장음표시 사용
291쪽
V. 33. prR vIDEM qua credebant Deo,
ipsos ad bellum excitanti, vicER Udi T va-Da REGNA , OPERATI IUNT IUSTIMΛM ,
non solum privatim bonis operibus studentes , sed publice ius subdiuorum suorum tuis antes , ut decebat iudiccs n & rectores populi Dei. ADEPTi suNT REPROMIssi -NEs , id est promissa sibi caelitus bona , uti crediderunt e ita consecuti sunt, v. g. IO- sue, Caleb a & alii; Israelitae , promitiae Chanaanitidis hei edes R. possessures effecti. OBTUR A v ERUNT ORA LEONUM Sam
tres socii Danielis in fornace Babylonica V. EFFUGERUNI ACIEM GLADii, David Saυlis r , Elias Iezabelis , & c. CONUALUERUNT DE 3NFlRMITATE sua , Iob ,
mines instar pel ium in tympano d i stenti , ilibus , flagris & loris contundebantur . Ita factum Machabatis ti, qui RFDFMPTio NEM , seu liberationem a tormentis , quam tyranni aposta tantibus spondebant , 1ν cistere, vel admittere non voluerunt. V. ῆ7. LAPlDAIl suNT, Zacharias filius Ioiadae, & lerentias x. SECTI SUNT , id est truncati membris 3 Machabaei. Hie. n. legit serra o siecti sunt, ut Isaias tradunt Iiebrat x. i pNTAT 1 suNT gravibus ac diuturnis calan itatibus , Iob. IN D cI- sl NE GLADii Mosi ui suNT sacerdote sub Saule na, Prophetae sub Ierahele' bb . CIRCU iERUNT 3Ν Mrro Tis, id esst pelli-lus ovinis , quibus lana adhuc inhaeret, ut Elias, Ioannes partista et, dic. V. 38. IN MONI inus En RAN Es: idem
id est hereditatem ac beatitudinem caele. sem sibi pro mercede promissam . sed in vivis, conimbo afficti, a morte ad lim-hum reicsati sunt ;
rc servante , nempe adventum Messiae, a quo pendebat reservatio caelorum: UT I a tres antiqui NON si NE No Bis, seu non .n te tempus nostrum, id est non ante tem pus novi te flamenti, CONSUMMARENTUR 3 id est, per scele beatis eatenture nam Omnis beatificatio, live animae, sive corporis , obvenit illis in novo testamento, in quo& nobis eadem obveniet, atque ita non nisi nobiscum beantur & glorificantur . Neque enim poterat lex Mosaica vel vetus tectamentum quemquam salvare vel beatificare, sed hoc reservabatur tempori Christi ee & novi testamenti ἐμ ita Caiet.
a Lapide & alii. Unde nihil pro Tertulliano , Lactanti O , Victorino , Uigilanti off dc Calvino contendentibus, anima Sanadiorum etiam tempore novi testamenti nam de his non agit hie Apostolus non videre Deum ante diem extremi iudicii :quam haeresin damnavit iam pridem Ecclesia tum alias, tum sub Benedicto XI. ρ ρ ut sese demon lirat Bellarminus h h.
a August. Lib. XIII. de TDnit. p. I.
292쪽
L . dei definitio intelli ei potest, ut fides haec dieatur hypostasis, balis aut sundamentum spei, quippe quae non subsistit nisi fide. Vel aliter, ut nempe fides definiatur terum ipsarum sperandarum hypostasis & subsistentia ; quatenus scilicet, interim dum res illas non habemus, per fidem ita nobis apprehenduntur, ac si subsisterent. Est quoque olfensio & convidi io ,
seu argumentum quo convincimur ad assensum , aut ut si quaedam illaium rerum demonii ratio , qualis in rebus tion coram
visis elle potest . Haec ergo fides est credere quod non vides, seu ad talia credenda convictio in intellectu. Errant proindelliae- retici novi, qui fidem volunt esse fiduci. am : haec enim in voluntate est , ubi non eli coenitio , aut convictio intellectus. Quaerimi aliqui, An hic Paulus loquatur de fide iustificante P Constat sane ex capi te praecedente Paulum loqui de fide , quae sustentat spim in persecutionibus & tribulatione: iὸemque habetur ex hoc capite to. to , & sequentis initio, A non est dii lin-Esa a iusti fi ante e haec enim ipsa fides spem sultentans est etiam iustificans: nam impetrat & meretur augmentum fratra ex cap. X. 38. Inepti ergo Novatores , qui non unam , sed triplicem volunt esse 9 natura
dii inflam fidem, historicam, miraculorum & iustificantem. Vide Bellari n. Libro I. de Iusti fie. cap. v. & xl. Porro de hac inani fiducia, quam fidem specialem vo. cant, dixi satis Rom. iv. Et hactenus delfidei hae descriptione, quae est per dupli lcem proprict alim
V 2. IN HAC ENIM: νδ enim , s non lest nudum expletivum sermonis, sed causa lis particula ille iri debet ad finem praeceiat unde dentis capitis, ubi de his quae praestat sal est des o non enim semper Paulus respicit quod immeo late precessi: fam ibare hoc illi ei l. V ii ii emo hane fidem . per FIDE INTELLIGI Mus . Prosert e fide creditum est mundum ex ni. hilo luisse conditum. Ex IN v I SIBI LiBUs, hoc est, ex non entibus. Aliqui ideas intelligunt in Deo. V. 4. Fides Abelem excitauit Gen. Ivis ut hollias Deo gatiores offerret. Unde DEFUNCTus 2 QUITUR , seu occisus laudatur: eius virtus adhuc spirat. V. 3. Sc. 6. Enoch ante translationem
testimonium habuit per fidem placus ste Deo; de quo Gen. v. ubi dictum est de
hac translatione. Probat autem versu sex to ex fide obvenisse translationem: trans latus enim est, quia placuit Deo: placuiti autem per fidem. Ergo per fidem translatus est : ita nempe , ut accedamus ad Deum, oportet verum eius cultorcm coinstnoscere qucm colit , & credere quod sit,& quod remunerator sit, retribuens cultoribus promissa.
Ex his tedie duo colligunt Theologi .
Unum est, naturalem Dei cognitionem non sum cete ad salutem : tales erum pollunt coisgnoscere Sc amare Deum ut finem naturalem , indeque si erare quae naturalia sunt . sed cum Deus revelatus sit audior honorum supernaturalium, vult etiam hoc incis do coli, ut perveniamus ad finem supernatu alim. Eii nec est uatem ficet ad iustificationem . Alterum est, hinc colligi ne-eellario esse merita requisita : alioqui Deus qui remunerator est non in . enitet , unde exerceat retributionem. Ceterum requirit
hie paulus duo illa in obiecto fidei , ut
imprimis requisita ad spem alcndam in tribulationibus, alioqui in materiali obiecto fidei sunt multa alia. V. 7. Fi DE NOE . Habetur Gen. cap. uri. Noe accepto oraculo de paranda arcaei edidit & obedi Uit: hoc suo fadio damnans mundum oraculo incredulum , factus. que se est haeres parentum iussorum ,& samiliae suae salutem consecutus V. 8. FIDE Qui vocATUR . Haec sunt usque ad vel sum it . de Abrahamo vocato quam dixit a Dco, IN LOCUM QUEM ACCEPTURUS capite decino rustum vivere, este eam quae ER AT; scilicet in terram Chanaan , quam placet Deo, δέ per quam antiqui Patrcs ma-l in post cris erat possessurus. NpsCiENς QUO gna operati sunt: quod reliquci iam capite iRET, an in terram Chanaan . vel certe per varia exempla declarat. Hae senes fi ut in qua parte illius habitaturus esset . Vide Patres festimonium & com n inuasionem hanc hilior iam Gen xu. ex multis adiun-
consecuti su it . ustis & obedientia est illustris haee viva f- des
293쪽
des Abrahae r fuit tamen hare eius fides par- imittebat bona quae non vide' at . ET AD O tieularis, seu ex particulari revelatione, si lRA FIT FAsTIGIUM v IRGAE . Hoc sumptume ut & illa Noe; cui si non credidistent , leti ex Gen. xLvii. 3 i. apud Septuaginta amisissent fidem infusam . ExpEcTABANTE Nira, vers. IO. habitabant ut peregrini in tabernaculis memores se esse viatores in hoc mundo, δι expectantes catellem civ tatem tamquam patriam , immobilem, bene funda iam , Sc cuius opes est ip e Deva. r. it. FiDE ET SARA. Haec sterilis eum esset, fide virtutem ad concipiendum accepit, δι ea aetate , qua nec foecundae concipere solent: nam nonagenaria erat , Gen. xvii. II. PROPTER QUOD , vers. Iῖ. ab uno Abrahamo emortuo qui ob aetatem generare non poterat γ orti sunt Israelitat innu merabiles. V. ιῖ. I UxTR Flo EM DEFIN Tt . Omnes quidem isti progeniti , longa serie
ωα ὰ πύω dc vixerunt, Sc mortui sunt '. nvidentes bona illa a Deo promtisa de te ra Chanaan pol sidenda, a longe eam aspexisse dicuntur, ut navigantes ex alto mari aspiciunt littora. Notat moram in AEgypto dc deserto, quando erant Israelitar ut
hospites & peregrini patriam inquirentes. S
IPSIUS, vers. xv. Hoc est, non longe retro reliquerunt. Ut Chaldaeorum , ut non potuissent eo reverti : sed conflantes in peregrinatione demonstrarunt nobis hoc facto meliorem mortalibus expectandam patriam , quam hic dum peregrinamur a Domino .
Et quia tales sunt in expectatione, & suerunt sancti illi patres , ideo tanti illos iecit Deus , ut non erubescat vocari illorum Deus; quibus etiam paravit civitatem. τὰ NUNC, vers. 6. illationis nota eii, potiu quam praesentis temporis. V. 17. Fi DE OB TUL T ABRAHAM . Gen-x xll. 2. Fide Abraham ductus non dubita- negligens litterationem populi . Hoc enim vit immolare Filium unigenitum , cum limproperium , affligi cum populo suo, an Dc is iubendo tentavit eum in lio: ita filii, te ponebat thesauro AEgyptiorum : aspiciebat cui facta erat promissio . tIΝtis ET EUM aeternam remunerationem. Nolet hic No- vers. I9. IN PARABoi 1r Acc EplT , vator in ercedem Operum retribui. IMPRc
ut Isaac esset posteris exemplar fle typus νε RiUM CR RisIi , quale scilicit Christus memorabilis obedientiae etiam ita Isaac , 'fullentaturus erat pro vera iustitia Sc reliqui patri obtemperat L shione. Fin E porro vers. 27. γ reliquit V. ΣΟ. FIDE ET DE FUTURis . Genes. AEgyptum, educens inde popnium, reni- xvlI. laudatur fides Isaae, quod de sutu- tente multum intuito Rege. Hominem Viris benedixerit: henedixit enim promittens s bilem , eiusque iram contenrpsit, alpici enufutura, quae ut credebat a Deo promtisa, j in Deum, invisibilem quidem, ted praesen- ita eadem posteris promittebat . item adiutorem - Improperium Christi lunt V a I. FIDE IACOB Gen. x Lix. filii Io iopprobria pro iustitia dc tribulationes.seph sunt Ephraim dc Manasse, quibι oro i V. 28. PiDE c ELEBRAvlΤ . Nota sunt L Oα 2. hae eis, ut hic refertur a Paulo; sed in vutagato legitur; Adoravit Israel Deum converinjus ad les uti eaput . Certe neutra lectio reiicienda eii , cum hanc, quae eli Septuaginta , probet Paulus; oc altera sit in vulgata editione. Uox etiam Hebraica , quae tempore Pauli fuit sine puncti , habet in
se utramque significationem . Ac demum, ut concludam Iacob utrumque praestitit τnec pugnant haec duo, simul laudare Deum , di deserre honorem Iosepho principi, osculando summitatem virgae; quod etiam habebat gratiarum actionem propter pro-m illam lepulturam. Ceterum Iacob hic non virgam adorat, sed in virga prototypum Iolephum principem . Disce Novator non honorata imagiacm , sed prototypum . V. 22. FiDE Io Epuia Ioseph morti proximus fide in memoriam revocavit prosectionem filiorum Israel de AEgςpto , &fide credens eandem prosectionem futuram . mandavit ut otia eius asportarent . Viceliuioriam Gen. L. in fine. V. 23. FiDE Mos Es. Exod. cap. u. contra levictum regium retinuerunt parentes Molen infantem, quem toto illo temporenna ex potuerunt illi; fide erga Deum ad hoc excitati sunt , non timentes edictum. Lege lolephum Lib. II. Antiq. cap. V. de revelatione facta patri Mosis . V. 2 . 23. 26. 8c 7. Haec ex libro Exod. cap. II. Fide Moles adoptionem &cognationem regiam contemnens , elegit
potius haberi Hebraeus, quam filius reginae. QUAM TEMPORA Lis PECCAT , &el id eli quam fruendo iucunditate peccare,
294쪽
292 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
haec quae insequuntur ex libro Exodi, Io- resurrectionem . A Lil AUTEM' DisTEurisue, & Iudicum . Nam Exod. cap. xH.:sUNT. Ex Graeco , sultibus eae si o nam agitur de primo Paschate, de sanguine in lin lirumentum tormetitarium e i, caede primogenitorum , & Angelo percu-l in quo dii lenti homines verberabantur . tiente: UAsTABAT. inquit , P i MITIvR , MN s UsClpIENTEs REDEMPTio ΝΕΜ : vo. primogenita AEgyptiorum occidebat . Deilebant non inori potius, quam obedire ty- capta Ierichim te & Rahab , vide Iosue ira nuo. vi. &e. g. 37. LAPIDATI suNT. IlI. Reg. xxi. V. Universe & eompendio multa si-l Nabot Oh vineam , & Zacharias lotisi .emilia per fidem praeclare geta perii ringit . filius, H. Paralip. xx lv. vide II. Machab. Devicta sunt regna Chananaeorum , Phili iuri. SECTI suNr, de Isaia sub Manaisse , si nurum, & alia sub D1vide . OATURA- ut Ieribit Eusebius; & de puerit Macha-VERUNT ORA LEONUM . Hoc ad Samso ibatorum, Machab. H. cap. v I l. TENTA Trnem, Da videm & Danielem referri po- in persecutionibus, & gladio occisi multi 'test. Ex Tr xRRUNT IMyETu M lGNis, tres ut prophetae Domini sub te sabel, II l. Reg 'Pueri in sornace Babyloniae, Dan. NI. EF- x x. Item in Nobe sacerdotes Domini sub FUGARUNT Aci EM GLADii; alii legunt , Saule , I. Reg. xxii. CiRCUI ERUNT ;esugawrunt, scilicet a se e evaserunt a gla- μηλωτη est pellia ovina cum lana , ι γλ dio persequentium e se Elias a Iezabel ,iovis, &e. David a Saule . CONvALUERUNT DE IN. 1 V. 39. ET HI OMNEs. Hoc habet com-FiRMITATE: Iob ah ulceribus , Ezechias parationem inter Santios veteris testamen ab infirmitate, Tobias a caecitate . FoR-iti, di novie sancti fuerunt , & fide lau-TES FACTI 2UNT IM RELLO. Iosue , Re- cati, tamen ante sanctos novi testamenti geg & Machahaei . Callia verterunt Ma-inon acceperunt promissam sanctis haeredi. chabaei, & Ionathas, I. Reg. xlv. tatem , Deo ita disponente, ut nemo cae-V. 33. ACCEPERUNT MULiERES . Sare-llum ingrederetur, donee satisfecisset Chri plana vidua, HI. Reg. xv t. per Eliam stilus pro peccatis: ita nempe Deo pro viis& Sunamitis, IV. Reg. iv. ab Elisaeo. Fi-ldente, ut. sine nobis non consummarem hos acceperunt, DE REsuRRECTIONE per tur.
295쪽
Prisorum immo Chrsi exeonplo iudueit ad tolerandas viriliter affictiones, revoraus a peccatis: oe ex noυi Testa: neuti si per
vetus excellentia deterret ab iuobeusentia, ne maiora
quam Dinei pari cogamur Iupplicis . , Deoque & nos tantam habentes impositam nubem te. situm, deponentes omne pondus, & circumstans nos peccatum . per patientiam 1 curramus ad propo-stuna nobis certamen: ar alpicientes in Ariciorem fidei , & consummatorem telum qui propolito sibi. gaudio sustinuit crucem , consulione contempta , at-- que in dextera sedis Dei sedet . 3. Recogitate enim eum , qui lialem sustinuit a peccatoribus adversu in semetipsum contradictionem: ut ne fatigemini, animis vel iris deficientes. 4. Nondum enimusque ad sanguinem rellit illis, advectus peccatuin repugnantes : S. dc Obliti estis consolationis, quae vobis tamquam filiis loquitur, dicens: bὰ Fili mi, noli negligere disciplinam Domini: neque fatigeris dum ab eo tringueris. 6. Quem enim diligit Dominus, castigat : flagellat autem omnem filium , quem recipit . 7. In disciplina perleverate . Tamquam filiis vobis offert se Deus : quis enim filius , quem non corripit pater Z8. Quod si extra disciplinam estis, cuius participes iacti sunt omnes remo adulteri , Sc non filii estis . p. Deinde patres quidem carnis nostrae , eruditores habuimus, & reverebamur eos : non multo magis Ob. temperabimus Patri spirituum , & vivemus 3 1 o. Et illi quidem in tempore paucorum dierum, secundum voluntatem suam erudiebant nos :hic autem ad id , quod utile est in recipiendo sanctificationem eius . II. Omnis autem disciplina in praesenti quidem videtur non esse gaudii , sed maeroris . postea autem fructum pacati Isimum exercitatis peream, reddet iustitiae. I 2. Propter quod, remissas manus, de soluta genua, erigite, I 3. & gressus rectos facite pedibus vestris: ut non claudicans quis erret, magis autem straetur. I . se Pacem sequimini cum omnibus , &sanctimoniam , sine qua nemo videbit De uin i is . contemplantes nequis desit gratiae Dei: nequa radix amaritudinis sursum germinans impediat, &per illam inquinentur multi. Io. Ne quis sornicator, aut profanus d ut Esau: qui propter unam escam vendidit primitiva sua .' II. scitote Cinnim quoniam se9 Sc postea cupiens hereditare benedictionem , reprobatus est : non enim invenit poenitentiae locum, quamquam cum lacrymis inquisisset eam. I 8. fὶ Non enim acee sistis ad tra tabilem montem, ' δέ accensibilem ignem, de turbinem, A caliginem, dc procellam , I s. di xubae
296쪽
as 4 EPIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
sonum, & vocem verborum , quam qui audierunt , excusaverunt se . nς eis fieret verbum . 2Ο. Non enim portabant quod dicebatur : fgὶ Et si bestia tetigerit montem, . lapidabitur ΣΙ. Et ita terribile erat quod vide batur. Moyses dixit: Exterritus sum, & tremebundus 22. Sed accessistis ad Sion montem, & civitatem Dei viventis, Ierusalem caelestem, & multorum millium Angelorum frequentiam, 23. &. Ecclesiam primitivorum, qui conseripti sunt in cassis, & iudicem omnium Deum , M spiritus iusto. rum perfectorum, et . & testamenti novi mediatorem Iesum, & sanguinis aspersionem melius loquentetm quam Abel. 2s. Videte ne recusetis loquentem. Si enim illi non effugerunt, recusantes eum qui super terram loquebatur: multo magis nos, qui de caelis loquetue in nobis avertimus. 26 Cuius Vox movit terram tunc: nunc autem repromittit, dicens: sb) Adhuc semel, & ego movebo non solus' terram, sed & caelum ἀ 27. Quod autem, Adhuc semel, dicit: declarat mobilium translationem tamquam factorum, ud maneant ea quae sunt immobili ac 28. Itaque regnum immobile sulcipientes, habemus gratiam a per quam serviamus placentes Deo , cum metu & reverenti ac 29. si) Etenim Deus noster ignis consumens est.
ROMANA CORRECTI οὐ LECTIONUM UARIET Asia Vers. I 8. Et accensibilem lenem . LegendumsVers 1. Ureamur ad protositum nobis cir- est in Q item, quod est, qui accendi , tiameo. Multi libri videntur non qui inflammari potest; non dempta litteraIimmerito omittere praepositionem ad , sicut. n, accedibriem, qui accedit, . cui appropin-lGraeca , & Syra quari potest.
G A G N AE Iia ramuς ad propositum nobis certamen v. . quamquam nonnulli Graeci carent ad prae-Heg. r. T DE T 'E ET Nos ς id est , positione . etsi idem sensus es . scilicet via. & 3. 1 quum TANTA habeamus NU-itam hanc, quae militia est super terram D
id est circumiacentem , hoc est,. quum un- carne & diabolo conitie ationes sunt; PER dique tot patriarchas & patres videamus i pATiENTi M Cunax Mus, id est patiendi vini in alnietionibus auxilii testes . Beneuer transigamus: & ne quando deficiamus, . autem nubem. illos appellat , quorum, do- . habemus, inquit, fidei & speii nostrae auctrina & exemplo gratiae caelestis imbre ctorem & principem consummatore in , in sumus irrigati. Talem ergo nubem testium, quem intendere nos oportet, Chri ilum Ie quum halaeamus , deponamus omne pon-l sum, QUI PRO post To vlBI GAUDio , id cus terrenarum affectionum & peccatum est ut inquit Natianetenus , quum liceret nos eircumstans, Graec. Drιήςα- , id elν sibi paterni, frui delitiis , nec mortem Duqunacitet inhaerens, ut per patientiam cur-l iἔare, contusione tamen ta ignominia con
297쪽
mpta, susTINUIT cRU EM rob quam' laiahiectionem nunc IN DEI TERA DEI SEDET ; in hunc ergo , inquit , animum Imtendite, & animo repetite qualem a Peccatoribus ipse innocens, ipse Deus adve ius semetipsum stlimuerit contradιclionem et contradictionis autem nomine Omnes Chri
ni amictiones & iniurias comprehendit .
Ad haec ergo cogitate UT non FATIGEMINI A Ni MIS DEFICIENT Es , dum vestra Causa longe plura perpessum Christum intelligetis. R 4. 3- 6. 7. & 8. NONDUM ENIM ,&c. quasi diceret : Parum est quod convicia pertulistis , saeuliatibus vestris estis
spoliati , nondum E Ni M usQUE AD SAN- Cui NEM , id eis mortem, RELTITISTIS A D. v ERSUS PECCATUM REpuo NANTEs, id est
vel adversea infidelitatem, quae principali ter peccatum dicitur, vel adverses quodlibet aliud peccatum . Christus ergo usque ad sanguinem restitit , vos nondum huc
Dic ENs; Fl Ll Mi , &c. quibus verbis ex Salomone allegatis probat Paulus afflictio. nes a Deo i m mi istas, est e paternae in nos amicitiae argumentum: quin immo ex ipsa Domini correctione, & disciplina nos esse. nec aliter elle posse Dei filios , unde ait
quod si extra disciplinam Hiis , id est s
omnino afflictionum experies, quarum sancti omnes participes facti sunt , non estis germani filii Dei, sed adulteri aut verius adulterini , id est illegitimi . Graece νόγει , id est spurii. Omnibuς autem locis his vod Diptinam - , του παιόείαν, pro castigatione, ac paulo severiore animadversione sumere debemus. Ubi autem noller interpres habet 'is 'Diς CipLiNA PER spvERATE , Gr. habent λ' παιδε αν υπομιε' r, , id est si di. sciplinam & correctionem sestinetis, tamquam filii , &e. Interpres legit εν παιδειαμ. 9. usque ad I . DElNDE PATREs ,&c. humana similitudine ollendit : Dei calligationes patienter nos ferre debere . quoniam si patres carnis nostrae , id est
carnales HABU MUs FRUI lToREs , aut se veri ulculos magis castigatore ς : utrumqUe enim significat ro παιδευrere, & eos tamen patienter venerabamur: nonne magis Deo P Tni spiRITUUM, id eli animarum nostiarum parenti & auctori , quas ex nihilo condidit OBTEMPERABIMus calliganti, ET vlvEMus 2 Nam qui Deum eastigantem pa tienter non recipit, ne is quidem vivit , quia a vera sese vita abalienat . Quod autem magis obedire Deo debeamus quam parentibus probat , dicens e qui parentes
non ad noli ram temper utilitatem , sed plerunque iuxta suam voluntatem, ac pro arbitrio nos ERUDIEBANT, sue magis c1iligabant : ac ne id quidem diu , sed is TEMPORE PAUCORUM dierum , quandoquidem vel manumissi tempore , parentum
castigationi .iam non iunt obnoxii filii et
quod eli ob gravem castigationem quae plerumque nihil nobis fruetas afferret , calli. gantibus patentibus non reluctaba inur , quanto magis parere Deo debemus nos
castiganti: & alii iesiones inserenti ad id
quod utile est, ad nostram utilitatem , INRECipi εNDo. id est ad recipiendam sanctificationem eius dum enim a Dum inocorripimur, diligimur & sanctifica muro ut autem ad ea stigationem serendam magis cohortetur , subdit, et ii nunc omnis castigatio, iuxta communem mundi opinionem , non gaudium, sed moerorem annexum habere vii detur; pollea autem in fituro friculo per eam excitatis fructum iustitiae reddet pacalis limum ; quasi diceret: Nunc tribulamini & inter tot afflictiones turbulenisti nec animo quieto estis, quod si patienister eas tuleritis, tandem fructum iustitiae
ac remunerationis placidum ac quietum referetis. PROPTER QUOD REM IMAS MANUI ET SOLUTA GENUA ERIGiTE . Antea dixit: Propositum nobis certamen curramus,
quod athletarum eis & pugilum , quibus ualidas manus ad luctandum, & sortes pedes ad currendum esse tiportet 2 nunc autem metaphoram prosequens, remissas animi manus & soluta mentis genua iubet erigere , hoc est , ne animum despondeatit, nec sint mente pigra & dei'de in ipsis a Dflictionibus. ET GREssus RECTos , inquit, FAC ME PEDlBUs v Es TR is , id est rem triintentionem in operibus vestris hahete , vel gressus rectos facite, id est r. Eia incedite, nec alteram in partem claudicate tunde subdit: UT NE CLAUDICA s Quis ER RET, se Esaias xxxv. ca. Consertate mInus dissolutas , di cenua debilia roborare , hoc est , forti A constanti animo estote. Omniis hus autem his verbis innuit Paulus , quod si sanari ab his afflictioni us vel ni , constanti illis, & patienti animo esse opus est.
298쪽
' V. 14. PACEM sEQUiMINi. postquam eos ad patientiam sufficienter hortatus est , nunc
ad mutuam concordiam moriimuue purita.
tem invitat, dicens: Pacem sequimini, Gr. δείκεν, , id est persequimini CUM OMNi-BUs, etiam recusantibus , ut David qui di- . cellat : Cum hos gni Oaer uni pacem eram paci 'us. Pacem autem mutuam dicit concordiam 8c caritatem.' ad pacem autem ac
dit δι sanctimoniam , hoc est , corporisoninaique puritatem, sine qua nemo videin t lacum: nihil enim immundum iii sanctam civitatem introire potest. Hac er-po pcrsequimini interim CONTEMPLANTEs, Crarce επιτην που,νie , id est diligenter m-spicientes, NE QUIS DEsi T GRAI AE DE , id est gratia Dei destituatur . Vult enim non sui tantum quemque , sed aliorum etiam
habere curam e videte quoque, NE QUA RADI x AMARITUDINis su RsUM GERM NANs
IMPEDIAT . Graece , id est obtutabet Dei gratiam. Amaritudinem autem possumus vel animi indignationem & iram , qtice pacem interturbat , intellitere vel infidelitatis peccatum, vel quodlibet : vult ergo nos onurim peccati radicem evellcre , ne per illam ii Dilli inqi': nentur : quia ut radix serpit, atque se in multas partes findit , 8c in altum terminat evaditque in ramos ; ita ad multos peceatum permeat per imitationem & confcntionem , atque In multos ramos mittasque species, si se mel radicem in homine fixerit, exurgit. V. 36. & r7, NE QUis FORNi CAIOR .
Feferendus est hic locus ad id quod prae cessit , pacem sequimini o Dufi immiam ,
contemplantes ne quis , is h. st inter vos sornicator, sed puri omnes stis. AUT pno-rII AN Us, UT EsAU, UI PROPTER UNAM FsCAM VpNntDIT Primotemta SUA . Nota
est historia Gen. xxv. de Esau , qdi pro
edulio lenticular ius prinrogeniturae Iacob fratri vendidit . Erant autem id a talis primogeniti sacerdotes , unde & reele propha- nur dicitur , qui insigne Dei donum lcmerarit, nec pluris quam lenticulae pulmentum sicerit. Pcne omnes hoe loco Sc citaeci St I atini prophanum past D marsum 8 pulae deditum interpretantur, aiuntque Fiati exemplo gulae notari quo sitam ex Hebretis. Mihi autem non tam solae notandus Fiati Videtur, quam . ut ita dicam , irre: iniositatis , qui excellens Dei donum nihili secetit, eiu lue exemplo arguit bratos, qui donum ae perceptam Dei gra tiam nihili facerent , temporali voluptati plerumque eam commutantes, in hoc Elauii ies , de quo ait Paulus , quod postea cupiens fit reditate benedictionem , scut Ge. nes, xxv I . multis eam precibus postula illa legitur , RE RoaATUI EST , Retque a sua pollulatione reiectus . Graeci enim de re. probatione non Dei , sed patris hune Io
cum interpretantur, dc conior miter locum sequentem interpretari possurnus: non enim invenit poenitent in locum , quam Uam cum lachryrnis inqui iiii et eam . Quamquam enim hic pcne onales interpretantur poenitentiam pro peccatorum venia , quam lachrymis non meruit, quoa illae magis invidentis quam poenitentis essent , ut inaniscitavit dicens: Venient cri s luctus patris mei, occidam
Iacob fratrem metim . Tamen mihi v deiurii e poenitentia pro LE i mutatione sumi posse , quomodo vulgo dicimus de re iam fael a , quae in led a seri non potest: aut de iam transacta , de rata conventione : quod
poenitete ibi nihil pro de ii : sc quanquam
poeniteret Esau venititae pii mi seniturae , locum tamen non habuit , ea poenitentia , ad quam neque ex conscquenti ad hene disti nem redire potuit , quamquam cum lacrymis eam a patre pollulasset , scui Gine sis vicesmo septimo , eiulatu magno fleville legitur: hoc autem exemplo deterret irimbri Ox paulus ne perceptam Dei gratiam prophanent , ne sorte cum Esau ad eam redire volentes, abiiciantur. V. I 8. u Le ad M. NON ENIM ACc Es-SisTis, Ice. Ante dixit, sectamini pacem Sc sanctimoniam, Ec ne fornica in res sitis, ac prophanir non enim arces iis ΛD IRACTA BlIEM MONTEM; pro tractabilem autem Graece est ψηλαψι με 'reii opM, iis est ad palpatum montem sive contactum , neque puto ut qὐ dam asseruit, montem X: na de quo h: c agitur , d ci a paulo contactum , per antiphrasm , quod eum nemo aut cretcontingere: scd contactum appellati a paulo sive palpabilem, quasi dica; sentibilem ;ut sit sc nius, non accessillis ad Sina montem l lum sensit item 5c accensim sive a dentem p Ied ad spiritualim ec cae est cla montem Sion Ierusalem cael cilcm . ET AC- EN IR HAM IGγEM. Pio accensibilem G ακiκαt ι, εω rediet, id est accentum ignem, scito inter pietem verti se accensibilem , libratio tum vitio errorem inolevisse :
299쪽
sensus hvias loei est, non sitis semicatores& prophani; non enim accessistis ad montem Sina, ubi lex data est , tractabilem &Palpabilem, neque ad accentum vel arde . em ignem ET TU BlN M , ET CAL G NEM , ET PROcELLAM , ET TUBAE SONUM.' quae omnia, quum lex data est in monte Sina, apparuerunt, ut Exod. x Ix. & x. legitur, neque accessi iis ad vocEM vin- BoxuM, id est ad terribilem Dei vocem emonte loquentis, quam qui audierunt timore perterriti Excus A TERUNT IE. Graec. παρπησανra, id est deprecati sunt, NE Eis lERET TER BuM , id est ne per se ad eos
Deus loqueretur dicentes.' Lequere tu his , non loquatur mMs Dominus ne forte moriamur. NON ENiM PORTABANT QUOD
Dic EBATUR ; id est, Dei vocem loquentis ferre non poterant id qiod dicebatur, &Moysi dictum est scilicet : ET SI BESTia
TETIGER T MON EM , LAPIDABITUR :
horrendum enim erat quod non modo homo rationis ea pax , sed bestia quoque aecedens lapidari iubetur ; unde subdit: ET IYL TER Risi g, id est adeo terribile ER AT
Hate verba Moysi in bibliis non inveniuntur ; existimandum fortassis Pauli tempore aliquos fuisse , quos nunc non habemus, libros in synagora receptos, ubi scripta erant . Vult autem his verbis ostendere Paulus culpabiliores esse Christia nox Hebratis , si Christo non paruerint , quam olim Iudaeos, quod illi tot portentis & visis perterriti, neque ad montem accedere,
neque Dei vocem exaudire possent loquentis e tantum secum tremorem afferrebat :
Vos autem, inquit , si fornicatotes & prophani estis , nihil habetis quod excusare
queatis: non enim terribilia ista vobis eorutigerunt , neque accessistis ad montem ,
Ostendit benevolentiorem Deum se illis Praestitisse quam olim Iudaeis, maioribusque ab eo beneficiis illos assectos, quominus sunt excusabiles. Non enim , inquit, accessistis ad palpabilem montem Sina, sed ad spir tualem re ontem Sion , Sc civitalcm Dei viventis Ierusalem caelestem , scilicet caelum ipsum , ad quod iam spe accessimus,
ET MULTORUM MILLIUM ANCELORUM FREQUENT AM ; non enim vulgatis turbae
& mortalium hominum , sed angelorum consortes, & concives effecti essis immo talium & infinitorum. Nam hoc loco millia, & Graecum μυριας quod decem millia significat, pro infinito numero ponitur. Et ac sisims, inquit, ad ECCLEsi AM PRIMI-
Lis . Primitivi autem sue pristogeniti , nam id senificat verbum Gra eum προ- νεκοι , dicuntur fideles quorum nomina
scripta sunt in caelis. Nam etsi omnestum electi, tum reprobi creatione filii Dei sunt , prae illis tamen primogeniti sunt adeoque regni haeredes, electi. vult ergo Paulus quod ipsi electi sunt a Deo , de inister Dei primogenitos habiti. Et accessima,
inquit , AD IUDICEM OMNIUM DEUM ,
scilieet Christum , eui omne iudicium dedit pater. Tanto ergo maior illis pratia facta quam olim Iudaeis, quod Iudaei non modo Deum audire non sustinerent loque a tem sed ne ad montem quidem unde iciisquebatur accedere pollent. Christiani aualem ad ipsum Chi istum sicile accedunt Deum & iudicem omnium , 'irιtaumlU ST ORUM pERFECTORUM . Hoc loco pro spirituum Graeci legunt Diratus in plurali , ut sit sensus , quod Christiani accesserunt ad spiritus, id est animas iustorum Ac peris sectorum , id est , cum sanctis animabus scelicitati taeternae consortes facti sunt. N ster legit π rimarin, id est Diristiam, &refert ad iudicem, ut si sensus quod Chrissus iudex est omnium etiam iustorum &perfectorum spirituum , hoc est , animarum, quibus verbis nonnihil eos terret, ne scilicet si tot Dei beneficia tantamque heis
nevolentiam neglexerint, severitatem tanisdem iudicaniis experiantur. Ad benevolenistiam tam ea iterum redar dicens, o aeress is ad Novi TEsTAMENTI MED AT REM 'Ipsu M ; quasi diceret, Nihil est quod horribilem Dei patris vocem sermidetis, qui novi tectamenti mediatorem habetis Iesum, per quem Dei mandata facile intelligatis: quippe qui sequester si, Sc proxeneta inter Deum & vos , ad quem facile
accessistis, ET ad ASPERI ONEM quoque s A CUI Nis MEL Us LOQUENTEM QUAM ABEL ,
id est ad Christi passionem aecessistis, &divinae eloriae per eius sanguinem participes estis effecti; qui quidem sanguis Christi melius, sue ut Graeci habent προἰνον , id est meliora , & potiora loquitur quam
300쪽
ets 8 EpIST. B. PAULI AD HEBRAEOS
n aquis Abel. Ille enim vindictam ela maiahat aduersus fratrem , sanguis autem Christi in eum confidentibus paratam veniam remissionemque elata at , 8c vitam largi
Tls . Postquam illos maioribus bene fietis a flectos , Deumque familiariorem habere ostendit . adeoque maioris praevaricationis reo , subdit i itaque videte ne loquentem ad vos Iesum recusetis, & aversemini: l quitur enim vobis per evangelium , permoposita praemia , per suos ministros &praedicatores . Si ENIM patres noliri NON EFFUGERUNT, is h. vindictam Dei, Moysen REcus ANTEs 8c aversantes, QUI SU ERTERRAM LOQUEBATUR : MULTO minus Nos QUI DE CAELO LOQUENTEM nunc in
suo evangelio Christum aversamur, effugimus.' euius uuidem vox tunc , quum lex in monte Sina ferretur, commovit caelum& terram , adeoque terribilis ipsique popu-IO tremendus apparuit. Nunc autem si eum neglexerimus . terribilior multo apparebit reuius e flectus terribilis argumentum est quod caelum & terram se eone ussurum, Aggaeiri. promittit, dicens r An HUC sEMEL, ET
Tora MovFBO NON SOLUM TERRAM, SED
etiam CAELUM : qui locus et si , ut illic Hieronymus interpretatur, de primo Christi aduentu intelligi poteli , non inepte tamen ad secundum Christi adventum appli- eat Paulus , quando veniente in iudicium
cum gloria Domino , movebuntur & ca lum fle terra , ut in meliorem immutentur formam: hoc autem ait Paulus, ut terrorem incutiat Dei verbum neglitentibus . Quod autem air, sEMPL, declarat nobilium translationem tamquam factorum ,
hoe est , quod semeI tantum in caeliam &terram se concussurum, DFcLARAT MOBITIUM, Graie V σαλευνμ νων. id est tura hulentorum & fluctuantium terrae & eatli TRANst Tio NEM, id est immutationem, eorum inquam moti lium Ze fluctuantium,
nee eertam quietem habentium, TAMQUAM pacYORUM , id est tanquam rerum erea istarum naturaque sua interiturarum : comis
movebit enim omnia, & mutabit UT MANEANT EA QUAE suNT, id est exii Sterra quae nune videmus, immutabilia, id
est eorruptioni pollea non obnoxiae comis movebuntur enim , εα mutabuntur , ut
quiescant , 8e immutabilia permaneant , quomodo praedicens David aiebat Psalm
eκων eret in iudicium Deus. Quod si ista
nunc terrena ac naturae interiturae immobilia sunt sutura et longe magis immutabileae perpetuum suturum est regnum Dei, ua. de subdit: V. 28. & 29. ITAQUE REGNUM , &e. id est , ideo spe regnum Dei immo hile, ac
perpetuum apprehendentes, HABEMUS GRAMTrAM , scilicet fidei, spei, caritatis, &patientiae, PER UAM PLACENT Es D Eo, illi sER vi A Mus cuM METU , sormidant sui iudicem , ET REvERENT A reverentes& venerantes ut patrem DE Us enim No- ITER CNIs coNIUMENs EsT ; ideoque si negligentes, fle irreverentes fuerimus, n lite aceo de honitate confidere, quin leve. ritatem formidetis r est enim velut ignis consumens. qui nos vel in momento con.
Vers. r. M post TAM. Craee. ei es myULi tam, scilicet undique cingentem. NUBEM , id eis copiam. i DNDUs , scilicet impedimenta. Cin CUMsTAΝs , id est adhaerens , vel undique impurnans . PECCATu M. id est peccandi occasic nes , vel ipsum peccat maV. 2. AUCTOREM . Graee. ἀρχηγον , id est inceptorem , seu dkcem . Syr. principium . Co NposioNE , scilicet ignominiis δα contumeliis. V. 3. CONTRADICTIONEM , id est persecutionem. V. I. EsTrs; pro, videmini . CONs LATIONIs . Verti poterat adhortationis , Syri doctrinae. DiscipLINAM , id est coris reptionem. FATr CE is . Graee. deficias, quas dicat, Constans esto.
R. 6. RΕc piT , id est approbat ; vel quasi dieat, Quem in filium recipit. Syr.
V. 7. DiscipLINA , scilicet Dei castigatione . PERs EvERATE , id est durate antis