장음표시 사용
41쪽
Fers. I. O AULus . De Silvano dixi ad 1 initium prioris epistolae . Scribit Eeilesiae in Patre & Domino Iesu ,
scilicet congregatae, ut distincuatur ab Ecclesia gentium : τὸ IN , notat aequalitatem
Patris & Filii . Et idem est γὸ per , quod
e .i versu tertio. SUPERCREIClT, id eli augetur, & capit incrementum . Iu Ex EMPLUM IUsTI IUDICI I, versu s. Dicit Thes.
salonicensium fidem esse quandam ostensionem ivlli iudicii Dei sui uti e talibus enim in illo iudicio regnum Dei & gloria concedetur . Nam ut habet versu texto , iustum est retribuere vobis bonis , & impiis persecutoribus id quod quisque meretur. SI TAMEN O si πιρ liquidem ; ac si diceres , Quandoquidem . Et hinc procreditur, vers. 8. & q. ad decreta huius iudicii declaranea. Ubi νο , DANT is , vers. 8. ut con-l stat ex Graeco non ad fia in main ignis . l
sed ad D, Do Mi Ni IEsu resertur. V. ro. CuM FENERIT . Uere tune adomirabilis erit Dominus in Oilentione mira.culorum & virtutis in utraque prosecto sorte, in maiestate iudicis, in gratiae ollensione qua suis a fluit, & in impiorum cognita fatua rebellione, magnitudineque poenarum . Adde impiorum stuporem de eonfusionem . QUIA CREDITUM Es T. Neque, inquit , hoc amplius in dubium revocari potest apud uoς Thessalonicenses , qui iam his omnibus semel credidistis. V. it. IN QUO OMNES . Tandem concluditur hoc caput in oratione ad Deum , ut in Theslatonicentibus stet firma fides , sed. Operans & viva , ac perseverans . Mirum est Novatores non videre hic fidem tantum esse initium salutis , & eam comissileti in bonis operibus & perseverantia .
Errant etiam cum non advertunt nos ad
De die Domiti; monet ne eredant seductoribus, ostinuens venturum prῖus Aia νperuit/onis, qui varia edet prodigia fallacia , quibus reprobi se eon ture deeIetiione G Ide Thessalonicensum gratias agit , monens ut servent acceptas ab rno traditiones, m pro eorum consolatione ae confran rtione Orat ia1 --Ogamus autem vos fratres ἡ per adventum Domini nostri Iesu Christi, & nostrae congregationis in ipsum: z.
ut non cito moveamini a vestro sensu, . neque terreamini , neque per spiritum , neque per sermonem , neque per Epistolam tamquam per nos missam , quasi instet dies Domini . a. sa) Nequis vos seducat ullo modo :. . quo nidi a nisi venerit dii cestio primum, & revelatu; DNrit homo peccati, filius perditionis. 4. qui adversatur , 3c extollitur supra omne quod dicitur Deus , aut quod colitur , ita ut in templo Dei sedeat oliendens se tamquam sit Deus. s. Non retinetis quod cum adhuc essem apud Vos , haec dicebam vobis 8 6. Et nunc quid detineat scitis . ut reve letur an suo tempore. 7. Nam mysterium ia in operatur iniquitatis: tantum vi. xenet nunc, teneat, donec de medio fiat. 8. Et tunc revelabitu 'ς ini 'l , quem Dominus Iesus interficiet spiritu oris sui , Sc d--rued illustratione adventus sui eum : P. cuius est adventus secundum Opς
42쪽
rationem satanae, in omni virtute, & fgnis, & prodigiis mendacibus, Io.& in omni seductione iniquitatis iis qui pereunt : eo quod caritatem vertistatis non receperunt ut salvi fierent . Ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, II. ut iudicentur omnes, qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. I 2. Nos autem debemus gratias
agere Deo semper pro vobis, fratres dilecti a Deo, ' quod elegerit vos Deus primitias in lalutem, in sanctificatione spiritus, & in fide veritatis :I3. ' in qua & lvocavit vos per Evangelium nostrum , in acquistionem
gloriae Domini nostri Iesu Christi. Iq. Itaque fratres stater & tenete traditiones, quas didicistis, sue per sermonem, sive per epistolam nostram . I s. Ipse autem Dominus noster Iesus Christus, & Deus Pater noster, qui dilexit nos, & dedit consolationem aeternam, dc spem bonam in gratia, Io. exhortetur corda vestra, & confirmat in omni opere & sermone bono.
ROMANAE CORRECTIONE s. ne, non sui tantum causa, verum etiam Thes. salonicentium , quibus a Deo missus est veri-M U. I 2. Quod eleg fit vos Deus . Non mu- talis praedicator salutisque minister . Quidam res pronomen secundae personae vos, in pri-llibri habent: Iu qua vocavit nues ; male.
niae nox. Porio. 9 fce no' inveni di coniunctionem Iris tr. In qua oe voeavit υω. Quidam le-l εἰς o ἰκα σε, H δε : Ad qtiod c Ad hiserunt in qtiam , quidam ad qώοd ; sed ma- enim Syri 3 vocavit vos nisi in una Simo. te omnino illi qui scribunt pronomen pri. lni Colmae j editione V εἰς ν η εὐλήσμύριας .rnae personae nos. Si vor priori loco legatur il sc de praedeliinatione , hie de 'praedestinationis effectu seria NOTA T r o. monem esse intelligi potest . Alii qui is, habent: simpliciter intelligunt , Apostolum rig Iῖ. R I Os autem debomus pristias agereti e I hessalonicensibus connumerasse . 1 l Dεο sempὸν ρ,ο vobis , si is rori N.: ndum est hic insuper pro eo quod ei iticti a Dεα θώω eleteris υω Deus primitias Latini primiti , Graecos ἀπαρχοῦ- legere , in saltit m ia Ians Misaiione spiritus , O fide quod est μ. ivitio, a principio, consentienti rue, ii iis . Multi libri eon Lyrano , & Ri .ibus Syris , di Auctore commentariorum .ehelio, quod elegeris vos scribunt ; plures & quae sunt inter Ambrosii opera. Habet hie iveriores eum Haymone, Auctore Glossae, Ansel-l io μν mylis UM Deus a principio ad salis reo, Longobardo, Carensi, Gorrano,& Brunoneltem . similem ad modum antiquum Mal mundi mos . Codices Graeci eum Syris ἰμῆe vos eon-l lenis emplar maius, id quod lapius a no santer habent. Montano Theophylactus iuχαι stra editione recedere observavimus : Visio nos legi me videt ut . Nos videri possit lege leugis Not Deus ab initio ad salυationem. In dum ex eo quod proxime sequitur r Iu ad teypres noster άπαρχ ὴν fortasse legit , quod ρωοd , qtiam qua Mal. ma. voeaυitIprimitias senat. Gagneius habet a quibusdam vos per evangeItiam nostrum quasi dicat Apo.le emplar bus Graecis απαραας seribi. solus, gratras se debere Deo pro sui electio.
43쪽
congregabuntur omnes sancti & electi Zachxlv. Ecce veniet Dominur meus, omne vesanui eius cum eo .
V. 2. NEQUE PER spi Ri M, id est sa.ctam revelationem, aut ficta spiritus sancti miracula, sue ut explicant Graee. per spiritum nequam , per quem loquebantur pseudo. apostoli. V. 3. DiscEssio P RiMUM: , id est deiectio, vel a Romano Imperio, non
quod statim venturus sit post eam , sed quod non anter vel desectio, id est Antichristus, qui deficiet a fide , vel desectio , ab universali ecclesia & fide Catholica . Est autem ibi eclypsis frequens Paulo : nisi
venerit discessio , dcc. non veniet dominus ad iudicium. V. q. SUPRA OMNE QUOD DI l TURDgus . Graeca lectio duplex , υ ἐν παν τόν λεγε 'μρυον, id est super omnem qui dicitur, vel . πέρ παν το λιγ όμενον θεὸν x σι-
ρασμα , id est super omnem quod dicitur Deuς aut religio , vel cultus . Est enimer. βασμα religio ae cultus Dei: nos verte re possumus numen. Vult autem Paulus
quois non tantum verum Dei cultum, sed& omnem alterius praeterquam sui tollet idololatriam. C. s. NON RETINETII QUOD: ου' μ μορε ira, non meminis iis quod minus apud vos hae dicebam vobis, scilicet non venturum Christum , nisi prius venisset antichristus U. o. Quin DETINEAT: τὸ κατ ον, id est impediens sive impedimentum , quominus veniat: hunc locum & sequentes plane se nescire quomodo intelligantur ,sa tetur August. Lib. de Civit. Dei xx. sed
V. 7. NAM MYsTER lUM o quidam hoc mysterium Neronem dicunt Antichristi fi .guram, potestatem: το mysterium recto &accusativo casu legi, ut scilicet Antichristus operetur in suis discipulis seriam iniquitatis, id est adumbratam salsa religi
ne hypocrisim & haeresim : vel quod ipse
Antichristus qui futurus est mysterium in quitatis , iam operatur, & ut Graeci di eunt δε ργι ,αι, id est vim suam proseri , α exerit in sui similibus & praecursoribus , haereticis & seductoribus; qui ei iam intelia ligi possunt esse mysterium iniquitatis ;dum sub praetextu praeclarorum nominum ,
Christi, fidei , gratiae, ae similium , atque omnino fictae religionis & male aptatis scripturis, suas lineses celant, sed interim tamen patrem suum Antichristum praesto. lantes, fideles elam seducendo operantur, vimque & energiam iniquitatis suae proserunt. TANTUM UT QUI TENET TENEAT, DONEC DE ME Dio FIAT: ita Graecei, μῆ-
ου-ωνπιοῦ quidam interpretantur de gente Romana, quae tenet imperium teneat, donec ab ea auferatur; mihi videtur de fide intelligi; quasi dieat, Et si iam mysterium iniquitatis, id est Antichristi , praecursores occulti haereti ei vim suam proserunt seducentes; tantum id superest , ut qui tenet teneat, id est fideles quam habent fidem, retineant , donec de medio fiat: donee de medio ecclesiae exeant o culti haereti ei, & tune revelabitur ille iniquus . Quum enim eo usque vesaniae prodierint haeretici , ut non in eo ne iliabulis,
sed palam & aperte fidem , & ecclesiam
oppugnare non erubescant, tunc argumen.
tum erit instantis Antichristi. V. Io. Mi TTET ILL is DE Us, &e. id est abire sinet, ut credant mendae io , id est atque ita dimissi, relicta veritate menda cio credent, & iudicabuntur.
dam Graeci eodices habent, ἀπ' ἀρχας , id est quod ab initio nos elegerit, alii μαγγας, id est primitias: alludit autem ad ti- tum Iudaeorum , qui iubebantur in lege de novis fructibus terrae primos & praecipuos Deo offerre , quos primitias vocabant: ita vocat Paulus Clitisti Apostolos , & discipulos primitias spiritus Christi, quos velut primos & praecipuos ecclesiae fructus Deo patri Christus consecravit.
id est ut vos sibi in gloriam Domini nostri Iesu Christi aequireret, vel vos gloriam Domini nostri Iesu Christi in eum creden d
44쪽
do acquiretis . Graeci exponunt, ut gloriam filio suo aequireret in salvandis per eum fidelibus a V Iq. SIvΕ p Ea sERMONEM . Facit hie locus contra eos , qui nulli rei fidem haberi volunt, quae non expresse caveatur in Scripturis, contra quos hoe loco Chrylostomus & Graeca scholia sh αγραφοι , ἐγραφως πα πω ιν οἰ - λει ν
id est, etenim & scripta, & non scripta praecepta tradiderunt Apostoli : Z: utraque observatione digna. Igitur & ecclesiae quoque, vel non seripta traditio servanda est. V. 26. Ex HORTETUR. : παρακα γαι , id est coiisoletur.
Vers. r. π N ipsuM; pro, ad ipsum , sci- L licet tunc venturae, seu illi Oc
V. a. SENsu, id est mente. TERREAMINI. Grate. ι urbemini . Spisti Tu M , id est alicui factam revelationem. DOMINI . Gr.
V. s. 'Quo Ni AM , scilicet non veniet Christis. Discussio , id est desectio a Romano Imperio , scilicet ut omnes Genses
quae Roma uo Imperio subiacent , recedant ab eo: Hieron. epist. CV. Graec. ἀπεύασία,
pro, Apostata : scilicet Antichrillus , sic enim quidam intelligunt, ut quod sequitur, sit explicatio. PEccATt, id est scelestus. PER Dirio Nis, id est perditus, seu perditioni destinatus. V. A. Ex TOLLiTUR, &e. id ast se iactat quocumque Deo maiorem. TEMPLO, se ilicet Ierosolymitano, vel eo qui nunc est Christi vel , ut multi putant , quod ipse conitruet, sed quomodo illud Dei erit ρ OsTENDENs, id est ostentans seu prae- se serens . V. 3. RETINETIs, id est meministis. V. 6. DETiNEAT, id est impediat quominus veniat. Sciris. Sciebant illi quibus Apollo ius dixerat, nos nescimus. V. 7. NAM , pro, alioqui . OpERATUR, sei licet in haereticis, & malis . INIQUITA- Tis , scilicet plenum ; quasi dicat: Quae haeretici ut mytteria venditant, plane sunt nequitiae . UT Qui . Graec. quι. TENET , sci
dicet Imperium Romanum. FIAT, id est Γ b. Sit Tom. XXVII.
tollatur, se ilicet Imperium . Indieat non prius venturum Antichristum, quam Imperium Romanum deficiat. V. 8. Tovc , scilicet post Imperii Ro. mani desectionem. REvELABITUR. id est apparebit, seu manifestabitur. SPIRI Tu: o. Ris sui, id est imperio suo . ILLusTRATIONE , id est apparitione . V. 9. Cuius, scilicet Antichristi. UinisTUTE, id est potentia. V. Io. IN l. ITA Tis, id est iniqua. UELITAT is, id eii veram. V. D. IVDicENTua , id est condem
V. I 2. PRi Mi Tras, id est velut primitias , seu inter primos . Graec. ab initio. V II. IN QUA , scilicet fide , seu veritate. GLORIAE; pro, ad gloriam. V. II. AETERNAM, id est perpetuo duraturam. IN GRATia , id est per gratiam. V i5. Ex HORTETUR : verti poterat , consoletur. SERMONE, id eli doctrina.
RU. r. D OGAMus AUTEM vos , per L Christi adventum , dc No-sTRAE CONCREGATIO Nis IN ipsuM, id est per Ecclesiam. Itaque rogat per Christi adventum, dc per eius Ecelesiam . Alii intelligunt congregationem sanctorum qui Christo occurrent in die iudicii. Recte si hie ageret de eo adventu. Puto enim agi de excidio Ierusalem , quod iudieii etiam extremi imago fuit.
ni, id est revelationem. NEQUE pER FER MONEM. Fingebant Paulum dixisse , in-ilare adventum Domini. NE E pER E-pisTOLAM E vulgasse videntur Epistolam de eadem re, Pauli nomine. Sic teste Rufino in Apolog. pro Orig. librum Tertuli. de Trinitate male sentientis , Cypriani nomine Ariani vendidere. Evagrius Lib. III. Nestorianos ait suos libros Athanasii nomine inseripsisse.
scilicet non veniet Dominus . Hate fuit Uindicis in Neronem rebellio , nota in historia Romana. Nos etiam attigimus Lib. IV. nostrorum Annal. Hispan. cap.
45쪽
42 EPIST. B. PAULI AD THESSALONICENSES II.
Imperii ruina r postquam Antichristus Sciudicii dies REVELAT us puERi T. Hic suit Antichristis: suit etiam Baretabam, id est filius mendacii notus in Hebr. Historia, qui se Messiam finxit . & Iudaeos ad re. hellionem incitavit. Feeunda est sensibus diuina Scriptura . De excidio uerusalem ,& fine mundi simul agit . Alterum alterius typus & umbra fuit.
mini, retinetis memoria . Haee August. XX. de Civit. cap. xix. quae sequuntur se non intelligere satetur . Quid nos. V. 6' Quin DETINEAT sciris , id est moretur adventum Domini. Quid idὸ imperium Neronis: nam post eum, excidium verbis saturum erat. 7. NAM MYsTERiUM ; quasi dicat: Iam instat illud secretum eversionis Ierusalcm ; auod vocat m serium iniquitatu , quia ob tu saeorum iniquitatem est eversa.
Rut ille salsus Messias iam se parat , telam orditur. QUI TENET NUNC , scilicet imperium , stilicet Nero ; nam post eius
mortem continuo eversio est secuta. Non audet Paulus illum nominare, ne irritar tur amplius: sic Ierem. cap. x xt . 26. Sccap. LI. q. pro Rege Babel , Sesar dixit litteris commutatis per notas arte quadam
de qua iis locis dictum est, ne scilicet eum
offenderet. V. R ET TUNC REvELABITUR . Hyperinhaton Paulo familiare. Ite us Lib. III. Cap. vi I. se ordinat: Et tune revelabitur iniquus, cuius eji adυentus fecundum operatronem fatanra, in omni virtut ι, o si nil, CT portentis mendarii, quem Domin&s Iesiis tui erficiet spiritu oris fui, er destruet praesentia adventus fui. Ex quo colligo, pronomen eum, quo hic versus c' auditur, redundare. Graece non est, neque in Gotth. neque lanientia id requirit . Spi Ri TU O.
Ris, id est verbo, iussu : se est occisus ille salsus Messias. V. 9. CUIus EsT ADvENT Us, se ille et il-ltu, iniqui . R Io. Inro MiTTET , id est snet ut credant mendacio . Motta salsa miracula seeit salsus Messias.
V. II- UT Iuni CENTUR, id est condem. Dentur. Ut non causam , sed eventum s-gnificat; quasi dicate Sic fiet ut condem nentur, scilicet increduli. Nos gratias Deo
acimus. V. I 2. QUOD EI.EGERIT vos . Gotth.
nos . si e Theophylactus legisse videtur. Eritque sensus; Elcg t nor, ut vos nostra
opera & praedicat ne vocaret PRIMITIAS .
Graec. vis se, sed noster ἀπαρχά legit, id est pro a principio , primiti s , quam
Graecam lectionem a scri Uelesius : senatentia eadem . IN s AN TIFiCATloNE s P si I Us, scilicet vocavit nos , ut essemus uncti ci in fide vera. V II. IN ACQUisITIONEM GLORIAE ;ut scilicet data gloria nos sibi acquireret. Aut nos possideremus gloriam. V. I 4. TENETE IRADITIONEs . Erant qui solis Scripturis credendum dieerent .
Scio plerosque hoc eaput de iudicio extre. mo Se vero Aniichi isto intelligere: sed ,
ut Matth. cap. I xlv. ce utraque re agit,
excidio Ieru talem, & die iudicii ; ita nil vetat quae hie dicuntur, de utraque re ac cipi; nam illud excidium, figura fuit cominbustionis mundi ; 8t falsus Messias , seu Nero, imago Antichristi. Divina Scriptura mystei iis & significationibus est secuniada . Gmqti id de bosus cura est Deo ρ liud dicitur, aliud latet.
venturum . ET NOSTRAE CONGREGATIO
Nis IN Ips Ura i scilicet, rogo vos per adventum nouim congrestationis in ipsum , boe est per tali item vestram, Sc appressa. tionem ad Christum quam speratis, & o
sTRO SENsu: ut non facile patiamini vos delici a vestra sententia, cui me docente adhaesitis. NEQUE PER sp IRiTUM r quasi divinum, aut prophcticum. NEQUE PERςERMONEM; scilicet nostrum, vel a nobis prosectum : erant enim qui mentiebantur se ex ore Pauli audi ne quod instaret dies Domini . NEQUE pER EpisTOLAM : si quis epistolam aliquam tamquam a nobis scriptam proferet. Di Es DOMINI : extremum udicium. V. I. NE QUIs vos sEDUCAT ULLO MODO ; scilicet persuadendo Christum statim esse venturum . NIst vENERIT DIκFssio PRIMUM: η - νςασέα, defectio, rabe LM
46쪽
rio, kilicet populorum a suis principibus,
di praelertim a Romano Imperio , Sc a Pontifice Romano . REUELAT Us FUERIT: in lucem prodierit. HOMO PECCAT i , id est homo peccator, & scelestus . Intelligit Antichrillum. FrLI Us p ERDiTIosis, id est perditu; , seu perditioni destinatus. H. q. QUI ADvERSATUR , ET EXTOLLITUR . t c. qui contra Dei maiestatem ac numen superbe se extollet, iactans se quo cumque Deo elle maiorem . ITA UT INTEM pLO DEI s Eos AT : ipse enim Anti-eliri ius solus coli volet, & in templo Ierosolymitano solium suum collocabit ; sic explicant aliqui. Alii accipi. ni de templis Christianorum , cum templum Ierosolymi
V. s. NON RETINETIs ὶ non memini.
V. 6. QUID DETtNEAT; scilicet induen. tum Antichristi, & diem iudicii. Quidnamst hoc quoi delinet, explicat versiculo se.
quenti. UT REvELETUR IN suo TEMPORE : scitis quidnam moretur adventum Antichristi quo minus in lucem prodeat , qui
tamen suo tempore aderit. NAM MFsTER lUM IAM OPERATUR INIQUITATIs . Hune
locum varii varie explicant . Illos sequor qui iniquitatis mysterium omnes improboς, omnia mortalium flagitia interpretantur . Sunt enim scelesti homines quasi velites,& praeeursores Antichristi. sensus ergo est, Antichristum tum demum in lueem prodi. urum, cum ad eum usque ad gradum lio. minum scelera pervenerint, qui divina providentia praefixus & eonstitutus est. Dieitur autem mysterium quia abditum, atque cccultum est, neque quisquam praeter Deum scire potest quamdiu statuerit hominum fia. gitia tolerare. TANTUM UT QUI TENET NUNC TENEAT; quasi dicat, Interim dum mysterium iniquitatis operatur , qui tenet Chri: tum & veram eius religionem fi
miter retineat. DONEC DE ME Dio FIAT:
donee veniat tempus illud, quo peccata, scelera & flagitia, quae tunc multiplicantur, adveniente iudicio , & mundi fine , de medio tollantur. V. 8. REvgLABITUR; prodibit in lucem. ILLE INi Quus; scilicet Antichristus. Spi-RlTUS ORIs sui : tuitu , aut nutu suo. Vel clandemnatoria sententia illum percellens ,
dc perimens . Hoe est , quod de Christo vaticinans Isaias dixit, cap. Iv. Irriniat
terram virga oris stii, o spirita labiorum
sent in suae ; cum scilicat iam in proximo aderit tempus quo Christus veniet ad tu. dicium. Nam ante diem iudicii occidetur Antichristus, post eius enim mortem , ut nimirum dabuntur hominibus quadraginta quinque di cs premitentiae , ex Daniele ca xii. vide ibi dicta. Euxi, abundat, A sine hac voce sensus bcne constat. V. 9. Curus EsT ADvENTus sECUNDUM OPERATIONEM sATANAE; quasi dicat, In cuius adventu, vel , per quem advenientem satanas operabitur, & exeret omnem suam
potentiam, omnia sua signa , dc prodigia falsa . Via Tu TE, id est potentia , διμα - .
te, & modo seducat homines ad iniquitatem, ut pereant , & damnentur . CaRιTATEM
tatis , quam Christus Evangelio suo praedicavit , quamque si voluissent admittere , potuissent consequi salutem aeternam . MIT
permittet Deus illos seduci falsis signis, iam iraculis Antichristi, quae vocat Operati nem erroris , πλα ς, escaciam δε-
captionis , quia scilicet Antichristus illos es-ficaciter ad se trahet. UT CREDANT MENDACIO: impost uris Antichristi. V. II. UT IUDICENTUR, &c. ex quo, fiet ut iusto Dei iudicio damnentur Iudaei,
A quicumque veram fidem non receperunt. SED CONfENfERUNT INIQUITATI menda ei Antichristo adhaerendo. V. I 2. PRIMi TIRS i N SALUTEM: quo linter primos sive ex Thei salonicensibu; , live ex Gentibus vocati sitis ad Chri ilianismum, & salutem , quta per veram Chi isti fidem obtinetur. IN sANCTIFICA Tlo NE sp Iairus, id est per sanctificationem spiritus, nam in baptismo infudit vobis babitum fidei , te gratiam sancti fieantem , qua spiritum, id est animam vestram sanctificavit . V. I 3. IN QUA : ad quam , scilicet fidem , & sanctificatior em . PER EVANGEL UM NosTRUM : per praedicationem nOstram , qua vobis Evangelium an nunciamus. IN ACQUlslTIONEM CLORlRE , &c.
ut essetis acquisitio gloriosa Cluia i , hoc est eius posscstio, sanguine eius acqui lita.
47쪽
44 EPIST. B. PAULI AD THESSALONICENSES II.
V. I 4. STATE.' constantes in fide , &vocatione vestra . TRADITio NES QUAs Dr-D: CisTis : traditiones vocat doctrinas , &instituta religionis Christianae verbo tenus tradita, vel per epistolas, quarum par est auctoritas. V r3. ET DEDIT CONsoLATIONEM AETERNAM: in spe , & praegustu aeterme gloriae, & laetitiae . ET SPEM GLORIAE IN CR Tia, id e i per gratiam . per quam habemus spem vitae aeternae. Ex HORTATUR : παρακαλεσαι, consoletur. Uulgatus vertit, exhortetur, quia παρακαλοῦμαι , utrumque
significat. & exhortari , & consolari . IN
OMNI OPERE , ET sERMONE BONO : in omni bona doctrina , atque in omni genere bonorum Operum.
Chri istum venturum ad iudicium , ET Per
Ipsu M. Uatablus , per nostri aggregatis nemin tuum; quando nempe a flveniente Christo ad iudicium, nos illi obviam veniemus,& ad ipsum aggregabimur a; quasi dicat: Obsecramus ti obtestamur vos per Chri- sum , & per vestram mel salutem, ut quantum reueremini Christum , & veliram a. malis salutem , tantum aversemini pseudo- doctores: ita Chrysost. & Theophyl. V. 2. NON cito, nec facile , dimovea minι a UEsTRO sENSU , seu sententia quam ex me haustam hucusque tenuistis de die iudicii , deque aliis mysteriis : NE UETERREAM NI . . Ast iamiam INsTET DIEI DOMINI , ut vobis persuadere conantur pseudo doctores, partim PER PIRITUM propheticum , seu per revelationem Spiritus sancti , ut mentiuntur partim PER SERMONEM, id est vivae vocis oraculum quasi ex ore nostro haustum : partim per suppo sititiam Epis ToLAM TAMQUAM PER NOS
V I. QuoNiAM certum est ut vos docui, non venturum Christum ad iudicium, Nisi prius vENER T DiscEssio ; Grae-ee, ἀποασια, id est desectio, nempe celebris illa , qua omnes gentes , eo usque fideles deficient, aposti tabunt, discedent, tum a Chriuo eiusque Ecclesa , ut Anselmus & a Lapide; tum a .Rom. Imperio, ut Hieronymus, Cyrillus, Lactantius b, Ambrosus, Primasius, Sedulius, & alii
passim exponunt. Ex horum enim sententia sub initium monarchiae Antichrilii re-bcllabunt omnes nationes contra Romanum g Imperium, & Ecclesiam Christi ,& utrumque stirpitus exscindere conabuntur . Et hoc primum signum est praevium extremo iudicio . Alterum , ET REUELA Tu ς pu ERIT, id est publice eomparuerit , & tamquam universalis monaretia imperium totum obtinuerit, HOMO PECCATI,
id est peccator ille sceleratissimus, filius dp Rui Tiovis , id est perditissimus & aeteriae perditioni destinatus. V. 4. Qui Deo & Christo in omnibus
ADUERsATUR , ΕΤ animo Ex TOLLiTUR suo DRR OMNE QUOD Dici TUR DEus , id est iactat se maiorem , superiorem , potentiorem quocumque Deo: ITA UT tN TEM-pLO DEt Ierosolymitano, nam unicum istud tempore Pauli proprie vocabatur rem-
sum Dei: & tempore Antichristi rursus in laurabitur : quali palatium & thronus illius, qui ut Iudaeus , & rex seu Alemas Iudaeorum , solium imperii sui constituet non Roma, exustae tunc e , & in cineres redactae, sed Ierosolymis p sEDEAT non ut ripa vel Episcopus quo a fingunt haereti ei nostri. sed TAMQUAM DE Us ,
osTENDENς; Graice, ostentans. V. 6. Qul D NUNC DETiNEAT . seu remoretur adventum Antichristi , & consequenter extremum iudicium, fCi Tis ex iam
a me dictis; nempe quia nondum fit di- fcuso supradii a. V. 7. NAM alioqui MYsTERiuM, id est figura & symbolum illius Anti eliristianae
INIQUiTATis. nempe Simon Magus, eiusque assecla f, & Imperator. Rom. Clau. dius & Nero, aliique illis smiles tyranni, infideles, haeretici IAM, id est ex nune, OPERATUR: nam perfidi isti hostes Christi, eodem spiritu aguntur & seruntur , quo feretur & agetur suo tempore verus Antichristus, cuius isti, figurae , symbola &praecursores sunt: ita S. Hieron. Ambros. Chrysost. August. I TANTUM ergo uetinet, seu remoratur, Antichristi proprie dicti a ventum Claudius, Nero , Galba & quicumque illis suceinurus est Rom. Imperator. Debet enim hoc Imperium , quod est lex tae & ultimae aetatis mundi h, prius everti. Rellat igitur, uT Qv I illud NUNC
48쪽
ipsum DE ME Dio pi AT , id est tollatur &Ienitus evertatur: ita Chrysost. Theophyl.: alii Patres , immo etiam Erasmus &Bera, & plures alii Novantes . Loquitur autem S. Paulus tam obseuris verbis de Imperio & Imperatore Romano, non ex metu; sed prudenti consilio sine calia &sructu tyrannum contra Christianos, quasi hostes Romani imperii, aerius instamniet, inquit idem Chrysos . & Theophyl. Exci. so Romano Imperio. I 8.RE v ELARITUR ,id est in lucem prodi bit , IN I auus iLLE Antichristus , quem post tres cum dimidio annos i , Do Mi Nus I EsusINTERFICIET; Graece , πιαλαγει. id est pe dra Sc absumet, non areu vel gladio , sed solo splRtTu, leu flatu, o Ris sui , id est solo iussu & nutu suo , per Michaelem Archangelum praecipitando illum e sublimi
aere deorsum , unde terra dehiseente vivus eorpore dc anima in tartara a daemonibus abripietur, mortuus tamen antequam eo pertingat, ut olim accidit Core , Dathan.
ita monstrum hoc superbiae omnisque imis pietatis DEsTRUET Christus sola ILL UsTRATIONE ADvENTus sui. Graece , a 'πιφανέα, id est apparit ιone, seu eum primum , instar crepuseuli, apparere seu elueescere incipiet praesentia eius & adventus ad iudicium. Quod si radius unus primi crepusculi sternit potentissimum totius orbis monarcham, quid saei et ardens sol in meridie iudicii paueit post annis subseeuturi P
cum ipso , de per ipsum operabitur sata.
nas, Ic exeret omnem suam vim 3e vir. autem , seu potentiam , per quanta poterit signir ae prodigia, sed mendacia ' neque eis nam erunt vera m Pacula , vim naturae superantia, sed praestigiae diaboli eae, vel certe vi Sc potentia naturali patrata , inquit Cyrillus 8c Theodoretus. Interim
Tig , id est omni arte, sallacia , fraude , seducet homines ad iniquitatem Zc interi. rum; non tamen quosvis, sed . I PERE. DNT, seu qui spontanee dc culpa sua perire volunt , nolentes recipere CARITATEM
v ERITAT is , i. est verissi viam & ipsissimam
caritatem , puta Christum, qui in tantum omnes amavit ,ut suum pro omnibus sanguinem fuderit. IDEo enim DEus laxando habenas diabolo de Antichristo MtTTET incredulis, rebellibus obstinatis iLLis OPE RATIONEM ERRonis, id est eum qui sallacibu9 signis Ac praestigiis suis errorem dc sucum iptis faciet. Ex quo consequetur, V. G. UT in divino tribunali perduellionis de laesae maiestatis convicti, pro me
ritis tu DicENTUR, damnentur, Ex in ninsernum ab legemur . V. 2. dc II. Uos ex adverto elegisDEus ex tota gentilitatis massa pRIMITIA
ad saxuTEM , id est ad fidem δι christianismum , quae sunt unica via ad veram sanctitatem , ad iustitiam , ad salutem , dAC UIsirIONEM GLORIAE CHRisTI, capitis de principis vestri. V. 34. ITA UE sTaTE in fide de voeatione vestra eonstantes, δc quidquio aemuli obganniant , firmiter TENETE TRADI TioNEs, id est doctrinam de instituta re. ligionis Christianae, qua a me ceterisque' Apostolis Christi Di DICI fris , SivR PER vivum sERMONEM; quod nota pro traditionibus Apostolicis eontra haereticos stabiliendis : sivE pEλ scriptam EPIs ΤΟ -
V. ty. DEus UI DEDIT NOBIS CONSOLATIONEM AETERNAM, nempe per SPEM
ut sequitur BONAM ac certam , IN GRAIta, id est gratuito, inquit Anselmust vel, ut S. Thomas, per gratiam, nempe iustificantem , quae est quasi semen vitae
aeternae quam speramuS: IPSE V. is. Ex MORTETUR. Graecum ,. παρακαλεὶαι etiam lignificat consoletur. Sed eo n- solatio divina ut plurimum fit per internam exhortationem , illuminationem , ex citationem,
49쪽
46 EPIST. B. PAULI AD THESSALONICENSES II.
Vel I. I. o Ogat & hortatur Thessalo.
m. nicenses, ne dimoveantur a veritate narrata supra epistola priore, cap.
iv. de secundo Christi adventu. Hortatur vero ad id per Christum venturum , &per sanctos ad illius diei congregationem
venturos e seu quod idem est , per vestram illam quam speratis congregationem , &felicium realem accessionem ad Christum.
Nihil abducat vos, inquit; nil moveat, non homo , non ficta a me epistola , non Angelus ia Multa quippe fingebant pseudoapoiloli , ut novis imponerent Christia
V. 3. NE QUIs vos SEDUCAT . En Thessalonicensibus lignum adventus . DISCE SIO , ωa-ασζος, una mered , rebellio, & insignis , ut sonat artia ulus Graecius .
Illa t ut notat Ambrosius ) qua discedent gentes & populi a suis principibus , praesertim a Romano imperio , & quod inde sequitur, a Romano Pontifice , inquit Anselmus: ac proinae a fide , ex August. XX. de Civit. cap xt x. Chrysost. Theodoret, &e. En duo signa ; unum est discessio; alterum est Antichristus, qui hane desectionem ἰ mox sequetur & vocatur homo peccati. Est in his aliqua alluso ad cap. vii. Danielis de imperiis c Dubitatum est ab aliquibus, an Antichristus si vere nus homo aliquis , an quod subindicat citatus Autust. designet non personam, sed multitudinem Christo adversariam. Placuit hoc Novatoribus, qui addunt insuper no. va sua auctoritate hane multitudinem esse totum corpus Ecclesiasticae tyrannidis , quod est , & erit usque ad finem
mundi, & Papam caput ei Ie . Quis non videt litenter , & ex odio hos impie nominare praesentes & laturo' , immo &praeteritos Ecclesiae ministros. Erant porro contra certam Eeelesiae doctrinam , quae docet fore unum certum hominem, ut indicat arti eulus in Graeco; & alibi proba. tum est. Quod vero hie additum dixi a Novatoribus, nullo modo est apud Alazullinum: immo palsim pugnat pro sancto Pontificata, & sanctitate Ecclesiae, si ullus alius. Et illa apud Aueustinum multitudo est paganorum , di similium , quorum Nonae Ponti sex caput . Foris sunt ex Paulo.
Quid quod Augustinus ibi e em proserat so
V. q. ADvERsATUR . Hune homiρem peccati sore talem, qui superbe se e :ollat contra Dei maiestatem , ut iactet se quovis Deo esse mi rem , qui solus colixe it , solium tuum collocans, IN TEMPLO. In templis Claristianorum : nam templum
Ierosolymitanum non extat, nec sorte tunc
extabit; quamvis illud aliqui hic intelligant. An tamen Antichristus sit habiturus
Deum quem privatim colet, vide Dan. xl. 13. SUPER OMNE QUOD DI cITUR. Fabulosum est quod hic somniant Novatores denomine Antichristi, quod conveniant Papae; exploditur ab omnibus, & optime illud plerique accommodant Lutturo. V 5. & 6. NOM RETix Eris. Dixit La
pra de iudicio & adventu Antichristi , Scquid nunc prohibeat adventum . SCIT ls , nempe ex vers 7. MYsTER luM IAM OPERATUR INIQUITAT is . Uarie hie locus exponitur. Sententia haec est operatur nunc mysterium iniquitatis, sed velut in typo et nam nunc in mundo est operans per sua
membra, & eos qui mores futuri Antichristi profitemur. Quod vero detinet, ne manifeste adhue ipse se in mundo , tantum est, ut qui praedestinati sunt Dei filii adoptivi , & fideles per fietant in gratia
perseverantes , quod illis incumbit agendum : & qui tenent Christum teneant perseverando, donec veniat definitum tempus completo numero praedestinatorum, & celialet myilerium iniquitatis.
niente illo tempore apparebit homo ille, quern Dominus, qua est potestate , occii: et . Vide Isa. iv. 4 ILLusTRATIONE AD-vENTus; hoe est, proxime iam suturo ad.
huc iudico, & in apparatu adventus Christi. Occidetur, inquam, Antichristus aliquantulum ante adventum Christi: & poli caedem eius dabitur tempuc aliquod breve hominibus ad poenitentiam . Uide Dan. cap. xit. & quae ibi sunt notata de duratione persecutionis, & iugi sacrificio. Ergo , pi-Ri Tu o Ris , hoe est , iultu & decreto Christi occidetur. Hoc enim & si milia sunt p Anuncia adventus Christi . quale est rei patium illud 43. 4ierum, apud Dan. cap. XI t. inter mortem Antichristi & ad Iti
50쪽
Signifieat quae virtute Diaboli faciet Antichristus, de quibus multos seducet permittente Deo. Nullum tamen verum sa- ciet miraculum, sed erunt haec signa vel ascinationes & illusiones oculorum , vel si quid eli te ipsa esset, um, id Daemon praestab: t per applicationem activorum ad passiva. Nihil vero omn: no erit, quod sactum sit supra omnem naturae vim . Ac proinde nullum ibi erit verum miraculum. Sunt quidem Apoc. cap. xiv. tria Antichristi recensita miracula, quae tamen nihil habent supra naturae vim nam DT-mon morbos sanare potest per naturalia media; sacere potest ut ignis de caelo descendat: smile est ce statua loquente; ali, quoties Daemon per idola locutus est . E. runt autem haec signa estica ei a illis qui pereunt: tales sunt leves, terrena sapientes, impii, ac demum reprobi, alieni a cari. tale & dilectione veritatis. V. II. UT IUDICENTUR . Causam attingit huius permissionis divinae, ex qua tot licent Diabolo. Causa eii non primaria , sed velut ex eventu ; scilicet ut qui non diligunt veritatem, ob commissa libere peccata castigentur. lyraecipua vero causa per-m in ionis eis, ut ad gloriam Dei appareat ex eellentia gratiae in Sanctis qui per auxilia gratiae restit crunt immensae huie &
admirabili persecutioni . Ceterum nondum venisse Antichristum quod est contra deliria Novantium ) est alibi , 3: toto hoc exeunte saeculo .a nostris copiosissime de
V. I 2. NOS AUTEM. Tria reliquo cap. docet et Primum est cur cenis lentur se Thessalonicenses, quod sint primitiae eximiae huius vocationis ad Evangelium, seu inter primos, qui vocati sunt ad Christianismum, ubi sunt baptismus , sanctificatio, opera bona & lalus. Secundum, hortatur ad tradita a se diligenter retinenda, etiamsi non fuerint scripta. Tandem comis mendat eos I eo. In hac dilectione, vers.lχ. 8c vocatione ad Evangelium loquitur Paulus de mediis quibus pervenitur ad salutem, & per quae ad illam homo eligitur. Verba enitn sunt de fide & san Eliit catione. Hic ordo denotatur, vocatio per Evangelium, sanctificatio, & in sanctificatione seu per eam electio nempe ex operibus. Quod attinet ad traditiones, hie locus efficax est ad eas probandas contra haereticos. Sed de hae te alibi supra ; ubi O. stensiim est non omnia quae credi debent, esse scripta . Et scut dogmatum traditiones servandae sunt, quod concedit Bera, cur non etiam di tito ἀγic A.