Commentaria in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum

31쪽

ter se expetendu est nec ungippter aliud. hece pria argumelitatiois P polo. sub q alia subsumit dicensi felicitas aut que. .est honu qff hic qrimus uidetur esse maxime tali Erit igie felicitas bonu simplr per in v.& hoc e ql hic pricipali in ledebat. q, uero felicitas sit maxie ppter se expetibilis nec unqppter aliud plis sic probatina est quide se per Ppter se ipam nec unqypter aliud expetimus honore uero 6e uolutate 5c mentelat*oem uirtute tu Ppter se ipa expetimus tu Dps felicitate. P illa na* bcatos nos fare credimus ipam uero felicitate nec Ppter illa nec Oino p pter aliud quispia expetit. circa uim de natura terminoru sui duo intelI1geda .prio φ honu plaetii bifaria diciti uno modo sim quid. de sic omebonuqappter te expetie etia si aliqn ppter aliud sit ex

se nec unqPpter aliud expetis. secudo notadu circa illud talis aut felicitas maxie vides esse: 1llud adverbiu maxime poterit teneri exclusive: de tuc erit senissus o sola felicitas 5e nihil al1..ud uider esse talis vel poterit teneri pro manifestissime: ut sic erit sensus felicitas aut talis este uidetur esse maxime. i. manifestissinae. cuius probatio i promptu sequis ibi naneti cam quidem

ubi utrassi parte cxclusiue pbat.

prio m felicitas Ppter in ce nuqypter aliud expetetur. secundo ostendit φ nulla alia sint huius mod1. Sequitur illa pars. Udetur aut. in qua ponit secunda felicitatis p prietate. est ita FO aprietas ista in felicitas ee debethonu per se suffletes. de diuidis

trifaria pr1mo exponit quid potinet adsumcieti1 secundo ibi Sufficies aut per se: exponit uast bonu p se suffieies. tertio ibi

al 1a expetutur Et simplr quide id persectu '

semp per se expetendu est nec unq .ppter aliud talis aut felicitas maxime uidetur ce Nam ei

quide semp pplex seipam nec unq Ppter alia

ud expetim' Honore uero dc uolutate re mente ait oem uirtute tu pplex se ipa expetimur

lupplex felicitate p illa nati beatos fore nos

eredimus Ipam uero felicitate neq; Ppter allane loanoppaer aliud quis expctit. Vadecauti&exsufficietis a de probari Perfectu cim bonu per se sufficies uidetur esse. Sufficies aut dicimus no sibi soli uita sol itaria uiuenti sed paretibus 5c gnatis re uxori dc amicis S ciuibus etia qm natura homo ciuilis cit. Su. medus est tame in his qui de terminus ne si adgnatos enatoria dc amicos amicorii caeledat in

infinitu fiat progressus Sed de hoc alias Conjderandu erit. Sufficies aut p se ponim' qi

Insuper Oim:manifestat ratione per se suffieielle quatu ad hoc qδ de per se. t pria pletria uidest agere. 5: dicit prio vides aut exsufficientia probari ide. L. no Ois finis sithonil ql hic querimus. perfectu ei bonu per se sufficies uides esse. bonu qui de plactast per se suffiei es differut sol si sim ratione perfectu ei dρ in quatum ppter se nec ungppter aliud expetis per se uero sufficies di in quatu ulta facit per se optabile: ac nuisitus 1ndigna ibi. Sufficies aut dicimus. exponit quid ad sufficientia pertineat. & loquit suffieies aut dicimusino sibi soli uita solitaria uiueti: sed parentibus Δ: gnatis &uxori Ae amicisidi: etia civibus huius ultimi r5ne assignat dicesi quado. i. quia homo natura est ciuit 1 s. hoc e aptus ex natura ut i Gocietate ciuili uiuat. erit itaq; bonu sum cies illud ql sufficiet ili prestat illi cui inesti de paretibus de filiis de amicis ac etia ciu hus. sicut pro loco de tepore auxiliat & costia prebere his ualeat. 1bi. Sumedus est. respodet tacite questioni q ex his dictis orie. posset ei aliqs querere an illa sufficietia se extedat ad filios filiorsis& amicos amicoru ad hoc respodet plis dices de in his aut .s paretibusi filiis 5e amicis sumedus est quida terminus . cuius causa assignat ne si alnatos natorsi de amicos amicoru extedae: i innitu nat pcessus .ifinitis uero nemo possed sufficere de sic nemo eet felix. sed de hoc co fideradu erit alias i. talio loco. s. ut aliqui itelliguli economica ul' i polithica. mihi qde uides in hoc faciat i octauore nono ethicoru ubi de multitudie amicors determiat.Sequis illa ps. Sufficies aut. In q e

ponit qd sit bonu per se sufficies. dic1t quos tale bonu esse felicitaretql hie prici pate

32쪽

solum uita sufficiente de optabile de nulli' indigua prestat Huiusmodi aut putamus esse fe

licitate. Insuper mum maxime expetabat Cno conumerata Nam si conumcretur clam es cum minimo bonoria magas este expetenda cubonom accumulatio sit quicqd adaugitur In bonis aute semp maius sit expetendu Perufectu ergo qui cle sufficies per se uidetur felicitas agibilium finis existensa Nim uero felicitate esse sumum bonu

manifestu e Sed qd 1pa felicitas sit planius delucidam queratur Forsa uero id fiet

1ntedebar. dicit ergo nos asit ponimus bonsi per se sumetens quod uel ldest etiam aut uel idest qmuis solum idcit 1olitariu sit: prestat uita sufficierit ae optabile ac nullius

rei indignaui: hutulinodi hoc est talem putamus esse fel1citate. hoc enim uniuersi frare homilies de felicitate putant quod uero uniuersi homines putat: falsum esse ne it cum id no a se sed nature cluetu purauerint. erit igitur felicitas homi per se sufficies quod hie intedebamus. Insuper omni v. in qua exponit ratione per se sufficietie untum ad hoc dicitur per se. pro cu1us intellectu considerandu q, per se sufficiens bonum bifaria dicitur. uno modo sic Φ no possit recipere bon1tas augmentu. de hoc modo humana felicitas no est bonu per se sufficies nam sic unus homo no esset alio felltior. 1 a. nome felix coparatione no reciperet. quod falsu esti sicut enim uirtus allain bona a uger1 polluit lic eti1 huisius ulte teIicitas alio modo dieitur bonum per 1e sufficies non sic augmentu honitatis no recipiat: led quia per se inlitarie sua tu uita humana prestat nulI1us indigua.& hoc e quod plis

dicit insuper aute subaudi nos putamus felicitate no conume iratam 1 dest no coniuncta alicui alteri bonoru eise maxime o im honoru expetibile. nam si conumeretur idest coniungas alicui

alteri bonoru: elaru est eum minimo bonor v. s. coniuncta inia agis esse expetendarcum sit accumulatio 1clest cogregatio bono

rum: qui dila adiungitii deli qutucun F set id bonum quod felicitati adiungitur in bonis autem idest inter bona semper malus sit expetendum erit1rain illud aggregatu maius bonu at per hoc expetibIlius patet igitur qualiter a ph1Iosopho intelligitur illud per 1e: quando dicitur felicitas eii bonurii per se sufficiens.& loquitur semper de felicitate huius ulte. no alitem alterius de qua nihil aut Pparsi gnoscere potuit. Perfectum ergo hec est ultima pars istius capituli in qua ex prefactis concludit selicitatis quadam comunem disti uicaoneni. sunt eium tria de feliciatate hic determinata primo dictum esto sit agibilium ultimus finis seculo in sit bois hum perfectum. tertioq, sit per se suffic1ens. ex his ita tribus colligitur comunis ac prima felicitatis diffui1t1o. dicit ergo perfectum ergo quida idest quod da sufficies per se uidetur esse felicitas agibilium cinis existens. de per agibilia ut iam dixeram intelligere uidetur res humanas in finem ordinatas quecuncat ille sint. Nimuero felicitatem esse sumum. hoc est capitulu quin tu quod bifar 1am diu 1-ditur. prima pars est de speciali felicitatis diffinitione. Becunda pars ostendit qddi qualiter post hac fit considerandu. secunda ibi Et sumum qui de bonum. prima Psduas continet partes. primo inquirit genus feIicitatis. secundo differentias . secunda ibi quoa si opus.1n prima parte facit quattuor. Primo intentum premittit. secudo ibi Di 11tam. ostendit. hominis operatio sit felicitas. tertio ibi utrum 1gitiir. oste tulit Ῥhominis sit al1qua propria operatio quarto ibi quid igitur hoc osteait que sit homi nis operatio. dicit ergo primo enim uero idest certe felicitatem esse fumum bonii: manifestum est scilicet ex dictis in capitulo precedenti. uel dic manifestum est scilicet pseipm ita I de hoc nemo fere ambigit. sed qui ci ipa felicitas sit: planius dilucidari q-ritur. i. queri debet: uel dic queris. 1. desideratur dilucidari planius quid i pa felicitas sit primus tame intellectus uides uerior. hoc itaq; est aristotelis inititutu ondere plane qd 1pa felicitas sit. Forsita uero. onclat φ opatio hois fit eius felic1tas de dicit forsita uero si opus. l. opatio hois depreh&as: id fiet: hoc e dilucida bifild felicitas sit. illud adverbiu forsa nihil hic opatur preter hoc velocutiois reperamentu. est ita ui in hac parte aristotelis coiiclusio φ hois opatio sit eius suma perfectio ac felicitas. quod

33쪽

se probat. ut ei m tibicini fle statuarto cunctis , artificibus ae Oino omnibus his quo, tum est aliquod opus alui actio bonu de bene uidetur esse idest consistere in opere i posse etiam de homini: intellige bonu de bene hominis uiuetur esse 1dest consistere i eissa

φpere. si qui de eius aliquod e st Uus: hoc e dum rarae hominis sit aliqua operatio. hee est 1iam aristotelis ratio cuius asiuptum tanu per se notu supponit. est enim per se notum olum reru quaru est opus: aliquod earu sumum bonum esse in opere: hoc est esse illudmet opus. actio uero*opus h1c pro eode sumuntur. eodeui modo bonsi de beneidem dieui. intelligenda sunt hic duo. unu sit in scutaristoteles in opere cuiuis eiussimum honu conii stere dirit: sic ela eicero in ovicio proprio sumam reru perfectione constituit. differsit itaui 1 5 in re sed 1n nola. ut quod aristoteles opus propriu dixerit cleeroi offitia appellare magis placuli hoc eni apud latinos facillus intelligitur: sicut forte IIIlid apud grecos. secudo notadiim de opere aut ossicio cuiuis Psone lentia moralis eo fiderat Iu in generet lega Iis uero In specie determinat que de qualia 0Meio cuiusui persone couent Mant: ut exempli gratia dicamus de ovicio regis militis episcopi aut archiepiscopi que adhorsi

ossicia in specie pertineat: non moraIis sed legalis confiderat. de omciis uero rersi naturaliun 5 pratice sed speculative sunt diseipline. Vtra igitur. i qua bifaria ostedit φ hois sit aliqua

pcratio propria seesida 1b1 An queadmodu. dicit ergo primo interrogado uirsi fetitur fabri fle sutoris opera aIlq sutae actus: hominis uero nullsi opus est 1ed ad nihil agendu uatus est quasi dicat manufestum est,sicut illor si sui opera spria: ste di ho1s. queadmodu illa ad aliqu1d ageo

dum sunt nata: e etiam de homo ad aIlquid agendu natus e:alioquim daremus . aristis entia maior1s essent dignitatis ac perfectionis: qm nature entia. de cum entia naature sint ex alte diuina: melius res ex humana qm ex diuina arte essent ordinate. seqretur ire Φ ea que homini accidui essent mag1s perfecta lim homo ipe. ne igitur heest huiusmodi c6cedamus: fatendu est hola esse aliqu1 operatione.causa uero propter qua cuiuis rei sit operatio ypria est quia unuquod: siue naturale siue artinctale est per aliqua forma que e principiti alicuius operationis. unde ni ut Rcut unaqueo res habet propriss esse per suam forma illa etia propria operatione. An queadmodum. ponit secunda ratione. N: procedit ella interrogado. dicit igitur an queadmodu de Oculi de manus de pedis ac singuloru mebrorum aliquod est opus idest operatio: Rc etiaam fle hominis preter hec omnia idest preter opera horti olum aliquod opus pon1 de bellquan dicat manifestu est quod secui nnguloru mebrorsi est aliquod opus yprium ne de hom1nis erit aliquod opus propriu .alias sequeretur m partes eent perfectioresqm totum. fatenda est hitur ut prius: O hominis ni aliquod opus propr1fi:quod iuxata cicerone hominis omelsi appellatur. demonstrara est ita. coneIusto ex his que ho mini accidunt atqν ex inebris 1 plus. Quid 1gitur. in qua inquirit que sit hominis ppria operatio.dicta est aut cyrei cuiuis propria operatio est que ei copetit Rcsidum sua forma. forma uero hominis est ala cuius actus est uiuere. no quide secundu*ulis uere est Guluetis ut inseredo de anima sed secsidiiq, uiuere dicitur aliquod opus uluent1s: puta sentite intelligere 6e simiI1 a. manifestum est ita I in in aliquo opere ultecolistit felici ras sed quia opera uite multifaria dicuturi inquirit plis in quo 1porsi ebsistat.&pr1mo questionem proponit d cens hoc Lopus hois propriss quid tande erit quasi dicat no satis est manifesta quid ni illud hominis opus. quod paternam uiuere quide comune uidetur etiam plantis. at nos querimus opus hominis a prium. igitur

si opus hominis deprehedatura Ut ea tibicino

statuario cunctiss artificibP ac omnino OLbus his quoru est aliquod opus atl actio in opere ipo bonu & bene uidetur esse Sio etia homini siquide eius aliquod opus est. Utrum igitur fabri dc sutoris aliqua opa sunt actus hominis uero nullii est opus sed ad nihil age

dum natus cst.. An queadmodu & oculi de

manus pedis ac singuloria me broruali 'est opus sicαhominis preter hec omnia aliis

quod opus poni debet. id igitur hoc ta

dem erit Nam uiuere quidem comune uides

34쪽

sequestranda 1dest separanda uel dist1ngueda est ulta uegetatiua inteIlige ab opere aaut uita hominis. accipiuntur 1 taui a pho hic uiuere dc uegetativa vita pxo eodem. probat etiam ulta sensitiua 115 sit opus hois dicens sensitiva est queda u1ta seques sciis licet uegetativa.hanc etiam scilicet sensitiva constat esse comunem honi de equo de omni animanti hoc est animalLunde sequitur φ hec no erit opus hominis.cum diois opus nulli alii qua homini couenire queat.post: has uero duas uitas solu relinquitur ulta operatiua 1ecunduratione. que quide uit appr1a est homini. nam homo spem sortitur per hoc φ e rat1onalis. hec ctiam uita rationalis bifarria dic1tur 13pterea φ ratio est duplex. est enim ratio queda que pec se intelligitest hee est intellectus.aliae rat1oque no intelligit sed 1ntelligetl obedit: de hec ratio est appetitus ratio dictus quia rationi obedit. haru uero ronum

principalior est illa que s se inistelligit. nam quod per se principalius dicitur: qua id quod per

aliud. at per hoc uita illius rati oliis que per se intelligit est exiscellentior qua uita eius ratioisque 1ntelligenti obedit. hoc est igitur quod aristoteles dicit euinquit restat ergo post uitas scil1cet prenominatas queda 1cili

cet uita operativa ratione habetis et hoc est eius partis anime qroiae habet lat* huius scilicet part1s rationalis partim.1. pars queda est: ut idest tanqua uel si 11 rationi obediens partim hoc est pars estera est. ut 1dest tanqua uel quasi habens scilicet rationem intelligens Erima itain pars est appetitus qui ratio dicitur; in quantum ration1 obedit. ratio uero 1ecunda in ape intellectus qui ex eo Φ per se ratiocinatur de intelligit per se ratio diiscitur.appetitus uero quia non ob aliud ratio dicitur nisi quia rationi obedit no per se sed per allud ratio dicitur. at per hoc uita 8e opus eius rationis que per se intelliis

git est felicitas.& hoc est q, philosophus dicit cum uero de hec stilicet uita rationalisaicatur duppliciter scilicet e1us rationis que per se intelligit cie illius que intelligenti obediti ponenda est scilicet felicitas uel opus hominis illa ulta que dicitur secluduaet1onem 1dest que est eius partis que agit de intelligit. nam hec scilicet uita uidetur principalius dici.cum sit intellige eius rationis que principalior dicitur ex hac philosophi 1ententia tria notantur. primo φ 1n sanitate puIcritudine corporis proceritate de aliis huiusmodi: felicitas consistere non potest.omia enim hec sunt comunia a cluitam vegetat1uam pertinentia.secundo notatur in cognitione aut sensus uoluptate non esse telicitatem. sunt etiam hec comunia at* uste sensitive. tertio notatur q= in opere appetitus ratione regulati quatacun uirtute poleat: humana felicitas consistere non poterit.est enim ut inquit aristoteIes intellectus pr1ncipalior ratio quam appetitus.at per hoc eius quoin opus erit excellentius. ex quo etiam possiet accipi * felliscitas confinit in operatione intellectus speculatiui magis quam in operatione pratici. ut enim libro decimo demonstrabitur intellectus speculatiuus est principalior ac excellentior quam praticus. sola quidem uita speculativa est in qua absolute sum umbonnm ac felicitas consistere potest quod infra demonstrandum relinquimus. Q asi est opus hominis. hec est secunda pars pr1ncipalis prime partis.1n qua duas felicitatis 1 nuestigat differentias secunda 1hi Et preterea in uita perfecta. intendit ita p plis hic demonstrare φ felicitas uel opus hominis sit operatio lacundum uirtutem optiumam.& primo interrogando resumit genus felicitatis dicens o pro sed si pro an .ueluti si dicat. sed an est opus hominis animi operatio fecundum rationem uel non sine ratione quasi dicat manifestum est ex prefactis Φ opus hominis est animi operatio secundum rationem uel no sine ratione. hoc est ita* felicitatis genus quod hic tanqu1

damnitionis principium resumitur. &ad addit plis illud non sine ratione propter c 11

etiam plantis At nos proprau querimus

tranda est igitur uegetatiua uita Seques aute

sensitiva quedam Hanc etiam boui do equo N

omni animanti comune esse constat Rellat ergo opcrativa queda ratione habentis atq; huis Ius partim ut nationi obediens partim ut ha

bens atq; intelligens Cum uero dc hec dupli eiter dicatur ponenda est illa que secundum x tionem dicitur Nam princip alius hec dici uidetur. Quod si opus est hominis animi

peratio secundum rationem uel no sine rone,

35쪽

Epus appetitus rone regulati. Ide aute. probato idem fit opus hois & uiri studios,

hoe est virtuo fi excellentia uirtutis ad opus adiuncta.est quide usitatu apud aristote Iem quod est bonsi:studios si appellare. ltam uirtuosus studiosus appellatur. dicit erect 1de aut opus esse dic1mus generis huius. i. species alicuius huius studiosi hoc e indiuidui alicuius sellicet optimi. sumit ita. genus hic pro specie.que in quatum e coemunis Huribus indiuiduis ab aristotelenia locis no paucis genus dicitur. ut genus dacatur omne generale.1d uero quod proposuit exemplo facit it Iustrius dicens ut elthaeredi Ae studiosi citharedi intellue idem opus esse dielmus. die simpla 1dest uniuersare hoe tenet In omnibus rerum speciebus. excellentia uirtutis hoc est dictione uelicon ditione excellentia uirtutis significante ad opus adiuncta.citharedi enim est citharae

Idem autem dicimus opus esse generis hia

tus atl huius studiosi ut cytharedi ec studi si e testedi ec simpliciter hoc in omnibus ex

cellentia uirtutis ad opus adiuncta Cythare

di en1 est cythara pulsare studiosi bene pulsa is

deretur illud aristotelica principiss no esse ueris .cla duo propter hoc. primsi erit quisno uidetur in eadem sit operat1o animalis & opt1mi alii malis .secsido quia c1tharedum est specles stud1osus uero elitraredus est ind1u1duu. . sic erunt aliqui citharedi etiam fi no sint studiosi. ad pr1ms dlc1tur φ uciam dicebamus per genus spem inteIIult.dae genere qu1 de qd' spebus est c5mune ria illa no teneret uerti. cii ab animali longe alia sit ho is operatio.ql etiam ar1stoteleno latuit demonstante alia esse uita animatibus alia homini ad secundsi dicitur φ si detur aliquis stul1osus clit tedus ut pote soci testerit magis c6mune citharedus qm socrates .no tame quia aliqui esse possint citharedi qui n5 Dii studiose citharedito quia plures alii preter socrate esse poterut stuadiosi citharedi.quoru cuiuslibet idem erit opus cum opere cithar edt.1ul aure qui nct

quis e malus citharedust ergo est citharedus. hec puerilis obiectio peceat. comittit ei faIIaelli secundfi quid per hoc q, ex parte ac re imperfecta infert rem 1ntegram ac petfectam.n6 suntliam citharedi nin optimi ac perfecit citharedi. sed alla longe maiotoeeurrit d1fficultas. si enim hec uera sunt intensum de remisH no ersit unius specle Ad hoc dicitur in 11 1ntelam 5: remissum eiusdem Riit speelel: dictum philosophi hienequaqua stare poter1t.intensum 1tam & remigum esse un1us speciei secundum remno est possibile: cet secundum nome sepenumero unius credantur species. asciscunatur enim sepissime 1ntensum Ae remissum sub nomine unius speciei. 5: hoc forte tum propter nominsi penuriam tum etiam propter 1nsensibiIem differentiam. hec tamen omnia melius in decimo methaphice tractabune ub1 aristoteIes illa sue philosophie maxima pr1ncipia ponit contraria esse maxime distantia. nihil ν unius contrariorum esse in alio preter genus tquod utri γ c5mune est esse iram ex ad inuicem incompositaque omia 1mpossibile est esse uerat si in te sum Ne remissum unius'sent speelel. nullum enim album remissum a nigro maxime distat. cum aliud scilicet albius magis a nigro distet. est etiam remisse album aliquid habens nigri secundu rem aut uirtutem. 1ta remisse album feeundsi rem aut virtute c5post tu est ex nistro re a Ibo. i aristotelleis Ceptionibus repugnant. dubitant etiam hie aliqui cur aristoteles hec maximsi podus habentia ex qumus fere tota sellei ratis pendet cognit1o demonstrauer1t soIummodo per exempIaiquod genus demonstrationis est in rimum. primo enim P felicitas esset nominis opus non aliter quam exempIo docuit. eodem. modo indicata It q, hom1n1semet aliqua propria operatio. 13sie etiam citharedi exemplo demonstrat in idem nt homini opus se uiri studiosi ad hoc dicitur q, aristoteli forte sicut in aliis n5 paue1s no 'occurrebat aliud genus demostratios s. uel dic de melius m licet exempla in se sint debiliorat nobis sunt efficacissima. doctrina uero seri debet per nobis notiora ut is principio libr1 premiserat. 5: potissime habet hoc locum in scientia de moribus de d

pulsare studiost citharedi est clthara bene puIsare.ltaoe.1lla dictio bene signi fleat in loco isto uirtutis excessent11. ex hoelgi uniuersali principio infertur Idem opus sit humane speelel Multi studiosi exeelletla uirtutis ad opus adluncta. quod hic probare intendebat. alicui tame ul

36쪽

Quod si ita est hominis aute opus ponim'

uitam quadam hanc uero esse adtionem animita operationes cum ratione Studiosi autem uiri bene hee 5c probe Singula autem bene secudum propria uirtute perficiuntur Si ita e fit ut sumum sit hominis bonum animi operato secudum uirtute. Et si plures sint uirtutes secudum optima ac persectissama. Et preterea in uita perfecta Nam una uuidem trum do non facit uer nec una dies code modo be tum de felice nec una dies nec exiguu facit AD

hleab aristotele ciuilia tractantur. Quod si . 1 dem .sit hominis opus uiri studion ex hoe probat φ hominis nitellas sit operat1o secundil ulrtute. S 1nquiti pro sed si pro qu1a ueluti dixerit sed quia ita supple est in hominis 5: studiosi uir

excellentia uirtutis ad opus adiuneta eadem est operatio ut tam demonstratum uides hominis autem ut ex dictis patet ponimus uitam quadam hanc uero uitam esse actionem animi de operationem cum ratione demonstrauimus studiosa autem hoc est studiosi 1gitur uiri aut studiosi quidem uiri diremus esse hoc scilicet actionem animi cte ovationem cum ratione bene de probe si enim est hominis operatio erit etiam u1ri studiosi. Ωngula autem bene secundu propriam uirtutem perse luxur hoc est perfecte es. Retuntur ad hanc partem pendet philosophi sentelatia hic uero intentum c5cludit dices si ira est 1 dest quia hec prefacta uera sunt: ni idest tur ut fumum bonum hominis quod est eius felicitas sit animi

operatio secudum uirtutem Δ:hoe cst quod hic conci uclere itis tedebat stat 1 ra. ratio philosis,phl in hoc eade est operatio hominis re studion uiru excesseniatia uirtutis ad opus acliueta: hominis autem operatio est animi operat 1o:erit igitur animi ope

ratio bene de probe uiri studio, si operatio. bene uero re pro perficitur operatio secsdu uixiseutem: igitur operat lo homini que est eius Donu sumum erit operatio animi secundu uirtute. idem uidetur hla piis 1ntelligere per animu qa prius per ratione. ut sic dicere operatio animi operatio rationis. Et si plures. dicit feliciatate esse operatione secundu u1rtute optima. inquit igitur & si plures sint uirtutes: secundit optima ac perfectis 1m1 uir iste felicitas erit operatio. aut sit 1lla uirtus optima cuius opatuo est felicitas: plis hie no determinati sed illud differt indecimu et h1 ruae sept1mu polithicoru: ubi de hac re no partia e inquisitio. aliqui tame qui eos libros nunqua legeretaut minus bene intellexere: diculo 1lla optima uirtus cultis Oisperat1o est felicitas dieitur iustitia. alii dicut φ nullae una Led oes u1rtutes simul supte. sui etia qui dicut et, illa uirtus est prudelia. sed nihil horu eu dictis philoibphi stat.

Te poter1t n5 pr1mu.qm iste operatio appetitus esset perfectissima. quod plis in IoelsNO paucis negat.* etiam no sint oes patet per hoc in expresse dixerit & si pIures sint virtutes: secundfi optima ac perfecti ulma.. uero no si prudelia phs decimo ethico rum multifaria probat. hocide etia demostrat septimo polithieoru 1 raeti secudu plint in locis prenominat1s sola sapietia est ea uirtus que. felicitate effecit: alie uero uirtuates n5 effieiut sed disponui. aduertedu tame φ illi qui in opatione prudetie dicut ecfelicitate ut phi dicta in cJcordia reducat: duas 1 nepte distinguut hominis felicitatessellieet ciui Ie 3e e5tempIativa. de ciuili inquiunt determinatur 1n hoc libro de conteplativa in decimo. hec uero inepta felicitatu dist1ntio staretio potest si eni due essent hominis felieitates: eum felleitas ut ultimus finis: esset duo ultimi fines. due quou Pprie homin1s opationes. at per hoc duo officia rei eiusde. due 1te uirtutes optime. hec omnia sui impossibilia.& cotra aristotele qui horu cotraria ut uides diffutierit. dice re uero,in libro primo determinetur de una felicitate de in decimo de alia est pIane 1neptire. cum 1n hi Iibris prenomiatis de eade felicitate tractetit r. in primo quidem libro demostrat plis quid sit secundu ueritate ciuilis felicitas ostendes ta dem in sit ais nimiopatio fini uirtute optima i libro uero decimo pquirit q sit illa uirtus cuius felicitas eopatio: determinas ea de . sit sapia.& dixi fim ueritate ciuilis: qm de ciuili felicitate opiones fuerut diuerse. alii eim i honore cosistere putat alii uero 1 uirtute alline i 'patione pruderie. aristoteles aut 1 opatione sapie. qi libro septio polithicorsi a

Pertius demostrauerat.ille uero primus qui plim dixerat de alia felicitate 1 libro prio

37쪽

cle de alia 1n deelmo tractasset prout ego puto id ineo fidetate dixerit.& sorte bene pastus ac melius potatus ab aliquo cui in hac parte coplacere uoluit. Et preterea i uiista. in qua ponit secuncta felicitatis differentia. dices 5e preterea intellige esse debet talis animi opatio lecunctu uirtute optima in uita perfecta. 1 tota uel dic tota. 1. diuturna.qs epto declaras a1t nam una quide trudo no facit hoc eli no ondit uer. nec etiadies clara de teperara demo strat elle tepus uernale. eode modo beatu de felice nec una

dies facit nec repus exiguu.debet ita. felicitas esse cotinua quatu preses utra pati rurpatet igitur ex his qu1ci sit felicitas. est eni animi opatio secudu uirtute optima de in uita perfecta. Et 1umu quide. nec est secuda pars principalis huius capitul 1 1n qua dit quid de quali post hae sit agendu. secvda abi meminitia avt.impria parce tangit

Et sumu quide bonu ita ei reuscripsisse susfietat Na fortasse prio figuradu est postea uraxo pingendu. Videtux aut cuiusq; ee illa qbene circuscripta sui moducere dc mebratim

tea uero pingedu. locutus est hic aristoteIes metaphorice. quasi diceret sicut pictores Primo rei figura circunscribui externis linea metis: postea uero pingui ut sit rei per feeta imago: lic etia fac1endu fuit circa sumum bonu. ita* 1lla com1a re comunis dis. finitio sumi boni est queda felicitat Is circu1criptio ea uero que de ismo bono 4n se. quelibus dicentur erunt queda felicitatis pietura.libro ita. decimo huius negocii erit coplementur ubi determinate psis demonstrabit cuius u1rtutis felicitas sit operatallo. de ex his dia intelligiatur.primo quid de felicitate sit dictu re quid restet dicendulant qu1de habita ea que ad eius pertinet circunscriptione. dicenda uero restant ea qad eius perfecta pictura attinent. secundo intelligitur id quod in prohemio predixe.xat. dicens Q si 1ta:annitenda id ipm quan per figura coprehendere quid ni. ita. qalbi promisita hic adimpleuitqu1d felicitas esset circularibes .cum uero quid uirtus 1itque de quot sint u1rtutes de cuius uirtutis felicitas sit operatio cognouerimus Placter erit proculdubio felicitatis imago no lata lineametis circli scripta: uersi clepicta delucta at 1 mebratim perfecta.sicut enim imago perfecta rem cuius est imago perfecite Dignifieat: si illa de felicitate perfecta doctrina ueram felicitate perfecte pre1entaahit. Videtur aute.assignat ratione eius quod dictu est dicens uiuetur aute esse idest uidetur quide esse cuiu1Q hominis illa que bene circularipta sint producere: hoc eracut in ulteriore perfectione ducere ac me brato idest per mebra ac paularim peri erare. hic etia sicut prius metaphorice loquitur. ut dicat queadmodu in his qui rerum figuras producunt culuis in arte Perit1 esse uidetur ut rem primo circunscriptam inu Iteriorem perfectionem perducat ac membratim hoc e paulatim perticiat: sic etiam in doctrina que de sumo bono traditur faciendum esse uidetur. oc cum dixit uidetur autem: illa dictio autem no copulative sed continuatiue uel 1ubcontinuatiue teneri ut sit sensus uidetur autem idest uidetur quidem. 5c hic modus loquendi apud philosophum est usitatissimus. hoc etiam modo loquebatur supra cum dicebat studio11 au te ulti hene hoc at probe. sensus ut diximus eter studiosi quide uiri bene hoc oc proabe.aliquando etiam illa dictio autem ponitur pro coniunctione subcontinuatiua scilicet pro quoniam aut pro quia. uel enim. 6: hoc etiam modo posset hic teneri qu1do dicit uidetur aut cuiuiin esset ut sit sensus uidetur enim culuIq, et se illa que bene circunfcripta sint producere ac membratim perficere. ibi Tempu1ψ horum. ponit id per quod homo i tali inquisitione iuuetur.dlcens ae tempus eli probus repertor at adiutor horum hoc est homo probe adiuuatur in reperiendo hec 1cilicet que addenada sunt ad rerum circunscriptiones. unde hoc est ex tempore: de art1um facta sunt acticlitamenta: cuius p enim hominis melius sentietis u1detur esse quod desit adiuere. 1ntelligenda sunt hic tria.primo Φ tempus per se ut quar co phli corum traditur cause est Ooliuionis. Π enim quis studere negligat: ex solo tempore in obliuionem perueniet earum reruque prius sciuerat. in arcibus tame inueti 1edis at augedis lepus dicitur adiutor per accides si eim quis cotinue ac logo repore studeat : no pauca postea tria. prio P ponit quid sit factu de quid restet allectu dices de suismu quide bonu sufficiat ita cliculatipsisse hoc est modo tali figuraste ur quast per Muram cie Imagine ostedisse quia eade eet. na tortasse primo e figuradum hoc est rei figura formaau pos

38쪽

1nteIligetque prius no intellexerat. 1lla elisi que a predecessor1bus Imperfecte sui ad

inuenta a posteris partim augentur & partim meIiora efficiuntur.secundo no aa uir mar1stoteles hie eum dixerit ei luso enim est id quod defit adiugere: satis expr H e reprehendit obtreetatores invidos mordaces qui ut canes mordere aut latrare no ueretur aduersus eos qui antiquoru scripta meliora effici viat ex eodem etiam fundanaetono minus redarguunturiqui antiquora scripta tanqm diuina se a diis tradita coIunt modernorsi uero facta ut pote humana spernut. notandu etiam in aristoteles usus est metonomia.tempus ei pro re temporali posuit. 1lao cum dixit tempus probus reper itor est horum alis adiutori est sensus homo in reperiendo hec probe ac optime adiu, uatur ex tempore. unde pater φ nome probus pro adverbio probe re nome illud rest,

perficere. Tempust horia repertor a toe adiutor probus esse uidetur de artium laeta

sunt additameta Cuius* enim est id quod de

sit adiungere. Meminisse aute oportet eo

que supra diximus net exacta discussa one in omnibus eode modo sed seeundu subiecta materia in singulis sagitare M in quatum discipline propriu sit. Nam faber quide de ge

metra differenter rectu inquirut Alter quan tum ad opus utile e Alter quid sit*quale e templator eni ueritaris Eode modo in aliis faciendum ne extra opera plura sint qm opera. Nem uero causa eode modo in omnib' re

quirendu Sed satis est in quibusda bene ostensu esse quia sic est ueluti circa principia Quia

prietas-natura doctrine que circa tale uersatur materlam. Nam faber. in qua manifestat illud in speciali.&primo quantu ad id q, in scientiis diuersis obseruatur. unis de dicit probans 1d nam faber quide erarius uetaignarius aut alius qui uls Ac geomeistra differenter recta inquirunt. idest considerant. alter scilicet faber quantu ad opus utile est.alter scilicet geometra considerat quid rectu ni de quales. hoc est quales habeat proprietates . est enim geometra no operator: sed ueritatis conleplator. eodem modo in aliis dicendu er 1t. cuius causam suhdit dicens ne extra opera plura sint qu1 opera. quasi dicat sic de rebus considerandia uidetur ne extra opera hoc e extranea dc aIi Cna apposito sint plura: qua opa de quibus ex proposito cosideratur. unde no modica aberrat 1lIi qui in quolibet qlibet tractare uolui. sui ei inepti quida 1 mathematica ciuile & 1n ciuili mathematica tractates. de his hoibus erat ilIe que nup diceb5 de uniis uersis rebus gramatice ratione reddere. Ed piget me . eu no pudet preter hoc ineptii aliud maius facere. gramatica ei cu inepte doceat: de uniuersis te bus facit doctrinam

1ta ν eius discipuli uniuersas 1 tepore qm breui lint disciplinas cu tame nec gramatica nec ulla alia satis habeat. Nequero calisa. tagit alia diuersitate q attendis penes principioru de eoru q ex principiis secutur differentia. de ut mihi quidem uidetur sumitur hic apho nec pro no . de illud eode modo pro ire uel etia. ut sit sensus ite no est requirendu. 1. petendu cauta in Oibus: sed in quibusda ueluti circa principia satis esthene ostesv ee qa De e. i.* Re est. cuius causa subdit dices ua principis e primu. qa dicat principiu causa no het ypter id cp est primu . primi quide no est causa.qm alias ante prims rei prius. de sec eet in infinitu processus in quolibet ita* senere seletle mi aliqua prima principiatqvoru no sui cause querede . illa uero quoru cause querunturno principia: sed coclunoes diculur. patet igitur ex hisinaliter principia de aliter coclusiones sint dem5strade. qt hic phs dicere intedebat. ut ta per ea q in eade scientia

tor pro gerundio reperiecto ponatur. Meminime aute. hic ostendit qua I iter uel quomodo fit prosequedum id quod restat diiscendum.& facit duo. primo proponit hoc in genere resumens id quod supra in prohemio dicis tum fuerat. secundo ibi nam faber manifestat illud in speciali. dicit ergo primo meminisse autem oportet eoru que supra diis ximus. hoc est oportet ad memoria reducere ea que diximus suis

pra in prohemio scilicet nee flagitare 1dest petere discus Rone

exa Ram eodem modo in omniis

bus: sed oportet flagitare in singulis discussione secundu subis

sectam materiam. hoc est fecundum subiecte materie conditionem re naturam. de in quatum est cloetri ne proprium. hoc DA

40쪽

coster e5ueni sit quarto demostrat,etia sue tale eoueniant illa in quibus alii aliteedient. secuda ibi cu ergo. tertia ibi cosonant quo*.qrta ibi esilaea etla.dicit ergo prioscrutandu est istis de ipa felieitate no solu ex coclusione se ronibus: hoc est no soIsi se indu id ql de felicitate ronibus eo cluditur: sed ex his quo*. i. csida ea quo* q referutur.f. GaIlis diculur de iIla. s. felicitate.cuius causa subdit dices na uero. l. Licrita ii quide esa. s. uera cosonant. falso aut 1. falsitati cito ditanar uerti. N: huius causa est quia uero nihil poterit repugnare nisi eius corradictorm aut id ex quo eius sequitur cd tradi ste, risi. ueri assicotradictorisi necessario e falsui unde sequis ome qS uero dis sonat:esse falsu. 5: oia uera es uero c5sonare. si ei uero repugnaret uero: duo cotradictoria esset uera. Illud igitur cu1 aliql veru repugnat necessario est falsu. nec differt a quo uel ubi tale uera sit cliet ei.

Illud aut cui o1a uera sui consona necessatio est vera. erit 1 ta*Hera aristotelis sententia de feta licitate: si ola uera fuerint ei cosona a quocu*re ubicitui talia dicta sint. qffaristoteles hic ostedere pergit. 6c qin clemonstraret oia uera sue sentetie sint conona esset ei impossibile: cu neis mini ola uera sint nota: inde est in solii discurret per ea q ab allis de feIieitate uere dictatur onis des ola talia sue sentetie esse cosona. ex his quo* simul ess hoc demostrabitur nulla alia oplane de felicitate polia costare.futet uera no pauca q 1llis opionibus dissonat. Gu ergo. hece secuda ps capil1n q bifaria ondit m dicta sapietu de felicitate sue tale sint cosona. prio qntu ad hoc in dicebatur fesicitate esse animi opatione. secvdo qntu ad illud et, finis 5e felicitas sitopatio δύ no res opata .secuda ibi recte etia d1cit ita. prio cu ergo bona dividans tripliciter hoc est i tria bona specie differetia de alia externa cti cantur: alia animi dc alia nacorporis ianimi bona prIcipalissima dicimus ac maxie bona. actus uero oPatines animales in quibus felicitate cosistere dicebamus ponimus ec animi hoc est drirebus animi ex his cocludit plis intentu dices ita. si in hac opione antiqua Δ: a plianti obus approbata:recte diceretur festeitate esse animi opatione. hoc ei modo erit de ma . ximis hon1ς qualis esse debet felicitas. hec tit opto antiq uera de a pliantibus apphatano erit colana MIis qui felicitate ponebat de bonis externis aut corporis: cu talia nosint maxima bona felic1tas aut esse debeat de maximis bonis circa littera sui aliq intelligeta .prio . plis per alales opationes intelligit animi opatioes. ne in cotinue bis poneret 1 IIu geniti usi animi: unu eoru couertit in adieci iusi aiales. ita*cu cet dicodsi

actus uero de opationes animitantini esse ponimus: dixit actus uero opationes arabamalest animi esse ponimus. secudo notadu q, bona externa dicatur honores amici di ivlaie: qiescum ille antissue mobiles Rue imobiles. natales ur artificiales. aiate aut in Hate qella diesiε bona fortune: ppsea qa magis ex fortua una ex idustria Puentat. bona uero corporis sui robur sanitas pulcritudo hec de huiusmodi nase ite bona dicunfeo ex nata originE habeat. bona de animi sui scietis de uirtutes earu i opatioos. de hecpprie sui lisiana aut hols bona. qm hectatu ab holeaesitur.& sicut animus melior e corpore corpus etia qm fortua: sic de animi bona maxia fortue minima corporis uero mediocria dnr.aduertedsi ite . aristoter. hic p hoc φ uixit exina Inuit alia oonora diuisione. ut dicamus bonoru alia ee exina alia iterna. exina uero sint alia corpis alia fortue. Placet 1te aliqbus bona corpis nec exina nec iterna sed iter utrain media ais

cit reete etia subaudi dicimus et, opallos qda. cyprie te actus Pibes. i. dane ec tines. s. xersi. qa dieat recte etia dicimus ulrdξ q, opatios sui fines reru. ω no allu res opate. 1 ta* opationes tk actus hic pro eode diculur. illud aut uerbst pibes uim substanti uluerbi hie uidetur. ut set sensus plbens.1.datur hoc est dicere sui. causam hu1us dleti

subdit sic enim dicendo scilicet φ nnis Ri opatio re no res operata: esset idest ee pote

ditanat verv. Cu ergo tripliciter diuidane'

bona dc alia externa dicatur alia animi dc co

poris bona animi priuetpalima dicim' de ma

xime bona.Aetus uero Sc Nationes anptiales animi ce ponim' Itaq; recte quide dicetur se cundit hanc opinione antiquam re a philos fantibus approbatam. Recte etiam'opa tiones quedam de actus fines esse perhinetur. Sic enim ex bonis animi non ex externis esset