장음표시 사용
71쪽
g8 EPIST. D. PAULI AD TIMOTHEUM I.
V. 7. IM Quo, id est ad quod testimo.
olum . seu beneficium redemptionis , toti bi promulgandum; & maxime ad Gentes in fide & veritate instruendas post Tus, id est eonstitutus, suM EGo praeco, APO
g. g. & 9. UOLo iv I Ros ORARE , seu ad publicam orationem convenire, non in una tantum urbe ut Iudaei Ierosolymis, sed IN OMNI Loco precibus publicis dicato , id est in Ecesesis . Ibi .enim semper c non vero semper a libi, v. g. in privato cubiculo debent MuLiEREs , ut sequitur comparere IN HABITU ORNATO, id est honesto & deeenti: neque enim Ornat nili quod decet: ita Graeci Patres. LEVANTEs ad Deum MANus puRAs a sorde peccati; graece enim est IQ, id est Iouitis . V. Io. PROM TTENTEs, profitentes , &suo tempore exercentes , PIETATEM non
sola lingua , sed & manibus , nempe PER OPERA BONA, Deo grata, proximo utilia. V. I a. Doc ERE in Eeelesia d vel coetu publico, NON pERMlTTO MULtERI , etsi donum acceperit prophetiae, inquit Theophyl. Privatim quidem ut doceant domi suae, v. g. puellas vel ancillas suas , non permitto tantum, sed L suadeo e , sed nullo modo DOMINARI , α, Ἀντων, id est auctoritatem usurpare, IN ul RUM. V. 17. ADAM ENIM FORMAT Us EsT
PRIUS quam EvA ; ergo praestantior illa est quoad dignitatem primae sormationis. Neque Adam creatus est Evae eausa , sicut Eva eausa Adami. Deinde vir praeliat vigore mentis & rationis, & minus obno. xius est deceptioni. Nam V. I 4. IN PRAEUARiCATio x divini praecepti de vetito fructu non comedendo, ADAM NON Is T EDUCTUI: supple , ρrLmus ex vers. praeced. ) ita Theodor. Oe cum en. & Haymo. Quamquam etiam verum sit quod S. Chrysoli. Ambros. Hieron August. f Theophyl. & Anselmus do-ganti uxori & inordinato appetitui suo .
Unde neque excusat se tamquam deceptum, ut excusat Eva , quae proprie decepιa fuita serpente, decipere ipsam volente atque intendente. Putabat enim s re non latexculta , ut poterat & debebat, serpentem vera dicere, neque suisse a Deo proprie vetitum ipsius fructum, utpote bonum', pulchrum est maxime utilem ; sed eredebat mysternin aliquod latere in hoc praecepto: neque se, neque virum suum sat ausecutus mentem verborum Dei: atque ita
seducta comedit, & virum , ut 'ipse quoque comederet, blandiendo induxit , non seduxit fallendo. Ex quo inseri Paulus . mulierem inferiorem esse prusentia , ut qui se passa sit sedaci, nec hoc contenta, etiaam viruin & omnes posteros suos in ruinam pertraxerit: ac proinde iure merito ,
conformiter poenae illi a Deo inflictae e , debere viro subesse. Semel enim is ut ait Chrysost. & Oecumen. ὶ mulier doctiit, sed tam male, ut & se & υirum , oe omnia
alia perverterit & everterit. intra ergo nom
sectat, sed bisat, a viro bene m loqui sere discat. Uerum etsi mulier non doceat in publico, non deerit tamen illi occasio impendendi talenta, s quae hahet,
in procuranda promovendaque salute tum sua , tum alienat Dempe partim per priuatas h in lir ultiones, partim V. II. PER GENERATIONEM Fl Llo RUM
Ioquitur de solis coniugatis, eorum demisque probam educationem , atque in pietate & honis moribus institutionem : neque permiserit se exemplo pri trae Evae per satanam seduci se a recto deduci, sed νελ-
MANfERi T coni an s. curarisque quantum irile est, ut de filii sui permaneant nam ire Graeco est μ-m in plurali numero λ t suscepta piDE Christi, in DILECTioNE Dei δέ proximi in sanctitate vitae ἰae morum,
id est illecebrarum temperantia , & cupicent, Adamum non fuisse sedueium , seu deceptum L neque enim a se ente, quem sciebat mentiri ; neque ab Eva, quia haec non intendebat, sed neque poterat, decipere virum. Solo igitur inordinato coniugis a. more, quem una cum titillatione .superis
hiae & excellendi libidine , culpa sua disponte permisit in se suboriri ac praevalexe , cum posset facile compescere nolens
ditatum continentia ,. inquit S. Chrysost. e. Theophytictus .
72쪽
Vers. I. BsEcRo lar TUR . r. igitur docet illa sequi ex vers. 18. prioris eapitis. Non enim potest Episcopus melius militatem illam aciem instruere, quam ad Deum confugiendo . Docet vero pro quibus vel maxime orandum sit.
legit: fiunt ad depellenda mala. Orationes sere dicuntur per quas petimus bona; ac si dicas, petitiones , προσευχας. PosTULA TIONEs , vel interpellationes pro salute alicuius
Notauit Augustinus & Ambrosius , hie asimaxime de oratione publica. Sie Augusti- nux Epist. Lix. ad Paulinum , qu .Ι. v. refert ad Missae liturgiam , ubi belle explicat Misae ritum tuo tempore . Lege Suarem , Irti pari. quaeli. Lxxxiii. dilp xx xxili. sect r. R. q. UULT OMNEs s ALvos FIERI . R. quum est , quando Deus vult, de serio optat non ficte omnes salvari , ut ministri Dei cooperentur illi , de pro omnibus orent. Qualis vero sit ista Dei vo . Iunias antecedens apud Theologos . dixi suo loeci. Est quidem de hac re voluntas signi in Deo, quatenuc dat priaeceptum , hortatur, Sc proponit poenas: sed non satis est hoc . Est adhue in Deo plenior de
omnium salute voluntas ; nam re Ue-
mo & emcaciter, quantum eli ex parte ipsius, quatenus dat omnibus redempti nem, gratiam per Christum, sacramenta,& media necessaria. Non eli tamen voluntas consequens omni ex parte essica Zc completa propter defectum ex parietho. minis non eooperantis gratiae, Sc vocari potest antee edens , quasi posita voluntas ante praevisa opera bona vel mala , non vero consequem seu ex praevisione ope
V s. UNus EvtM DE Us. Probat Pavistus quod iam dixit de omnium Hlute
Deus unus est, omnium ereator 8c communis omnium pater, ac proinde figmentis suis bene cupit. Similiter Christus unus est omnium media ror fit redemptor . Vult itaque ut hoc beneficium ad Omnes perveniat . Contenuebant Arriani ex hoc
ioeo Christum non esse Deum : quia hic
distinguitur a Ttinitate. Sed alvei tete dedebant ex Scripturis in Christo esse duarum naturarum unionem hypostaticam, dc ratione humanitatis Iesse unde distinguatura Trinitate. Ceterum cum vocatur mediator Chri ilus, non est mediator ut Deus; nec ut homo praeci se, sed ut homo Deus: nam sub hac cignitate, & tali excellentia
virtutis operatus est opera redemptionis , Ze mediatoris seu reconciliatoris inter Deum Se homines. At unus tantum est talis mediator i ergo SanEti non suat mediatores . Respondeo. Non mediant ut Christus , qui est unus δι solus in suo ordine mediator: alii alio modo, ut alibi disputatum et . Mi σι ης, mediator dicitur quicumque interponit se medium inter dissidentes . Si e Moses mediator fuit inter Deum & populum. Vide Deuteron. v. 4. 3e Gai. III. ty. Ex his satis apparet, quo sensu Christus sit solus mediator.
V. 7. de 8. Ad haec quae dicti sunt de Deo Ac Christo. principiis nostre salutis, adiungit, se tanti negotii per Dei gratiam
esse .esignatum miniitrum . Orditur in i fructionem ab orationis commendatione. Sermo autem est de publica oratione , quam Iudai, volebant seri in templo et Paulus non vult ad certum locum altringi
Christianos; sed ait pol se fieri in omni
loco, publicae orationi commodo . Ceterum iaculatoria oratio omni loco fieri potest. Lege Auguit. Epith. Cxxt. cap. IX. ad Probam. Notandum quod de hac oratione praescribit, ut fiat pura conscientia , de sine memoria iniuriarum , aut . sine disceptatione c διαλ γισμων ) tumultuantium cogitationum in animo. Cum ait Ters. 7.se Doctorem Gentiu in in fide de veritate, alludit at rationale Pontificis , ubi erant Urim Ze Tummim, doctrina Si veritas te ε qua re satis dixi Exo. cap. LX Ut II. II. V. 9. Si MILITER ET MULIER Es . Haec spectant ad instructionem mulierum, quas vult orare honello ac moderato habitu , verecunste, mode ite, profitentes bonam viatam de Christianos mores. In hoc varia tempora habent sua vitia , qualia hie notat Paulus. Lege Tertullianum , Lib. de
Cultu feminarum. V. O. DOCERE AUTEM . Uetitum etillic mulieri docere in templo aut eaetu pu-
uico domitiari seu auctoritatem ulurpare i
73쪽
o EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM L
V. II. SALvABITUR TAMEN. Esto, non in virum, αυγεν τε di proximo versu dat rationem . Adam enim primus formatus praestat conditione sua nativa, seu conditu . Item quia minus est obnoxius tentationibus. Certe in primo conditu tentatio incepit a muliere in praevaricatione primi praecepti. Et se Adam non fuit seductus, scilicet a serpente, & primus. Ergo prior est in dignitate, posterior in culpa.doeeat mulier; habet tamen in quo sancte occupetur, & salvari pollit, nempe per si .liorum generationem , & sanctam eorum educationem, dum ipsa manebit in fide&dilectione: sic sane generatio includit legitimam educationem: & educatio est perfecta generatio ac formatio prolisia
Docet Timotbeum quales esse debeant se sopi, diaconi , ae muliares , ut sciat
quomodo eonυersar; debeat in Eosesia quae es eolu mna veritatis , simulque commendat Dominicae incarnationis sacramentum ia
Idelis sermo: Si qui episcopatum desiderat. bonum opus desiderat. 2. a) ' Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, uniux uxoris virum,. sobrium se prudentem, ornatum,. Pudicum,. hospitalem, doctorem - 3- non Vinoentum, non percussorem, sed modestum; non
litigiosum, non cupidum, sed 4- suae domui bene praepolitum, filios habentem subditos cum omni castitates. Si quis autem domui tuae praeesse nescit,. quomodo Ecesesiae Dei dilipentiam habebit. 6. Non Neophytum di ne in superbiam elatus, in iudicium incidat diaboli. 7 Oportet autem illum & testimonium haberae bonum ab iis qui foris iunt, ut non in opprobrium incidat, & in laqueum diaboli ia8. Diaconos similiter pudicos,. non bilingues, non multo vino deditos, non turpe lucrum sectantes: q. habentes mysterium fidei in conscientia puratoia Et hi autem probentur primum: & sic ministrenu, nullum, crimen habentes .. Iria Mulieres similiter pudicas, non detrahentes, sobrias, fideles in omnibus. Idia Diaconi sint unius uxoris vini qui filiis. suis. bene praesint. suis domibus- I3. Qui enim bene ministraverint, gradum bonum sibi. acquirent, & multam; fiduciam in fide, quae est in Christo Iesu. I .' Haec
tibi, scribo, sperans me ad te venire cito. Is . Si autem tardavero, ut scias quomodo, Oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecdlesia Dei vivi .eolumna Sc firmamentum veritati Wia I 6. Et manifeste. magnum est pietatis sacramentum,. quod manifestum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum es L Gentibus u creditum est ita mundo,, assumptum est in gloria ia
74쪽
VNI . I . ure tibi scribo . Non scribas fili
Timothee. NOTATIO. Vers. 2. Portet ergo Discopum irre re hensibitim esse, unius uxoris vi. rum , sobrium , prudentem , ornatom , Iudi com, honitatem, doctorem. Uni Graecae' vo ci σωήρονα duae hie respondent prudentem Cryuaicum , quarum altera ex altera versio. ne videri possit adiecta e potest enim τν' σύφρονα utrumque ad modum verti . Syri
hoc , alii illo modo transsii erimi ; tertii sobrium converterunt: id vero quod noster δεινiuui reddidit is αλ εν vigilantem interpretati sunt. Unus Parisiensium Latinus eodex Ge. l. Iridicum tollit e sed ei parum rribue. rem, nisi aliquot Zeteri, & quatuor Hen lenii exemplaria accederent . Nostra non omittunt id quidem . sed istis monstrant addititium esse. Uari iis namque habent locis ἔ ia. quo proposuimus proxime ante 'ho. uitatim cum Audiore Glo stat , Anselmo , Lombardo, Thoma , & Carensi. I. proxime post fossitatem ; 8 proxime ante Omarum eum Dionysio Riche o. I 8. adiungunt Crnatum sobito, & subiungunt prudentem &
Vers. I. T IDELis fgst Mo, id est indubia
V. 2. UNlus uxoRIs vi RuM . Non hiea digit ad iugum matrimonii episcopos ac sacerdotes Paulus , sed ut inquiunt Chlysost. & Ambros. ne assumatur qui alteram Uxori mortuae superinduxerit , quod illud incontinentiae suspicione non caleat ; quod si commodum inveniatur e saeculi homini-brio : Padlatim , sobrium, prudentem, orna. t m , hospitalem . Quare cum variis incon. sanier erret i cis, τε fuaicum, nec a quo quam eo loco legatur, quo Graece σι ριογα, nempe immediate post isφίλεον Iobrium . vera simile est id εx altera ed tione nostra adiectium esse. Certe commentaria Ambrosinoini ne prudenrem tollunt , & ptidictim legunt : Sobrium , yuai m , ornatum , hi pia talem , docibilem ; quibus accedens Mai mundat ii maius scriptum eumdem in n. odum legit , sed prucentem post Eocib/lem addit , eo quo legi non solet loco . Ex huiusmodi ergo editione nostrae additum suisse potuit τὰ pudiatim; vel certe in textum ex glossa
relatum, quae monuer It ex Hieronymi sententia pudicum rectius , quam prudentem verti: id enim sentit Hieronymus Epistolam ad Titum cap. I. enarrans , Scholi lles Hieronymi operibus iunctus Irorum alis terum emisisse videtur ; aut saltem eos secutus codices qui Sobrium, prudentem , pudicum , ornatum habent ; post illa namque subiunxit . His omnibus Diritualibus orna mentis ; Iegit igitur postremum oνnarum , etsi postremum adscriptus textus non habeat. Si quis porro sentire velit, Interpretem n strum ambiguae vocis Graecae duplicem expressisse significantiam ; vel eos sequatur cois dices qui Sobrioni , Irudentem , ornatum, pD. cicum lcribunt, vel eos qui Sobrium, trudentem, Itid/cum, ornatum e sunt enim isti optimi ;sed hoe hi illis praeserendi videntur , quod
apud se mutuo collocant prdidentem G pu-aicum e neque enim verisimile est , Inrerpletem duas dedita voces , uni archetypae respondentes, easque a se invicem separasse.
bus eligere , assumatur qui familiam bene
regere novit . Olim namque uxoratos aliquot assumptos legimus, sicut de divo Germano Antisti odorensi sertur e vult tamen Hieronymus si assumantur uxorati , postmodum abstinere uxoribus d neque enim . ut omnes tellantur , Graeci umquam post adeptum sacerdotium uxores duxere . &Graeca scholia hoc loco se habent : Mιας
75쪽
έι γ αῖκας ας μου .'χοντες sim ; id est unius uxoris virum: non hoc iubet, sed si ex secularibus assumi contingat , ut ne stdigamus οῦ verumtamen si e se contineat ad episcopatum vocatus , ut illud impleat equih.ibent uxores , sint tamquam non habentes. SOBRIUM . Graece , quod so-hr um , prudentem , vigilantem , rebusque
attentum suis significat , & hoc modo exinponit Chrysost. quod episcopum oporteat vigilare, Sc undequaque gregi suo prospi
cere . PRUDENTEM: σωφρονα. Ambros ver
tit pudicum ἔ utrumque autem significat ;noster interpres utrumque verbum posuit , prudentem dc pudicum , quum unica vox illis Graece respondeat σωφρονα . ORNA TUM: κομον, quod etiam bene compositum ti moratum significat. Hospi TALEM: benignum in peregrinos & dvena ς. DICTOREM: διδακτι ιν , aptum ad
dolendum . V. 3. NON v INOLENTUM : ου παροι - ,
quod vi notum, & temulentum significat :παροινῶν autem dicuntur qui debacchantur in alios, nee sanae mentis sunt, & παρο νιον convitium, temere ac liuite dictum , qua
te prodire solet ab ebriis: & Chrysollomus
hoc loco 'παροινον non pro vinoso accipit :sed pro conviciatore, & elato; quod abesse vult ab episcopo , desiderans illi mansuetudinem . MODEsTUM : . ια . , id est modestum , moderatum , mansuetum , sed hie Graeci praeponunt αισχροκi ii , ideil ad verbum, non turpilucrum , non turpiter quaestuosum et quamquam assumptum puto ex loco sequente de diaconis , & ex epistola ad Titum . NON c Upi DUM : φιλάργυρεν , non avarum, neque pecuniae
V. q. DOMUI SUAE BENE PRAEPOSITUM : Στρεις οπινον, id est prx taeniem &domum bene regentem , MODSQUE HA BENTEM sUBDITos. Grace .,οντα εν ἰπο- , in obedientia continentem . CUM ora Ni CAsTITATE , σει iobore, quod G rarc.sgnificat eastitatem, lanct irrioniam , severitatem , & gravitatem , morumque hone. statem , ac verecundiam: qualis est e in vir.
pinibus ae iuvenibus bene institutis solet rde hoe significato magis hoc loco quacrat :nec est otiosum quod hic admonet Ambros. epist xxviri. Paulum dieere habentem filios , non facientcm.
V. I. Di LiGENTIAM HABEBIT ιπιιι λψεται , id est diligentiam adhibebit , vel quomodo curam geret ecclesiae t id enim
V. 6. NEOPHI TUM is η, id est nupernatum, aut plantatum, live recens Christo insitum per baptismum . V. 7. IN OPPROBRIUM INcio AT , id est ne opprobrio & scandalo sit gentibus. V. 8. Bi LINGUEs : ου' διλογου. , Chrysost. interpretatur non subdolos , aliud in ore , aliud in pectore habentes. V. 9. HABENT EI MYSTERIUM , &e. id est pura conscientia fidei myllerium exercentes, vel servantes apud se in conscientia pura fidei mysterium . Nam &servare & custodire significato vult autem diaconos non passim fidei revelare mysteria neque temere. V. io. NULLUM CRIMEN HABINTEs .
Non hic crimen simpliciter pro peecato sumendum est ι quis enim id praestare possitὶ sed pro criminatione : id enim significat verbum Graecum ἀνεγκλινους id est in.cti minabiles est enim proprie εγκλημα criminis apud iudicem expostulatio; vult autem se se illos gerere , ne data occasone in ius
quod Ambrosius, & Chrysost. de episcopis
&e. Graeci non habent, quod , sed pro eo .;ι, id est Deus , ut hoc pietatis & reis ligionis saeramentum intelligatur Deus Christus , qui manifestatus est in carne : qui enim homines antea latebat in divinitate, per caruis assumptionem illis innotuit, iustificatus est in spiritu: quod indubie secundum humanitatem intelligi debet , s eundum quam iustificatus dicitur, quom do & sanctificatus Ioan. x. Quem pater
sanctimovit o misit in mundtim . Iustificatus est autem spiritu , id est per spiritum sanctum , & plenitudinem gratiae , non per legem : ita quidam Graeci ; vel iustificatus, id est iusius apparuit : nam etsi comellator audiret & vini potor , &daemonium habens ab ipsis Pharisaeis, agni.tus tamen est iustus ab omnibus . APPA Aut T ANCELIS , antea mysterium incarna. ticinis ignorantibus . PRAEDICAT Us EsT
GENTIBvs, & creditus mundo , & assumisi tus in gloria in die assLurrtionis .s A.
76쪽
α. UNius , id est qui non duas duxerint. Syr. unius fuisse. SOBRlu M. Hieron. I. contra Iovi n. vigilantem vertit , Graec. NU αλιον PRUDENTEM , alii cassum vertunt. ORNATUM , id est bene moratum , seu modestum. DOCTOREM . Graec.
Mamrixis , id est qui possit doeete . V. 3. LITiciosuM , id est pugnacem . Cupio UM , id est avarum. V. 4. PRAE post TUM , id est praesidenatem ; quasi dicat, Bece gubernantem suos.
HABENTEM: non iacientem. SUBDITos ,
id est obedientes. ΟυNi, id est persecta .
V. s. DIL lGENT 1 AM, id est curam. V. O. NEopiiYTUM , id est nuper baptizatum. IUDICIUM , id est condemnationem , seu supplicium . Di ABOLI et qui per elationem cecidit . V. 7. Fo Ris , id est extra Ecesesiam . OppRon RiUM; quasi dicat, Ne det Oceasonem opprobriis. L euguM , id est insidias , scilicet lolet diabolus facile tales decipere : vituperati enim & contempti, per impatientiam peccant. V. 8. PUDicos et alii, bene morator Bi-LiNGUEs , id est inconstantes sermone , scilicet πendaces . Syr. loquentes duplι
V. 7. MYsTER luM FIDEI. Forte intelli. git ea licis facti dispensationem , quod fidei miseriam vocatur in consecratione . PURA ; quasi dicat , Cum puritate conscientiae calicem ministrantes populo. V. Ir. MUL iEREs , id est uxores , scilicet Episcoporum & Diaconorum. V. I 2. UNius , &c. Syr. qui unicam
V. t I. GRADu M, scilicet apud Deum .
ΙΜ pi DE , id est per fidem ; quasi dicat ,
Tum poterunt merito confidere se a Christo, in quem credunt, salvandos, si bene munere suo iuncti fuerint. P. II. FIRMAMENTUM , id est
seu fundamentum. V. I 6. SACRAMENTUM . Grate. rium . QUOD MANIFEsTAIUM .
Deus manifesatus. IN CARNE, scilicet as sumpta id enim maxime Dei pietatem &misericordiam declaravit. IusTIFICATUM,
Opus , t id est iustum apparuit , scilicet Christus .functio-l Spi Ri Tu , id est secundum spiritum . As-sUMPTUM, scilicet die Ascensionis 'MARIANAE. Vers i. T. Io Et is fra Mo, id est verus ,
L minime dubius . SI Quis EPI SCOPATUM DESIDERAT, BONUM opus, id est magnum laborem cupit. Discopus nomen eji operas , non honoris r Augustinua XIX. de Civit. Dei , cap. xl x. Aut bonum optis , id est excelsam rem & subli mem. Oportet Episcopum elIeV. 2. UNi Us Uxo Ris v RUM , id est non bigamum , qui mortua priori uxore alteram duxerit , ut Ambrosius & Cht ysostomus. Non vult Episcopos esse uxoratos, sed excludit bigamos . Aliqui primis
temporibus uxorat Os etiam uxore retenta factos Episcopos volunt, deinde id mutatum Synodo VI. can. xx II. De quo multa Espeniacatus Lib. I. de Continent- cap. Iri. So-ηRiu M, seu sobrium cY vigilaotem. PRO DENTEM . Ambrosius , puaicum et σώφρονα utrumque significat s utrumque nosser in .
terpres posuit ; nisi sorte pro pudico .crimis . legit, quod magis ex Veleso puto.
qui eam lectionem notat . ORNATUM :κὸσι ιιεν moderatum vertit Syr. DOCTOREM rqui docere pollit, non illiteratum. V. ς. SED MODEsTu M, aut mansuetum , ἐμπικῆ . NON Cupi DUM , seu avarum . αψιλάργγραν. Quod Graece additur ιαψ αισχρο- η μῆ , non turriter quaesuosum, deleatur ex Syr. & Uelesti & Latinis codicibus Omnibus. Ex vers. 8. hue transiit in Graeco.
V. 6. NON NEopuvTu M. Isidorus UILEtymol. cap. x Iv. neophytum , id est nuper renatus , scilicet Baptismo , talis non fiat Episeopus, ne superbiat . At idem de Summo bono, & Gregorius Lib. IV. epist. L. per ne bitim intelligunt, qui ex laico repente, & non per gradus fit Episcopus aut Sacerdos. Quae labes Gregorii Magnii tempore suit , ut laici, data pecunia , pr. m=se- .cipua loca in Ecclesia invaderent : quam Grate. ipse haeresis nomine exagitavit , ut patet
77쪽
ex eius Uita, Lib. I H. cap. I. & H. NE ... iv lum ciuM . id est condemnationem, iN. Ci DAT Di Aa o Ll. id eis quam diabolus oh superbiam incurrit . Gregorius Lib. VII. epill. cx. de hoc ipso agens , Ruinam , inquit , quaerit quι in f ii ' rum non pergrad s, sed per afrupta eo cendit . V. 7. AR IIS .r Po Ris su NT , id est Centilibus testimonium habeat , ne illis scandalc δι opprobrio sit. ET IN LAQUEUMD In Li, id est in infamiam incidat. Quid diaconis '
T Es . Hi ne translatum h)c ad Episcoposeli in Graeco codice in vers. 3. ut ibi ess
V. P. HABENTrs MusTERtuM , id est eum fide iungentes bonam conscientiam . V. lo. NULLUM CRIMEN , scilicet grave 3c infame habentes . Graec. in 'ati . V. I 2. UNius uxo is , id est diaconi etiam non sint bigami. q. ET MULTAM pinu CIAM apud Deum 5e. homines habere poterunt qui tales fuerint , evehendo ad altiores gradus fidere & sperare poterunt.
Deus manifestatus es in carne . Hoc estni3steri um seu facramentum. I UsTIFICATUMIsT IN SPl Ri TU , seu itis catus , id estre e spiritum sanctum Christus homo gratiam accepit ivllificantem. APPARU T AN. C. FLis. Antea incarnationis mysterium Angeli ignorabant , certe non plene noverunt. Assu M TUM EsT IN GLORi Ap p o,
in gloriam assumptu eli Christus : quod in die Ascens is est factum .
dignus; sic supra cap. r. l . Lonum opus clemerat : praeclarum , & arduum opus desiderat. Episcopatus enim est onus Ante licis humeris sermidandum, ut docet Concilium Trident. V 2. Uvius UxoRis vi RUM, id est monogamum absolute , qui se eundas non iniit nuptias, nec succcssive plures habuit uxores sed unam tantum. SOBRIUM: γ'φαλων, quae vox tam sobrium , quam vigilantems mificat , perspicacem, & suis rebus a tentum. PRUDENTEM: σογρυα, quae vox l
temperantem significat , sed temperantia
prua entiae militat; & favet etymon vocis, nam dicitur quasi σά ουσα φρεν σιν, servans prudentiam. ORNATUM, Mσιλιο ν moderatum, compositum. PunicuM, id est callum . DOCTOREM , διδακmηόν, aptum,& propensum ad docendum . V. 3. NON FERCUsso REM : qui manibus non percutiat, non saeviat, non sit
asper, & crudelis in dome licus, Sc subdi.
tos. SED MODEsTUM : a Mν, aequum . humanum , mansuetum , qui non rigide ius suum exigit, sed quantum res patitur, aliorum se moribus , dc allati ilius accommodat. Nou Liri Glos UM: alienum a con tentionibus . di iurgus verborum . No MCUPlDUM : ασιλαργυρον, id est alienum ab argenti cupiditate. g. 4. Fi Lios: si quos genuerit antequam crearetur Episcopus. CUM OMNi CAITI L. TE. Graece σω,ονυς , id est honestate, dc
V. I. DILIGENTIAM MARE BiT , id est
V. 6. NON NEOPHYTUM , id est novitium , scilicet recens conversum , dc hapti.
stimans nimirum Ecclesiam opera sua indigere, ideoque sibi placens, 5c superbiens.
IN IUDIC UM INCIDAT DIABOLI: in ius, Sc potestatem diaboli. V. 7. TEsTIMO Ni UM: bonae vitae. A lIs QUI FORis su NT : ab ipsis infidelibus , ut scilicet non possint vitam , & mores illius ea pere, quamvis doctrinam , & religionem non piobent. UT NON IN OP PROBRiUM INCIDAT, ET IN LAQUEUM DIAD LI: omnia ergo quae de dotibus Episcoporum numerata sunt, in illis requiruntur, ne hominum contumeliis, & probris, Si diaboli laqueis paleant. V. 8. Punicos: castos e in Crateo est σιαν , graves , leveros, modestos. NON BIL NGUEς: διλιγις, duplices in sermone , 8e in dictis uicostantes, qui hic afrirment. ibi negent. NON MULTO vlNO DEDI Tos. non ebrietati deditos . TURPE LUCRUM SECTANT Es e turpiter , dc avare pecunias
V. 9. HABENTES MYsTERIUM FIDEI INCONsCIENTIA PURA ; id est, tenentes mysterium fidei cum pura. conscien Da , ut
stille et simul cum sincera fide, sint et i min moribus irreprehensibiles .
78쪽
V. IO. PROBENTUR pRIMuM; quasi di eat: Horum virtus antequam ad diacona. tum evehantur, diu spectata sit, A probata . ET sic : ordinati ab Episcopo ministrent . Nullum erimen habentes et cum probati fuerint, & irreprehensibiles. V. I i. MULIER Es Ac. Loquitur de Dia-ecinissis Eeclesiae ministerio addictis. Pυ.
Di CAI ἰ graves, se peras, modestas. NON DETRAHENTLs: δὶαβολους, non calumniatrices. SOBRIAI et νηφαλίους, quod tam
sobrias, quam vigilantes, & prudentes significat. FiDELEs I, OMNinus, id e i v ritate n, & iustitiam in omni negotio tibi
commi sici servantes. V. I 2. Di ACONI SINT UNIUS Uxoxis vl-Ri, & e. vide dicta supra vers. 2.
RiΝT: in suo diaconatu. BONUM GRADUM sIBI AC UIRENT; il eii, qui diaeo natus officio bene functi fuerint, viam sibi munient ad gradum maiorem, & h noratiorem , nempe presbyterii , aut Episcopatus. ET MULTAM FiDUe IAM IN Fi-DE: παρε αν, id est libertatem ingenue,& libere agendi, quam parere solet mens
recti conscia. V. I . AD TE UENIRE, ad te venturum Ephelum i 3. QUOM DI opoRTEAT TE CON-vERIARI: quomodo te gerere debeas. IN DOMO DEI, DAE EIT ECCLEsi A: in Ecele ia, quae eit domus Dei. COLUMNA ET FIRMAMENTUM uERiTA is: Ecclesia enim in doctrina fidei errare non patet . V. 16. ET MANIFEITE MAGNUM EsT PIETATis sACRAMENTUM ; & sane circa omnem controversam magnum est pietatis mysterium, quod nos cun ms Gentibus proponimus . QUOD MANipEsTATUM EIT IN CARNE O maguum hoc pietatis sacramen.
tum est ipsum Verbum in earnatum e sive Deus homo, nascens , patiens, resurgens,&e. Pi ET A Tis: i ρύαν , Dei cultus, ac religionis ; quasi dicat, Mysterium incarnationis pium est , & eo maxime colitur Deus , & incitat nos ad pietatem , Dei cultum, & venerationem. I lι catum ejitu spiritu e divinis te: imoniis confirma, tum, in eius nativitate, baptismo, & alias, sed praecipue per innumera miracula , quae patravit virtute Spiritus sancti. AppARUIT
ANGELis : ωὐγη , visus es ab Angelis in praesepio Deus ausans. Deus homo ab An.
gelis visus suit , quem antea non viderant. Aisumptum 6i in gloria: cum scilicet Christus monte Oliveti ascendit in caelum .
dat lalutis tot millium commillarum libiovicularum. Opus & onus etiam angelicis humeris formidandum , ut loquitur Tridentinum ; & sex prolixis libris sese demonarat Chrysolio mus a . Idem proportionet intelligi vult Apostolus de Parothis , α quotquot habent curam animarum . Sexd cim autem conditiones exidit Apostolus in Episcopo, decem ais malivas , sex negativas . Prima negativa est , ut ne plurismum , sed, V. r. UNlus Uxo Ris υἱr fuerit, ut ver tit Syrus tam hic quam vers. 32. id est , non sit bigamus, seu numquam inierit, ne succei sive quidem , secundas nuptias . Patet ex cap. v. 9. ubi simili phrasi dicitur , vidua el:gatur qui saerit untur viri
uxor. Iam vero constat , numquam motis
suisse, ut pluribus simul viris una eademque esset uxor ut ad hoc cavendum peculiari opus ellet praecepto : sed neque polle viduam esse quae. de facto adhuc habeat vi. rum, sed solum eam q iae habuerit. Unde a simili colligimus, non praecipere hic Paulum , ut qui Episcopus vel Presbyter eligendus est, sit de sario coniuga tos . Nam neque Paulus ipse , ut 5 aliut docuimus, neque Timotheus aut Titiis, ad q ios scribit, umqua in teste S. Ignitio e . coniugati fuerint sed solum , si tuerit aliquando, vel adhuc sit conii iratus, ut non nisi unam habuerit. In primitiva enim Eces eis ita , eo quod eas ibes , qui apti e: sent muneri Episcopali vel pastorali , admodum pauci reperirentur , ordinari solebant etiam
coniugati, sed non niti monogamir & lii post iu sceptos sacros O dines usu prioris coniugis abit inebant, teste Epiphanio is &aliis Patribus. Postmodum talnea Graecis, ob incontinentiam indultum fuit, ut uxoribus , si quas ante ordines susceptos duinxiiIent, etiam post uterentur e . Numquam vero concessum , ut ordinato liceret ux
rc in de novo ducere. od M apud AEgy-
79쪽
6 EPIST. B. PAULI AD TIMOTHEUM I.
ptios , aliosque Gentiles seu Ethnicos o Episcoporum ita Magister, S. Thomas &servatum sulta, docet S. Hielon. f Poro Gloila, pudica sint oportet, ne probro lint Apostolus inter alias Episcopi dotes, optat
eum esse ORNATUM , scilicet honesto habitu ac talem personam decet te, inquit Theophyl. Et ita intelligitur cap. prace denti vers. 6. Sed S. Hieron. g Theocor. Anselmus , Syrus & plures alii , ex Cicerone ornatum vocant moribus com ἔπι situm ,
qui decorem servat m inrestu , habitu, sermone, er omοι motu . Absque quo ornatu
vilescunt laeerdotes apud populum , inquit
g. iῖ. Qui in munere diaconatus BENEae laudabiliter Mi NasTRAvERINT aliquamin diu Eccletiae , DONUM GRADUM , seu locum gratiae dc meritorum , si Bl ACQUi-RENT tum apud Deum , tum apud homines , ut mereantur altius promovcri in si-cerdotes Ic Episcopos et ua Chrysos l. Ambros. Theophyl. Anselmus . ET FiDUci AM :χτα ροσiα, , id est libertatem . MULTAM ex Malachia Ambros. & Grehor. h optat MN id eli in docendis δc exequeudis
insuper Apostolus Episcopum et se DOCTOREM, δι , πιν, id eii in Il ructum doctrina , dc aptum ad docendum, seu ut alibi i loquitur, 3 qui poteus sit extortari .
Absque sermone enim, ut ait idem S. H.eronymus , conversatio quantum exemplo pro-ds , tantum silentio nocet. Unde & Tridentinum k, potismum, inquit, Episcopimu uus est praedicatio verbi Dei , ρ,οd oper se, δε ρο sit, obire debet.
V. q. Fs Llos si quos genuerit antequam Episcopus crearetur HARENTEM sUBDI- Tos , id est sibi obsequentes & morigeros. Audin' filior non facientem , sed habentem P CUM OMNi CAsTiTATE , id est perfecta puritates V. 6. NON NEO pHYTUM , seu recens conversum , instructum , baptietatum: NE persuasus Ecclesiam opera sua indigere in deque sibi complacens ac superbiens, INCIDAT IN I U Dici U M Da AsoLt , id est damnetur & pereat. instar Luciferi , qui neophytus in caelo superbivit , ideoque damn tus est, inquit Chrysost. & Theophyl. V. 7. sTiMONIUM haheat BONUM , seu bonae vitae , etiam ab infidelibus, qui .hus convixit , UT evectus ad episcopatum , NON INCIDAT IN OppRonni via , id est ne hominum probris Se oontumeliis pateat . dum pristina vitia ipsi exprobrabunt: ET IN LAQUEUM Dl ABOLt, nempe infamiam, inquit Chrys. vel in tram Sc odium aliorum ,
ut Anselmus; vel , ut alii, in pusitan L
ιatem: quibus laqueis inultos cepit diabolus. V. 9. HΛBENTES, seu tenentes, IDYsTE-xtuM , id eil notitiam mysteriorum FIDEi,
sincera fide snt etiam in moribus irre. prehensibiles . V. ar. MULIERES , seu uxores, diaco. norum , multo ina Si I presbyterorum i vel iis quae fides Chri ili exigit: ita idem lueo. hvi. Ec Oecumen. R II EccLEsi x DEi COLUMNA .EST ET FIRMAMENTUM u ERITAT is , quia in fide errare non poteri . Alludit ad duas templi Satornonici columnas Iv. Reg, v I. II. inquit Abulensis , Uata tua & Ribera m . Sed ridendus hie Calvinus , dum ait, ideo e liamnam o firmamentum veritatis esse Ecclesiam, quia conser vat sacram Scripturam quae era a te non potest : quia vire id quaeraret in omnes bibliothecas rneque altervare Scripturam est columus Uel firmamenti , sed capsarum vel theca. rum. Quod vero Ecclelia docet, explicat,
nobisque communicat, V. 16 Mac NUM EI T sh RAMENTUM , seu mysterium dc argumentum divinae erga homines plETAT Is , MANl FP TATUM IN CARNE ; graece , Deus manifestatus , : euconspicuus factus in carne e lus Ityi a TUM coram loto mundo ; quasi cieat Iudaei Chrnium Deum hominem habent proscandalo n, Gentiles rident ut rem ii ullam ,
sed ipse a Deo est ius catus , id est l. n-
eius de iustus declaratus o , IN SPIRIIU , id est opera Spiritus sancti : nempe peritu penda fgna ac miracula in hunc finem. pastim edita , per rationes efficaces , Pedi illustrationes internas , per praedicationem externam , ut d scunt Chrysoli. Ambros Sedulius & S. Thomas ,
80쪽
L non videmur reserenda ad id quod dictum est in fine capitis praecedentis , quod putavit Chrysostomus , sed ad hie insequentia. Ac sii dicat:.Certus & nde dignus est sermo, qui de Episeopatu subiicitur ; nempe eum qui desiderat Episco.
Patum , expetere opus bonum καλοῖ &ut praeesarum , ita etiam arduum , quodque multa requirat . Oportet enim ilium
esse it reprehensibilem, &e. & ex Tridentino qui serat onus Angelieis humeris sol. midandum . Augustinus XIX. de Civit
cap. XIX. mcat nomen operis , non honoris ; nec vult esse Episcopum , qui eligit
magis praeelse , quam prodelle .H a. OpIRTET E a Go . Hic in Timo. theo , qualis debeat esse Episcopus, docet. Decem requirit conditiones amrmantes , ut revera debet esse non tantum si ae vitio & irreprenensibilis , sed etiam virtutibus praeditus et de quibus susius scribentem lege Bernardum, Lib. IV. ad Eugenium , in fine. Iam de singulis . Usius Uxnkis vir sit . Si Caluino haeretico , &Mardeburgensibus Centuriatoribus creditur , prohibet Paulus ne Episcopus habeat plures uxores simul . Theodoretus solus m n gamum vult hic, qui numquam simul plures uxores habuerit , nee favet Calei-na , nec verum hoc est . Sensus Pauli δι litteratis est non ordinari digamum , etiamsi tantum successi ve plures uxores habuerit. Talis est Patrum antiquorum consensus, praepter Theodore tum talis quoque eontinua praxis Ecclesie . Quod autem digami repellantur , est ad sensum mysticum denotandum, & Ecelesiam unam esse sponsam Christi . Ambrosius quoque de dignit. Sacerdot. cap. Iv. dat sensum mysticum . unum Episcopum unam tantum debere Eeelesiam habere Uide Bellum. Lib. I. de Cier. cap. xxHI. & xx lv. Ceterum olim coniugati ereabantur Episco-i in illa monogamia , tamen promoti ai inebant ab usu : ex Epiphan, haeres. Lix. Soa Riu M uult ella Episcopum, νηφαλυν, υigilamem: recte simul utrumque , ut sobrietas est mater vigilantiae . PRUDENTEM , in arte regendi , σωφρονα . ORNA
virum , aut etiam, eum Hieronymo, in ribus compolitum. PunicuM , non est ire Graeeo ἱ res tamen magni momenti est castus animus . Hospi TALEM . Sane opes
habent Episcopi, ut sint hospitales . Leg.
Hieronymum ad Oceanum. DOCTOREM , intelligo aptum ad docendum . Tridenti num gradum licentiae requirit ; ut sit testimonii m doctrinae paulus doctrinam requirit. NON PERCOsso REM , nora asperum νiaevientem , aut crudelem '. Cetera nota
sunt. Quod est versu . de filiis, intellige
quos genuit ante promotionem . Neophyt,lunt recens conversi , nisi sorte Neophytus sit probatae iam vitae, ut Ambro lius. TE-sTIMONIUM, ver L 7. AH llis, Qui FOR SsUNT, etiam infidelibus, ne habeant sautem quod carpant in vita. V. 8. Ab Ep scopis ad Diaconos venitur , quorum erat allistere Epileopo &Praesbyteris lacrificantibus . Hos Diaconos Apostolus vult et se pudicos, σε α οἶς, graues ti modestos, non bilingues ita sermone duplices : item a multo vino& turpi luero abhorrentes. Negotiationem prohibent Canones . Demuin quod caput est in fidei synceritate pura conscientia :probentur mature ex vers. Io. hoc est , probatae virtutis sint. V D. de iet. MULtEλEs PUDICAs . S. Thomas non de quibusvis mulieribus , sed de uxoribus diaconorum hoc intelligit , a quibus tamen Ic ab usu coniugi abstinebant post promutionem v & quae ut plurimum fiebant Diacon iliis , quarum erat inservire templo in quibu: dam rebas , ut nune faciunt Moniales Quales esse dc beant habet vers. II. sine quidem ordine & gradu p
pectandum Diaconis . Hanς graduum promotionem explicant Ambrosius, Chrysostomus, & Tridentinum Sell. xxm. cap
xl. F ducιa , vers. t I. est libertas recte agendi , quam se erita afferre solet mens conscia recti. U. II. Hκε C Trai scRlno . Hactenus
de instruenda familia tum Episcopi , tum etiam Diaconi , & univeile , inquit , ut
sciat Timotheus aut quivis Epii copus squomodo regi se at Eeelelia Dei , quam domum Dei i. minat . Haec est una veri lis Eceselia. qi Le in fide errare non P testia
potest quidem particularis , aut EpheUna Ecclesia errare , non tamen universalis, aevo i i