장음표시 사용
351쪽
neglecto paupere; pecco vitio acceptionis i gustino i, fieri reum omnium', quia talia
per ona ruin , dc quidem mortaliter si id i omnia particularia :praecepta ei si observet 1iat cum notabili pauperis contemptu, de .iquoad lubilantiam Operis, non tamen quo prellione vel Opprcitione, ut cicitur veri .iaὰ modum quo necessario observanda iunt 6. Alioqui pecco solum venialiter inquit ut sint grata Deo dc meriboria vitae aetcr- Leilius e. Imitemur potius Deum, qui inae, quia nempe nulla observat ex carita-V. I. PAUPERE. aere, sed DivtTEs FIDElte , quam amisit quando praeceptum unum& virtute, ELEGl T ad aeternam gloriam , t oblican, lub peccato. mortali transgressus ut sint MEREDEs aEGNI caelaeliis : ita Ga-lsuit. Sicut haereticus.
briel Uasque 2 1, ex hoc loco probans , electionem ad gloriam fieri ex praevius iustorum meritis. Et vero quae tanta nobis
utilitas a divitibus iU. 7. NONNE divites, etsi Christiani . ut plurimum suo fa tu , tyrannide, dc paur. I 2. Si C Loqui MiNt sc docet et, si CFAci TE, sic prae icate. Hoc inculcat A postolus ad eliminanda contraria dogmata dc praxes Phar: orum , qui pallim inculcabant k, tui licere ii quis potiorem partem mandatorum Dei compleret et nec ullum perum o preisione, RLAspHEMANT , ia et lesse : crimen proximo caritatis Ob:cquium causam dant Gentilibus , iubinde etiam in-l denegare , si caritatem erga Deum quis re- firmis Christianis, blasphemandi novuM ;itineat. Sicut nunc haeretici noliri docent, iraece; καλών, id eis praecurum , NOMEN, hominem per solim fidem iuiiiii cari dc lal - IOD 1NvICATUM EsT sup ER vos g id vari. Non sic doce tu, inquit Apustulus , C. i, nomen quo vocamini & Mloriamini, non sic agite, ted ut ego vos iam docui , puta n imen Chri lii Se Christiani t j se practica te, nempe toti legi, quoad om-V. 8. BENE FAC l Tis TAMEN , si ho nia eius praecepta , complendae totis Viri norando tam divites Chri itianos , quam bus Ilude te; qua ii PER LEGEM INCIPiEN- pauperes, PER Fici Tis & impletis REGALEM TEs iu Dic ARi : nam ipso lillo momento mutuae caritatis communiter omnibus exhi- l quo quis peccat, iudicatur a Deo , idquς bendae. Quae lex vere regalis, id eil om. I eν Ac secundum legem , seu cυniormiternium pratianti lima , excellentiissima , splen- l legi divinae, quae vetat omne, et iis m minimum peccatum. Et licet Et lei lιber Dr-tis ι, eli tamen etiam iuilitiae . Immo it bertas legi; Christianae in. hoc mari me elu ι l cet, quod nos liberos iaciat a peccato, cui timoris, & per consequens se talis, ut erat ser. ire non eiὲ hominis ingenui vel gen
didissima ell, quia caritas virtutum omnium prima, princeps & reginal est , regibus omn: bus ac tyrannis, eorumque mi innis de suppliciis eii superior. Neque et ilex Mosaicas sed amoris de persectae libertati; rosi, sed sordidi mancipii . Porro ad veriush, ideoque rega91., cum amor imperium t di vinum iudicium nihil eIsicacius obtineat universi. t Q 13. Mis EsticoλDε A , seu beneficentia
V. . t O. Qui CUMQUE TOTAM LEG gail in proximum, nam illa SUPEREXALTAT SERUAUERIT , OFFENOAT A UrEMi lethaliter IN UNO eiu3 praecepto, v. g. de non accipiendis personis, FACTUs EsT OMNIUM etiam reliquorum praeceptorum REUs : omnium, inquam ι. non copulative seu seor.
sim , sed copulatim seu coniunctim sum. ptor am quata ditat: Reus est totius legis. I ex enim vel iiistitia legis est quasi una
corona, una vellis, una cyclas aurea cir- eum lan ς Sc ornans totum hominem: quae tota violatur si vel unam ex ea partem demas aut violeς: sicut in musica corrum-p:tur tota harmonia si vel unica vox di L1onet vel absit: nam sic tollitur eius integritas, species 8c decor . Quod si quis
pultinaciuS contendat, omnιum , debere etiam copulative exponi, dicat cum S. Au-iu Dici UM , id ea superior est iudicio, supra illud te exaltat oc elidit eius rigorem ,
e manu iudicis quasi virgam de flagellum
extorquens. Unde Syrus vertit , exaltatιesis per mi DicordiasIupri iudicium m : ita Damascenus 1a, Catharinus 5: Sa meron. g. i . Qui D PRODERIT FIDEs SINE OPE
Rinus ' H:c Samonem Magum , inquit Irenaeus Zι Theodoretus o, convellit Apostolus, de Simonis sequaces Ualentinum , Bali: idem, Eunomium , Aelium , Luther,im , Calvinum , ceterosque moliri saeculi haereticos, qui occasione verborum S. Pauli docentis p , nos iis lificari ex far me
Neribus legis ; cantendunt solam fidem iuia ficere ad iustificationem & lalutem et nec volunt intelligere. S. Paulum excludere seis
352쪽
EPIST. CATH. B. IACOBI A POST.
la opera legis Mosaicae Se naturalis, facta viribus solius naturae sine fide & gratia
Christi, qualia exercebant Gentiles, & ia. Etabant Iudaei: Iacob im vero, ut & Petrum Sc Ioannem , inculcare opera legis Christiane, facta ex fide de gratia Christi . Quae eadem Paulus quoque inculcat eo ipso quo fidem inculcat, ut patet ex tote ins exemplis cap. xl. ad Hebraeos: nam
sunt opera & fructus fidei: ita S. Aum a. & alii Patres ae Doctores . Neces laria autem esse haec opera fidei probat Iacobuς septem argumentis. Primum, quia sine i l. lis fides vana est, inanis, institnuosa ponsessori suo no et enim potui salvare . Secundum ,
R is. FRLTR quoque, sea proximo, est instur uosa & inutilis. Tertium, V. II. MORTUA Es T in lar cadaveris , utpote destituta caritate, quae illam initar animae vivificat, inquit S. Bera ardus r. Lieet ergo si vera fides, sicut cadaver ei Verum corpus L quod notandum contra
Caluinum M alios haereticos , qui singunt, Iacobam solum loqui de umbra fidei ς γ tamen sine operibus eli exsucca , exsan. guis, elumbis , & sced 1 inllar cadaveris
putrescentis V. I 8. SED &, pro quarto argument ,
DICET merito Qυis fidem solam iactitan. ti; dicet , inquam , talem fidem esse prorsus invisibilem , insensibilem, & per consequens nulli proficuam vel utilem , nequidem ad bonum exemplum V. I9. DAEMONEς etiam sine bonis operibus CREDUNT , idque vel supernaturali
fide ut dicent Darandus. Alensis, Mgister l, Catharinus, Salmeron e & probabiὰ eensent Gregorius a Ualentia i , a Lapide & Iustinianus, qui ascribit S. Auguit. & Thomae tir vel ut alii tenent fide naturali: & tamen haec fide nihil illi x prodest, nisi ad maius tormen-ltum et ergo nec tibi tua proderit sine ope-lribus fides, nisi ut gravius iii de puniaris.
tem eius , vapulabit multis κ . Et hoc est Quintum Apostoli argumentum. Et quidem Calvinus e victus his argumentis sa-tetur tandem, opera requiri ad iustitiam de salutem , ut vetae fidei vera signa 8c indicia, non tamen ut causas iustitiae vel
merita salutis. Sed hue ipsum diserte convincit Sextum & Septimum 'Apostoli ar-
umentum ex operibu2 Abrahamι Sc R i-hab delumptum , ubi ex pretii; verbis allar mat, immolatione filii sui iustificatum Abrahamum 3, 6c Rahab protectione exploratorum Iolue et, perinde atque fide etiam ex haereticorum lententia γ iustificamur, nem 'e non concomitanter tantum
se per mo sum signi , sed causative ge meritorie. Nota tamen , per hane filii sui immolationem non fuisse iustificatum A. braham uiri inchoative , nam erat iam ante iustus aa; sed periective , quia de
condigno promeritus ea suis operibus maius incrementum iustitiae, quam ante habuerat . Et de hac iustificatione persectiva , quam Theologi secundam vocant
maxime loquitur S. Iacobus: Paulus vero magis de prima, seu de sinchoativa iustitia. Licet de utra tua verum sit, opera ad illam necessaria elle : nam ad inchoationem iuuitiae requiruntur opera fidei , spei & pce. nitentiae, tam*uam neeessaliae dispositiones ,& merentur illam de congruo e ad per se ctionem vera vel incrementum iustitiae , etiam concurrunt ut proprie dictae causae . Se merentur illam de condigno , ut loqui.
353쪽
T gulis fidei Christianae servandam in primis elle iustitiam distributivam
in muneribus, locis, dignitatibus ti beneficiis , ac proinde vitandam ille persona- rutri acceptionem, quae est vitium opposium hule iustitiae. Eii enim personarum acceptio , quando in rerum distributione non spectatur causa , sed persona . Exemplum hic proponit Apostolus in paupere. Sensus ergo est, Ne putetis fidem Chriiii
cohaerere, aut consuere possie cum acceptione personarum. CHRIsTI GLORIAE, id
est Chri ili gloriosi, Hebraismus . Annulus hic digitalis esse videtur: quamvis aliqui
interpretentur esse fibulam auream in veste nobilium virorum. ro CANDIDA Vers.
a. designat splennidam vellem , etiam si non si atha. lam vero qui hac specie deceptus vel illectus invertit iudicium , quid aliud eli vers 4. quam iudex cogitationum iniquarum , qui ex specie solum
externa metitur hominum merita.
V. 3. & 7. NONNE DEus. Ricte hine probat pauperes non esse negligendos: Deus enim illos elegit , & sanetitatis concessit illis diuitiat: divites effecit fide & censuspiti tuali. Transit vers. o. a tertia perlona ad secundam. Uos AUTEM: alloquitur diis vites . Et mox e NONNE Divi TES: alloquitur pauperes e tam hos divites, qua in pauperes:
supponit esse Christianos. Et vers. 7.
bos diuites non iuste agentes emcere ut blasphemetur nomen C sristi , dum se male agendo scandalirant gentiles . NOMEN
QUOD INvOCATUM EST: est nomen Chti.
si , in quo, & per quod invocant Christiani Deum Patrem. V. 8. & ς' Si TAMEN LEGEM . Quaesto otiri poterat, an propterea hi divites odio habendi sunt huic obiectioni occurrit, non esse propterea odio habendos, sed semper esse locum faciendum communi legi caritatis: si hoc, inquit, iacios , he ne facilis : si vero est apud vos acceptio personarum , male lacitis . Legem illam caritatis vocat regalem , quia conet munis est
omnibus, & smul est piscipua lex Christi: & certe quia esse debet instar iuris regii inviolabilis.
I . Io. QUI CUM UE AUTEM. Haec vo.
cari potest altera pars capitis, in qua declarat hane elle in fide nostra & lege professionem, ut qui unum violat legis hutas
graviter praeceptum, sit legis totius hahendus transgrellor quantum ad culpam, prout avertit a salute ; non tamen quantum ad poenam. Non manet excusatio , si vel in sola acceptione perlonarum transgrediatur aliquis legem . At cur vocatur omnium transgressor Resp. quia sic violatur integritas obicrvationis et ea enim debet esse integra. Item quia violatur auctoritas illius, qui tulit to: am legem. Uiolatur etiam earitas, in qua itat plenitudo totius legis. Et .iuxta talem sensum peccator in uno fit omnium reust sicut vox unica in Musica turbat totam harmoniam . V. o. Si C LOQUl Mi Ni. Conclusio sermonis est quasi dicet et , Sic de rebus vestris cogitate; se loquimini , & facite ut
dictum eli. Et vivite tamquam iudicanet per hanc Christi legem accuratam 2 meis mores estote in hac Chri iti lege , oportere bene operari , ubi non exercenti misericordiam , set iudicium sne misericordiae& ubi misericordia exercetur, ipsa superis exaltabitur supra iudicium , & victrix erit , quasi iudex crederet causae. Hoc explicari pote ii de operibus , & prasertim misericordiae, sive in iusto , quando meretur de condigno; sive in peccatore , ubi disponitur remo se ad iustitiam , & habere
pollet meritum de congruo. V. Iq. QUID PRODERIT . Hoc tertium est hoc capite, ubi proponit ut certum , praeter fidem negellaria esse opera. Non
potest, inquit, per interrogationem fides salvare t immo inanis & mortua est: quod declarat versu i 3. exemplo petentis subsolum aut eleemosynam , & tamen dantur illi solum bona verba & voces. Fides sne opere eis vox inanis sne auxilio, aut fluctu . De Calvino mox vers. ao. At cur hic vocatur fides mortua sne operibus Certe quia ut non eli animata per caritatem caret vita di vera quidem fides est , sed non habet ex earitate quo plenius perficiatur, & formetur , immo & conserve
R. i8. SED Dic T Uis . occupatio quaedam est, qua eonfirmat quod dixit, mortuam elle fidem in se ipsa: ae s aliquem alloqueretur; quasi diceret, Tu glUriaria
354쪽
de sola fide, sed eam ut solam ostenderet ligit simul opera, ut ibidem ostensum est. non potes ἰ res occulta est: nullo argumen. j Dicet sorte novator Calvinianus , requirito ollendis te illam habere. Ego vero fi- opera a Iacobo, non velut causam iuili fidem, ut operans est, facile ostendo : tu lcationis, sed ut quosdam effectus. Sed sal-
rem latentem, quae ostendi nequit, prope- sum hoc est: testatur enim passim Scriptunis i quin tu potius fidem stude proferre te-i ra requiri opcra antecedenter ad iuilifica-ilatana, & per opera, ut per te ites, con-itionem , hoc est tum ad primam per πο- spicuam a V. 39. Tu carnis
dum dispositionis , tum ad secundam per Uerior est eorum i modum meriti . Ac demum citatυs locus Theologorum opinio, qui dicunt in Da-lGeneleos, docet data ei te dona, & factas monibus non manere fidem supernaturalem , promissiones Abrahae propter insignem eius sed periisse illis omnia gratuit ad intino &lobedientiam , aliaque opera. Et hie apud damnatis omnibus. Solum experientia, si-l Iacobum nihil est clarius, quam iustificarnis & aliter eonvicti credunt , fide velut tum suille Abraham ex operibus, & non
humana . Iam ergo argumentum Iacobi ex fide mortuae & vers. χχ. opera in tuis
non est ab eadem specie fidei, sed a simi-l stificatione persecisse fidem alioqui mortuamli: & probat inutilem esse fidem sine ope ribus. Nam Daemones credunt, quacumque demum fide sed inutiliter, quatenus
non inde bene operantur: ergo. Hinc Augustinus Enchir. cap. viri. fidem sine operibus vocat Daemoniacam. V. et o Uls Au TEM. Iam probat exemplis necessitatem operum : nam Abraham& inanem. V. 23. Er suppLETA EsT Sc RipTURA . Impleta est, & peracto opere comprobat vera quae dixit , Gen xv. 6. CREDIDIT ABRAHAM Dro, &c. Sed mirum hoc vi detur, quomodo Paulus Rom. iv. 3. pro.
t ex fide iustificari hominem, & e conintra Iacobus hic inde probit non ex fide . ex operihus iustificatus est. Uide Gen. xv.lsed ex operibus haberi iustitiam . Uerum 6. & ibidem hune locum satis explicatum . hoc solvitur ex citato loco Pauli, ubi osten-Hie etiam ait Iacobus iustificatum ex ope-ldi Paulum probare iustitiam esse ex fideribus, dum parabat offerre filium, Gen. l per Christum , quae viva est & operans , xxit. q. Prius erat iustus, sed nunc denuo qualis erat fides Abrahae, tantumque ex iusti fieatus per incrementum gratiae. Affert cludebat opera naturae, & legaba. Iacobus etiam in probationem Raab, versu et . Ne vero contendit fidem nudam non susscere,
que in his pugna est inter Paulum & Iacobum . Docet enim aperte Paulus Hebr. tr. 8 & i7. se non excludere opera a tu.
stificatione: & in epistola ad Romanos solum vult opera legalia esse inutilia, flcibidem per fidem Christi iustificantem intel- sed requiri opera per pratiam Christi: quod
non repvenat Paulo, sed maxure consenistit cum illo. De RAAE , ver . 23. vide historiam Iosue , cap. D. Credidit enim
prodigiis a Deo factis, Sc bene operanda pervenit ad iustitiam . GA
355쪽
L Muae mala recenset, quam disseisiimum est recte gubernare fιbdisquadisserentiam inter sapientiam terrenam, oe caelestem.
olite plures magistri sa) fieri fratres mei, scientes quoniam maius iudicium sumitis. 2. In multis enim offendimus omnes. Si quis in verbo non offendit: hic perfectus est vir: potest etiam fraeno circumducere totum corpus. 3. ' Si autem equis fraena in ora mittimus ad consentiendum nobis, & omne corpus illorum circumserimus. q. ' Ecce & naves, cum magnae snt, & a ventis validis minentur, circumseruntur a modico subernaculo ubi impetus dirigentis voluerit. S. Ita & lingua modicum quidem membrum est, & ma. gna exaltat. Ecce quantus isnis quam magnam fluam incendit. 6. Et lingua ignis est, universitas iniquitatis. Lingua constituitur in membris nostris , quae maculat totum corpus , & inflammat rotam nativitatis nostrae , inflammata a gehenna. 7. Omnis enim natura bestiarum, & volucrum, &serpentium, & ceterorum domantur, & domita sunt a natura humana: 8.
linguam autem nullus hominum domare potest : inquietum malum , plena veneno morti sero. 9. In ipsa benedicimus Deum & Patrem: & in ipsa ma. Iedicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Io. Ex ipso ore procedit benedictio, & maledictio. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri . II. Numquid sons de eodem foramine emanat dulcem , & amaram aquam λ I 2. Numquid potest, fratres mei, ficus uvas sacere, aut vitis ficus λ ' Sic neque salsa dulcem potest facere aquam. 13. Quis sapiens , &disciplinatus inter vos λ Ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. I 4. Quod si zelum amarum habetis, & contenistiones sint in cordibus vestris : nolite gloriari , & mendaces esse adversus veritatem: Is . non est enim ista sapientia desursum descendens; sed terre. na, animalis, diabolica. I 6. Ubi enim gelus & contentio .' ibi inconstan. tia, & omne opus pravum . I7. Quae autem desursum est sapientia , primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, ' suadibilis, bonis conissentiens, plena misericordia, & fructibus bonis, non iudicans . sme si inuislatione. I 8. Fructus autem iustitiae, in pace seminatur, facientibus pacem.
356쪽
ROMANAE CORRECTIONE s. I f. 3. Si autem equis fraena in ora mittimu= Coniunctio conditionalis si non est eom. mutanda cum adverbio similitudinis Hur. Ibidem . Et omne corpus illorum ciν meri. mus . Nec omittendum est primum G , nee
Veνf. 4. Ecce Onaves, cum magnae sint. Non est piae ponenda comunctio CT adverbio ee. te ecce naves sed postponenda.
Ibidem. circumferuntur a mouiso gubernacu. Io. Verbo circis eruntur, non est adden. dum . sive aditem, sive tam u.
Vers. I a. Sie neque falsa dulcem potest faceνεnquam. Nominativum Ialia non eme mutandum in accusativum, quod quidam ia. ciunt, docuimus in Nolationibus. LEcTIONUM VARIETAsVe . i . dibilis bonis consentiens. Quae I dam Latina manuscripta . n trinatim viblia S. Aiadomari Ecclesiae , tollunt illud bonis eousentiens : ac vide Iur quihusdam idem unum esse quod suadibilis, ex Graeco ε'υ τε Θrς . NOTA TIONES. Vers. 3. I autem equis fiona in era mitiL
codicum quosdam pro si aώtem lege te sicut autem in proprio loci commentario testatur V. Beda; atque ex eo reserunt Auctor Glol. sae , & Cardinalis Carens s. Quotquot vero nos vidimus Latini eodices, praeter impres.sum unum Q ntelianum , habent id quod Beda ceterique enarratores legunt se autem , longe & eoren odius & Graeo vicinius. Quam .
quam enim plerique Graeei libri eum Syrteis I. sive Ποῦ scribant, quod est, ecce ad quod Latina Quente in Liblia sunt adsimilata in huietamen propinquissimum est vi δἰ, quod est si adirem, extatque in tribus Graecis Parisen. ii una exemplaribus, 4, Ii, & Iῖ, ita ut verisimile si id ab Interprete lectum suisse.
Porro D. εera congruit ei quod proximo ver isti sequitur : I. vi in πλοῆα, ecce naves se enim legitur non Grace tantum , sed NLatine in vetustioribus libris, non Gy ecce naves. Legitur autem in vetustio tibiis Latinis
libris cum nostris, tum Eparoti horae & hcc luetis, non si autem equis fraena, sed si aAt mequorum frenos tu ora mittimus; quomodo Ze-gerus emendavit si non eone innius , at eerte verius iis qui ipsam Interpretis seripturam restituere desiderant, qui καα πίδα transtulit Graeca verba : I. γ' -πων νοῦς χαλιν de εἰς τὰ ς αμαα βαλ M-ri ; ea quae OEcum eis nilis tractator Graciis crd nanda docet, atque ordinavit Interpres Syrus hunc in modum: in ora aequorum mittimur fraena . Mox iuxta meliora & pleraque scripta Graeco Sytoque eonsormia scribendum est omne coris ut non omittendum, nec cum etiam comia mutandum : quamquam pro etiam, nob:s si autem legentibus, lit accipiendum. Videtur Apostolus hie explieare voluisse similitudinem quam proxime insinuaverat, his verbis: potes etiam fraeno eiretim,ueere totum eo psa. I in erit δἰ autem pro γαρ enim intel ligendum , ut alias aut pro pare leo habendum. Syrus adis didit enim: ecee onim. Carentis ahtem expo fuit quia . V. II. G tr. Num Mid fons de eodem foramine emanat dulcem, O amaram uel am 'Numquιὰ D t/st, fiat et mei, ficus uvar face. re , aut vitis ficus λ Sie neque salsa ctitiem potes socere focore totest i MS. aquam. Manuscriptum S. Germani latum, sic neque μι-μm, scribit, dulcem potest facere aqoam, itR
quod suspicor emendatum , ut ad G aecorum librorum lect :onem propius accederet, quae eius inodi est i ,τι ,: ci μία πνγν αλυκον αλι--νὶ ι γλυκῖ γοινσαι ἴδωρ : sic nullus fons salIam CP culcem facere aquam. Porro cum id mox praecesserit, sontem ex eodem fora. mine non edere dulcem 5e amaram aquam, cur repetitum hic fuisset neque en m ad h ,estabiliendum adductum est scris vitisque exe m-plum, ut iterandum esset inde coli: gendum. Existimo itaque potius quatuor ab Aposto oexempla allata, ut ostendat , quam non conveniat , immo quam sit absurdum ex uno eo. demque ore ti benedictionem, At malediis
ictionem proscisei , eadem lingua bened: ci Deum, & maledici hominem Dei imaginem;
lunum quo monstret contraria haud solere ex
eodem gigni , tria quibus nec ea quae diis versi sunt generis. Prioris aeneris exemplum est de sonte, ex quo non scaturit dulce, Scamatum sie enim est Grate : non addituri δωρ aqua, tametsi recte subaudiatur posterioris generis, unum est de fictu , quae non
producit ficus, & uvas, sive ut Graee, &Syriace est, ac Beda legit, & quidam antiru
357쪽
quorum codicum Epanorthotae olivas; alterum de vite quae uvas, & ficus non gignit, teritum de aqua salsa, quae dulcem aquam ut salsam dri undere , aut praebere non potest , nisi sorte hominum indultria per colationem , ut ficus uvas atque oleas per insit. tionem, quod postremum eo libentius arbi. tror ab Apostolo additum, quamquam primost admodum simile; quod taxare vellet animi amaritudinem, qua erant hi erga se mintuo , ac docere non posse ex austero atque amaro corde gratam dulcemque Deo laudem promi. Quare veriorem ex illimo Latinorum quam Graecorum codi eum lectionem e sie neque s Ua dulcem potis Iae re agaam : ita enim
habent Latini eodices , Latinique enarratores , quotquot nos vidimus , praeter unum Ioannem Gagnetum, qui textum suum iuxta Parisiense illud exemplar , Germani latum salsam castigavit, & manu scripta antigrapha duo, in quorum uno hoe invenimus omissum errore scribae , qui inter aquam Zc aquam media transilivit; in altero iuxta sensum mutatum e sie n que falsa aqua dulceatnem , pote , habero . Gratex hie putarim aucta vocibus μι α, πηγα, & και ex simili quod primum scriptum est exemplo. Syri enim nihil amplius quam Latini legunt: sie neque aquae
fassae poss-ni tisici dulces : id quod idem unum est eum Latino .
Vers r. & a. NIO Li TE PLUREs MA II, 1τxi prΕRI . His ver-b s multorum effraeirem inhibet audaciam, qui statim ut baptietati erant temere docendi alios munus usurpabant; ita ut quidam Antiochiam profecti docerent non esse sine cireum cisione salutem : Act. xv. &I. Timoth. i. Quidam aberrantes conversi sunt ad vaniloquium, volentes esse legis do- Elores , non intelligentes neque quae loquuntur , neque de quibus affirmant. Ambitionem igitur inanis tituli, & doctrinarum varietatem inhibet Iacobus p alioqui sese Paulus doctorem gentium iure appellat. Nolite ergo ambire inquit; docendi munus, alioqui MArus iunietura , id elicondemnationem utrumque enim significat νὴ κριμα sUMITis, ubi pro sumitis Graeci legunt λη ι αεα, id est sumemus , & incurremus; IN MULTls ENIM OMNE, OFFENDiMUs '. quod si omnes, multo gravius, qui docendi, munus gerunt quan do verbo & exemplo lucere aliis debent . Si Quis IN VEREO NON OFFENDIT , HIC PERFECTUs v IR . Quoniam eii admodum
disti ei te non labi in verbo , qui linauam
suam ab omni malo . aut otiolo verbo continet , indubie perfectus eli , ET Tn-TUM etiam CoRpus PRAENO CtRCUMDUCERE POTEsT, id est instar periri seisoris carnem suam domare. ne pro more fer
eientis equi quo lubet seratur, se . per rectum iter illam agat. ι . 3. q. & S. SI AUTEM EQUII PRAENA, &e. Varia fuit olim lectio Grateis &Latinis. Beda indieat legi quibusdam , s-cut autem; Graeca autem habent Ii , vel ἰόοῦ, id est eue equis frena, dce. noller legit , εἰ ἔ: id est si autem, Se similiter cum illo codex Veronensis μ' x. Est ergo sen-ius: si autem equis fraena in os MITTIMUS
AD CONSENTIENDUM Nonis: Graece πρός
To- ἰυγής ημι, , id est ut nobis illi pareant , utque obedientes illos nobis
ac morigeros reddamus, ET OMNE CORPUS
ILLORUM CIRCUM pERi Mus, id est pro arbitrio agimus: subaudien4um ad hune locum , inquit Beda, quantoe magis efficiendum eis, ut nobis ipsis fraena continentiae in os mittamus y Mihi autem uidetur hoc loco , ω omne corpus illorum circumferimus,rὸ ac Graecum f. superfluere ut plerunque fit; & tune nihil supplendum , estque tentus : Si autem in ora equorum fra na mittimus, omne illorum corpus circumserimus e ita qui linguae si aena imp . uir, quoquo vult eam agit, nec sinit praecipitem ferri . Si legis , ecce autem , eon necie sequentibus, & omnium sensus est: quemadmodum fraeno molem corporis equini, ut visum est, & quo visum eii , agi
modico gubernaculo ad dirigentis arbitrium aguntur; quasi diceret: Videtis quantulum serri in se amo , quantam vim habeat ad- veritis potentem equum p qua arula ligni Pars in amula navi possit ὶ iTA LiNGUA, y a Moυι-
358쪽
MODi CUM .lDEM MEMaRUM E sT, sed tamen non negligenda. Sicut enim si Daeni curam non habes , aut gubernaculi , praeceps fertur equus, dc navis in profundum ruit : ita nisi linguam dirigis, totum animi tui sessorem eorpus praeceps agit, &totam corporis navem mergit in prosun- dum quae etsi minima videtur, magnatis mcn exaltat ἔ pro MAGNA EXALTAT , G ast .e est ιαεγαλαυχῶ, est autem μεγαλαυκων, magnifice se iactare, & se te vendi. rare ἰ quod & ενδώκ, υσγι Graeci dicunt . Et Beda iudicat quibusdam legi pro exaltar, exultat e eo sensu quo exultare significat iactanter gloriari , & impotentem se gererer lieut sumit Tullius in libro de Senectute, de Fabio loquens . Annibalem iuveniliter exultantem, patientia sua molliebat . quod & ferocire dicere possumus. Eliergo Graecis sentus, Lingua etsi minutum
membrum est, non est tamen contemnenda: μεγαλαυχῶ namque saepius, id est exultat Sc ierocit, ut contineti non possit , nisi frenum adhibeas rationis. Deinde vim illis pergens ostendere o EccE inquit
QUANT Us lGNis QUAM MAGNAM IYLVAM
INCEND T: pro quantus, Graece est , . λίγον , ia est modicus ignis , unde potuit interpres vertille, quantulus ζ quamquam textus Veronensis habet, m ἡλίκο, πί- , id est etιε quantus ignis r & hoc modo ironice legendam : Videte quanto & quam magno igni opuς est ad incendendam sylvam ἱ quali dicat, Non multo opus est :atque ita bene uertit Interpres . Bene autem igni comparaturr scut enim a modica se intilla ignis prosectus magnam saepe sylvam incendit, ita linguae incontinentia suis nutrita licentiis magnam bonorum operum materiam saepe incendit & perdit .
πι ας , id est mundus iniquitatis ,' unde &recte interpres vertit universitas iniquitatis, quod universas in se iniquitates contineat. Graeci quidem exponunt γον κόσμον τὸν πλI3o: , id est multitudinem p ut stlingua multitudo & cumulus iniquitatum . Alii sumunt τὸ, κόσμον , & mundum, pro ornamento: ut lingua sit ornamentum Sinonestum iniquitatis operimentum: nam de vi & potestate linquae Graeca scholia hoc loco aiunt : κοσι ia ris αJικιαν urie τας l. ζρρων Φυγ rrἡ δέ is r ς ; id est , ornatam reddit iniquitatem vi quadam oratorum dicendi vehementissima . INFLAMMAT ROTAM NATI FIT A Tls NoςTRAE, INFLAMMA TR A GEHENNA. Pergit ollendere linguae
incommoda serocientis , ut compescere illam studeamus; quam & superius universitatem iniquitatis, id est omnia in se mala
continentem vocavit. Inflammat, inquit,& incendit rotam nativitatis nostrae. Grae. ce, τον νptχει. id est incessabilem vitae cursum , quo a die nativitatis usque ad morotem velut semper currente rota incessanter agimur: vel ultima aeuta, id est rotam aut rotationem nativitatis nostrae :quo vocabulo vitam nostram intelligunt Graeci, quod semper in te se volvatur, in. flammat autem lingua noxia vitam n ailram , quum statim omnem nostrae con. versationis rationem prava loquendo contaminat : & naturae in primo parente laesae vitium , noxiis & ineptis termonibus auget & incendit. Non est autem natura
huiusmodi, sed ob laesae naturae vitium id fit.' unde ait , a gehenna instammata, id est incitata a diabolo gehennae & in serni
V. 7. OMNIs ENIM NATURA . Dete. rior est lingua perversa omni re alia , quae bestias serocitate , volucres levitate , se pentes virulentia praecellit , quod omnia haec truculenta hominum industria domantur et sola lingua domari nequit . Pro eo autem quod habet , voLUCRUM , SERPENTUM , ET CETERORUM , videtur legii se interpres, τῶν αλλων , id est aliorum sive ceterorum: quamquam Graeca habent νύι λαλι ων, id est maranorum: quasi naturam marinarum helluarum mansuefieri Iacobus dicat ; sicut delphinas cicuratos legimus. Et sorte: interpres vertit cetorum , quod cetus bellua sit marinarum . ferocissima : & librariorum vitio sertassis ρositumia ceterorum pro cetorum. Itaque inquit, quum ferocissima quaeque caelo, terra, ac mari domentur animalia , linguam hominum nullus domare potest : est enim malum inquietum . Graece ακατασχετον, id est incoercibile t teneri enim ab alio iacoerceri nequit. V. I 2. NUMQUID POTE IT FiCUs UUAspAc Est Et aut aliter legit interpres quam
Graeca habeant, scilicet ελαίας , id est oleas, aut quod verius est , oti s vertit ,
359쪽
dat sed a quopiam propter verbum vitis, i V.
3. MAGNA Ex ALTAT , id est ma- conversum eli in uvas: hac autem & prae ignas turbas excitat , seu damna affert . cedente parabola ostendit non elle con-l Graec. μεγαλαυχυ, id est . se iasiat . Syr. gruum, immo preter naturam esse, ut ablIa emollιt. QUANT Us; pro, quantulus. eadem lingua, aut ab eodem ore id e-l V. 6. UNIvERsITAS . Gra c. mu udus . nim signincat ex ipso ore , id est eodem l Interpres lenium reddidit, & vulgo mundus maledictio procedat & benedictio ς quoa i dicitur , pro magna copia . CONsT TUI idem sons dulcem & amaram aquam sca-iTUR, &c. quasi uicat, Unum eii ex me in turi re non potest, neque ficus oleas aut
uvas producere, aut vitis ficus . Si C NEQUE SALsAM, DULCEM POTE T FACEREA UAM . Graece habent οῦιω: ουδὲ μία πη γήαλ ' γ ι γλυκυ π o. hσαι ἐιόιορ ; id eii , sic nullus sons dulcem & amaram aquam sa
V. 13. TERRENA, ANIMA Lis , DIABO-LiCA . Mundi sapientia terrena est , id est terrenis donis per avaritiam inhians. Anι- malις, Graece ψ ικα, id e i carnalιs', ab anima .quae pro affectu carnis plerumque sumitur, unde Paulus: Animalis homo non Iastit ea quae fiant spiratus μι. Diaboliea, sive Gmomaca. Graece , id elinon a divina, sed diabolico spiritu proficiscens. Omne enim quod est in mundo, aut eli concupiscentia oculorum, aut con cupiscentia carnis, aut superbia vitae,quae opus proprie est diaboli . SApi ENTIA RUTEM UAE DE ς RIUM EST , 'UDICA EST Graece αγνη , id est pura & casta, pacifica modesta: μισικὸς , id est; humana oc aequabilis: su Dial Lis, Graece με δευς , tradiabitis , eui facile persuadetur . Nis CoNfENTiENς , hoc in modernis Graecis dicit . IVDrCANI SlNE: si MULA Tio NE . Graece αἰ διακριτος k, αίυπόκ .ro: , id est neque diis-mulans, neque aliena facta. diiudicans, dccondemnans .
bris quod maeulat , &c. R TAM N Tl Wi Taris, id est eursum vitae iam inde an atrvitate. GEHENNAE, idi est cupiditatis
V. 7. CETERORUM. Alii, cetorum . Gr. maranorum. ET DOMI rA SUNT; pro, ita ut tandem reduantur mansueta . V. 3. IN UIETUM . Graec. incoerrabile ,
U. 9, 1Ν ipsa , id est per ipsam.
V. ii. EMANAT, id est emittit. 1 2. UUAs . Graec. oleas. SIC NE UE,
cicc. Gratc. su nullus fons salsam o dulcem
V. I . ZELUM, id est aemulationem , seu invidiam. ET MENDACEs EssE Pro , ut qui me udaces sitis. V. 13. ANIMA Lis, id est bruta, seu belli alis. V. ι7. Sua Dini Lis. Syr obedieus . Bois Nis, scilicet hominibus. IUDICANs , scili cet proximi satia. V. i8. FAC iENTIA us; pro , a facientibus, scilicet pacificis.
s A. Versi. II Lustus , id est ut multi so.
. lentῆ vel , ne multi ex unis bis ; quasi dicat, Ne ambiatis cathedrat svel, ne plur8s , d est diversi sententiis . Iu-DiciuM , id est: damnationis occalionem , se a periculum. V. a. oppENDIMUs, id est delinquimus POTEsT, &e. quasi oleat, poterit de is se
totum regere, ut solemus equos frano. V. 3. Si AUTEM. Graec. Ecce . GN-sENTIENDUM, id est parendum. V. q. Mi NENTUR, Hi est aganturοῦ quasi
dicat, Eriam tum cum Uento magno im
pelluntur. Ua i , id est quocumque.
IN Ambitionem cohibet , nequis se ingerat ad ossicium docendi ; alioqui se Paulus Doetorem Gentium UOcat . M ius IVDIC UM. su Mi Tis . Magistri si delinquant, gravius quam alii punientur . Omnes enim offendimus , lingua praesertim. Si quis in ea non offendit, V. a. POTE IT ETIAM FRAENO ClRCUMDUCERE TOTUM COR pus, id est omnes corporis cupio itates , ut equum fraeno com primit .
U. 3. Si AUTEM. Varia lectio in eodiis cibus Latinis erat ut Beda ait et quida pro Ii, habebant Iicut. Graeci etiam hodie variatii. Plerique nu, sive . . legunt , ideii ecce , ut Syri Ahi Iε, I autem , ut
360쪽
358 EPIST. CATH. B. IACOBI APOST
UMpERIM Us. Et videtur redundare , &sine illa oratio melius currit, ideo quiὸam codices illam expungunt, sicque legunt :s autem equis fraena in ora mittimus ad
consent enuum nobis , omne corpus illorum circumferImus. Tum naves, cum V. q. . MAGNAE s NT , ET A v EN Tisv Li Dis MINENTUR, seu agitentur , ἐλα.
V. S. ITA ET LiNouA , eum fit exigua. MAGNA Ex ALTAT , ii est operatur. Sensus et Ut seaenum , etsi parvum sit , s- militer gubernaculum, negligi non debet: sic nec lingua, quamvis sit exigua ; quia multum potest in utramque partem. Scintilla etiam neglecta magnam silvam solet incendere ἀκ. 6. ET LIMGUA lGNiς vsT, leoncitat rixas. UNlvERIIT Ag tvlQUITATIS. Graecmundus, perinde est . Eil autem universtas , quoniam instrumentum ad omnia mala, & per eam flagitia omnia isde
TA Tis NoςTRAR, id est a nativitate vitam inflammans. id eae totam vitam , quam
rotam vocat e quoniam volvitur per aptates. INFLAMMATA A GEHENNA , id est
diabolo. ipsa ignig est , & a diabolo amisplius inflammatur. Aut ab ardore concuripiscentiae, quae ignis inferni instar est .
RUM. Bestiis omnibus ferocior est ET CETERORUM. scilicet natura domatur. Gr. ε- ων, id est marinorum e sic Syr. qui. eam etiam Latini codices retorum , pro qua voce aliquis fortasse sustituit ceter
xum , aut noster ἄλλων legit . Sicut mox . V. R IN ui ETUM MALUM. Pro Maraσχιδργ , iactere biis, cioster legit ἀκανα ανὸν inquietum , ut est in quibat jam Graecis codicibus Roberti & Uelesilia Syr. tamen incoerribile hahet.
suam. Syr. sic nee aqua falsae possunt es
ιν dulces . Graec. H. neque ullus fons sal sam σ talcem facere aquam, vitiose haud dubium: quoniam id iam dixerat vers. II.
nec erat cur repeteret. Ergo, ut arbor seu-Qum alterius generis ferre non potest , uoque sons dulcem aquam lex se mittere& salsam i sic non debet ex eodem ore procedere benedictio & maledictio.
V. Iq. QUOD SI ZELUM AMARUM, id est inviὸ iam amaram habetis in alios, quae amara dicitur , quia omnia fratris faeta reddit amara. NOLITE GLORIARi, ne intumescatis, potius ea est occaso vos abii. ciendi, ne litis mendaces, ut solent esse contentios . R l . SED TERRENA , ANIMAL is. Ista sapientia non est de caelo , sed terrena . terrae bonis inhiat, animalis , id est catanalis, iuxta illud Pauli I. ad Corinth. ii. 4. Aaimalis homo non percipit qua Deilunt. At sapientia caeleliis. V. 7. SUA DI Bl Lis, ἰπιεικής , humaua, benigna, suadibilis. . Eo Nis CONSENT, ENs. Hoc Graece non est, nec in Syr. Noster legit Graec. rope halari σinacri σα . Noviunt CANs, id est condemnans. SINE II Mu-LATio ΝΕ, id est sime fictione. Quidam legunt, Iudicans Iine smulatιone , sed male
caelestem esse pacificam, nunc addit , eius paeis fructum esse tu ilitiam , quae seminatur. FAC iENTIBUs; pro, a facientibus PA-cEM , id est a pacificis. Aut in dativo. paci Dis feminatur. illi metunt hvuc .fractum Paci iustitia coniuncta est .
Vers i TOLi TE PLURE FIERI MAGI -sTRI: nolite plures ambire munuς docendi. Nolite singuli ex pluribuet magisterium ambire , ut scilicet fidelium magistri fiatis. SciENTEs UONIAM 'MA-ius IV CIUM SUMIT is, id est damnationis occasionem , seu periculum . Qui regendi populi curam suscipit, onus sibi imis ponit, ipsis Angelicis humeris formidandum, ut graviter loquitur Tridentinum scis
vi. decreto de resormia cain I. V. 2. IN MULTII ENIM OFFENDIMUL
OMNEs ; quasi dicat: An non satis negotii
habemus ut Deo rationem vitae nolirae reddamus, nisi etiam assumpto per arrogantiam docendi, ac regendi munere vitae quoque alienae rationem reddendam lasci. piamus ' Si UIS IN vERBO NON OFFENDIT, HIC PERFECTUs Es T vi R : est enim