장음표시 사용
361쪽
ctum, & absolutum virum desiderat lin
pus, id est se totum urgere , ut solemus
V 3. Si Au TEM. Uulgatus legit in texista graeco εἰδε, s autem , sed nunc legi. mus ἰδοῦ , ecce , sensu commodiore . AD
CONSENTIENDUM NOBIsi ut nobis pareant. g. 4. Mi NENTUR : agantur , impellanis
tur. IMpETus impalius , studium ,& eonatus voluntatis. V. I. ET MAGNA Ex ALTAT : νώγαλαυ-- , quod Vat ablus, & Serarius vertunt, magnifice se iastat. Regia, magna glorιatur, Gagneius . rmpotenter se gerit', instar scilicet equi indomiti, lascivientis , & scrocientis exultat, cui proinde rationis De num iniiciendum est. Sensus ergo huius
loci est: pus ita quidem eli lingua, sed nullatenus contemnenda , nam freno cohibita totum hominem continet in officio . ut rationis gubernaculo desii tuta , turgida , &iaei abunda ingentes tumultus excitat, i tosque populos de regna inter se commiscet. Congruit mirifice quod sequitur, ecce quantus Unis, &c. ECCE QUANT Us IGNIS,&o. id est ecce quantulus eii ignis, dctamen parva scintilla contempta magnum sa pe excitavit incendium , & totam fluam aut urbem absumpst. V. 6. ET LINGUA EST IGMis propter incredibilem graviter nocendit celeritatem. UNIvERsITAs INI UiTATIs : κόσμος δειρίας,
mundus iniustitiae , congeries , & promptuarium iniquitatis r eil sormula dicendi proverbialis , sie Graci , & Latini dicunt ,
malorum Iliadem, aut Oceanum . Italice diceremus, La tio tua fa tin momio di mali, e danni. LINGUA CONsΤiIU TUR NMEMBRIs Nos Ris, &c. Sentus est , Lingua illud est e membris noliris, quae totum hominem peccatis maculat. ET IN
FLAMMAT ROTAM NAT v ITATIS NOSTRAE,
id est euisum vitae iam inde a nati uitale Omnem vitae cursum, periodum. , & quasi circulum inflammat. Quidam existimat Apollolum thie metaphorice rotam sumere pro acerbissimo, & antiquissimo lillo cruciatu cuius mentio Pro verta xx. 26. iuxta textum Graecum , in quo 'ge aere supplicii non solum membra luxabantur, & Dangebantur, sed etiam ignis adhibebatur , ut ipse probat ex nonnullis auctoribus . Ita-
que rotam nativitatis explicat per metapho ram supplicium naturae nostrae, quo modo apud Plautum legimus in Cisteli. ad . tr. Icen. I. versor in amoris rara miser ς sane magnum tormentum est configi linguis maledicorum contumeliosorum, &c. INFLAMMATA A GEHENNa. Succensa insernali iis
gne, & afflata a daemone patre discordia
V. I. ET CETEROR. M . Uidetur vul. gatus noster legisse, νων α - , nunc autem in Craeco est ιγαλίων, marinorum 2 multi suspicantur vulgatum vertisse: eeto rum , sed librariorum ignorantia irrepsisse ceterorum . ita Gagneius, Caietanus, Sal meron, & alii. A NATURA HuMANA : ab hominibus a
V. 8. LINGUAM AUTEM NULLUS HO MINUM DOMARE POTEsT. Acute observat
Augullinus ιom. vii. Lib. de natura , &gratia cap. xv. Non ait , linguam nullus
domare potes , sed , nullus hominum e tit cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutoris, Dei gratia fieri fateamur. Idem Augustinus Lib. X. consess cap xxxviI-i Imperas nobis linqua continent am da quod ιubes, o iube quod vir. Tu nosti de haere gemitur cordis mei, oe stimina oculorum
meorum. IN UIETUM MALUM: ακατάσ-
λωπ κακον, malum quod coerceri , δι contineri non potest . PLENA vENENO MOR
T FERor quo proximi famam, suam , &audientis animam , ac saepe multorum corinpora occidit, per odia. , rixas , & bella , quae suscitat. V. 9. IN Ips A BENEDICI Mus DEUM ,&c. quasi dicat; Res est portentosa , dimiseratione etiam digna, eadem tingua qua benedicimus Deum , eadem uti ad maledictioncs hominum. DEuM ET PATREM FDeum . qui eil pater omnium. V. 2. UUAs FACERE . In Graeco est
U. II. Quis 3 Api ENs: σesῖς , eruditus, scilicet rerum divinarum . Disci PLINΑΤUS: επιτνικων, scientia praeditust: videtur esse eiusdem repetitio . BONA CONUERSA Tio NE r vita ipsa , & moribus . OpERATIONEM SUAM: opera sua , ut est in Grae. co. IN MANsUETu Di NE s Ap IEMTIAE : in mansueta lapientia, quae mansuete audit , respondet, monet, corripit, & docet . U. Iq. ZELuM AMAR Me se appellat
362쪽
3 66 EPIST. CATH. B. IACOBI APOST.
invidiam, propter iracundiam , & ranc ι lo metent. FACIEM Tlaus PACEM , id estrem , quem amarulenta commota bile , se- opera pacis, quae scilicet ad pacem conc, cum affert et elus invidiae. Er CONTEN- liandam, & augendam faciunt.
contentiones intellige studia , & ardorem animi propensum ,& incitatum ad con- T I R I N I.
tendendum. NOLITE GLORIARI, ET MENDACEs ESSE ADFER sus v ERITATEM. Magistros, qui Zelo, & contentionibus abdu- Hers I. OL TE PLUREs MaorsTRI: cuntur, admonet Apostolus. , ne pro tuen- 1 l Graece, doctores pi Eni . Nonda salsa nominis existimatione , pro suis reprehe eit gradus academicos, ut s mma. somnus obstinate de sendendis, deserant ve- bat Uvies es, aiens , telle Prateolo , nonritatem, ne glorientur contra illam, quatilplus illog prodesse Ecclesiae', quam diab victam . de prostratam. Hic etiam pro glo-llum. Nam ut alibi docet S. Paulus , &riari hahemus in Graeco κατακα λ ασθε, quod ipse dotior Gentium, Deus in Ecclesia ρ
cap. tr. II. vulgatus vertit, superexaltaras stiit doctores a. Sed laxat ambitionem ma- vide ibi dicta. piserii, quod plures tum temporis expete-V. 23. IsTA sApIENTIA i Telum ama-Lbant, arrogantia Pharisaica h potius, quam rum habentium, & contentiosorum . DE- zelo conversionis animarum e , cum pleriis SURSUM DE sCENDENz: caditus a patre luia que non sat instructi essent , seu a scienis minum, ut dixit cap. I. II. insula . SEDLlla , seu a prudentia, seu ab aliis virtuti- TERRENA : ob avaritiam , qua quaerit o- bus ad id munus necessariis . Unde&ma. pes terrenas. AN MALise ob gulam,&lu.Igna subinde confusio , contentiones & sca xuriam , qua concupiscit voluptates sensibi-ldata . S. August. d per plDres magistros acies ventris, & Veneris. Di Anci Lic A: ob cipit diversa si hi mutuo contraria docenis superbiam, qua ambit prae ceteris excelle- tes. Causam porro cur magisterium , ni sire . & honorati . a superiore imponatur , potius fugiendum V r6. IBl INCONsTANT 1 A. In Graeco quam ambiendum sit, dat Apostolus, Quoia est α καταςασία, inquietudo . inordinatio , Ni AM MAIUs IUDIC UM , seu condemnatio. turbulentia, perturbatio , tumultus , sed i- nem, sibi accersunt tales, nempe dum vatio, &e. nam doctrinae laudem & gloriam captant, V. I . QUAE DEsURsuM rs T r sapien- dum alios prae se contemnunt, dum malatia divinitus donata. PontcA νιτ t άγνή, vel male docent, dum malo exemplo aliis pura. casta, intemerata a libidine , & a praelucent , 8tc. Quod locum habet non inquavis impuritate pravae doctrinae , scele. solo litterarum magisterio, sed in omni e ris, aut vitii. PACI prc A r non seditiosa, tiam alia praefectura .' quoniam iudicium aut contentiosa , sed pacata ,&paeis amans. durassimum his qui praesunt. , fer , ut Sa-MODEsTA : ἐπι ἰς, mansueta , demissa , piens ait e. humilis, moderata, humana, faeilis, nam V. 2. IN MULTIS ENIM OFFENDi Mus undi sapientia facit supere illos os . mors o MNEs, tum verbis, tum iactis & exemissos , dissiciles. SUAD si Lis: Am. γ tra. plis. Nam nil omnino peccare proprium est
'abilis, morigera, cui facile persuadetur, Dei, inquit Clemens Alexandr. i Propter quae facile paret , & obsequitur . Unico i innatam enim homini concupiscentiam , Verbo Plautino , obsequiofa . Boruis coN.iinfirmitatem & animi mutabilitatem quae
ENTiENs: tam bonis rebus, quam homi-lino sic volente remanent etiam in i uiuifinibus consentiens. FRUCTiBUs Botiis. ω-icatis, ad maiorem eorumdem humiliationis operibos. NON IUDic ANs: aliena di-rnem, luctam & exercitium , fieri nequit, ela , vel facta, nee ea superbe fastidioseve etiam eum speciali auxillo gratiae ordinaria', contemnens. Si NE si MuLATtONE . since- ut ad longum tempus evitet omnia peccatara . sine suco, & sine hypocrisi. venialia, ut Trid. ρ definit , & nos ali hi ex-
Sic. id est iis qui pacem faciunt, seu pa-. HrC PERFECTUs EsT vi R . Unde Eccles. icis opera sectamur, iam seminatur uberri l Quis es qui non iliηρω erat in lingua sua mus iustitiae fructris, quem in futuro saecu- l Nempe innata homini promtas ad se suaque
363쪽
que laudanda, aliena vituperanda , ad me istiendum , ad sallendum, ad carpendum, ad
sarriendum e quam pronitatem perpetuo
compescere admodum disti cile est : diffici. lius phantasiam refrenare se passiones animi, quorum internuntius, imago:& index est lingua r difficillimum, tanta ubique cireumfp .ctione' agere , ut nullum prorsus verbum quod non sit accommodum loco, tempori, personis praetentibus , Ori excidere patiaris. Et hanc ob causam quicumque solido continentiae , mortificationis de di. seretionis studio iam obtinuit , ut fraenare norit linguam suam, is iacile pote: it ei;-am TOTUM reliquum COR pus tuum , seu cetera corporis membla, omnesque actiones & motus PRAENO CIRCUMDUCERE , moderari , dc. au leges urode iliae v ut ut iique componere. Imiaci resinnata ipla lingua talibus f num est ceterorum omnium corporis membrorum , motuum dc actionum , omnia continens, dirigens, & ad suus fines deduc nq. scut f aenuum equos . Sc clavus nave . ccducit. Lingua enim fraenatafraenatui quoque loquendi pronitas Sc aviditas quae est in phantasia dc appetitu :fraenata verri phantasia dc appetitu , fixis nantur omnes actiones Sc motus qui abus
V. 3. MAGNA seu bona, seu mala , E-xALTAT . id ell erigit, suscitat , efficit ,
causat: nam quot verbis , tot ictibus animos audientium serit, de integra subinde regna inter se committit, dc agit quo vult.
Exemplo sit lingua Pisistrati k, Perici de
Demosthenis i apud Athenienses t Valerii in , Gracchi , Ciceronis apud Romanos :Achitopelis n, Roboam i dc o Ieroboami papud Iudaeos. Vere mors CT vita in mantinbus lingua q . V. o. UΝlvERst TAs , id est cumulus ,
congeries, NI ULTAT S; graece , mundusini litia. Simili proverbio vocamus malo rum Iliadem vel oceanti m . Lmgua enim,
ait Basilius ν, lena est er concil/atrix omnium scel/rtim: nam Omnia scelera perim uam vel perficiuntur, vel suadentur, velesen distur, vel excusantur. Vide Ioannem pol ecyum e nostra Societate , qui de vitiis lin uae totum librum conscripsit hoc titulo, Universitas iniquitatis . Lingua instar centri in corpore constituta , si sordida eli, MACULAT TOTUM coapus, id est Bib. Sas. Τωm. XXVII.
totum hominem, omnesque Hus actiones I . Sic murmurans lingua Mariae sororis Moy lis caulavit lepram toti corporis i . Denique quod lamina ignita est in rota currus , hoc lingua est rota NATI vi TA-
Tis , id est in cursu vitae nostrae , qui instar rotae, a nativitate usque ad mortem perpetuo circumvolvitur . Sicut enim lamina ferrea ignitur in fornace sabrorum rita lingua ignitur igne tartareo maledicentiae quali ex fornace gehennae M per diabolum deprompto. Et sicut lamina ignita dum a fabris applicatur rotae dc elavis illi alligitur , undique ilammas vomit de scintillas, videturque totam rotam eircumcirca luilam mare: ita lingua infernali seu diabolico maledicentiae igne succensa in iram amat eodem igne totam rotam vitae no-ilrae . Id de lingua detractoria su se demonstrat Ecclesiasticus xxviii. I 6. ut ibidem videre eis. Sed idem demonstrati potetide falsa lingua adulatorum . Eccli. XX. I 8. de magniloqua super tum , Psal. x . q. υψ rea haereticorum , IOb xx i6. blasphema maledicorum, Iob xv. 3. dolosa hypocritarum, Pl. cxl x. a. sordida luxuriolorum, Eceii. LI. I. de ιniqua advocatorum , Proin
MATUR vel pastu, vel obsequio , vel teri Ors, vel fraenis δι capistris, vel flagellis, vel fame dc inedia , vel adversariis libi aliis animalibus. Exempla ex AEliano , Plinio, Oppiano, Aristotele dc aliis , recen- Iet Lipsius x de elephantis: Paulus Venetus I de leonibus, pantheris, pardis , uis
sis: Suetonius 2 de rhinocerotibus e Plutarchus Zc Macrobius da de perdicibus , corvis, merulis, falconibus, aquilis: Ron
deletrias, Aldrovandus, Plinius bb de alii de balaenis, delphinis, crocodilis , draconibus, aspidibus Ee aliis serpentibus.
V. 8. LlNGUAM AUTEM humanam NUL-Lus 'HoMi NUM solis naturae viribus -- MARE POTEST : potest divina virtute Aegratia, ut pulchre ollendit, & media suggerit, S. August. re immo δ: Eciae si Astiisl Lus x x. 1 O. Prae omnibus autem iuvaret flentium , advertitates, de aerem in de se
ctus inquisitione mi eorreptionem & castii Rationem, constans est Patrum doctrina , t Ne probat experientia . INQU1ETUM M R. lLuM: Graecum ακα rαςα- sῶnificat etiam
364쪽
362 EPIST. CATH. B. IACOBI APOST.
seditissum & tumtihuosum, PLENA vENE- serunt bella ex bellis , ET O Mull opus NO MORTIFERO , quo proximi famam di AVUM, puta caedes, rapinas, sacrilegia, sortunas tollit, suam de audientis animam, blasphemias ti innumera alia scelera. ae saepe etiam corpus, occidit per odia , Nota hic decem antitheses quas ponit
rixas fle bella quae suscitat ud . Alludit Apostolus inter veram & falsam sapien-Αpostolus ad linguam aspidum & serpen-stiam it. Vera primo
tun, ee, quae venenum appensun habent V. II. DE URsUM EsT, quia a Deo tra.
in vesica re, quae dum mordent rumpitur,ldita, si sine caelelli ae supernaturali tum iis de venenum hosti affunditur, inquit Mer- ne de gratia capi vel praeficari non potest :curialis n. Porro adeo plena est veneno,ifalsa terrena est, nec ad altiora contendit. ut illud effundat etiam tune cum Secundo, vera sapientia PUDICA , graece , V. 9. DEUM, qui est pater 8c creatorJpura, easta; intemerata est quoad doctri-Omnium, laudat psallendo, orando, prae- nam δι mores o falsa animalis , sordida fedicando: nam quidam mox ut e templolim pudica. Consule Alcoranum, de Luthe-
domum regressi sunt, maleuieuut, execran-iri , Calvini, Mennonis paradoxa. Tertur, diris devovent, calumniantur, subsanisltio, vera est FACIFic A; Syrus plena panam proximum suum uUI AD si Mi Li U-lee dc caritate o falsa content Ua , fons li-DINEM & imaginem hh DEt factus est ostium, rixarum, bellorum . Quarto vera hoc ipso maledicentes de execrantes etiam est MODEsTA ; Syrus Mansueta demissa, ipsum Deum, si non in propria persona thumilis: Pagninus, morigera, civilis: falsa
certe in ipsius viva imagine . Qui enimlpetulans ac superba. Quinto, vera est a UA calumniatur egentem, exprobrat factori eiusto inlLIs, id eit persuasu facilis: eum enimii. Contra naturam vero esse di rerum or- nil contineat quod sit naturae vel rectaedinem, ut ex lingua, ore dc corde ad hoc rationi contrarium, facile audienti proba. unum a Deo Sc natura destinato ut lau-atur ac persuadetur: salsa impersuadibilis , det ac benedicat Deum, procedat maledi-4quia plurima continet absurda, impia ,
ctio , probat similitudine sontis, uvae 8c turpia , incredibilia. Id de doctrina Ly-fieus : nam cum natura pugnat, ut son acurgi, Platonis, Aristotelis. Stoico tum de dulcis emanet aquam amaram, aut vitistEpicuraeorum bene probat a Lapide mmet proferat ficus, aut ficus uvas . Hoc ipso de haeresibus nostri temporis Iod. Cne eius insinuans, laudes divinas ex ore in proxi- nn 3c alii. Sexto, vera est Bo Nis coN-mum maledico pro manantes, tali maledi-isFNTIENs, tum rebus , tum hominibus , ctione reddi prorsus amaras , ingratas Se iliaem favens, subserviens, diligens, pro- displicentes Deo, nee tam laudes censeri, movens: falsa bonis invidet 8c adversatur, quam eonvicia dc maledicta , saltem nul-imalis favens, adhaerens, glorians. Septiatum divinae laudis fructum vel praemium mo, vera est PLENA MIsERi CORDIA, ex sperare posse , inquit Beda . intimis visceribus compatiens proximo , V. 13. QUIS INTER vos, qui tantopereleique bene iaciens o falsa immisericors , ambitis nomen magistri Ze doctoris , reve- crudelis, diabolica. Octavo , vera abun-ra est sapiEΝs non speculative tantum ,idat FRUCTI A Us BONI s dc operibus piis . sed de practice , quoad mores bene Disci-lsalsa scatet sceleribus. Nono, vera nem,pLiNATus de instructust me osTENDA Tinem temere iudicat oo, carpit , censurat, Ac palam sectat primum coesu Exs Tio NE spernit: falsa iudicium praecipitat , omnia BONA 8e lauda hili: secundo , MAN; UETU- carpit, omnia improbat. Decimo, vera
Di NE non abiectionis, sed sApiΕΝri AE aelest sincera & si NE si MULATIONE n: sal. discretionis. is est simulata de hypocritiea . V. Id. UBI ENIM IELus amarus , seu V. I 8. Porro pRUCTus iam dicti Iu- invidia est ET corurs&τto. seu dissidium ,isTiTIAE , id est sapientiae sapientia enim IBI est etiam ακαταπασἰα , id est iNco Ν- oractica, de qua tam hic, quam alibi qqSTANTIA. inquietudo, tumultuς, seditio ,sScriptura meminit, est iusitis, seu com- ut supra kk dixi. Id satis superque docentiplexio omnium virtutum d non semper Calν in istae ceterique haeretici nostri, quilla produnt in hac vita; prodent se laoeenamam zelo suo de perpetua contentione in altera: nam hic IN , seu cum, PACE
365쪽
sEMINANTUR ; unde FACIENTI Bus pA. Srλvius, cum quisque satis negotii habeat CEM, seu opera pacis, id est paei is , lut pro se respondeat Deo ut Syrus vertit, copiosa succrescet pacis , id est felicitatis aeternae, messis, in caelo
chbI Rondet. Ee Aldiov. Lib. d. Pisci hu . Plin. Lib. IX. cap. viii. Lib. I. cap. laxi v. Lib. Vtil.
cqqa In Libiis Sapientialibus .
Vers. t. AT OLi TE. In hac reprehenso ne ambitionis videtur nota. re vitium illo tempore inter eos qui vo.
lebant esse doctores Ze magistri fidelium . Sicut etiam supra in Pauli epistolis ipse
saepe cavere iubet a pseudoapostolis : tales tune in illis initiis elise poterant rudiores , qui Ierosolymis profecti miscebant errores docendo alios. Nee hie damnat Iacobus in academiis bonum usum graduum & doctora iug, sed abusum. PLua Es, id eli singuli ex pluribus. MAIUI IUDI cIUM , Onus V. 2. IN MULTIs.' Dum doeere votu. mus, offendimus in multis: adeoque arinduum est alios docere & regere, ut ne propriam possimus vitam istam a labe servare . pro exemplo sit unius in membris gubernatio : linguam intellige . Sane si quis in lingua non offendit, magnus
est, & qui hoc potest , se totum facile
Ex occasione horum verborum quaestio est , an sit necesse omnes peccare. In quare certum est , quicumque peccet, peccare eum libere. Nunc praetereo Calvinum. Certum quoque est posse hominem ex speciali auxilio vitare quodlibet singulare peccatum. Ceterum de tota collectione , ut
loquuntur Theologi, alia quaestio est ; e. tiam in venialibus: quam alibi & suo loco discussi. Lege interim rem definitam in Trident. Seis. vi. Can. xxii l. ubi triadrilinguuntur ; gratia ordinaria, speciale auxilium & privilegium . Porro quae hic habere potest locum necessitas circa collectionem erit moralis, & non physica .
dius aliqui legunt i , nye, & planus et it sensus; si staeno equum, si guberna
culo navem regimus: quanto magis oportet ita linguae legem ponere , ut ipsa totum hominem regat. Quid enim non po
test Z Et hoc est quod exaggerat usque ad
versum I 3. Obscuriores hie voces sunt prota NATI v ITA TIs, vers. 6. designat vitae cursum & per iocum . NULLUs DOMARE POTEsT , vers. 8. Certe sine gratia non
potest homo. Lege August. Lib. . X. cap.
I . I 3. dc I . . Is s ApiENs. Regreditur ad id quod dicebat de magistris aliorum. & doctoribus, quibus impense comis mendat mansuetum nem & modestiam: ut certe plus exemplo hoc, quam verbo prodesse possunt. Zelus amarus, vers. I . est Eelus invidiae, qui rancorem amarum seis cum afferre solet, ubi non solent a iis contentiones . NOLITE GLORiARI . Qui tali zelo impelluntur magistri, solent pro inani nominis existimatione etiam certa re , & ita sua tueri placita , ut deserant veritatem : talis, inquit, lapientia terrena est, de non a Deo. Addit veri. 17. con
ditiones sapientiae, quae est a Deo. Non Z et a est
366쪽
364 EPIST. CATH. B. IACOBI APOST.
e' contentiosa, mansueta eli, tractabilis , sequuntur opera pietatis & iustitiae. De S suadibilis . No, tu Di CANs, vers. I 8.imque hic de lignata vera sapientia, quae Non aliena die a & facta contemnens raeli a Deo, plena est bonis fructibus, al- fastus esset, invidiam hanc extinguit mo-stera & terrena malis operibus repletur . de sti a & contemptus gloriae. Itaque sapientia tota, de qua hic loqui. V. I 8. Concludit offendens fructum pa-itur . practica esto nec satis eli specularicis esse uberrimum . Pacis enim auctorem l bonum .
Concupiseentiis non es obsequendum, sed diabolo resissendum , m Deo ap. propinquaudum, mutuaeque dilectioni sudenbum, rebus in- cerris diυiuae proυidentiae commis,s.
Nde bella & lites in vobis 8 Nonne hincὶ ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris 3 2. Concupiscitis, & non habetis: occiditis, & telatis: Vnon potestis adipiscio litigatis, & belligeratis, & non habetis, propter quod non postulatis. 3. Petitis, & non accipitis: eo quod male petatis e ut in concupiscentiis vestris insumatis. 4. Adulteri, nescitis quia amicitia huius mundi, inimica est Dei λ Quicumque ergo voluerit amicus esse saeculi huius, inimicus Dei constituitur. s. An putatis quia inaniter scriptura dicat: Adinvidia in concupiscit spiritus, qui habitat in vobis λ 6. Maiorem autem dat gratiam. Propter quod dicite sa) Deus superbis re ullit, humilibus autem dat fratiam. 7. Subditi ergo estote Deor retilli te autem diabolo, & fugiet a vobis. 8. Appropinquate Deo, & appropinquabit vobis. Emundate manus , peccatores: & purificate eorda, duplices animo. q. Miseri estote, & lugete, & plorate: risus vester in luctum convertatur, Ic gaudium in moer re. a. Io. sbὶ Humiliamini in conspectu Domini, di exaltabit vos. II.' Nolite detrahere alterutrum fratres. Qui detrahit fratri, aut qui iudicat fratrem suum, detrahit legi, & iudicat legem. Si autem iudicas legem et non es factor legis, sed iudex. Ιχ. 'Unus est legislator, & iudex, qui potest perdere, & liberare. I . se in Tu autem quis es , qui iudicas proxi- : mum Z Ecce nunc qui dicitis: Hodie, aut crastino ibimus in illam civitatem. & faciemus ibi quidem annum, & mercabimur, Sc lucrum faciemus: I4- qui ignoratis quid erit in crastino. Is . Quae est enim vita vestra 'Vapor est ad modicum parens, & deinceps exterminabitur. Pro eo ut dicatis: Si Dominus voluerit: &: Si vixerimus, faciemus hoc, aut illud . Ib. Nunc autem exhiltatis in superbiis vestris. Omnis exultatio talis, malisna est. 17. Scienti igitur bonum sacere, & non facienti , peccatum est
367쪽
ROMANAE CORRECT ONES. V. s. Concupiscis Dirisus. Cave praeponas
non ne stationem verbo concupincia.
sequitur: sutii liabitu in υobis. Non mutes iobis secundae personae pronomen , in no bis primae M . 1 i. NUito detraheVo alte, Hrtim fratres . Non subiicias pronomen mei. Vers. Ir. Unus . re legislaιον cI iud x. Nun addas coniuncti nem enim. NOTATIO.
ram, q iae ut G acorum, ar. , alter .us veru stria ae reseruntur, praemittatur, ceter qu. otio
Tettium dis metuendi modum Neotericorum plerique amplaxantur ἔ deque Deo Ielo te interpretantur, quem si quis nolitam quaerat sententi t m. non equide in amprobaverimus , sed quattum praetuleram iis in eum sensum enarratum, quem Franci lci Tite hia in m pr. raphras s liabet. An persuadetis vobis lusis. rie aut sine causa saeram lcmpturam miane re , praedicareque, ut a mundo separem: N eorum qui munclo adhaerent consortia simgiatis λ vel spiritum sanctum tempturae Au-eiorem, qui per regenerationis lacramentiam sede in posuit in vobis, vosque gubernanao,
suscepit . mundi vobis amieitiam, ut quae e reves ita sit, invidete Immo vero maiore dat dona, quam vel accipi, vel sperari possinta mundo , ea quae amicis mundi negat . propter quod scriptum est e Dotis Iupor 6is ris ιι . εω mi istis istitem cias gνatiam. Vel certe si fas est tot distinguenda modis alium
addere s multae tentantur uia . eum obscura est. delite Icenique quae ita res) lotum unica interrogatione legerim, νω aes inυιdiam praecedentibus iuncto hune in modum: An ptisa. ras, auria launiter feriptura diciae . avi iουi
tum earnis velitae prave concup:icere, nee bona ea esse qtiae desiderat I Non ita lane quod vobis invideat , quin immo maiorem pollicetur ea leuas gratiae opulentiam, quam quae cunctis earn s desideriis queat comparari. Propter quod dicite Deus iis qui sibi ipsduces elle volunt atque id sequi quod conci piscunt ipsi . hoe est. supelbis reii: it, humilibus uero qui suis renuntiant desiderias . Deoque se subdunt. dat gratiam, ac verorum bolorum affluentiam. Videtur opponere A. polio iis illi ala iaυidιam, hoc malo em autemaaι arariam; quasi dinate Non tantum non invidet, verum etiam maiorem dat gratiam H ucte ius de interpunctioms diversitat et sunt hic & lectionis aliquod varietates, sed quae sere tentum non mutent . ηαι legendum estinxta antiquos codices, non ans & diear non diois, quod est in nonnullrs Graeco eonforme. μου quod videtur Catensis in q iibu Lda in libris suis habu.sse s non cone ριμis nullius est auctoritatis et insauertar . quod iii duobus scriptas reperimus, G L A tr. Graeco κατωχουσι, voce similius est quam halitur, sed tentu aequaler ceterum aOrisii praeteritum est κανωκηuax, habitaυis vel Iedem petiis . Nobis denique quod habet exemplar Germani latum, respondet Graeco , &. Syro, sed
n ceteris Latinis libris . nec Latinorum Aue orum enarrationibus ἔ quamquam ut quorumdam es scribendi modus, parvum sit in-t et ansis & υobas diserimen ; nec tamen in ius Graecis inter αμοῦ, & ι, . . ooeeumenti Graeci textus υια, υυbis scribit; commenta. rius pratis πυθιν, pol se Ap, υρόιs utl .iiuad sente viam parum reser I .
368쪽
Vers. r. AT ONNE ET CONCUPIIcENTII si vgsTRis' Gr. est κη ἐπί is εκ; nis. ων,' id est, nonne illic ex voluptatibus siue libidinibus & delitiis vestris ; ut hoc nomine non modo rei venereae, sed cuiuscumque appetitum illieitum intelligas. V. a. & 3. OcclDITIs ET ZELATls: pro occiditis , quidam Graeci codices habents , id est inυidetis . Graeca scolia exponunt caedes ti bella spiritualiter de nece animarum. NON pos Tu LATis, id est non bene postulatis: unde subdit, PETIT Is ET NON ACC PIT is , eo quod male petatis, UT IN CONC PisCENTI is sive ut prius libidinibus & delitiis iNsu MAT is & conissumatis. V. 4. ADULTERI NEsci TIs . Graeei addunt, id est adulterae. A. dulteros autem vocat qui sapientiae caelestis amore relicto, ad amplexus mundanae a.
micitiae deflectunt: uu E inquit i Ni MICA EsT: Graece pro inimica est , quod si accentum habet in prima, inimicitiam significat: si in ultima, inimicam.
est , κοινο κωδε , id est habitavit, propter quod mihi non de spiritu hominis, ut putavit Erasmus; sed de Spiritu sancto qui per baptismum habitare coepit in nobis ,
intelligere videtur; tum ob sequentem lo
cum: MAIOREM AUTEM DAT GRATIAM;
qui de spiritu hominis intelligi non po. test . Est autem sensus, nolite putare inaniter dictum quod Spiritus sanctus qui vos inhabitat per baptismum , concupiscit vos vestrique desiderio ardet hoe enim significat verbum ἐπαογῶ vel usque ad in. i.
diam. De Spiritu enim sancto per ανθ ποπαθέιαν tamquam de homine loquitur . Sicut enim procus & zelotypus si cuius serventi amore tenetur, non seri alium quem amat alteri amicitiam praestare, in.
videtque illi quem amari sentit: sie Spiritus sanctus nostri ut ita loquar prae nimio a-m Ore Zelotypus, non fert indignaturque siquid huius mundi secum in amicitiam re ei. piamus: neque in amicitia sui rivalem adis mittit. Quum ergo praedixisset quod plerunque postulata accipiant quia noxia i postulant , ne putetis, inquit, inaniter dictum quod Spiritas sanctus vel ad invidiam usque vos concupiscit velirique desideria fiagrat munis do & diabolo invidens , qui vos ab sese
alienarunt : maιorem autem ad frariam r
Spiritus sanctus scilicet, quam mundus :cuius amicitia Deo vos inimieos reddit . Quibus autem dat gratiam ὶ humilibus . sicut ait, PROPTER QUOD Dici T, sub scriptura, DE Us SUPERBIS REslsΤIT, HUMI LIBUS AUTEM DAT GRATIAM. Hic locus
in quibusdam deest Gr. codicibus: & locus praecedens , Ad invidιam concupiscit spiritus qui habitat in vobis , verbis exinpressis in biblii, non invenitur, licet sensu ipso facile sit invenire.
V. 8. EMUNDATE MANUI, PECCATO REs, id est externas actiones, ET PURI FICATE CORDA, internas animi actiones.
DupLic Es ANIMO, Graece n νυλοι ubi Graeca scholia vocant, qui nullum vivendi certum genus praestituerunt, sed vacillant semper : vano seitieet & instibili proposito homines. V. 9. MIsER EsTOTE. Graece 'aest mis araropi σατε, id est affligimini ; hoe est . affligite animas vestras & corpora , ieiuniis, orationibus & similibus rebus.
V. I l. QUI DETRAHiT FRATRI ET IUDICAT FRATREM , DETRAHlT LEGI ET UDICAT LEGEM e quasi ipsa non recte fecerit vetando ne trahamus , aut quem ispiam iudicemus , id est condemnemus . Hie enim iudicare pro condemnare poni. tur, SI AUTEM i Unicas LEGEM; id est, ut Graeca scholia explieant, condemnas &despicis, NON Es p ACTOR LEGIs, SED IU-DEx, qui iudicas & despieis quasi inutilem . Tuum autem non est iudicare, neque abrogare legem, sed eius qui est unu & solus letis lator Christus e quam autem legem iudicat, qui fratrem iudicat eam quae ait: Nolite iudicare o non iudicati.
mini. V. 33. & sequent. Iat Mus IN ILLAMelv ITATEM , &c. Omnia haec sutura indicat iis
369쪽
eati vi Greeis sunt subiunctivi r stitieet ,
eamus, faciamus, mercemur: sed interpres omnia legisse videtur per σμικρον, ubi autem est FACIEM us ANNUM , Graeci hahent ενιαυτὸν ἰνα, id est annum unum, hoc est, annum unum degemus. Pro eo autem quod habent interpretes , ECCE NUNC QUI DICITIs, Graece est αγι νυν-, id est , ad verbum, age nune dicentes , HODIE AUT CRASTINO IBI Mus , &c. Quia autem legendo relativum qui, non est verbum quod sententiam perficiat, mihi videtur participium pro verbo sumi more Hebraeorum , ut sit senstis et agite, nunc
qui dicitis hodie aut erastino ibimus , ut vulgo Galli dicunt, or Ius , Deus dictes, Agite ergo , nune dicitis & vobiscum ita proponitis , hodie aut crastino ibimus, dcc.
1TRAὶ Uapor est ad modicum parens, id est , apparens . PRO EO UT DICAT is, id est pro quo dicere debueratis: Si Do Mi MusUOLUERIT: nam hic locus qui tamen ignoratis usque τὸ Ex TERMINABITUR , per parenthesim legendus est. Id vult ergo Iacobus, quasi futurorum securi vobiscum proponitis & dicitis , illue ibimus , mercabimur, lucrabimur s quum adiicere deberetis, si Dominus voluerit ἰ quae est enim & quam longa vita noli ra ut polliceri vobis illud audeatis quid, inquam , nisi vapor & bulla, quae statim ubi apparuerit , exterminabitur . id est evanescet& dispare hit Z Nam Graece est μαν comis, id est, di Iparens & evanescens.s A. Vers. I. T ITEs, id est pugnae . Mikr- TANT. scilicet scontra spiritum. Vide I. Petr. H. V. 2. NON HABET is, scilicet quod optatis. Occini Tis, scilicet alii alios . ZELA-vis , id est invidetis . LiTiGATis i, id est contenditis. PROPTER I pro , propterea. POSTULAT is, scilicet a Deo, ut par est. V. 4, ADULTERr ,--stilicet violata fide coniugii spiritualis, per peccatum. V. 3. INANi TER , id est sine causa . SCRIPTURA . Quam Scripturam dicat , i. gnoro, ni si sorte reserendum id si ad id quod in . dicitur, scilicet Deus superbis, Sce. AD; pro, per . SPIRI Tus, stilicet.h manus. Quidam tamen ad Dei Spiritum referunt, quem dicunt ad Atidiam, id est
per Zelotypiam, optare in nobis bonum sidque significare Scripturam , cum Deum dicit zelotem , &c. V. o. DAT , scilicet Deus ad resistendum tentationibus; quasi dicat, Maior est vis gratiae quam tentationum . Dici T, scilicet Prov. D l. seeundum LXX. ubi nos legimus, Ipse deludet illusores , o mansue- iis dabit gratiam. V. 8. MANus, id est opera. DUPLlCES,
scilicet nune bona , nunc mala amantes.
V. 9. MisERi, id est deiecti, seu humiles ; vel quasi dicat, Affligite vos . V. II. ALTERUTRUM, id est alius alii. Lxor, scilicet id prohibenti; quasi dicat, Perinde agit ae ii legi detraheret , quasi non recte prohibenti . Iuni CAT , id est
condemnat, scilicet facto legi contrario. V. Ιχ. LiBERARE, id est salvare. ι i 3. FACIE Mus Isi, id est manebimus ibi. R. II. UApoR; pro, velut vapor. PAMaENs , id est apparens, seu durans . Ex TERMINA BlTUR , id est delebitur, seu deficiet ; quasi dicat, Qui paulo post evanein seito V. I7. BONUM, scilicet debitum ex prae
terni explicat causam. NONNE Hi KC Ex CONCUP sCENT Iis v EST Ris . Graece, εα δνήJο ν ὐμῖν , id est ex voluptatibus, seu delιtiis vestris, nempe ex earum appetitu , ea est concupistentia . Bella aulem ex conis cupiscentiis concitantur, quia saepe appe
tunt contraria. V. 2. OCClD TIS , ET et E LATIs . Quor
sum occiditis hie ὶ pro sciri , Graec. legendum φθονοῆτε, λυιdetis , s ralatis , Ga.gneius ait Nostri tamen codices , etiam Syr. Mei ditis habent, quod intelligo de a petitu , cupitis alios mori , ut eorum loca teneatis. PROPTER UOD NON POSTULA Tis, stilicet bene , ideo quae eupitis non habetis, quod verba proxima magis explicant, petitis . non aceipitis. V. 3. UT IN COΝcuplsCENTI Is v EsTRlsINsu MATis, scilicet substantiam veliram. S; rh
370쪽
368 EPIST. CATH. B. IACOBI APOST.
ν. - . passive sumpsit , quali ex media
V. q. ADULTERI . Graec. additur , o adulterae verum Syr. non est. Sic iuguletur obelo ea dictio IΝi Mic A EsT DEI Cotili. Deo: sed non resert. Ergo amicilia mundi, id eis rerum caducatum & molierum Deo est inimica . Forte adulteros vocat, qui relicto Deo vana & noxia se
IV. 3. AN PUTATII. Grare. Syr. Gotth. aut putatis. Sed perinde cis . Qui A NA-hi IER SCRIPIURA Dic AT . Ubi P verbanusquam invenias, sententiam vix. Quid dicit An i Nui Di AM CONcupisCIT SP R Tus , se ilicet sanctus. Zelotes est, consortis impatiens, non fert ut alia amemus. quasi adulteri. QUI HABi AT . Graec. La. litavit , scilicet ante , non nznc , quia adulteri. V. 6. MAIOREM A UIEM DAT GRA. iAM . Ecce de Spiritu sancto loquitur . Quibus dat maiorem gratiamὶ iis qui convertuntur, humilibus. DFus sUPERBIs RE sis i T. Unde hoc citatur Z I. Pet. v. l. to.
idem verba sunt, an inde sumpsit Iaco. bus V. 8. EMUNDATE MANus . id est externa & interna opera eo stigate . DUPLI- CFf ANIMO: supple, qui ellis iniqui, seu instabiles, non satis in bono constantes. V. 9. M lsERI Es o TE , id eis affligi. te vos ieiunio, vigilia, aliis duris operi
V. I. QUI Ds TRAHIT PRATRl , AUT cui iUDICAT, id est condemnat. DETRA-Mi T LEGI . Quasi non bene secerit vetan. do detractionem . ET IUDICAT LEGEM , id est condemnat . In eo quod facit . quod suum non est . Ad te enim spectat sacere quod lex iubet. Iudex legis, est legislator.
V. II. UNUS EST LEGis LAIOR : nempe
Clit illus. Ad eum spectat de lege, & de te iudicium , & cle aliis. Quid tibi arrogas
alienas partes V. II. IElMUI IN ILLAM c vlTATEM. Aut eamus, faciamus, mercemur, ut est Graece . Uerum codices Graeci vatiant .
Alii in subiunctivo per ω habent, alii in futuro indicativi per o . Syr. in futuro legit, ut noster. ET FACIEMUI IBl QUI-IDEM ANNUM. Graec. additur unum, id est morabimur anno uno. V. II. QUAE EST ENl M v I TA v EsTRA s ApoR. Homo bulla. Ex TERMINABITUR. Graec. evaneIceι, seu di Dareb t, ας ανι μια. n. Verum quorsum haec Z Nempe, ut per vitae brevitatem & inconstantiam a vincet a malo & a rudicando fiat res. V. Io. NUNC AUTEM Ex ULTAT s, id
est superbilis, vellrae mortalitatis obliti .
Vers. I. D FLL A ET Lirps, id est dino sensiones, & discordiae; nam
tempore priπitivae Ecclesiae cum haec scri-hehat Aiosis lus. non fuerunt bella inter Christia uos. Ex cC CUpisCEN TlIs . Graece x o ών , id eli voluptatibus , quas scilicet concupit citis . ex conci pilcent a sopi m , honorum , & cel mariam. QUAE MILITANT IN MEMRRis v EsTRls. Dici titur concupiscentiae stilitare in meri. litas nostras, hoc est, in illis eastra figere ; illis tamquam strenuis militibus adversus spiritum deceris lare, in me hiis vigere , ac menti repugnare. Vide ad Rc man. v M. 2I. V a. CON UpIsca Tis, ET NON HABC-
Tis: vel quia eadem caduca bona, quae a identer appetiitq, ab atris intercipiuntur, Vel quia ip'a difficillime parantur. OCCIDI Tis ; scilicet, alti alios. Zi Laris, id est invidetis. ET NON POTE&Tis AD pisci: id quod concupiscitis, & ob quod latis, Moeciditis. LiTIGATIs ΕΥ BELLt CFRA Is :contentionibus, 3c discordus inter vos ceristatis. ET NON HABETIs PRO 'TER QUOD NON POsTULA lso non obtinetis quod op a tis , propterea quod non postulatis. Reu pondet Italica locutio , perche nol diman.
g. 3. PETIT s , ET NON Accipi Trs, &e. Quod st sorte petitis, ideo non accipitis, eo quod tralel peta iis , ut iis abutamini contra Deum, & proximum , & ad explendas velitas libidines. V. q. ADULTERr: qui adb Trentes mundo, nuntium remittitis Christo vero animarum sponso . V. I. INANITER , id est sne ea uis . SCRlpTURA . Hoc testimonium in sacris litteris, quae nunc habentur non extat . Videtur D. Iacobus non certa aliqua ver