장음표시 사용
401쪽
quando non populus, nunc autem populus Dei : qui non conseelui miserI. cordiam, nunc autem misericordiam consecuti. II. se 1 Charissimi, obsecro vos tamquam advenas & peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam , I 2. conversationem vestram inter gentes habentes bona me ut in eo, quod detrectant de vobis tamquam de malesa. Moribus, ex bonis operibus vos considerantes, glorificent Deum in die viis
sitationis. r3. cfὶ Subiecti igitur estote omni humanae creaturae propter Deum: sive regi, quasi praecellenti ' I . sive ducibus, tamquam ab eo misi sis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum: I3. quia sic est voluntas Dei , ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam: Io. quasi liberi, & non quasi velamen habentes malitiae liberatatem, sed sicut servi Dei. I7. Omnes honorate: g) fraternitatem diligi.ter Deum timete: Regem honorificate. I 8. b) Servi subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis & modestis, sed etiam discolis. rs. Haee est enim gratia, si propter Dei conscientiam sustinet quis tristitias, patiens iniuste. eto. ' Quae enim est gloria, si peccantes, & colaphizati suffertis Sed si benefacientes patienter sustinetis' haec est gratia apud Deum. Er. In hoc enim vocati estis: ' quia & Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut tequamini vestigia eius: χχ. si in qui peccatum non secit, nec inventus est dolus in ore eius .' Σ3. qui cum malediceretur, non maledicebat: cum pateretur, non comminabatur. 'l' tradebat autem iudiis
canti se iniuster 24. in qui peccata nostra ipse pertust in corpore suo su
per lignum: ut peccatis mortui iustitiae vivamus: cuius livore sanati estis. 2s. Eratis enim sicut oves errantes. sed conversi estis nune ad Pastorem &Episcopum animarum vestrarum.
Vers 1. Rationabile , sine doti , Iae eoncupisci. e . Retinendum est neturum singulare σμtionabite . non supponendum masculinum plurale rationabiles . Vers. e. Et ipse tamquam lapides vivi super. aedificaminι domus Inirituriis. Insignis eorrectio, qua restitutus est nominativus sinis
utaris v ibus domas, vel dγmos θινδεω M, qui legi solent , nunc addita, nune dempta in praepositione. Uers eto. Qua est enim gloria . Non mutes gloria, positum pro gloriandi materia, cum
ni libri legunt duplex vobis, secundae pedisonae, sed male illi, qui duplex ae bis pri
mat porsonae r sequitur enim secunda perinsona r ων sequamini vestigia pisar tametsi veteres quidam docendi causa, citent pri. perlona sequamur. Legat, cui placet, Notationes nostras. U. 23 Tradebat atitem Adieanti se initi l . In quibusdam codicibus haec reperiuntur viatia; ut pro otem legant eaeim; addant alis terum se . praepositum participio is scanti', participium illud singulare dativi casuq m tent, nonnulli in accusativum pluralem να- dicantes, nonn alii in verbum infinitum tuis dicari. De reliquo lege Notationes. LE
402쪽
I bri pro ablativo quo legunt ae. cusativum quod , Graeeo similiter: vide Notationes .
U. 2I. Tradebant autem iudicanti se initi.'. Ex Notationibus nostris augurari liceat, legendum esse , tradebat autem iudieanti line . NOTATI NE s.
Vers. s. UT ipsi tamquam Iapides iiDi D.
T. peraedificamini domos DirituaIes . Damor Dirituates plerique codices legunt ;domus Di itualis quidam, scripti duo, Dr. . Ge. l. a Parisiensibus notati , impressi ali. quot Complutensis, Regius, & maxime tex. us Neotericorum enarrationibus iuncti. Utri.
usque lectionis Beda meminit . Domus Diri. tales legit, additque postea: is Nee praete is eundum quod quidam codiees habent in ,, singulari, superaedificamini domus Diritua-- ω . Posterior haec Graeco consonat ειυς
o υμανικὸς estque apud Augustinum epi- sola ue . ad Dardanum; quamquam nonnul-4a Augustini exemplaria domis, Dirituales le gant : quo modo scribit, Be Lobiensis Abbatiae manuscriptus eodex , ac Typographorum priores editiones , Moguntina, Nurenburgen
sis , Coloniensis, id quod nominandi casu per appositiodem addito intelligi possit, similiter
illi domias Diristialis; sed multitudinis numerus, ut nin perinde exprimit ecolesiastiei ae. dificii unitatem ; quod annotarunt quidam,
ata non satis congruere videtur comparationi illi tam tiam lapides vitii: neque enim singuli lapides domum emeere possimi r nisi intelligas non singulas personas lapidibus comparatas moneri, ut domus spirituales fiant, ted plures ae singulos eo tus. Syrieum Testamentum multitudinis numero: Et sole tem-dia spiritalia habet saei te enim Graece, vel
ctum fui sse potuit sed si puncta demas singulari numero intelligas licet: Et e re templum spirisau. Plerique probant nobis singulari numero domus Diritualis legi, ac nominatim castigator Zegetus, qui dc editionem tuam eum ad modum emendavit; existimat. que 1ndocta scribatum temeritate demutatum ad esse in domos spiνituales. Ceterum nescro, qui mutare potuerint seribae obscurum lege n. di modum in obseuriorem; nisi sorte Inter- aedificamini active intellexerint, ut certe B. Thomas intelligit. Undecim nostra manuscripta in domos spirituatis habent ; sed illa minori fide digna . Adiectum est a quibusdam in explicationis ergo r subaudita enim debet, si domos legas. Ita vero & singula. ris numeri lectionem claritatis ergo muta. runt quidam, in domum DiritaIem I quo modo est apud Augustinum Psalmum lxxxv I. enarrantem , & Beda notat in quibusdam exemplaribus hxberi . U. S. Qui ostendunt verbo, nec non in creaunt in quo positi μοι. Vetustissimus Mai mundaria codex, Ac alter G littera insignatus, Bi quem Parisientes nolarunt, Dionysii Ohlongus , V. Beda adstipulante , te. gunt in qMod in positi Iunt, Graeco simili.
ter, εἰς ψ α, ετέθησαν. Quidam Bedae codiem habuerunt in quo ἱ nostri plerique omnes id habent; ae solet Interpres non raro sextum
casum quarti loco in praepositioni dare; sed eum hoc loco quintus easus fide dignissimis libris, de et avissima Bedae auctoritate eon.
stet, amplectendus certe videtur. Porro id quod Interpres vertit nee credunt, Graecis unica vox est , eaque participii άπω tarseimpersuasi, incredati . Quare Germanum essa crediderim loci lentum . quem Graeci tractatores, Didymus, ει Oriumentus dedere: qui per incredulitatem in Evangelicae praedicati
nis verbum impingunt, ad quod ad impingendum inquam, & eonstituti sunt, iudiea Deo, dum huiusmodi sortem tuam sibi perversitate meruere. Sic Paulus ad Romanos I. 24. 25. 28. Tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in passones ignominia, εο repriaMm sevum.
U. a1. Chrsus passus es pro nobis, vobis relinquens exemplum, αι sequamini usuia eius. Varie hie leguntur pronomina nobis, &vobis tum Latine, tam Graece, ut parvo inter se diserimine, unius videlicet litterae , ημῖν, sia. eiulque alterius alteri per sim I. lis, utraque lingua differunt. Latini plerique codices, fle enarratores Carens s , Thomas, ac Richelius manifeste eum Graecis Hispanorum editionibus, Be Parisiensium ea quae an no M. prodiit, nisis, υobis legunt: Passures pro nobis , vobis relinquans exemplum me. Graeci plerique eodices eum Syricis NM 1, nobis habent; quibus eonsonant tria Latina exemplaria Parisiensum unum, Ge. l. Hen teni I unum, ae nostrum unum, E.ὶ & Quen telii excusio. Alia 7. Latina manulcripta n stra , Do. Leod. T. Q. H. A tr. Bul. dc quaedam Hententi eum Graeeis Parisiensium exemplaribus P, & γ, dc Graeci a ractat .
lso Ecunen H textu, vobis, vobis, scribunt. Nicolaus degerus tertium hune legendi m dum , possus est pro vobis, vobis ν et Πqμ πιι seriet orationis ceteris accommodatiorem iu
403쪽
dieat; eui nos sententiae subserabimus. Se
vos enim alloquitur Petrus, docetque Serva. oris exemplo aequo animo ferre, si a dylla lis dominis plagas reserant, dum bene secerint. Quae est enim gloria, inquit, si peceantes & eolaphizati sitsteriist Sed' si bene. facientes, & patientes stistitietis, haee est gloria apud Deum in hoc enim vocati estis . Quia & Christus passus est pro vobis, vobis relinquens exemplum , ut tequamini vestigia eius. Ad hoc, inquit, vocati estis, ut pro bene saetis, male patienIes luteretis iniurias. Chtisius enim vocat omas vestrae auctor, &dux , isque Dei filius tanta clarus maiestate pro vestra salute passus, exemplum vobis hia. aulae rei dedit, q iod imitemini; idque ela. rius explicans pergit : Moi peccatum non feeit, fite. Hanc itaque legendi rationem quae secundae personae pronomen iterat, germanam esse existimatam Apostoli scripturam . Cumisue eadem & in lectissimis lit nostrae veronis exemplaribus , quibus V. Bedae commentarius exaei ius discussus suffragari deprehendatur, non dubito quan ab Interpre e da. ta sit . Ncrandum attentius , a: t BedA , is quam sun. n.e conditi Gnem se tuorum glo is rificet, quos benefacientes, & sine culpa is vapulantes a dominis erudet: bus & impro-M bis, imitatores esse Dominicae Passonis an ,. firmat. Audis autem quia passus est pro is nobis non ob hoc legit nobis, qu mquam is facile esse possit vobis & gaudes quia plois te mortuus est , attende quod sequitur: Re- ,, linquens vobis eaemum , Mi Ie quam/ui υe-- pigia eius Et quod elarissimum est pa Io post in illud : Qui peccata nostra ipse per-rtilis Ge. Cum supra , ait, ad servos ipGri etaliter secerit sermonent , mine generali.,, ter admonet, ut etiam domini in memo ,, riam revocent, quid pro illis Deus & minus sustinuerit. Immo totam Ecesesiam is an struit, quid pro eius liberatione suus almis e or pertulerit. Non enim ait peccata ve-- lira, sed etiam te addito: Quia peccata, ,, idquit, nostra ipse pertuIit oee. Perspicue loquitur, ita a se ldictum prius suasse, ut seipsum Petrus non addiderit, servos solum Alloquutus. Porro hinc mutatam crediderim secundam personam in primam, quod non advertent;bus orationis seriem, ingrati ani.
mi dictum videretur , passur es pro vobis , tamquam qui suae per Christi passionem re.
demptionis beneficium non agnosceret; arro.gλntis, elιnquens vobis exemplum, quasi qui perfectiorem se duceret, quam ut Servatoris opus haberet exemplo. Posterius tamen v bis propter verbum sequam1ηρ ut sequamini vestigia eius pauciores ausi sunt mutare. B.
Βιώ.Saa. I um. XX VII. Augustinus iterat nobis , passus es pro nobis,
nobis relinquens exemplum , cum Iractatu in Ioannem xx I. tum in Psalmum lxxxvi I. veis
rum adserens locum non ad verbum , sed iuxta sententiam quae etsi primo ad servos dicta sit, libris aeque convenit. Unde pros quamini , sequamur dixit: id quod nulli hx. bent, nisi sorte unum ex Latinis nostris maianuseriptis, idque vobis legens. Zegetus prolectione , quae repetit nobis, F celonymiune itat in j III. Isaiae caput, pro ea quae no.
his υ is scribit, Cyprianum libri tertii ad
Qui tinum cap. XXXIX. & Leonem sermonexiv. de passione . Miror hominis ἀκρισ&ν , qui stequenter hunc ad modum Patres ad lectionum varietates citet, cum nihil ex ipsi,
patrum verbis nude icca adserentium liqueat,
neque ipsa lectio huiuimodi si, ut suis ipsa
iudie i lcquatur, librariorum se manus estiris gisse, qui fere solent Patrum ei tationes iuxta eum legendi modum, cui ipsi assueverunt.
immutare, etiam tum cum ex circumstanti.
hus Patrum verbis aliud liquet; S uoctuli praesertim qui Typographorum editionibus
praefuerunt nonnumquam iuxta Vulgatam Grae
corum lectionem . Zegeri Hieronymus hune locum legit, nobis, nobis , noster ει Parisiis.
Jt Antuerpiae nune ex Romana editione ex cusis , nobis, vobis. V. 23. Qi cum malediceretur , non male
dicebaι I eum pateretur ποπ comminabatur : tra.
aebur autem iudicanti se iniusso. Graeei eodi. ees, & enarratores Didymus Oriumentus constanter legunt: παρεδιδι δἐ ra κάωσι δικαίως e Committebaι Mutem indicanti ius. lupple, vindictam, vel causana luam, ate eos a quibus asst .gebatur iuxta illud Deutero nomii xxxii. I s. quod Paulus aliquoties citat. Rom. x II. vers. Ist. Hebr. T. Pers. so. Miti υinaictam ego retribMam. Graecis syriconcinunt, qui paraphrastieri verterunt: Sed trad/but iudicium Dum iudiei iti titi . Graecis, & Syris B. Augustinus tractatu in Ioan.
nem xx II. convenit legens: Sed eammenda.
bat tui qui iuste iudicat. Existimarim his
consone traduxisse Interpretem nostrum : Tra. aebae autem iudicauri tuse; verum cum id
intelligendi im putaretur de iudicibus a quibus Christus malis affectus est quibus nisi se : plet radidisset, permisissetque malis astici ab e shaud potuisset in mutatum esta iusto eum intuisse , ae se additum claritatis gratia: Tradebat autem iudicanti se iniuste: ita enim in duobus est scriptis, X. 8c Bessarion leo. Unicum si addatur, aptius quadret νοῦ iudieanti praeis positum, quo loco apud S. Cyprianum p .
nitur 3. ad Quirinum xxx x. capite: T-debat tem se iudieanti in ste. Nam quod ria
404쪽
L.dicanti post postum esset , ostens quidam
verIerunt /Maicanti. alii in iudicantes. Atrebat ensis Collegii sericatum marisscriptum ha bet. aaebar autem itiaiωνi se intacte. Au. dicit Glossae & Carensis enarrant , cum eo qui vulgo reeeptus est, hune legendi modum e Tradebat aurem iudicantes se inisse: cui subaudiunt Deo Patri . Quidam pro aurem scripserunt enim tri O. H. m. Tradebar enim iωσι canti se iniuste ; ut sentantiam redderent loco convenientiorem quamquam
ceptum . Porro si ἀδίκωe Graece Pro I. e. ως
legas, & so subaudias, habeas eum legendi 'modum, qui vulgo receptus est: Tradebat amiam iudicanti se huiusa; sed minus auctorita. te firmatum , itaque attinem firmariori ae probabiliori, eique, obscuriori: Tradebat auisitem itidicanιi iusto , ut non possit non fietiverisimile ex illo mutatum este. Zegerus pro eo DD. Cyprianum, & Leonem citat ἐ eoisdem iudicio, quo iam ante ad Proximam varirretarem. Ceterum Paulinus epistola a. ad Severum , antiquo, opinor, librariorum eris rore deceptus, scripsit: Tiadebat a tem se ad mortem iudicanti iniuste .
Vers. I. & a. EmNENTE s. Pro depo- LI tientes Graece est απο- ὼM- aoristus: est ergo sensus, deposita igitur in haptismo scilicet omni malitia , dic. rationabiles & sine dolo, concupiscire, ut in eo erescatis in salutem, id est semel in spirituali nativitate in baptismo
regenerati, tales estote per huius nativitatis gratiam, quales decet nuper natos infantes per innoxiae aetatis naturam, ignari
scilicet malitiae & doli, invidere & detrahere ne seli: & sicut illi lae maternum
desiderant, quo aliti in adultam a talem crescant : ita vos de matris ecclesiae uberibus , lae concupiscite & fugite , id est simplieia fidei rudimenta non arduas fidei
quaestiones , qui cibus est grandium. & inlcripturis exercitatos sensus habentium , quaerite r ut huiusmodi laete piimum alii ierescatis in viros persectos, & perfectam salutem adipiscamini. Haec prope ex Beda:
quod autem noster interpres τε' RATIONA- ILEs ET s NE refert ad ro deponentes, Graeci reserunt ad τὰ lac; nam
quod ille legit λογικοὐ b αδολοι , Graeca quae nunc extant, habent λογικAb ἄδε- , id est rationabile, ae sine dolo lae: vocat autem lac χοι , & rationale, ad disserentiam lactis corporei, vel etiam, si metaphoram sequi inur , ad Oifferentiam lactis animalis , carnalis scilieet doctrinae:& lae id est sne dolo, ad differentiam doctrinae haereticae, quae se dolose insinuat. Huiusmodi ergo lac, inquit, concupiscite,
si tamen vel si quid em gustastis quod sua-lvi, & duleis & benignus est dorrinus; utrumque enim fgnificat, τὰ γρμος. Quod
autem interpres verterat, UT IN EO CRE-sCATIs IN SALUTEM , miror quid in menistem Erasmo venerit , ut verteret etiam
in novissima editione , expungens τὸ in salutem , ut p. illud subole leatis; non enim memini legisse subolescatis pro ado. testatis, & verus eodex Dionysianus habet in contextu M. σω πια, id est in salutem .
V. 4. & 3. AD QUEM ACCEDENT Es . Accedentes, inquit, ad Dominum, LAPIDEM UIvUM , relle enim inquit Be .la Ch istus lapis est, qui in carne veniens aedificationi senectae ecclesiae' sese inserere dignatus est, & ne vivus, qui Lia ς veritas & uita e 3 AB OMNIBUS QUIDEM REPROBATUM, quum dicerent Iudaei, non habemus regem nisi Caesarem . A DEO AUTEM ELECTUM, quando consilii tus est rex ab eo super Sion: montem sanctum eius. Qui vere electus Dei suit. testam e Esaia xxiv. Ecce ferυus meus , sumptam eum e electus metis, complacuit siti in ilio
do donavit illi nomen quod est super omne nomen , & gloria atque honore cor . navit eum. Ad talem ergo lapidem aece dentes & illi consormes pro captu vestra effecti, TAMQUAM vlvI LAPIDES, non ve lut mortui, qui laborantis operam per se
iuvare nihil possunt; sed architectis praedi catoribus , dc doctoribus ipsi tanquam vivi
lapides cooperantes . SUpERAED E CAMINI DOMOS SPIRITUALEse puto errore librariorum pro domus positum domos. Iudicat
405쪽
autem Beda triplieem lectionem suisse . Superaediscamini domus Diritualis , o in domum θιritualem , damas Dirituales
quod si interpres vertit domoς spirituales , puto addille τό m, sed magis credo veristille vel domus spirituales in plurali , vel domus spiritualis in singulari, sicut Graece
vivum lapidem Christum. 3c illi consormes eiseeri , superaedificamini domus spirituales; id eii, superaedificate vosmetipsas
super firmum illud fundamentum de solidam petram Chri ilum , tamquam domos spirituales, ae spirituale templum Dei in quo habitat Cluilius: superaedificamini i quam , in s ACERDOTIUM sANCTUM, ideli, ut sitis sacerdotium sanctum , sicut poli ea ait , Vos estis genus electum , regati .rcerdotium. Graecis deest νο' in, & sensus est, ut templum Christi & sacerdotium effecti; id eli, sacerdotes sicut circumcisio pro ei reumcisis sumitur, superaedificemur super ipsum seu domus ac templum& laeet4otium, id est sacerdbtes offerentes
PER IEsUM CHRisTUM , ad differentiam legalium sacerdotum , qui earnales hostias osse rebant : nos autem spirituales offerre oportet, eleemo ynas , orationes, & iei nia, corque purum & eontritum ; quia iam sacrificuim & oblationem animalium non .ult Deus, V. 6. PROPTER QUOD eo NTINET ECRDνTURA . Graece est paulo seeus illa es πε- ει - ἰν νῆ γραφῆ , sive διῖσι , ut eodex Dionysanus Label et ποῦ&έχω autem fgruficat contioeo & amplector, etiam excello, utroque modo sumi pote it . Intelligendo quod antea dixit. Christum esse lapidem vivum & electum, propter ea & in Scriptura eontinet, id est describitur continens& c m nectens res inter se sicuti scriptumeti: EcCE poNo lN Slo N LAP1DEM sUM. MuM ANGULAREM, ubi prγ summum angularem graece est uniea dictio άκμο- ον,
id est ut ita dicam , summangularem, hoc est, in summo angulo postum .' nulli autem dubium, quia angularis lapis connectat duos parietes . ita Christus duos parietes , duos scilicet, Gentilium Sc ludaeorum populo coniunxit, ex utrilque unum populum unumque ovile iaciens. Silum 4 m S π Iet χειν proe excellere , sensus si, proiae ea in scriptura excellit, id est
exeellens iste lapis deelaratur in Scriptur
dicente: Ponam Sion lapidem summum an gularem , PROSA TUM , ELECTUM , ET PRE Tios UM : QUI CREDIDERIT IN EUM NON Cossus DET ust vel pudefiet . Graece ei l xαπλυadiu is Vide etiam num Ec ποῦ ω χειμἰli se sumatur, ut pleraque vocis activae , pro contiuetur &. habet ut ita Scriptura :puto interpretem noti rum non legitis ἐν , Immo uerlu Ie contιnti scriptura. V. 7. & 8. Uciais IGiTUR HONOR . Si quis crediderit m eum non confundetur iigitur vobis in eum credentibus non ien
minia, sed honor efficitur iste lapis, licui contra incredulis scribis & pharilaeis, quorum intererat plebem aedifieare, vivum lapidem Christum abiicientibus de reprobantibus, faetus est in caput anguli , qui exsortissmo lapide fieri solet: non quod eos contineat & Deo eonglutinet, sed quod ad eorundem nationem fideles Deo uniat , quando positus est. & ad hoe homo factus ut tamquam lapis angularis utrumque populum fide uniret; nec sic exaltatus modo est, ut caput anguli fieret, sed illis etiam in ruinam factus est: unde ait , ET LA
N o PosiTr suNT , id est , nee in Christum credunt qui ad hoe positi de sa-cti sunt, ut in eum credant . Graeci hais bent ὼς o . .. -αν, id est ad quod polis. Iunι', de graeca scolia explicant: sactum est petra icandali iis qui non credunt .
e quod positi sunt : id est , ad quod sci
et, ut nON crederent di ostenderent ,
positi sunt, id est destinati sunt: non quod ad hoe illos Deus induxerit, sed quod millud harathrum ipsi sese praecipitarint . Sensus ergo est e Scandalo & offensionilud ras est lapis iste Christus , non sua na. ecra , sed illorum vitio , qui sponte ita illum insurgunt, & qui offendunt verbo . Graece , νἱ προσώπτουσι νῶ λόγω, id est qui impingunt m verbum evangelii ,. vel filium ac verbum Dei Christum , & non credunt: credentibus autem , honor est . id est illis est in pretio, hoc est, quod Paulus ait Iia Cor. viilia Nos praedicamus Chri- Ilum crucifixum, Iudaeis qti idem scandalum, tentibus aurem stultitiam : ipsis autem υ- eatιs Iudaeis , o Graecis Deι υιrIutem ap apientiam. V. s. Vos ANTEM EsTlς GENUS ELE- Eee x Cau Ma
406쪽
CTUM : quos scilicet novissimo tempore aiunt rim κmbis, id est ereaturam sumi ab per fidem sui cultores elegit Deus REGALE apollolo pro principatu & potestate.
1 AC εRDOTtuM r quia , ut inquit Beda, il- V. I9 SI PROPTER CONscIENTIAM lius eorpori uniti sunt, qui rex summus&IDEi . HAEC EsT ENlM inquit GRATIA, saceruos et verus . Regale autem sacerdo-Jhi propter Dei conictentiati sus TlNET QUIstium ait ad differentiam Iudaici, quodlTais Tirtas vel molei lias utrum oue enim Leviticum erat uon regale, nos autem sa-lsignificat τε λσηίς PAT ENs t Nius TE.cerdotium regale, quia iacerdotes spiritua. Nemo , quod viderim , satis explicuities de vice illius & ordine , qui rex eliiquid illud lit propter conscientiam Dei .& sacerdos in aeternum, quale; nos illelBeda omnino ea de re tacet , Graeca schois secis, ut scribitur Apocal. v. Fecissi nos Ita silent, Thomas de Uio Caietanus inis Deo nostro reguum σ sacerdotest ut ergoiter ceteros hunc locum explieare aggre L spirituales illis liollias offeramus, facti tu . sus , plane mihi deviare videtur, dum semus sacerdotes & gens sancta per baptiuiexplicat: Propter e scientiam Dei, hoemum, & populus acquisitionis, redemptiteli, propter applicationem scientiae, quam non hircorum aut taurorum, sed pretiolis-lhabet de us, quae grata sunt Deo. Vide, simo Ieiu Chri ili languine. Vos a item obsecro, lector, quid ille iudicii habere inquit talibus ab illo bene fietis eliis af potuit in explieatione scripturarum ad litis Rcti, ut ingrati non sitis , sed virtutestteram, quae ex Gracis de Hebraeis litteris
elus annuntietis, aut DE TENfin Ris vosipendet: hoc autem te admonitum volui,
VOCAVIT, &e. quos dignatus eth de noni uia praeterquam quod imprudenter eeesein suo populum suum sacere, Se mi laricordi alii alti eam versionem lacerare suique pene donare. Quod autem interpres habet po- contendit, homo bonxrum litterarum quae Pu LUs AC istrioNis , Graeee est , λαk id militu turn illius erant pernecessariae μοῦ πωποι - . id est, populus in aequili ignarus, etiam multa luis in lacram scritonem. ut Erasmus uertit, qui ac, pturam thapsodris in farsit, orthodoxae fidei set sit ei in lucrum , sed quem ille multo ac sanctae ecclesiae dogmatis eontraria t- quemadmodum egregie ostendit frater Hip-V. II. TA M. A M a nouas ET RT Ipolytus Catharinus Senen. de ipse Praedic. R NOs, ABSTINERE A CARNALinus DE-ieatoria ordinis homo doc us fic pius ae ve bl DER lis : nam peregrinos ab omnibus re Chrillianus. Orci in is qu/dem eiusdem ,
abit mere oportet quae nimium gravant elsed fidei melioris et ne tu post haec eius ta nos orbis huius incolas de peregrinos, commentariis fidem habeas. qui meliorem patriam & manentem se, Ceterum a1 explicationem loci revertar, ii Rntiam inquirimus, a earnalibus deside-l3c quod possum dum melius iudicium ex-Ρis, quae animam gravant , Je adversusipecto conticia in , is mihi videtur esse illam militant, abstinere oportet lentus: Mundus & qui e mundo sunt eti-V, tr. IN DlE viqir Ariovis id eli ,lam spectatae in speciem fidei de virtutis, quVM Deus illos, velira honesta conuersa - indignum viro bono putant, si illatam nomrione ad meliorem frugem reversos , visi-ireferant imur iamr non de philosophis illistare, dc afflatu suo ad fidem uocare ἐi-lloquor, sed de iis qui se Christianos ap-gnau tur . prime putant di quin immo ob id non vul-V ι 6. N N Iaςr vELAMEM HAsEM Jgo tantum , sed viri si, ut vocant bonis , TES MALI TlAE L inpRTATςM, ut nostrat, nobilibus se pellime audituros , si illarem p st te haeretici qui evangelicae liber. tam iniuriam dissimulent e adversum hos rati, praetextu ac uelamine , Omnem eneralPetrus; quasi dieeνet, Nolite specta re quIdvδm ecclesiasti eam discipi nam . de vohis dicat mundus, patientcr iniurias κ. 13 SUBDITI εs Tori novivm , t lferentibus: Hae 61, inquit, stratia, id est, TI 'Μ υνο Co Lis . Graec. est σκολιαῖς, id in hoc gratia est , se propter Dτι con cie ο-
est Pt δ' is siue asperis, quod alia voee Grae stiam, id est si propter Deum qui de tuaec a reonidit interpres o solis, id est dissi lpatientiae de illorum nequitiae conicius est, cilibus ae morosis id enim fignifieat Aj iquis mi iste molestias quis mei. Paulus Aeb. πιλ ς: quod vero antea dixit, subieetiui. Ixxiv. coram Foetice praeli de teliatur , se te omui humanae erearum . Graeca stoli, quantum in se suit, operam .siecisse , -
407쪽
tonsetentiam haberet apud Deum & homi- suam , hoe est: , Deo , qui iuste iudicat .
nes bonam In hoc & ipse, inquit , stu- causam suam remittebat iudicandam .deo conicientiam habere apud Deum &ho tunes semper : eonicientiam studet habe- S A . re apud homines bonam , qui nihil agit quod eos offendat : utrumque curare debetqVers. a. ATio Maal LE , id est men- qui potest, sicut dicit Apostolus li. Coc. o iis . Syri Diritu ala . Si NEvIil. Prouid mus enim bona non solum c*- DILO, id eii sincerum. Syr. purum. L C, ram Deo, sed etιam coram hominιbus . Ce-lscilicet doctrinae Evangelieae, seu gratiar. rerum ii quod Deo gratum eii , dii plicetJCONcupisci τε, id eit amate, & sumite . hominibus ac mundo , conscientia negli-lIN Eo, id est per id. genda eii hominum. Ideo conicius sibi i/ς V. 3. DULcis, id est suavis , vel benitrus quia iniuriam non modo non fer e pa- gnus.
item cr, ed neque dii limulare pote ii m,in P. 1. Mus, id est templum. OFFER dus: Hic est, inquit, gratia , si neglecta RE, yco, ad offerendum. hominum conscientia propter conla Iemram V. 6. SUMMUM ANGULAREM . Graece Dei, id est quia Deus mentem tuam nu- unica e .l dictu, quali dicat, Ia extre novit, illidens tantum conicientiam habcre angulo ollocandum. syr. in capiat angua prid Deum rectam , patienter quis ieratdii. Co NpUNDETUR , id est erubescet , seu iniurias : unde eas propter conicientiam pudefiet. Dei patienter serenti praemium reponit gra- V. 7. Houo , id est honori est. tian non apud homines, sed Deum . SED V. 8. Orphrusi Nis, scilicet ad quem OL si s inquit BENE p ci ENTEs p AT iENTER Kndant. SCANDALl . id eit ad quam lmis IUSTlNETis , HAEC Est GRAI A APUDipingant. IN QUO . Graec ιn quod , scili- DEUM . QUAE ENlM GRATiA Graece cet credendum. PO,l Tt, id eii delimati. η ἐσς, id ei gloria ) si PECCANTES SUF- V. 9. REGALE Vide Exod. xi x. AC-FEλ i is ρ Quum ergo συν-δα , α Latinum i lsi Tiouis , id e .i acquisitus . Syr. re- conicius sum , significet non modo ictum demptus.& certum esse apud se de re aliqua , sed j U. it. A Ni MAM, id est spiritum , seu id una cum alio scire e conscientiam Dei mentem. i.i puto vocari ab Apollolo scietitiam quam V ia. DETREcTANT. is est detrahunt. de tuo iacto una tecum Deus habet . Ita - UiςlTArto Nis , icilicet eum De iis illos i Lque senius eii : Haec gratia si propter con- luminaverit , ceu converterit , quali di-lcienti m Dei, id ei si propter Deum qui eat, Iuvabit id ad eorum concertiout m .dc tu e patientiae dc ius umorum hominum V. I s. CREATUA AE , id eli magii ra- nequitiae conicius eii , sui inet quis traiti- tibus ab hominibus creatis. tias: Graec. πας λ τας, quod significat eti-l i . Duciaus, id est praesidibus. Maisam moleilias patiens iniuste: haec sunt quae LEFACIO UM , scilicet hominum. de loci huius lenis coniicere potui et si quis V. is. Sic ; pro, haec: vel iunge cum meliora afferet, lubens cic cum gratia a m. benefacienιes . plexabor. V. t 6. UELAMEN, id est praetextum . V. 13. QUI CUM MALEDICERETUR NON V. II. FRATERM TAIEM , id eli sta' MALEDICEBAT. Graec. ἔκ ανr. Iva , id tres. est maledicta non regerebat . Q UM p - V 8. Mon Etris, id est ae auis, seu hu-TERETUR, NON COMM NABATUR : TRA- manis. DYsco Lis, id eil asperis , seu diu
Interpres secus legit quam Graeci habeant, V. ist. GRAT i , id est gratiae e Te bas. Ec sensus prout i Fle legit & vertit bonus Dgi Co M sci Eruxi AM , id eis Deum om-eil: quod Chrillus non modo comminaba-snium conicium , vel conscientiam secia tur sese aseligentibus, sed sponte lMato eum dum Deum. Syr. conuangit Dei cum iudicanti licet intulle, tae tradebat , sicut aia. I Ris Tiri As, id eli molestias. Elaias ait: Oblatias Hi , quia miti ιι. Grae-l V. χo. QUAE E est M , dcci quasi dicat .ca habent, παρ ΓΔ D mu N. - δικαίως ,idl uid magnum eii. Graec. 3c Syr qua eis eii tradebat inite ιudicant ι, cau am ictu cet inim glos ιa, ita laus. GRATtR a PUD D
408쪽
uM , id est Deo gratum, seu gratiae Dei
R i3. MALE OICERETυR, id est eonvitiis incesseretur . MALEDic ERAT , id est convitiabatur. TRADERAT , id est permittebat. IΝIusTE. Graec. α Syr. ivse , ut
V. 23. UEsTRARUM. Gratc. nostrarum ἀ
proserant fructus regenerationis. r. a. RATIONABlLE, SINE DOLO, non
haereti eo in m. LAC, doctrinam simplicem, non subtiles quaestiones , sed ut infames
Hialle alimentum concupiscite. V. . AD QUEM ACCEDENTES LApIDEM vivuM. Bedad Bene Flu M vocat , quies. Dia ,. veritas ρο υita. Aut υιυum , id est vivificantem . V. s. ET IMI TAMQUAM LAPiDΕs vis
Lis , id est templum .. Triplex huius loci lectio. Haee nostra , quae & Graeeorum est , & Augustini Psal. Luita Altera domos Dirit les, quae est Lovan. aedifieamini in domor Dirituales. Tertia Gotth. in domum spiritualem, quae & Augustini epist. lxxxvi Beda hie treς omnes lectiones affert. Eece pono lapidem. V 6 SuMMuM auciuLAR TM. id est in cammo angulo pona lapidem Christum iaV. 7. Ucia Is iGITUR ,. hic siiliret lapis
honor est.. V. 9. Uos AUTEM3 Gmus. ELECTUM
Deo, REGALE sACERDOTIUM. Mystiee fideles omnes sunt sacerdotes offerentes hostias Deo , seque ipso regentes quasi Reges. ROPULM ACQUislTio Nis , id est redemptus . Vto. QUI ALIQUANDO NOM POPULUs Diis est non eratis populus Dei Qui NON CONfECU Tt Mis E Rr ORDIAM : supple , aliquando . Sed nunc contra.
V. II. TAMQUAM AD v ENAI ET PERE CRINosia Peregri ut urbana non curant, nec
cupiunt , quam primum diseessuri: sie nos abstinere debemus ab iis quae caro cupit.
NIs . Syr. examinis. Is est dies afflictionis ,
cum mala ingruerint. Uidentes vestram ita eos henignitaIem, Deum laudentia V. 23. SUBIECTI lGITUR E UTE OMNI HUMANAE CREATUR E , πνιγω Uox haec erraturam signi fuat & orinationem , fistGotthia omnι hamanae ordιnationa , Scholia Graeca magιstratust, quit creatu a Vocatur quia creat ut ab hominibus. praesertim secularis. Syr. omnibus . filiis hominum , siecreatura pro homine sumetur, ut Marci ultimo : Praedicate Evangetium omnL crea-
ut Syr. exponit in r6. Quasi Lin ERr a a lege', a pec cato. ET NON QUA si v EL MEN HABEN TEs L libertatem , ut nostri haeretici fa-eiunt , . V. II. ERLTERNITATEM. DILiGITE , iAest fratres V. I 3. SER v I IUBDITI EITOTE se vestris. dominis . GlAM DYs ovis. Syr. asyeri ..
V. I9. HLEC EsT Evi M GRATIA, id e Deo placet. Α ut Evangelii gratia id. vult, .non liberat serum. Si p-pTER DEI CON-sei ENTIAM , id est conscientiam . quam a pud Deum habere dehemus patimur. inlu.. ita , nempe heros difficiles V a . QUAE ENIM EsT CLoat Sie lege, non gratia ,. ut multi codices. ham
Regia , si e Sye. Reda , & plerique codices. Latini . At Graea Roberti nobis, sie Au gust. Tract. x xl. in . Ioannem, . Alii sebis . ut ineum. & duo codiere Roberti notati. ad marginem Graeei, Testamenti . Gotth. Christus pastus es pro vobis , resi uens vibis exemtum. Loci sententia aperta est .. V2 23. TRADE sAT AUTEM IUDICANTIsE IN IusTE , id est in morte iudicem. iniustum pertulit. Gotth. tradebat se isdiei iudieanti inroe . Graeci codices constanter . . tradebat iudieanta raeste, id est suam. .cauiniam Deo iusto iudici servabat L sic August. Tract. x xl. in Ioan. Se commendabat illi aut iuste iudicabat. Graeca. noster Interpres lie legit, παρεδίδου δι' νῶ κρινον ι. ἰαυτὸ ν ἀ-.δίκως. Utraque sententia congruit , . etsi di-
409쪽
Mess. r. π EpoNENTEs IGITUR OMNEM MALI HAM ,' quasi dicat :Cum sitis renati in haptismo ex semine incorruptibili per verbum Dei, ut dictum est extremo superiori capite , ia facti sitis
Novi homines, curate , ut depositis antiquis moribus, Ze vitiis, insantiam, & innocentiam Christianam, quam n hac reis generatione inchoallis , retineatis. DEPONENT Es: ad est ιum deposueri, ris scilicet, per baptismum . M Ll Tia Mς omne genus vitiorum , & peccatorum . ET OMNEM DoLuM : dolus est fraudis machinatio , ad circumveniendum aliquem . V. a. RATIONABILEr λογιγάν, lac non materiale, sed rationale, & spirituale, quo mens alitur, & roboratur , qualis est lalutaris doctrina , & institutio , 6c sacramenta Ecclesiae, &c. SINE DOLO δ αδελον, id est sincerum. UT IN EO ἔ ut virtute lactis huius. IN sALUTEM. Syrus, ad υι- ram. Vita enim gratiae ac u crescit per operum merita, vita vero gloriae per eadem crescit in spe, & in iure, WMora enim merita maius dant ius ad gloriam ,
V. 3. Si TAMEN: μερ, δε quidem. Potest etiam περ accipi pro ετ Mja περ, quan doqu/dem . GusTATis QUONIAM DULCISΕsT DOMINU s: participes facti estis consolationum spiritualium, quibus fideles suos dignatur Dominus. DυLcis r suavis, henignus , Grace enim est Xρητος. V. 4. AD QUEM: Dominum Christum
L Ap IDEM v I vUMt a metaphora inativitatis novae , & lactis, transiit ad aliam nishricae, & lapidum eius e vocat Christum lapidem vivum , ut intelligant se loqui per metaphoram de Christo , qui non est lapis inanimatus. sed vivus, & vivificans. λη
daei enim, Se taliae , Ptiarisaei, Si Pontifices spreverunt Christum , eumque quasi lapidem inutilem , immo noxium Telecerunt a fabri ea suae Synagogae . A DEO AUTEM ELECTUM ; in fundam intum Ecelesae. ΕτHONORIFICATUM , secit enim Eelebrem
toto orbe, & voluit ab omnibus coli , N
V. I. ET IPSI TAM UAM LAPIDEs vI
TI SUPER AEDIFICAMINI; id est, supelaedificate vos Christo per esiaritatem eiusque opera quae fides vivificat . Do Mus spIRI
Tua Lis , id est in domum spiritualem , quasi dicat, Super Christum aedificamini, ut sitis domus Dei mystica, & spiritualis, per fidem, spem, et raritatem , religionem
catur coetus sacerdotum, quo modo coetuqclericorum Tocatur πληρος, Herux, de accipitur proprie pro sacerdotibus . Vel sumitur mystice , & improprie, ut comprehendit etiam laicos, qui quodammodo sunt'sa cerdotes Deo offerentes sacrificia bonorum operum, qui sensus est Apostoli hoc loco.
Op FERRE .' ad offerendum , ut offeratis . SPIRlTUALEs MosT As : de quibus ait D. Paulus ad Rom. xii. I. Olfeero vos fra-nes , Scc. ut exiubeatis corpora vestra homam υitientem , sanctam , Deo placentem , &c. ACCEPTA BiLEs DEo gratas Deo. PER Issu M Cu RasTu Me Redemptorem , di me diatorem Nostrum, per quem omnia Patri offerre debemus, it ei accepta , grata , memoria, & impetrat otia sint. V. 6. PROPTER UOD CONTINET scRIpτu A, id est dicit scriptura Isa. xxviii. 16 vide dicta ad Ephes. ii. 2o. ubi totum hune versiculum explicarimns , ut et amsuo loeo apud Isaiam .
Bus quasi dicat': Uos , O et edentes in Christum, non confundemini, sed hono. rabimini a Chlisto in die iudicii, cum aecipietis coronam gloriae, iuxta illud P sal. xxxv ll. II. Nimis honorificati βην amici tui Detis: nimis confortauus es princi.
runt Christo obedire, sive ut in eum erederent, sive ut legi eius paretent. FAC TusFxT IN CADUT ANGUL : factus est lapis capitalis , angularis, primarius , Si landamentalis domus Dei, id eli Ecclesiae.
V. 8. ET LAPIs OFFENI ONIς , ET PETRA SCANDALi : citat verba Ilaiae viii.
DUNT UERBOI προσώ-σι νω λγω, id est
qui impingant ad verbum , id est qui al
410쪽
4c8 EPIST. B. PETRI AI CST. I.
verbum Evangelii offenduntur , & scanda. Irantur; unde Syrus vertit, Qui offendunt
od petram , eo qAod non acquiescunt Iermoni. NEC CREDUNT δ άπειθοῦντες, non obedientes , impersuasi , & increduli. IN QUO
ET post Ti suNT; quasi dicat e Non croeunt in iundamentum, Ec lapidem angularem , in quo positi , δι collocati fuerant, scilicet in Christum. Iudaiea enim reli-pio, dc synagoga tamquam vera Dei Eeclesia in Chrillo posita, de sun data erat, eiusque meritis nitebantur . Sic explicat Vat ablus, Caiet. Titel m. de alii. Vel sen
sus est , sie ἔ , in quod ad quod ἔ quasi dicat: Infideles politi, id est destinati sunt
ad non credendum a se , suaque voluntate , & malitia. Uel, infideles ob priora sua scelera merentur relinqui a Deo, execrari, dc obdurari, ut non credant Evangelio , licet gratiam sufficientem eis non deneget. Ita Gagneius , Salmeron , δι alii. Vel sensus eii, positi sunt ut credant Christo , &Evangelio, nec tamen credunt, quia credere nolunt. Ita Beda, Lyranus, &Cornellus. V. 9. Uos AUTEM: o coetus fidelium.
Vel, vos singuli, qui in Christum ei editis. GENUS ELECTUMr electi estis a Deo, ut eius Ecclesiae membra esletis. REGALEsACERDOTiUM. Citat verba Exod. xl x. 6.
ubi Moyses Synagogam Iudaeorum vocat regnum sacerdotale, vel, ut eli in Hιbraeo , Regnum Sacerdotiam. Ecclesia enim eii regnum Christi, non temperate , laicum , dc prophanum , sed caelelle , sacerdotale , &sacrum, singuli etiam fideles sunt reges , dc sacerdotes, ideoque regale sacerdotium ;Reges , quia regunt suos sensus , membra, potentias, passones , iisque dominantur ptum quia familiares Si filii sunt summi Re-pis Chisti Iesu. Sacerdotes vero sunt quia offerunt sacrificia bonorum operum , ut diximus supra vers. 3. GENs s ANCI At Deo dicata, δι per baptismum sanctificata . ΙΤΟ-PUL Us AC Ulsi TlONIs, id est nequisitus , Syrus, Congregatio redemst a , quam scilicet Chrillus suo sanguine acquis vit, rede.mit, de possessionis suae fecit. UT v IR
ius sapientiam, caritatem , iustulam , Scceteras virtutes. Vel . eius egregia facta , hoc enim etiam fgnificat vox Graeca. IN ADMIRABILE LUMEN SUUM : Chrillianae fidei , de Evangelia . V. Io. QUI A Ll QUANDO NON POPULUS NUNC AUTEM POPULUs DEI. Citat verba Osee cap. r. 9. vide ibi dicta . Ante baptismum non eratis populus Dei, nee eius Ecclesiae membra nune autem facti estis popolus fidelis, Ze misericordiam conis secuti, deletis peccatis vestris per lavacrum baptismi.
ut scilicet rebus huius saeculi non adhaerea. tis nimio afleesu, ted litis: similes peregrinis, qui omnia quae peregre vident, a
se aliena exillimant. ABSTINERE A CAR. NALinus D EslDER Is: non solum gulae , aut
libidinis, sed etiam irae , invidiae , superisbiae, dic. haec enim Omnia sunt opera caris nis , ut docet D. Paulus ad Galat. v. 39. AE M LITANT ADvERSUs ANIMAM :quae pugnant contra animam, Ze illam me boni deiideria ac Deum Isurgere non permitistunt. Caro em mctncupiscit adversus ριritum, o spiratus ahersus carnem : ad Gal. U. II.
vendi rationem Ze mores . INTER GENI Es . Syrus, coram omnibus filus hominum. HARENT Es BONAM : sanctam , Etit reprehensibilem. UT tN EO QUOD DETRECTANT: detrahunt , obtrectant ca um. niantur. TAM UAM DE MALEFACIO Rraus: dicebant enim Christianos esse contemptores Principum, Numinis , 8c Deorum , voluptuarios , usurpare promiscuos concubitus, vesci carnibus humanis , &propter iploium impietatem gravibus tralibus , & cladibus vastari orbem terrarum . Quo circa pro innocentia Christianorum graves , dc doctas Apologias scripserunt Iustinus martyr, Athenagoras , Clemenς Alexandrinus , Cyprianus , Tertullianus , Arnobius, de ali. GNsi DERANTEs: μο- οἰ-m: , intrupicientes , 8t aestimante . IN DIE visi TATIO Nis: cum placuerit Deo per inspirationes suas infideles visitare, de ad se adducere. Uel. cum ad exercendam vestram patientiam, dc exemplum virtutis ethnicis proponendum, permiserit Deus vos malis vexari. Uel, ut cum Gentilium praesides de vobis inquirunt , dc vestra visitant , deprehendentes omnia esse sancta glorificent Deum . V. II. OMNI HUMANAE CRAETUR AE ;scilicet omnibus superioribus , quibus obe. dientia , de subiectio debetur . PROPTER DEUM: quia Deus iubet illis obedientiam