. Reg. xvii. & IV. Reg. Iv. De resur- V. 38. QU BUs Di GNus NON ER AT MUN- restione, id est per resurrectionem vitaeinus: affligebamur, ut maletici solent ,
redditos. ALiI AUTEM nisTENTI SUNT . cum tamen tales, ac tanti essent, ut munis In Graeco est, δευ απανι. bilirαν, est, fusti-ldus eos habcre non mereretur . IN soLrisbus contusi. Erat autem τυ πανον, tormen-iTUDIN B Us ERRANT Es, & e Sic David suisti genus, quo homines distendebantur, &lgiens Saulem latebat in sycluncis. I. Heg. plagis multis seriebantur instar tympano. xxit. & Elias fugiens Ierabelem IlI. rvm. Hoc manifeste intelligitur ex II .lReg. xl x. Machab. cap. vi. ubi pro eo quod nos lia. V. I9. ET HI OMNEs TFsT MONIO PI-bemus, voluntarie praeibat ad supplirium ,lDEt PROBATI, &c. Hi omnes licet ma- in Graeco est, .m' το νυιι ανον. ad tνm gnam fidem habuerint, & sancti fuerint, panti m. Nov suscipi ENTEs: REDRMPTio- nondum acceperunt repromistionem illam, NEM: nolentes ab iis suppliciis liberari , Iscilicet quae antonomaltice repromissio , ni- quae facile vitare possent, si obedire vel mirum bonorum caelellium , & consumma.
illa esset, qua privabantur. Ilantius aliquid nobis, quam priscis patri-V. 36. Luni BR1A r ludibrio, & derisulibus providit Deus, hoc ipso quo disposuit, sunt habiti, Samson effossis oculis a phi. ut tempus beat Hudinis, ac resurree ionis listhaeis, & Elisaein a pueris inclamantibus inon foret apud illos in veteri , sed apud ascende calve, &e. UERBERA: sc qui dι.inos in novo testamento; voluit enim Deus senti Iunt, ut diximus vel siculo praece-ixit caelum nemini pateret nisi Christus -- lenti. Sic Michaeas alapa percussus III. ltisfaceret pro peccatis nostris, ex quo fais Beg cap. ult. UiNCULA ET c ARCE ars :lctum est ut caeli aditus , & beatitudo reis ut Ioseph, Ieremias, Michaeas. 'ervaretur tempori Christi, & Christiano. V. 37. LApi DATI sUNT : v I Naboth.irum . UT SlNE Nonis NON coNsUMMA III. Reg. xxi. & Zacharias Ioiadae filius RENTUR . quasi dicat: Ante tempus novi II. Paral. xxiv. & abi. SEeTi su NT. De t tella menti , quod est nostrum , nemini ve- Isaia pene omnes intelligunt, quem aiunt iterum sanctorum contigit conitimmatis , id a Manasse rege serra lignea dissectum suil-l est beatitudo, si ve animae, sive corporis ;se. Machabaeis manus, & pedes resecti , t sed omnis beatiti reo tam animae quam coris praeci ii sunt II. Machab. v M. TENTATI poris, cuilibet eorum obvenit, atque ita
289쪽
nos eum illis eonsummamur, id est beamur , & glorificamur .
Vers. I. T ' IDEI EsT su BsTANTIA ; Grae-α ce , , quoi etiam subsissentiam significat , non solum passivam , sed & activam, nempe quae iacit substite. re; quasi dicat: Fides eii id quod res speranda ἔ graece , rex qua 1ρerantur & nondum existunt, facit subsistere in intellectu, id est tam certas in animo hominis haberi ac si iam de iacto existet ente ita S.Chrysoli. Theodor. Theophyl. Oecumen.& Syrus. Est item ARGUMENTUM , ἐλε- id est eon υιuio , demostratio, ut olepit S. Auguit. a 3c Chrysost. quasi die ait Esllumen quo intellectus convincitur ad firmiter ea credenda quae non videt, aut naturaliter non capit .
Hinc nota primo, fidem non e se fiduciam aut spem , ut volunt haeretici : spes enim ae fidueia sunt in appetitu, seu Voluntate. Argumentum vero, eonvictio &demonii ratio soli intellectui conveniunt. Nota se eundo, hanc Paulinam fidei descriptionem etsi quidam dicant non esse adaequatam sed allignari per duas solum. modo praecipuas fidei proprietates , quarum una est, quod sit basis & sundamentum spei : altera quod intellectum faciat certis. simo assentiri iis quae non elare intelligit probabilius tamen cum b commuis ni ore sententia dici prorsus adaequatam cula. Nam omnis fides ordinatur ad res sperandas, etiam quae versatur circa infer num, quia hune speramus nos evasuros . Etiam quae ei rea praeteri ta , v. g. incarnationem & mortem Christi: quia spes hi ς
innititur. Alibi etiam explicui e qua ratio. ne obscuritati fidei non repugnet. evidentia scientiae vel sensationis naturalis circa qua Ddam res existentes, praesentes, & naturali lumine vel sensu apparentes, v. g.. Deum
esse, esse unicum, este infinitum, &c. urolim respectu Dei parae , se virginem esse , te Chri lium peperisse , &c. respectu eiu Leem & Thomae d , Christum redivivumelle, &e. Fides enim extendit se ad omnia quae divinitus revelata sunt, sive appareant illa sensi hiis aut intellectui , s .enon appareant . Sed longe certior est notitia havita ex divina revelatione quantumvis obscura , quam quae hauritur ex claralcientia vel sensu naturali: unde facile concipi potest, rem quae naturaliter scitur aut videtur , polle nιhilominus stiam fide credi.
V. 2. IN HAC, id est per hanc fidem ,sENEs , leu antiqui patres nolim , CONSECUTI SUNT TEsTi Mo Niuxi quod Deo placerent , Per quos tam magna ac mirabilia patravit.
V. ῖ. FIDE cognoscimus, s AEcu LA. id est mundum & omnia quae in mundo sunt, non elIe ab aeterno ut quidam Philosophi somniarunt sed in tempore creata &
paginata , & omnibus partibus , quasi ma
parentibus f Theophyl. ex non existentiobus, nisi cut Molina & Ribera exponunt in ideis divinis, seu in mente Scarte Dei ἰ FiERENT existentia&iisl BILIA . V. 4. FlDEs quae maior & ardentior erat in ABEL , quam in C AiN, excitavit eum ut plurimum , πλώσαι , id est copiosiorem , meliorem, praestantiorein , HosTIAM DEO Uerret e. ET PER, lcu propter, iLLAM , etsi occisus a Cain , ADHUC LOQUITUR , non ore , sed re & exemplo apud homines celebri dc iamoso . Neque enim cum Vita
potuit existingui gloriola eius memoria , qua semper vivet , inquit S. Chrysost. cum suis. V. 3. HENOCH quoque ob insgnem fidem suam , dc conformem fidei morum inis nocentiam ac sanctitatum , TRANsLAT Uses T in paradisum f. V. 6. ACCEDENTEM An DEuM; id est,
ut quis Deum rite colere , eique placere incipiat, CREDERE prae omnibus opoRTET ,
quod sit unus Deus , & quod cultoribus
suis retribuat promissam mercedem vitae
aeternae. Non quod haec duo ei edidit se su D ficiat. nam certum est credendam etiam SL Trinitatem , Christum mediatorem,& alia quae Symbolo Apostolico continen tur: sed. haec duo prae aliis enumerat Apollolus, eo quod sint prima & faciliorano ei obiecta , maximeque necessaria ad spem excitandam , qua virtutum labores sortiter sultineamus ; quod hic maxime inculcat: ita Theodorei us . V. 7. NOE REspouso ρ , id est revelaatione divina admonitus ee suturo orbis diluvio a
290쪽
288 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOs
FIDE DAM v vir incredulitatis reliquum MUNDUM nolentem credere obventurum diis. ium, cum tamen perpetuo ob oculos Veriaretur area tanto istudio, tanta conliantia a Noe constructa . Sic regina Austri hdicitur condemnatura Iudaeos iacta re studio suo . Ex ius viri AE , id eli san Stitatiς
patrum suorum , QUAE PER FIDEM acquiritur & augetur, HEREs remansit, reliquis omnibus tum diludio, tum peccato submersis . Theophyl. & Anselmus. V. ro. Abrahrm certus, se non este terrae civem , nee illius quidem quae sibi &posteris luis promitia saerat , Ex PECTARAT aliam FUNDAMENTA HABENT Erat, ad est,
bene & solide sun datam, firmi miliani ,
immobilem, aeternam , C lv TATEM, nempe patriam caelestem. opponit hanc mundanis tabernaculis, quae sundamenta non liabent.
V. ra. An uso Abrahamo , ET HsCEMOR Tuo quoad vim generandi , ORTiSUNT innumerabiles posteri. V. I . IUxTA T DEM; Syrus, in , seu cum fide, ut vixerunt , ita & DEFUNCTIsUNT OMNEs Patriarcha', bonis a Deo promit sis numquam stulti, live agas de terra Chanaan, sive de callo, quod ipsis non patuit nisi poίl mortem Christi e CONFrTENTES, teste Iacobo k, quod PEREGRINI eulant. Et eo ipso V. 14. Siguificabant f E PATRIAM caelestem IN QViRERE; non vero terrestrem . V. 33 DE QUA exierant: nam ut eo
reverterentur, facile illis Ac obvium erat poterantque brevistimo itinere ac tempore, v. g. e Chanaan uide vel AEgypto, in Ur
Chaldaeorum recurrcre . V. io. NUNC AUTEM constat MELI
REM , nobiliorem , firmiorem civitatem , illos a petisse, ID EIT, CAELEsTEM. Ob quam illorum fidem , MON conscinditur DE Us vocari peculiariter Deus EORUM qui sic animum in caelo desixum habebant, ubi Deus gloriam suam publice manifestat :nec frui rab: tur eos sua sper nam Clu ITA.TEM , ad quam anhelarunt, praeparaυit IL-α is iam pridem. ι. I9. Abraham ACCEprT Isaacum rNPARABOLAM , id est in typum , seu figuram Enrilli morituri 3c resurrecturi : videbatur enὲm I aac rusurrexi lse cum a gladio patris & certa morte subtractus ae liberatus suit : ita Chrysoli. Theodor. Aa- selinus, Uatabius A. Galenus. Item , ut Isaac omnibus taculis e set proverbium Rexemplum memorabilis obedientiae. inquit
V. ai. De fastigio vi RGAE seu sceptri Iosephi, vide quae in Genesi dixi ι, ubi
interpres vertit, ad te Iuli caput . V. 27. 6c 24. Fi DE OCCULTAT Us Es TVovs Es Exodi ii. a. Patri enim , inquit Iosephus m, per quietem significatum cI
luas fuerat, nasciturusn ex eo infantem
qui populum ex AEgypto liberaret: fidem
oraculi confirmavit iusantciis elega 'tia. Sesvloyles ut adolevit, comperit ue se liberando populo delimatuin a Deo, FiDE impulius est , ad excutiendam ad pilonem Pl-Li AE psi ARAONis , V. Σ3. MAGis E L lGENs Hebraeus hahe
ptiis , QUAM in aula regia HABERE IUCUNDiTATEM γ et EMPORALIS PECCATI . Graece , προσκαρον άao λαυ- , id eil te n- 'oralem, leu modici temporis , fru/t ouem , nempe deliciatum praesentis uuae, quaeiplituissent peceatum e nam non poterat obtemisperare pharaoni contraria Deo iubenti , neque deserere Heluxos, quibus educendis
phetico de ei iam maiorum traditione pro sciebat, Chrulum mundi redemptorem multa opprobita paliurum: ut ergo Cluisllo similior fieret , maluit probris allici eum Hebraeis, quam h noribus, Opibus , delitias abundare in aula Pharaonis i ita Chyioli. cum luis & Ribera, dca Lapicae. V. 27. FiDE credens divinis promitiis RELIQUi T cum omni populo suo AEO
δ: cit, , id est iram Pharao s. Et vero quid timeat hominem vili bi terra, infirmum
ac mortalem, qui Deum Oinnipotentem , immortalem & IN visi BiLEM s Usai Nut T id est, adiutorem dc remuneratorem conisilanti fide exspectavit sibi tam certo ais tu rum , ac ii vi sibiliter prasentem. iiluinhaeberet.