장음표시 사용
301쪽
V. r3. ET GREssus, &c. quasi dicat Ingredimini viam rectam . MAGis AUTEM ἰ pro , sed patius. SANETUR , scilieet si quis a g totalis V. I. CONTEMPLANTEs, id est id vi.
dentes, seu curantes. DEst T. Graec. erperssi. Α MARITUD, Nis, id est amara, scilicet peecati. IMpEDIAT, scilicet salutem. U. lo. PRopANus, id est impurus, seu divinorum contemptor. PRIMITI UA, id estius primogeniturae. V. II. SCITOTE. Graec. sciris . REPRO-n Tus, id est reiectus scilicet a Patre, &Deo. Locu M, id est fructum, leti ieet quod
optabat poenitens. EAM , scilicet benedi-Etionem an I 8. TRACTABiLEM , id est tangibilem. AccENsi BlLEM , id est incentum. r. r9. Excus v ERUNT IE . Graec. deprecati δεηι. Syr. obsecrarum. V. 2O. PORTABANT, id est ferre pote
diceret. Nota, id non esse in Scriptura , sed
traditione, ut videtur, acceptum.
V. 22. ACCESsls Tis , scilicet fide , &spe. P. 23. PRIMlTivo RUM . Grae . primogenitorum, scilicet in caelo per gloriam quarenascuntur. Unde Sanctorum dies quibus in caelum admissi di euntur Natales . V. 24. MELius, scilicet non vindictam petit, sed remissionem. AREL , scilicet sanguis. V. 23 REcusETis . Syr. aDememini . AVERTi Mus; pro, aversamur; quasi di eat . Si aversemur. V. a 4. TUNC, scilicet eum legem daret . REpROMITTIT , id est promittit . DICENs , scilicet secundum LXX. . V. 27. TRANsLATI NEM , id est muta. tionem scilicet in statum meliorem. FA. CTORUM , scilicet ut ad tempus solum durarent; vel quasi dicat, In Christo imple torum. IMMoni LlA , scilicet caelestia , quibus alia succellura non sunt. V. 28. HABEMUs. Graec. habeamus . Syr. amplectamur .
Lers. I. AT UnEM TEsTIUM .habentes , id est multitudinem eorum qui erediderunt, aut qui in alii iesionibus
Dei opem lunt experti. CURRAMUS A D. Graeci & Gotth. non est ad , sed sic: cur ram x propositiam nobis certames ; quas dicat , Curramus stadium , sortiter in eo nos geramus Christi exemplo. V 2. Qui PRO post To sini GAUDIo, id est cum posset paternis gaudiis seu i , maluit crucem sustinere, eius ignominia conis tempta. Cogitate eum qui talia luit inuit a
da I contradicebant contra conscientiam Operantes. Verum iuxta nostram lectionem per contraititonem intelligamus Omnem
it fluctionem & mortem, quam Christus est pallus. DEFlCiENTEs ne sitis. Syr. ne rem talis anιmor an vosiris, scilicet afflicti nibus, alpicientes in Christum s quia graviora est pallas.
V. q. NONDUM ENIM. Uox enim Graece non est, nec in Gotth. UsQUE AD SANGUINEM REs Tl TisTis, nempe, ut Christos qui occisus est. ADνERsus p ECCATUM RE PUGNANTEs, ne scilicet peccaretis. V: 3. ET OR LITI EsTis CoNsoLATI Nis , Ieu exhortationis, παραπλωεως, seudo irina, ut Syr. quae offertur, ut filiis quos pater castigat; iuxta illud, FILI MI tex Pro g. m. II. ubi ait propitum esse filiorum , a patribus castigari. U. T. IN D SCIPLINA PERs EvERATE. id
est serte flagella. Graee. si discipi inam fu- Iitueras, id est flagella, tamquam filiis Offert te Deus t sic Theophylactus legunt &Oecumenius. Noster ἐν παμα legit, at que ita Syr. legit modo, u παιόωπι με ιαί tr. , se disciplinam fusinetis . QVis ENIM FlL Us. Graec. quis enim est filius rite Gotth. QUEM NON CORRlPIT PATER R
V. 8. ERGO ADULTERI. Quorsum adul. teri ρ Gotth. Uulgata adulterini, ea est vera lectio. Gree. ννθοι, id est Durra. ET NON Fi Lit EsTis: sed suppositi, & ex adulterio nati.
302쪽
παι ae, HABUIMus . Illi nos eastigabant , & tamen RsvEREBAMUR EOS. Gr. non est ass, nec Gotth. sed suppleri de-hel. NON MULTO MAG s. Sic Graec. &GaIth. cum interrogatione; quasi dicat rQuod erga carnis patres se reamus , an id non dabimus Deo eum noς corripit RQ Io. IN REclPIENDOἰ pro, ad . Gipiendum san'ficationem eius corripit nos
V i I. OMNis AUTEM DISCIPLINA, teusastigatis moerotem affert, in praeleati . IU Tl TlAE, lunge eum fractum, scilicet iustitiae reddet , sive sanctitatis. Ergo recta incedite, V. 3. UT NON CLAUDICA m Quis . Gr& Gottia non eii quis, sed si e r in non ius habuit. Multa in aliis libris erant
Sio M. Alludit ad illud Isaiae ii. 3. De
Sion embit lex. Uerum per Sion non terinretirem, sed caelestem intelligit , ut mo K de Ieru talem ait ἔ nam opponit Sinai mon ti, quem sensibilem & iractabilem esse dixit. & uult legem uouam cae Iellem esisse , veterem terrenam.
V. 2I. ET ECCLEslAM PRIMITImRUM , seu primogenιrarum, scilicet electorum , qui sunt Dei primogeniti. ET IUDlCEM OM- MiuM DEu M, scilicet Christum. ET spiis Ri in; animas iustorum , sive An:elos .
claudicans errep, scilicet membrum, ut Syr. scilicet Christi. Alludit ad aspersionem lan supplet, aut homo. lguinis, qua Moyses tabernaculum & alia. G I . PACEM sE UlMiNt. Postquam de aspersit . Quod si Iudaei non effugerunt ἴλtientia egit, nunc de mutua concorata a vindictam, virtutibus , ad quas eos exhor
t . NE UIs DHir GRATIAE DEi: quae scilicet ad paeem movet S. saactim inani. Ne sitis ut Esau , quem V 27. SCITOTE .... UONlAM , aut scitis, , , quod utroque modo verti R. test. Syri scitis vertit. RE RORATUS EST . a patre scilicet, non agitur de disina xe- probatione. NON ENlis lNνENIT POEN TENTIAE Locu M, scilicet ut pater poeniteret , & mutaret datam lacob benedictionem. V. 18. NON EMiM ACCEςsis Tis . Reddit rationem quare eos probos & sanctos velit, quia lex Euxngeliea multo est veteri praestantior; idque a loco ubi utraque lata est. AD TRACTAni LEM , id est sensibilem
montem eorporeum . ET ACCENsIBILEM,
2O. NON Evi M PORTAsAur, id est serre non poterant, ut moas ille effetinac tisiouis bestiis , tum & hominibus
multo magis. Timor ille non populi tantum, erat, ed M. 3tis, dixit enim: V. 11. Ex TERRl rus IUM . Haec verba in libris Sacris noa extant aliunde eL Pau-Z as. MULTO MAGII Nos, supple, nota effugiemus vindiRam . V. 26. CUlus Fox MovIT TERRA in TUNC, scilicet montem Sinai. NUNC AUTEM REPROMlTTrT, seu mitieeων seu an nuntiat sore, ut vox Christi caelum scies
V. 27. QUOD AUTEM , ADHUC IEMEL , DIC lT - Cue hoc dicat, Moal LiuM , id est corruptibilium, TRAMMA Tio NEM, id est mutationem & corruptionem fore , indi- eat , id est Veteris legis . TAM UAM
FAc TORUM , quali rerum creatarum mutatio erit in fine mundi. Nempe facta in tereunt & oceidunt , UT MANEANT E L. nempe caeli de Hementa manebunt incor rupta , sed silia sorma . V. 28. ITAQUE REGNUM IMMOBILE ,. id est perpetuum . Sincipi EMTEs, scilicet promissione. H EMus. Graec. habeam sGRATi M . il est virtutes iam dictas, quibus Deo ser utamus. V. 29. IGNis CousUMEns Eset Deus, uenos puniat, uiss obedierimus ia
TusTIUM ; id est , eum tanta nobis sit copia testium , Martyrum scilicet & Patrum iam uo natorum , qui per fidem, ,
S. pro fide, ves dura sunt perpelli, vet
303쪽
heroica opera perseeerunt . IMPIII TAM . Noller legit, ε πομι ευν, sed nunc ex lex- tu Graeco est , περικύμενεν , Id eli erreum postam. Nua EM TEs TlUM. Nubem; ν cat copia ri tellium , quae initar dentae nubis in tentatione, & afflictionis alitu noseingit, fovet , & animos addit. DEPONENTE MME PONDUs . Pondus vocat
quidquid impedimento nobis et se potest ad hunc entiam , de qu. hic loquitur. ET
CIRCUMITANs Nos PECCATu M . Explicat de quo loquatur pondere, nimirum concupiscentiar uin & peccatorum ab illis emanantium, quae grave sunt pondus cursum impediens: eoncupiscientias appellari petacatum non eli novum apud D. Paulum , ut videre eit Rom. eap. vli. & via r. multis locis. Porro hae concupiscentiae nos circumstant, Se nobis quali vellimentum quoddam adhaerent , & impeditos. & tardos
redunt ad cursum. PER PATIENTIAM CURRAMus AD FROPog ITUM NOBl 1 CERTAMEN. In Graeco est. Per patientiam exrramus 'NUtum nobιs aeonem , sive eenaismen . CERTAMEN O agonem, ut eth in
Graeco. Si e vocat vel ipsum stadium in quo decurritur , vel ipsum cursum. Uulis status accepit pro bravio, & praemio ipsius
V. a. ASPICIENTEs, 8κ e. quas dieat: Si labor eursus nos deterret, con Uertamus Ο eu log ad Chrillum, inde enim fiet ut resumptis animis alacrius curramus . AUCTOREM FIDEi οῦ Christus est a tot fidei , uia docuit nos eredenda, de donat ut creamus . CONsUMMATOREM F DEI . Diel- ur e summator fidet, quia ea quae credenda docuit , pollea videnda praebet , Ac altum fidei mutat in visionem . QUI PRO- si To si RI GAUDI . in Graeco eli, ες
pro gaudio, qu i ut poterat, erucis patsionem elegit. Gaudium intellige quidem,& immunitatem a colorinus. Nostrae vulgatae sentos est. Chri lium sui mutile crucem, ut mereretur, Ne assequeretur gaudium quod Pater ipsi proposuit, tum per
det ad dexteram Patris, honestissmio , &proxima loco thriatici dι vinitatinis M RECOGITATE : lerio cogitate . CONTRADICTIONEM:irrisiones, plagas, iniurias , probra, &c. UT NE FATlGEMINI , cc. quasi dicat : Recogitate Christi pas. sionem , ut persecutionibus, & asilictionibus non defatigemini , 5c animis vestrix di isolvamini deficientes, & laboribus cedentes .
gitate Chrilli pallionem , quia quamvis multa suistinueritis , nondum tamen san guinem sudistis pro Chri lio , sicut Crailus sudit pro vobis . AD PER Us PECCATUM REPUGNANTEI 8 ne peceatis pollueremini .
V. 3. ET OBLiTI EI Is CONSOLATIO NIs τῆς παρακλήσεως , id eli exhortationirillius quae habetur in libro Proverbiorum m. II. εκ quae magnam vobis afferre posset consolationem in aerumnis. Disci PLIMAM DOMrvi t eruditionem qua a Domino per tribulationes, dil flagella ab eo immissa, aut permitia erudimur. NEQUE
FATIGER ls CUM AB EO ARGUERis r ne inque deficias, ne dei pondeas animum, neditsolvaris animo.
V. 6. QUEM ENIM Di LIGIT DOMI NusCASTIGATοῦ perinde ut pater castigat, recorrigit mores inconditos filii sui: si enim eos non castiget , signum est desperata melle filii salutem, qui tibi relinquitur, ut
moribus suis corruptis utatur. QUEM RE-ClptTδ quem approuat, quem in filium recipit I in vulgata edmone Proverbiorum cap. II . M. citato habetur, & quasi
Paree in filio complacer sbi , quod qu
modo sit inieli senuum ibi diximus , indicantes etiam unde orta sit lectionum di.
304쪽
3or EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOs
argumentum a minori ad maius; quasi di-
eat e Parentes carnales nos ia puerilia Corripiebant , & caitigabant , nolque earum Calligationem patienter ferebamus reverenter , 5c obedienter, quanto magis Dei correptionemὶ PATREs CARNis Nos TRAE. Pain
tres nostri earnales significat Apollotus hae formula dicendi aniniam nos non haberea parentibus, sed eam a Deo creari , &corporibus nostris in funal . PATRI sp Rι- TUUM, id eli animarum nostrarum creatori. ET v I vEM Us; pro , ut vivamus ocum haec obedientia vitam sempiternam nobis conciliet. IN TEMPORE PECCATO
RuM, id est ad paucos dies eastigabant nos, scilicet dum ellamus pueri , & ut recte nos gerere sciremus in rebus ad hane vitam paucorum dierum pertinentibus . SECUNDUM voLUNTATEM su AM , quasi dicat: Atque id quidem non semper ad ea , quae vere utilia nobis essent , calliga. bant nos, sed secundum voluntatem suam. HlC AUTEM AD ID QUOD UTILE EST ,&e. Deus autem eastigat nos ut discamus,& saeiamus ea, quae vere nobis utilia sunt, nec uiri quam sallitur, cum I illi frequenter decipiantur. R. tr. ΟM Nis UTsM DISCI pDNA IN PRAEsENTr , Me . id eis, omnis castigatio cum in ertur dolorem affert , nec videtur umquam gaudium paritura , sed tamen tan. dem illud affert. PACATIςs MUM :pacimum. Intelligit autem fructum , quo summa eum pace, & tranquillitate animi perfruemur; fru tur autem ιυβιι , est exi. mia sanctitas , quam eiusmodi exercitatio emeit in anima; & heatitudo , quae fruitus
est ex iustitia debitus iis , qui legitime pugnaverint . V. II. PROPTER QUOD REMISIAS ML-NUs, &e. Monet ut exeussa ignavia 'alais eritatem a Samant, & serio se comparent
ad patientiam, & pias actiones.
D DUS TEs TR is , &e. Monet ut si qui inter eos sint elaudi eantes, id est ad defectionemproni propter amithiones quas fidei eausa patiebantur, statim adhibita paterna cura per medicamenta doctrine, consolationis , atque exhortationis, saneatur , A consortentur, ne neglecti longius abducantur ,&
aus . Hoc dicit ne sorte odio aliquo pr sequerentur eos a quibos vexabantur; neς satis putavit dicere, pacem sequimini, nisi
adderet, cum omnιbus, cum illis etiam qui vos periequuntur. SANCTIMONlAM I Ruimi puritatem a g. II. CONTEM p LANTEs: .m σπου μ inspicientes, super intendentes , conliderantes ,&caventes. NE QUIS DEMT GR a PI AEDEI: μήrις υσιρῶν ἄπο νῆς μνος τοῦ θυοῦ ς
ne quis ita lente , & tepide procedat in si a Dei, ut deficiat, subsistat, ab hostibus insidiantibus intercipiatur . Eii e m Metaphora sumpta ab iis qui aut viribus destituti , aut segnitie torpentes , non assequuntur praecedentem comitatum . Hoc eis nim sigmticat verbum Graecum ὐςερών .
Det M gratiae Dei ille diei solet, qui Dei
vocationi , di inspirationibus minime re. i pondet. RADix AMAR tria Di Nis . Radix maritudinis sunt prava dogmata, dc coris rupti mores , qui amaritudine persundunt conscientiam, poliquam ad peceatura traxerunt .
Vi s. NE QUIs FORNICATOR , dic. quasidieat, Radicem amaritudinis intelligo sarisulcatores, profanos , & similes. PRO A Nus r gηλος, ille eli qui nihil habet lacri, qui sacra violat, negligit, & conculcat, ut Elau , qui ius primogenitorum , Sc sacerdotii illi adiunctum exicuae escae desiderio vendi4it . Itaque monet Paulus Hebraeos , ne ius filiorum Dei , & aeternae beatitudinis quod habebant contemnerent, ut bona sua reciperent, vel ut persecutionem suorum vitarent. PRIMlriv A, id est iusi primogeni
V r 7. MITOTE.' in Graeco est λι, quod etiam verti poterat, sciris. HEREDiTA EBEMEDlCTio NEM: consequi benedictionem. REPROg AT Us EsT: reiectus est a patre dicenter Benadiisque ei, oe erit benedictias.
NON ENlM INFENiT POEUITENT AE L cUM : non enim obtinere potuit ut patrem
facti poeniteret, & benediEtionem revocaret. vel , inutilis fuit eius pinnitentia , quod scilicet paeniteret eum venditi buris
primogeniturae. V. i8. NON ENIM ACCESSIITI, AD TR in CTABILEM MONTEM , &c. quali dicat :Non accessiilis ad Sina corporeum,& ter re it rem montem, sed ad Ecelesiam Chri-ili. quae mons eli spiritu.lis , Sc caelestis . Hoc dicit, ut eos hortetur ne Christi gratia vi negligant, argumento petito a Mo
305쪽
se . & lege veteri, quam nemo impune vio. lavit. Quanto ergo graviori poena plectentur qui legem Christi suis eupiditatibus posthabuerint ET A cc EN sial LEM IGNEMI ad montem Sina igne accensum I hoe enim significat νρω κεκαυει- πυμ' . ET TURBINEM , ET CALIGlNEM . &c. vide E1od. xi I. Id. ET vocEM vERBORUM ; scilicet eo rum , quibus lex ad populum pronuntiata est, & promulgata. QUAM: vocem tubae. Excus AvERUNT sE . in Graeco est παρη- νηγαντο, recWarunt, sed Latinus interpres apte dixit excusarunt se, quia non simpli citer repulerunt, aut recusarunt , sed cum quadam excusatiotie timoris mortis ; dicebant enim, ne forte moriamar . NE ipsisFIERET v ERRUM ; id est . ne amplius lis.
cum loquentem Deum audirent. V. ao. NON ENIM PORTABANT QUOD
DICES TUR.' non poterant auribus suis fer
re quod a Deo dicebatur. Excusaverunt se,& petiverunt ut non Deus sibi loqueretur, sed Moyses, quoniam vehementer perte riti erant; non enim sustinere poterant tantum timorem, quantum verba illa incutie.
bant: ρο δε ιestia tetigerιt montem , lastida. litur. FT si BEsTra , Sc. pro π si in Graeco est etiamsi; id est, non solum homo, qui montem tetigerit , L ad hoe Dei quasi tribunal aecedere ausus fuerit lapidabitur; sed etiam bestia, aut iumentum.
V. 2I. ET ITA TERR/BILE ERAT QUOD
UIDERATUR: atque ita cum populus , metiam iumenta Dei iussu monte arcere nistur, admodum terribile erat omne id quod .in illo a Deo gerebatur, & videbatur apopulo. ut Moses alioqui Deo familiaris di.
nM , &e. singulis quae dixit, nune singula opponit , ut doceat eos multo maiora beneficia aecepisse a Deo, quam Patres veteris testamenti. AD SION MONTEM r non ad terrenum montem, sed ad spiritualem
Eeclesiae, quae per Sion significatur . Accessistis autem , & aggregati estis Ecclesiae per fidem, &baptismum. ET C lv ITATEM DEI vivENTIs , &e. adducti estis non ut terrenis bonis fruamini, ut illi qui legem servabant in monte terreno datam , sed ut fruamini admirabili illa felicitate , euius fiunt compotes illi qui ad caelestem Ierusalem perveniunt. Appellatur autem civi.
ias Dei viventis, quod eius conditor, &opifex sit, non homs mortalis, sed Deus
cti estis non ut terroribus fulgurum , tem pestatum, & tubarum teneamini , sed ut aeternum vivatis cum coetu . & congregatione innumerabilium Angelorum. V. 23. ET EcCLEsIAM PRIMIT FORUM,&e. sensus est: Aggregati estis, & adscripti in societatem eorum , qui prae ceterillmortalibus electi sunt a Deo, & ab aliis separati, tamquam primogeniti, Ze in ea lis , tamquam beatitudinis caelestis heredes conscripti: ET IUDICEM OMNIUM DEUM OAecessiilis ad Christum , qui Iudex omni um constitutus est, atque ita & vobis dignam vestris laboribus , & patientia merincedem reddet, & eos a quibus nune vexamini, supplieiis debitis afficiet. ET spi-R TUI IusTORUM PERFECTORUM . Recte
plerique omnes intelligunt piorum hominum animas suis eorporibus exutas , &apud Deum viventes, ad quas Hebraei dicuntur accessisse per caritatem , qua illis coniungebantur, di per spem , qua ad eamdem felicitatem aspirabant.
TOREM IEsu M. Accessistis ad Christum , quia bona eaelestia, quae ipse novo testamento promisit, re ipsa praestat, eonciliat, exhibet. Nam ideo novi testamenti meaia. tor est, ut promi Tionem accipiant , qui voeati Iant aerernae sereditatis : . supra IX. I S. ET SANCul Nis asPER si ONEM, id est sanguinem Christi super vos aspersum, immo effusum. Huc autem accesserant Hebraei , quando per fidem, & baptismum incorporati fuerant Christo. MELIUs Lo UENTEMGAM AEEL. Melius loquentem , quam loqueretur sanguis Abel: sanguis enim Aobet vindictam loquebatur, iuxta illud Cene L Iv. io. Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sanguis autem Chisti melius loquitur . quia misericordiam multur,ti peccatorum remissionem . Iuxta hanc expositionem quae communior est , legendum est in textu Graeco , παμ τι A NA , non autem, παμ νον Αεἰλ. V 23. Vt DE TE NE REousETis L ΕΗ
τε M ; scilicet Christum ipsum , qui , ut sequitur, e eae lis loquitur nobis. Si ENIM
Si illi non effugerunt supplicium . qui an gelum nomine Dei in monte loquentem
306쪽
go 4 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEos
audire recusarunt e MULTO MAGis NOS tnon effugiemus supplicium. QV DE CAELII LOQUENIEM Nonis AvERT MUs : qui aversamur, , repellimus Deum . & h minem , qui e caelo locutus est nobis . cum
post ascensionem suam legem suam Evangelicam promulgavit in Pentecoste , & de caelo misit Spiritum sanctum. V. 26. Cuius vox ; scilicet Christi qua
Deus est. Movi T TERRAM e terram conineussit in monte Sinai , iuxta illud Psalm. Lxv Π. 9. Terra mota est . etenim cali disiit Disram a facie Dei Sinai, a facie μι υ-rael. NUNC AUTEM; scilieet tempore Aggaei prophetat, per ipsum Aggaeum , culus sunt verba quae sequuntur , Christus prinmittit. ADHuc sEMEL. Sumptum est hoc testimonium ex Ageaeo il. 7. Vulgatus Aggaei loco eit legit Adhiae mod eum ι utrum. que enim signifieat vox Hebrai ea PT 4 , aiam. & modisum , o semel : quomodo intelligendum sit si legamus , adhuc modi. eum . diximus suo loeo. Paulus secutus est LXX. qui verterunt απαξ, semel, de sensus est; quasi dicat: Prima terrae commo
tio facta est in Sina . eum data est lex pet Moysem, set unda, & ultima fiet in se eunda , & ultima lege Christi, quae immobilis erit, & aeterna, & eui nulla alia lex
LUM, &e. ut scilicet homines ,& Angelos per multa magnaque prodigia excitem ad attentionem operis magni quod patraturus sum , scilicet ad Christi inearnati nem, legislationem , & redemptionem . Prodigia quae iacta sunt nascente Christo nemini sunt ignota , nam Angeli apparuerunt pastoribus , stella visa est Magis, &e.
V. 27. DECLARAT MO ILIUM TRANs.
LAI ONEM . Declarat legem illam quam per Moysen tulerat suisse transferendam ,
id est, abrogandam , & mutandam , ut altera succedat . stilicet Christi , quae immobilis si , & transferri non pos-st. TAMQUAM PACI RUM. Vox tamineptiam non sgnificat similitudinem , sed ue. ritatem ; quas dicat: Quippe rerem, ili figurarum, quae vere iactae. & impletae sunt
per Christi passionem , di legem novam , quae illi successit.
V. 23. ITAQUE REGNUM MM BlLEsuscipi ENTEs. Regnum immobile est lex Evangelica, per quam regnat Christus in nobis', non Moyses qui regnabat in veteri
lege , & cui omnes obediebant. HABE Mus GRATIAM, &c. Donamur caelesti munere graciae, quo adiuti Deo placere possimus, de illi eum metu, & reverentia debita seris
cur Deo cum metu, & revetenria servire debeamus. Caula haec est, quod Deus noster instar ignis punit, urit , de conlulnit eos, qui carent hoc tuo me tu , & reve.
Vns t. AEENTEs TANTAM , quan-L I tam praecedenti cap. vidimus , NUBEM , seu copiam martyrum . id
est TisTro M qui per fidem & pro fide
tam multa perpessi lunt, & tam heroiea opera perseterunt nobis IMPoslTAM graece , περικει, is , id est circumpostam ,
vallantem. undique cingentem , laventem . recreantem nos; DEpONENT Es dc abiicientates OMNE PONDUs, omnes sarcinas, on nes remoras , quae cursum virtutis aut prosectus retardant, ut sunt luxus mundanus, anxiae curae . nimiae occupationes, &c. Deponen res etiam & missum facientes PECCAT L MNos clRCUMITANs, id est coneupiscentiam a quae instar retis nos undique eingit, di in cursu atque agone virtutis maxime reis
pide cuasta Mus totis vitibus a D PR post TUM NOB s agonem , id est CERTAMEN, & in certamine victoribus pri positum bravium. V. a. Aspic FNTFs IN IEsuM , exem plar persecti athletae, ut ab eo vires, ani mos, solatium hauriamus : hie enim utatim e nobis est FiDEi, docens quae credenda sunt, de donans ut eredamus , ita erit o consummator fidei , praehiturus vivenda quae nune docet credenda,& actum fidei obseurae cum clara visone commutatu rus . OUI PRO posIU sIB per angelum b in horio Gethsemani GAVDio ex cru ce obventuro tum sibi, tum toti orbi , liis hens s Us INU T CRUCEM , inquit Cornel.
a Lapide. Sed in Graeco est : sui pro gaudio sibi nepositis, id est vice, seu loco gaudii, quo frui poterat, praelegit erucis passionem . Et ita exponunt S. Chrysoli. Theodor. Theophyl. Oecumen. & Ribera. Cum tum l
307쪽
eum liberum esset Filio Dei manere in nuda sua divinitate , maluit incarnari : inc Inalus poterat redde te corpus sum stat in immortale de optionem illi datam vult Rupertus ipso primo initanti, maluit habere mortale e moriturus poturat vulgari morte deiungi, maluit crucifigi c CONFU- si NE coNI EMpTA , id eli ignominia probrosi supplicii nulla ex parte retardatus. V. 3. Os LlTl vel immemores Es Tis eximiae istius παρακλisico: , id est exhortationιs vel co ,soLAIlo Nis QUAE in libro Proverbiorum habetur, qua divina Sapientia ν
Bis TAM UAM charillimis Fl Llis Lo Ul. TυR, DICENS, NOLl , FILI M NEGL GERE , parvi facere , CUnlemne te DISCIPL NAM , ideli eruditionem , correptionem , calligationem , qua a Domino tamquam Optimia parente per tribulationes & flagella ab eo seu immitia , seu permissa , inibi ueris , exerceris, perficeris. Sic enim Deus V. 6. FLAGELLAT OMNEM FlLIUM QUEM RECipi T , id eii quem acceptum & . a. rum habete reiectitios enim quasi desperatos relinquit corruptis moribus suis, & Ie- eundum desideraa cordis , ut erant ad adin. ventionibus suis ea
V. 7. ando igitur DE Us vos eastigat,
rentem de vestro prosectu & salute sollicia
V. 8. QUOD sI EsTis absque disciplina,
seu casigatione, quae communis est omn/btis veris ac genuinis filiis Dei.ERco ADULTER l EsTIs; graece, is γοι, id est adul
V. 9. PATRES CARNis NosTRAE , seu corporis proseminatores, id est parentes a quibus solum corpus sortiti sumus, patie n. ter tulimus eassigantes nos; quanto pollo ri iure seremus patrem spisti TUUM , id est Deum auctorem animarum nostrarum nam eas ipse solus creavit, corporibus infudit,
iustificavit, &c. ita Theophyl. Neque vero eastigat nisi; ini utilitatem nostram ,
nempe V. ro. IN RECIPIENPO ; graec. ad recipiendum , seu ut recipiamus d , SANCTIFICATIONEM Eius , id est sanctas leges e flemandata ipsius admittamus , & complea
hus; id est, rectam christianismi viam,
fidem . vitam tenete, nec claudicetis nune
LV. Suc. m. XXVII. in iudaismum, nune in christianismum εnunc in haresin. Si eui per . impatientiam vel imprudentiam pes latus sit , s ANETUR pcr Oppoit una instructionis , adhortationis& fraternae correptionis medicamenta. Hi I.CONTEM LANTεs. ἐπι sau me, id est atιendentes . providentes , i ludose caventes, NE .ls, seu virium desectu , seu segnitie retaruatus, D Esli GRATIAR DEl, tu cit divinae vocationi, inspirationi , excitationi ad culmen pcrsectionis & salutis Omnes ductare volenti. Item cavete , Νε A RADI AMARITU Di Nis , seu amara
I , do trinae salsae , vel ptavi exempli , in
semente conpregationis vestrae suRSUM GER Mi NANs IMl EDl AT A inquinet laetam me Diem : ita Chi, toti . cum suis . I alis radixellet V. I 6. FORNICATO a qui impune scortetur: item P Rop Abus, βυ,-oe, id est qi inihil habet saeti, qui ies sanctas nihili ia
tae suae, de quo susius in Genesi g. Unde& pollea V. II. REPROBAT us , id est reiectus ,
Es T lam a Deo, quam a parente suo Ilaa. co , ne compos feret expetitae benedictionis paternae , etsi cuM LACRYM s EAMιN UislssET. NON ENIM lNvENiT LOCUM
poENITENTIAE; id est , obtinere ni mquam potuit ut lubtris Elae ipsi, & impertitae Iacobo benedi Eliunis poeniterct aut parentem
suum , aut Deum. Sed neque ipsus poenitentia utilis ipsi fuit, qua dolLit non de peccato suo nam mox voluit occidere fratrem , sed de damno quod incurrit , puta de vendito iure primogeniturae . de amissa benedictione, &e. celiderans & latagens illa recus erare , sed stultra : ita Theodor eius Theophyl. 8c An et mus. Poris
ro exemplo Elau cavete etiam vobis , O Hebraei , ne .inelcati terrenarum voluptatum vili illecebra , excidatis iure filio tum Dei , de bene vidi one ac hereditate cae letii. V. I 8. Accpssis Tis ultro fle sponte No HAo terrenum de manibus I RACTABILEM, seu tangibilem , MONIEM i Si na i , Sc ACαcENsipi LEM. id est accentum GNFM , quo mons ille ardebat h, eratque omnibus summo terrori δι horrori . U. zo. NON ENIM PORTABANT , seu
serre poteram, Israelitae horrorem quem Qq ver
308쪽
3cis EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
vetia ista Dei ipsis incutiebant , non tantum homo, sed ET BEsTIA M TET CERIT MONTEM . LAPIDABiTUR . Quin & ipse Mones, quantumvis Deo familiaris& csa. rus, perculsus tamen simili horrore, sate.
tur ingenue: V. H. Ex TERRITUS sUM ET TREME. BuNDus. Quae verba in Exodo non expri-mηntur, sed Paulus vel ex maiorum traditione, vel ex instinctu Spiritus sancti accepit . ut A quod de turbine Sc procella hiei subnectit, Ac etiam Pialmista de terraemo-eu k t ita S. Chrylost. eum suis . Sed si
am gravis poena infligebatur transgressoribus veteris illium legis quantae poenae manebunt contemptores legis & Ecelesia
Christi , cuius illa vetus uis nisi typus erat, seu fi quia Z
CEssisTis per fidem per baptismum , non est mons Sinai terrenus, & terrena bona promittens, latibulum & spelunca ferarum :sed est mons Sios , id est Ecclesia Christi
per montem Sion , allegorice designata , eLetitas DEI vivENTis , ET tot millionum ANGELORUM IF RusALlM , id est viso pacis, eaque caelesis Se caelestia bona ei vibus suis subministrans: V. 23. Ecclesia pRIMi Tivonu M; id est congregatio eorum qui prae ceteris mortalibus spe elatim electi sunt a Deo , & a vulgo separati, Deoque dedi eati, sicut primo eniti filii, ideoque nobilit simi & chaorissimi, i ex nunc IN CAELIs, tamquam caelestis regni & aeternae beatitudinis eandidati & heredes, coNsCR pTI SUNT a Deo.
Christus quoque, ad quem pati modo accessistis, non est blaesus ι ille & infirmus
Moyses, quem tamen nemo impune omen. dii ; sed est omnipotens atque impiis imis pxorabilis iudex o MNtUM iam angelorum , iquam hominum, immortalis Deus. Ecclesiam quoque Christi quam ingressi ellis non confli tuum inereduli illi , semperque
Deo rebelles murmuratores mi nil nisi ollas carnium n de cepas AEgypti erectantes o sed sp R TUs, id est animae , iusTo-xUM PERFECTOREM per fidem & earitatem in hac vita , per plenam sanctitatem dc gloriam in altera vita . Ibi invenitis , non Moysen antiqui, sed
V. 24. IESUM Novi Tls TAMENTI NE ATOREM & eonciliatorem, pontificem, di advocatum vestrum ET 1 Adio UIN O 'AS.
PER SloNEM , id est sanguinem lChristi vos
aspergentem, mundantem, lancti fieantem , MEL Us LOQUENTEM QUAM loquatur sam guis ABEL: hic enim clamat vindictam ,
ille misericordiam , inquit Cyrillus ti Chrysost. cum suis. V. 23. SI Israelitae Rcus ANTEs audire Moysen vel angelum , mi SUPER TERRAM , in Sinai ipsis LOQUEBATUR O, NON EFFUGERUNT supplieium , MULTO MAGls Nos non effugiemus , mi Christum Deum Ze hominem, DE CAELis No Is LO UEN TEM per suos legatos, per miracula , per dona Spiritus sancti, &c. AvERTIMUI , repellimus, aversamur, ita idem Chry loli
V. 26. Cuius Christi . qua Deus est ,
vox, seu sonuus, TERRAM IUNC MOvi T, nempe terrae motu quo concussit montem
Sinai ρ , cum legem veterem per angelum promulgaret q. NUNC AUTEM tempore novi testamenti , prout per Prophetam Aggaeum r promisit. Dic ENS, ADHUC sEMEL ita vertunt LXX. Hebraeum achar, quod etiam significat modicum , ut vertit interis pres Aggaei : ncmpe cum Messias adve nerit , novus δι catellis legislator, MovE
BO NON SOLUM TERRAM, SED ET CAE
LUM . Ita iam ddi iacto completum videmus Chratio nascente , baptirato , transfigurato , patiente , moriente, resurgente, eae
los repetente. Spiritum sanctum mittente , ut in Αρgaeo explicui. V. 27. Eo ipso AUTEM QUOD apud Aggaeum Dici T, ADHUC sEMEL ἔ DECLARAT TRANSLATlo NEM aliquando instituendam eorum quae per Moysen ante posita suerant, puta legis veteris 3c quaecumque illa lege continentur, utpote MoBl LlUM & ne-eellam n mutandorum; erant enim typi &figura rerum tempore Christi complendarum; figurat autem simul ae Delas. id est compleae, fuerint, desinunt esse; UT suc- testat veritas, & MANEANT res ipsae per figuras adumhratae , puta lex nova , re
gnum & Eceles a Christi , laeti fietum &Sacramenta novae legis, aliaque tum miliis tantis, tum triumphantis Ecclesiae ornamenta , QUAE SUNT MMOBILIA & aeterisna, nec umquam mutabuntur vel auserenis
V. 28. ITAQUE REGNUM Christi iMMOBILE , eiusque ut legitimi regis nostri
309쪽
TΕs , admittentes, exequentes, ad quod
sufficientem, immo abundantem , HABE- Mus GRAIi AM & auxilia caelellia, sER-vi A Mus 8c placere studeamus DEO CUM METU ET REvERENTla ipsi debita. ν. 19. ETENiM DEus NosTEst non' est
stipes aut truncus ut idola Gentium sed inflar iosis f urit, punit , eonfumirem qui detrectant ei ut oportet deservire: neque hoe in veteri solum testamento , sed & tu novo.
Vers. I. T DEOQUE ET Nos. Hortatur ad A tolerantiam usque ad versum decimum quartum , & a veterum Sanct
rum , quos Fecensuit, exemplo argumentatur. Si illi sub fide adhue perobscura, & in illo statu non adepturi praemium caeleste
vitam etiam profuderunt ἰ quanto magis nos nunt relerato nubis caelo constante seia se oportet in coepta via salutis. TEsTiUM NUBEM, copiam intelligit. PONDus impedimeneum est eurrentis ad bravium . Pondus sunt peccata , de appetitus male domitus .
V. 2. AspIcrENTEs . Illustre incitamen istum est ad patientiam in hoc cur tu intueri ante nos currentem ducem itineris Chri stum. Ille fidem nos docet; eamque consummabit, dum actas fidei in visionem elaram mutabitur . SUsTINUIT CRUCEM , CONFUSIONE CONTEMPTA , pro GAUDIO , quod
in hac vita habete potuisset , si voluisset.
Hine Rupertus, in ipso incarnationis momento, proposita opinione crucis de ga
dii, ait Claristum pro gaudio crucem eletisse. Hoe Chrilli iactum fuit .continuum
Sanctorum speculum . Sic iam Paulus vers. . RECOGITATE , inquit, hane Christi paseonem, & persecutiones , ne fatigemini . Nondum pro illo sudistis sanguinem , ut
tamen ipse pro vobis . V. I. ET OB LlTI EsTIs. Monet hahereiatis, unde seipsos ia .aversitate consolentur. Sie Prooerb. iii. et r. luadet Deus ne
negligatur disciplina, & eruditio illa, quae
a Deo est per tribulationes . Deus ibi pa . trem agit vers. o. castigans quos amat.
sit hortari ad streuue toleranda adversa sub nomine disciplinae e argumentum lumit a filiis sub tutela patris , aut sub terula πω histri. Sic Deus tuos exercet ut filias. SI autem extra disciplinam estis ,& correptio nem, videndum an sitis spumi . Dei Nn EPATREs vers. 9. aliud argumentum eis: Si patrem carnalem pueri holerant, Sc O diunt, dum calligantur, quanto magis no Deum parentem spiritus tua viter castigantem ferre debemus : praefertim cum Deus erudiat se ad iustificationein : quod nobis utile et i dc non perpetuum. Certe quamvis vers. ii. omnis talis disciplina ii, hac vita videatur acet ba aliquantulum zpostea tamen iucunda videbitur , de ierax tua villimi fructus. Cone ludit itaque vers. ι 2. & IJ. excutiendam elis omnem ignaviam. Hate de asthmone, quae ut domat
ἔoncupIlcentiam , ita magnorum virtutum magis ira est. V. Iq. PACEM SEQUIMINI . Hortatur nunc ad pacem Ac sanctitatem , vers. I . II. I 6. 6c i7. Hoc, Fnquit, facile , curantes nequis desit gratiae Dei r tales lunt qui subini illunt in via, & interdum deficiunt dum
non respondent vocationi, & mi pirationibus divinis. PnopHAN Us, vers. I 6. est , qui lactarum rerum neglector eis, Zc contem
pior: qualis fuit Esau, qui ius primogeniti cui annexum fuit sacerdotium contempsit: Gen. xxv. Sic prophani ellant Hebraei, si negligerent donum, quo lunt ad ptati in filios Dei. Ubi illud etiam vers. 17. conlicerandum est, Esau non invenille locum poenitentiae : non enim potuit lacrymis tuis flectere patrem , Se redire ad venditam haereditatem . Sed de hac vendi. tione primogeniri & peccato , vide ad citatum locum Genelaos. Non habemus ex hoc loco Esau reprobatum suisse ab aeterinna salute . Nec porro verum est quod qu
310쪽
3o8 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
quibusdam haereticis venit in mentem, non concedi a Deo peccatoribus veniam , & enitentiam : quibuidam ob gravia peccata
gre conceditur. V. 18. usque ad 23. NON EN M ACCEs-sisTis . Docet malum elle de periculi plenum, si contingat eos averti a Deo quod cxplieat ex eomnaratione cum lege M laica data, Exod. cap. xl x. de xx. Si fidem , inquit, reliqueritis , multo deterius vobis continget, quam veteribus Iudaeis , qui Deum in monte sumigante, & calig
ne loquentem non a ualerunt . ACCENSlB LEM IGNEM , ad montem igne aceensum. Excias AvERUNT s E, dicentes , non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur. NON PORTABANT , perterrui non praterant Ioquentem Deum serre t tam etiam
terribile erat hoe Dei tribunal, ut & Moset alioqui Deo familiaris timeret: Ze bestiis aecedentibus indiceretur lapidatio. SED ACCEssHTis veri. 22. redditio compa rationis est , ubi singula singulis reddent, ex licae ad quantum bonum vocati sunt in Ecclesia Christiana eonstituti , ubi sme terrore spectantibus Angelis aggregati sunt,& positi in numero ele um sub Christonidiee ET Spl RiTUs HIs TOR'3M , hoc est, ad spiritus di animas iustorum aggregati sum, quibut est vita parata in cael is, nune eor-pores exutis. Syntax in hanc & sensum bel.
--ασι. Denique ad medii torem Christam accestillis, de sanguinem loquentem misericordias, cum sanguis Abel vindictami olam loqueretur. Ex Graeca adsensu; aemia spersionis, ' Hννονα λεαν , meliora. Illud usAM AREL, varie legitur in Graeco; sed idem est sensus. Sie etiam siee flegas
ex Graeco , melius, vel meliora. V. 23. Ut DE TE NE RECUSETis. Cavete, inquit , v cibis veterum exemplo e si enim
vindictam non effugerunt lub Mose terr
no , quid vobis fiet sub Christo ex testi pCeterum quod dixit Deus per Aggaeum
prophetam cap. II. 7. citatur ex Septuaginta γ hunc sensum dat: prima terra: mu
tatio facta est in Sina sub Mose ; secunda ,
quae ultima est, sub Christo, Sc aeterna erit: nee ei alia succedet . Itaque regnum immobile retinete, Sc per gratiam servite Deo, qui vivens est, & ignis consumen ς
eos qui metu carent Sc reverentia. DECLARAT, Ostendit legem Molaicam tranςferen . dam, mutandam, abrogandam, & cui succederet alia permanens. TAMQUAM PA.CTORUM. Dec aravit transitura esse Mosaica , nempe que tantum erant figurae, Sererum iam factarum imagines. Vide citatum Aggaeum ubi ostendi de quo Christi
adventu loquatur. Demum in primo Christi adventu, quanta si in eaelo per Angelos, Se in teri is mutatio , Sc qualia Prodigia , notissimum est