장음표시 사용
41쪽
rit ex bonis animi se non externis. si quidem finis poneretur res secta uel operata 2 non operatio non esset possibile fore de bonis animi. cum nulla res operata sit de bonis animLα sic non esset de bonis maximis .at per hoc nec felicitas. cum omnis felicitas sit fin1s. patet igitur illud phiorum dictum antiqua ac uerum esse consonum aristotelis dictis de felicitate. Consonant quo*. hec est tertia pars huius caPituli i qua ostendit φ sue sententie de felicitate sit consonum illud uerum in quo oms comunt, ter conueniunt. de diuit felicem homine bene uiuere de bene agere quod dicitur idest conceditur fere ab omnibus.eonsonat quoin hu1c scilicet sententie de felicitate fere naui dicta est felicitas quedam u1ta de actio bona. dictum erat enim cy felicitas esset an imi operatio secundu uirtute.erit 1lao felicitas uita: cum omnis animi operatio fit
Consonat quoq; huic quod dicitur bene ui
uere dc bene agere felicem Ecre nas bona quedam uita de bona actio dicta est. Geta etiaque circa felicitate queruntur huic adesse costat.Nam aliis uirtus Aliis prudentia Aliis sapientia queda este uidetur. A his Me aut horualiquid cum uoluptate aut no sine uoluptate. Alii uero externaquoq; affluentia carcupicetutur. Hec partim multiαantiqui parti pauci re preclari dicunt uiri quoru neutros in totum aberrare putandum cst.Sed in aliquo de
plerat assequi rei te. Illis ergo qui uirtute
omnem aut aliquam dicunt consonat sermo.
Nam huius quide est secundu ipam operatio.
felicitatem .secundo avignat differentia Inter talia opinantes. tertio prosequ1tiir de singulis of hendens in quo defficiant de in quo sue sententie sint consone. secunda ibi hee partim. tertia ibi ill1s ergo qu1.dicit iram primo cuncta etiam que a diuer sis circa felicitatem querulur:constat adesse hoc est inesse aut in herere. uel die ade iste idest eo sonasse hula sellicet; felicitati. uel dic huic scilicet sententie nostre de felicitate. de cotinuo tangit opiniones quas inferius prosequitur dscens felicitas allis esse uides uirtus moralis aliis prudentia aliis sapientia quedam. aliis hominibus uidetur esse hec aut horia aliquid cum uoluptate:aut no sine uoluptate. alii uero externa quo γ affluetiam Circuplectuntur hoc est cum bonis prefactis adiungiitur. P cu dicit na aliis ulla dictio nam ut mihi uidetur no causaliter sed c6plective ponis. Nec partim. 1n qua ostedit et holes qlia de sdictis sint opinates. dices multi hoc est plebei: aut popularesulites holes de etia antiqui rudiores ac minus bene de rebus iud scates nulla fere alia preter sesibilia bona cognoscetes: dicut hec prefacta parti hoc e in parte. hi eni felicitati adiungui sensus uoluptates ac bona externa. pauci uero de proclari uiri qui propter sui paucitate pauci diculur: hec prefacta dic sit partim. i. in parte dicut ent isti seis Ileitote eme in uirtute. ita ν ut diximus eoru aliqui esse credunt morale uirtutem raIllintellectiva. 5e horu etia aliqui prudentia:alii uero sapietia. reducetur itaq3 opiones 1lle ad duas opiones. s. sapientu de 1nsipientu. de quibus plis subdit quoru neutros in totu aberrare putandu est. sed est credendu assequi. i.dicere recta l. uera plera* idest inulta in aliquo hoc est in parte aliqua tenetur ita* illudi aliquo expostiue ut dicat putandu est istos dicere multa que multa sunt uera saItem pro aliqua parte.1ta ut illorum multor u quolibet fit uerum pro aliqua parte. Illis ergo. in qua ostendit prefactas opiniones lue sententie de felicitate cosonare qua tu ad illa 1 quibus veru dixere.&- ondit hoc te Ca opione q felicitate posuit i uirtute secudo ibi horsi insup uita ideostendit de ea opione q addidit uoluptate. tertio ibi indiget tame.de tertia que add,
ulta.erit etiam bona: cum uirtu
tis operatio fit bona. de illa dicistio fere no ut aliquid diminuat sed complective aut tangm lo cutionis te peramentu hic poni uidetur. uel dic fere 1dest quasscum eni dicitur felicitas e N illa animi: no dicitur expresse
est uita: sed fere idest quasi diei
tur uita . propterea P ois animi operatio est ulta.q uo aute dixit
aut no fine ratione. non eni ola
uita felicitas dicitur: sed ea seis tum que est secundu rationem. Cuncta etiam. hec est qrta Pscapituli 1n qua ostedit sue sentelle esse colana illa in quibus ais Iil aliter dicunt. de diuidis hec
pars tri farta .pr1mo ponit intcstum ato opiones diuersas circa
42쪽
die hona externa.cIrea prima fiuo Deltaprimo offendit in illa opinio sit eo sona sue se
tentie. secundo ibi forte uero .ostendit in sua sententia ut melior.dicit ergo prio serismo noster de felicitate uel die sermo idest diffinitio a nobis tradita de felicitate: consonat illis qui felicitate dicunt esse uirtute oem aut aliqua.cia ius i5nem Lubdit na felleitas aliquid est uirtutis huius: scilicet operatio secundu lpam uirtute. per hoc 1 ta αν φ felicitas e aliquid uirtutis teonsonat illis sermo felicitatis .iIIa uero coiunctio ergo no illative: sed complective aut incohatiue ponitur. Forte uero . in q ua bifaria ostendit. sua sentetia de felicitate fuerit melior.& pr1mo per ronem secundo ocoosuetudines humanas 1bl le queadmodu. dicit ergo primo interroga do sed forte non modi idest multu refert. i. differt: utru in possessione uel in usu accip1atur idest ponatur optimus S utrum in aetii
uel in habitu quasi dieat diana
est multum ae maxime differre. est enim songe melior usus qm rei posse isto. quod patet in culis telo ceterisin rebus externis in quibus usus multo melior e qm
possessio. cum usus finis sit posse monis.*etiam aetus sit mellorqm habitus probat plis dices fieri enim potest ut habitus ex stetis nihil peragat boni. uelut
. in dormiente. seu aliter occloso
sed in actu nequaq Deri potest hoc: scilicet φ nihil perastat boni. agat enim necesse erit: de quide necesse erit bene agat intelune si talis habitus sit uirtus de qua de gratia cuius hie sermo fuerat introductus. patetitam ex his q, quatum differt usus a possessione 3e actus ab habitur tantum deuiant aueritare qui felicitatem 5e optimum in uirtute esse dicunt. at per hoc tantum quo ab aristotele. 6: est aduertendum . illa dierio utrum non ponitur hic interrogatiuerses diiunctive est quidem usitata loeutio quando sequitur disium: Iua coniunetio ilIud utrum precedere. ut si dicas ad ornate dicendum nihil differt utrum albus uel niger fit homo. ita ν aristoteles cum hic interrogaret: nullam tame interrogati tram dictionem posuit. uel fi magis placet: dici poterit m illa dictio utrum posita est a phiIosophq pro hac coniunctione quod set hoc in Idem redit cum primo. sicut enim utrum sic etiam quod poterit disiunctive tenet 1. ut fi d1cas nihil differt quod legas uel non Iegas.Sequitur lIla pars. Et queadmodu. in qua ostendit idem per humanas consuetudines.& 1nquit de queadmotu in olimpia que ut dicunt Iocus est in macedonta iuxta monte olimpino coronatur optimi de forti irimi habitu sed illi qui actualiter ceristant.nam eorum certantiu siqui uincunt de illi coronantur: de sic ut inquit in uita honorum 6e honestorum 1Ili duntaxat qui recte agrint: fiunt compotes t hoz est opilamum assequentes. est enim compos 1lle cui res ad uotum succedunt. N: quonia illi seis 11 res ad uotum succedum qui optimum assequitur: inde est Φ illi compotes dicuntur qui optimum assequutur stat ita γ ratio in hocm sicut in ol1mpia n5 datur bonum ultimum olimple quod bonum est corona nisi illis solis qui certant ac uincute sic etiam I humana nodatur ultimum ac optimu bonum humane uite nisi 1llis qui recte ac uirtuose agunt. patetitam ex hic . optimum non in habitu: sed in actu consistit. propisterea in premium non pro habitu sed pro aetu solummodo conceditur. de est adueris tendum in 1 Ilud nomen olimpias esse poterit tertie declinationis alit prime. ut dicas olimpias dis uel olimpias .pie.de nomen hoc multifariam sumitur. aliquando enim pro loco in macedonia iuxta montem olimpi ubi in iovis honorem de qui nu3 1n quinque annos maxima celebrabatur festiuitas. aliquando olim plas dicitur Iudi ibi facti tertio modo dicitur olimpias annorum quino spacium ab una in aliam interceolum
de a philosopho hie sumi uides olimpias in prima aut secunda significatioe. Horuinsuper. hic ondit In quo opinio q uoluptate adiugli felicitati conlanet sue sentetie. Forte uero no modi tu refert utria in possessione uel in usu optimu accipiatur. N in habi tu uel in aes ut Fieri em potest ut habitus exictens nihil peragat boni ueluti in dormiente seu aliter occioso sed in hoe fieri nequaqpotest agat em necesse crit 5 quide bene agat Et queadmodum in olimpia non optimi 3c sortissimi sed qui certant coronantur nam eorum aliqui uincunt sic in uita bonoru&hois storu qui rei te agunt copotes fiui. H ru insuper uita ipa per se uoluptate continet.
43쪽
ed primo faelthoe. seeundo ostendit in quo sibi &ueritati fit dissona. 1 bl nee eorum
circa primu tria facit. primo intentum proponit dicens insuper ulta horum scilicet operantiu secundit uirtutem 1pa per se continet uoluptatem. Nam uoluptatem. ostendit quod proposuit. β: facit duo primo ostendit.in operat lo ne uirtutis sit uoluptas secundo φ hec sit potior allis uoluptatibus. ibi multitudini ergo. dicit primo hois rum inqm ulta 1pa per se continet uoluptatem inam uoluptate fulcipere est animalisum. licet enim 1nanimata appetitum habeant: uoluptatem no suscipiunt. per quod innuitur Φ uoluptas glanimi operationum in quibus consistit felicitas. erit itaui cuius eun* animaI1s de et1am homin1s aliqua uoluptas.que autem si illa i hominibus philosophus aperit dicens culeun* autem idest certe uel quidem uoluptati est id culus amator d1citur hoe est in eo uoluptatem habet cuius amator dicitur. ut equus est uo. luptati homini amatori equo,.
rum.de spectaculii amatori 1 peis ctaculorum.eodemo modo lusista sunt uoluptati homini ammatori iustorum te omnino ea quesecundum uirtutem hoc est uittuose operationes sunt uoluptati homini amatori talisi scilicetque secundu uirtutem aguntur
Cum igitur felleitas sit operaatio secudum uirtutem: erat profecto felicitas uoluptati horniani amatori operationu seeunduuirtutem. quod hic aristoteles concludere intendebat: ut ostraderet sue sententie de felicita te illam opinionem que felicitat 1 uoluptatem adiungebat moado aliquo consonare. Sequitur
1lla pars. Muli1tudini.In qua ostendit uoluptatem secundum
uirtutem esse naturalem at per
hoc aliis uoluptatibus potiore ait multitudini ergo. hoc est uulgo seruili ac imperito de ulisti locunda repugnat.hoc est rea pugnantiam Se contrar1etatem 1n se habent rob 1d quia non sunt talia scilicet locun, da natura hoc est per naturam: sed potius ex dispositione de natura eorum hominum quibus sunt 1ocunda. sunt quidem istorum aliqui quibus excessus uirtutis est locumdus. alii uero quibus deffectus. quo fit ut non omnia nec eadem iliciosa omnibus ullociosis hominibus sint locunda. 1ed 1nquit probitatis amatoribus 1oeuda sunt ea que natura hoc est per naturam sc1 Iicet propriam sunt 1ocunda. huiusmodi quidem sunt actus secundum uirtutemequi talibus u1ris sc1licet probitatis amatoribus sunt 1ocsi dii etiam per se ipsos. actus 1lao uirtutis est iocundus ex natura propria uiciosus mactus non ex natura propria: sed ex praua disposit 1one homΙn1s uicto si habet si, cunditatem.quod apertius fiet 1n ea parte: sed & profecto bone de honelle. Sequiturit Ia pars. Nec eorum uita.1n qua ostendit in quo prefacta opinio a veritate defficiisai. ω primo 1ntentum premittens ait ne uita eorum hominum: sciIicet probitatis amatorum indiget uoluptate quasi adiuncta: idest apposita: sed ipsa 1n seipsa habet uoluptatem. 1bi Non est preterea. manifestat quod dixerat. circa quod tria faciti primo probat uirtuosam uitam in se uoluptatem habere. secundo ostendit aet1onesseeudii uirtute esse honas cte honestas ac dici maxime. ibi sed re pfecto. tertio exclud1ta pposito qnda opionem ibi nec separatu.dicit ergo prio no est preterea bonus qnis: hoc est uirtuosis opibus non delectatur: hoc est delectabiliter uel cum delectione
Nam uoluptatem suscipere est animalium Is autem uoluptati est id cuius amator diacitur ut equus amatori equorum ec spe stactulum amatoris speetaculorum eodem p modo iusta amatori iustorum de omnino ea que secudum uirtutem talium amatori. Multitudi
ni ergo iocunda repugnantab id quia natura
talia non sunt. Probitatis uero amatoribus iocunda sunt natura iocunda huiusmodi autem sunt aetus secundum uirtutem qui talib=' uiuris etiam per seipos iocundi sunt. Nel erurum uita indaget uoluptate quasi adlucra sed in seo habet uoluptatem. Non est pretera ea bonus qui bonis operibus non delectaturinam nes iustum dicet aliquis qui iustis nesliberalem qui liberalibus non gaudeat Jc in aliis eodem modo hoc si ita est actiones secum dum uirtutem per seipsas iocunde sunt.
44쪽
no operatur. nam nec lustu hominε aliquis dicet.ldest dieete debet illum qui iustis operibus no gaudet idest eum gaudio facit.nec liberalem qui liberalibus no gauderode in aliis uirtutibus eodem modo se habet. hoc si 1ta est idest quia hoe ita est: aettoea feci dum uirtutem per selpas iocunde sunt.at per hoc felicitas cum sit operat lo secadum uirtutet seculum seipam erit iocunda quod hic aristoteles concludere intendeabat aduersus eos qui felicitati externam uoluptatem adiungunt tanqm felicitas in se uoluptatem no habeat. lntelligenda Lunt hic duo. primo Φ 1l Iud ad uerbium preterea compleatue ponitur. ur dic de melius discretiue. ut sit sensus preterea idest preter eaque dicta sunt est aliud quod prefacta manifestat probat aut conf)rmat. secundo notta si in ut libro ieeu udo dicetur cum homo secudum uirtutem 1ncipit uiuere: u1rtutem n5 habet quouis locunde eum deIectat1one Se gaudio uir
qua homo formaliter est bonus dicitur uirtus. in se est ut nemo honus dicatore nisi qui bona cci paradio operatur. Sed di proinfecto. in qua ostedit in operationes secundu uirtute sint bone oc honeste ac maxime dici de ponit ibi duas coturi et lones qua rum una superque pon1tur. di,
et tergo ρου profecto operatiota secundu uirtutε mi hone 5e honeste. de unaqueui earn. s. operationii secndum uirtute diciturnini methoe est si dicitur bona dic1tur maxime bona. E si pulcrau maxime pulcra. elasi iocudat maxime loeuda.qd' probas 1nquit si studiosus uir bene iudicat de spis . hoe equia uirtuosus uir recte iudieat dei pis. stificet operibus secund si uirtute. fudieat autem ut diximus. scilicet φ sint bone pulere loeside. de horsi v nssqvodinde eis diei maxime. P cum felicitas sit operatio secundu uirtute: ex his sequi uidetur in fit optima de pulcherrim se iocudist mu 1ntellisteda sut hic tria. primo φ honesis fidi pulcrum
lite pro eode sumuntur pulcrsi enim in corporibus bene come luratis prio reptrium fuisse uΙdetur de 1nde traductu ad humanas operationes ratione comensuratas. 1 tau has operationes tanqm honore dianas honestas dicimus. seeundo notandum q, una quem operatio secundu uirtutem dicitur maxime no absolute nec ella Π co paratorie
ad alias ulrtu in operationes: sed per coparatione soIu modo ad ea iocunda bona uel pulchraque nolunt honestatuet ad ea que nec honesta nec inhonesta dicuntur. teristio est animaduertendoq, sicut selhabet homo optime sanitatis circa cibos 5 potus 5ealla ad salutem corporis pertinentia. sic se habere dicitur uir optime probitatis eirca ea que ad animi salute attinet. illi ita* cibi ac potu jalla huiusmodi sana sim pila aenatura dicuntur: q homo optie sanitatis iudicat ee talia. alla uero no sana sim in nec natura sana dici debet:sed sana huic. s. homini discrassato ac male disposito eodem. modo se habent res que ad animi salute attinet. ille enim bone pulchre ac iocunde dicuntur que a uiro optime probitatis talia 1udicatur. hec etia natura talia dicuntur. alla uero.nee bona nec natura bona dici debet: sed bona huic. scilicet homini 1 animo male disposito. Nee separatur. n qua quedam circa hec erronea excluditur opinio
cludere it edebat aduersus eos si illa deliaesi e grama scribsit aut scriptu an d1r.
Sed ει prosecto bone de honeste dc unaqua earum maxime si studios' uir bene iudicat
de spis iudicat aut ut diximus optimia ergo Npulcherrimu dc iocundissimum felicitas est Nee separantur ista secundu epygrama de
iraeum pulcherrimu id quod iustissimu optimum sospitalitatem habere iocundissimum
reamata potiri hec enim optimis operationiabus omnia insunt. eas uero aut earum unam
que optima sit diei mus esse felicitatem.
45쪽
de die1tur quide epigrgma ab en supra de grama gramatos quod est Iliaea. quasi sumaseriptio lineis hoc est litteris productae. littere quide Iinee diculur. 4: 1nde gramatica ieeundu prima nominis origine dicitur scietia de Iine1s scriptis.circa id ueros philosophus dicebat una uoIuptate alteri repugnare poterit hic sis dubitare. sed huius solutione in septimia libru differimus. Indiget tame ut uidetur. hic accedit psis ad eam opionem quo felicitati adlugebat bona externa in quibus putabat fel1citate pri cipaliter consistere.& circa hoc tria facit .pr1mo os edit felicitate indigere honis ex. ternis que se habent ut felicitatis instrumenta. seeundo idem facit de his honis que se habent ut exornantia. 1M Queda etiam. tertio infert id in quo prefacta opinioritati consonet de causam propter qu1 a ueritate defficiar. 1bi ut ergo. dicit ergo pti, mo ae tame felicitas ut uidetur1dest ut e manifestu indiget ho
nis extern1s.culus ratione subis
dit dicen 1 mpQss1bile nal e a ut certe no facile precialia ab eo homine agi: cui desunt exterio res facultates.& hoc iterum P. hans inquit multa enim per a micos per diuicias per ciuilem potentiam quasi per instrumenta quedam faunt. Gunt ita* oia prefacta felicitatis non partes led instrumenta. Queda etia1n qua ostendit feIieitatem incligere bonis que se habent ad ea ut exornant1a. de ait queda etiahona si definit beatitudine maineulant saltem quatum ad hominum opinionet ueluti nobilitas soboles forma hoc est pulcritu do. h uius ratione assignans imiquit n5 satis enim ad felleitate habilis est homo penitus de rmis nec 1 nobilis nec is qui solus Ae sine proIe sit. Ela sorte minus si eul 1 destiaIicut tint
aut amici sunt mali aut fi cui boni forent interlerunt. hec 1lao omnia fesicitati sunt necessaria non ut eius partes: sed tanqua eam exornantia. de hoc saltem quantum ad hominum opinionem. si enim felix in al1orum oculis uider1 debet placidus resplenadens ac beatus: oportet adesse omnia prelaeta. nec esst inconueniens quod aristoteles quedam inter utrassiconumerauerit. uniuersa enim bona que sunt felicitatis instruis menta sunt etiam exornantia sed non econtra. utrum uero sit postibile ee felicem si, ne huiusmodi bonis ad sequentem pertinet tractatum.Sequitur 1lla pars. Vt ergo inqua ex dictis infert 1uin quo prefacta opinio ueritati consonet re causam propter quam aueritate deffecerit 6e ait ut ergo diximus addenda uidetur felicitati prosperritas huiusmodi hoc est talium honorum: nun tamen sunt addenda tanquam felicitatis partes: sed tanquam instrumenta uel exorhant1a. 6: 1nquit quaobrem in eodem collocant quidam bonam fortunam ac felicitatem. quidam uero collocant virtutem di se
licitatem in eodem.quasi dicat quia huiusmodi prosperitas que bona dicitur fortuna est felicitati addenda: hinc est φ aliqui non potentes distinguere Inter felicitatem de elus instrumenta uel decorantiaicollocant in eodem bonam fortunam re felicitatem credentes cy felicitas principaliter consistat in bonis fortune que hic a philosopho bqna fortuna dicuntur. simili etiam de causa quia fel 1citas est aliquid uirtutis ex eo qa est eius operatio : alii putauerunt felicitatem esse uirtutem. de quibus philosophus
Indiget tame ut uidetur de bonis externis Impossibile nal est aut certe no facile precitara ab eo agi cui desunt facultates multa enim per amicos per diuicias per ciuile potentiam
quasi per instrumeta queda fiunt. Quedaetiam si desint beatitudine maculat:ueluti nobilitas soboles forma. No satis enim ad felicitate. habilis es h homo penitus deformis nesignobilis neq; is qui solus re sine prole sit. Et forte multominus sicui mali sint filii aut amiel aut si cum boni forent interierint. Ut ergo diximus addenda uidetur huiusmodi prosperitas Quaobrem in eode collocant quidam bonam fortunam ae selicitatem quidam uero
46쪽
Nde queritur utrii per disciplin1. hie incipit tertius trae ratus in quo dem5stratur a quo di qu1do sit felicitas. ω cdtinet hic tractatus duo capta . secundu inciis pit ibi nam frequetes primu eapim duas cotinet partes.in pria ostedit q si e causa felicitatis in se da a quibus personis excludatur. cuda ibi recte igitur. in prima parte duo facit. nam primo quealone proponit. seeudo eam multifaria arguit. secuda ibi si ergo.pro euidentia primi est coliderandu q, necesse est felicitate procedere uel a caudia per aceides &indeterminata:cuiusmodi est fortuna & casus: uel a causa per se de cleterminata: Λ: hoc fieri poterit bifaria aut enia causa diuina: aut ab humana. a causia uero humana fit in nobis aliquid trifaria. uno modo per disciplinam ut scient1a. allomodo per assuetud1ne sicut moralis uirtus. terito modo per al1qae exercitiu: ut militaris de alie huiusmodi. proponit igitur questione triumebroruquoru primisi ad causas pertinet
humanas clices unde. l. quia ita
est q, aliqui in eoae collocis felicitate de bona fortuna: alii item aliter dicetes. hac igitur de C tiria queritur utru fel 1 citas adquiri possit per disciplina sicut scietia. aut per assiuetudine ut adsi ritur moralis uirtus. ut alio quopiam modo per exercitiu t sicut mil1taris de alie similes. vel 1nsiquit queritur utru proueniat a
Iiqua diuina sorte de fortuna. recti dicit fortuna. 1lla incletica
dictioque: uidetur magis diluisetionis sim copulatiois uim here uel dic Φ tenetur copulatiue resumedo questione hoc modo cla queritur utril felleltas piovenit fortuna hoe est a fortuna uel per fortuna Seqtur illa pars. Si ergo. in qua prosequitur questione prefacta. 5: primo arguedo secudo ueritate determinando. De unda ibi conspicuu est. circa primu tria facit. primo arguit ex probabiΙibus . sit maxime equum 5e iustu felicitate dacta esse hominibus adiis. secundo ostendit rationabiliter dici felicitate ee ex aliqua causa humania. tertio os tendit esse intollerabile felicitate a fortuna prouenire hoibus secunda uidetur aute tertia ibi φ si melius est. 5: 1n principio pr1me partis ponitur hec coiunctio ergo queno illative sed Incohatiue aut coplective potius poni uidetur.dicit ergo si aliud quicqua munus est hoibus dactu deoru idest a cliis: par idest iustum Se equu est: selieitatem quom esse donum deoru 1dest a diis dactum. te inquit ac tanto maxime subaudi est par hoc est iustu felicitatem esse munus hoibus datum a diis: quato id scilicet felicitas est prestabilius reru humanarum 1dest inter res humanas quanto eni aliquis effectus est excellentior: tanto ab altiori causa dependet sicut frenu quod est ab arte frenorii factiva.uictoria uero a remilitar1 q longe prestabilior licitur. igitur maximus effectus ci1i se felicitas: erit ex maxia ac susima causa: utpote adeo. qctat aliqd munus fit lio ibi sa diis dactu uides uerissimile p hoc iferiores itellectus se lint ad suptores: sicut corpora i feriora se hiat ad sup1ora.recipit at ho qntu ad corpus no pauca nec Pua beneficia a corporibus supioribus. sic igis uides ee quoad itellectu . recipiet ira p a diis miris nux aliqff. 5: in circa hoc phs nodi ucius 1 mora 'sed insit hoc forsa rei magis yprii ialfius cosiderallois. Celtis q ab aristptele i libro sexto dc undecimo theolonia nucupatur. a modernis uero me thaphica.q si coplecta fuisset: hec de huiusmodi cistiones ibirent piraetate. 5: in ut dicut puetus morte aristoteles no copleuerat molliam Videtur at. i q bifaria ondit rJnabilla dici felicitate ee ex aliq huana ca. secti ibi eet etia. dicit ergo prio uides at eisi. i. quis no sit felicitas hoibus imissa a diis indo uirtute acclisciplina qnda aut exercitatione puelati in ee diuinistioru . i. de ii uero excelletissimoruurdiuinisti motu .1.dlulnissimu. hoc e excelletissimia.qa Phas isit na uirtutis pmiu definis
Nde queritur utria perdisciplina aut per assuetudine uel alio quopia modo per exercit1u acquiri possit ut diuina aliqua sorte fortunal proueniat. Si ergo aliud ac qua deoru est munus hominib' datu par e feos ieitate quoi donu esse deorum ac tanto maxi, me humanaru reria :quato id prestabilius est Sed hoc forsam alterius cosideratims magis ap
prium esset. Videtur aut di si no a diis missa sed per uirtute ac disciplinam quadam aut
exercitationem proueniat tamen diuinis sim,rum esse. an uirtutis premium finas in op
timum quidam dc diuinum beatumq; uidetur
47쪽
uidetur esse optima quida idest quodda 5e diuinum ac beatu. talis autem subaudi est
felicitas. est enim uirtutis premium de finis.erit igitur optimu quidam de diuinu ac beatum.1tat itain aristotelis ratio in hoc esse optimu de diuinum quida ac beatum: est felicitatis. re tame hoc ab ea no tollitur:etiam si ponatur ex causa humana prouenire erit igitur satis rationabile dicere huana causa proueiat. de dicitur qui de feliciutas diuinu per hoc φ nos deo effecit maxime similes. uel dic usitatissimu esse apaphilosophu bona excellentissima diuina appellare. Estet etiam . probat idem alio modo clicens esset etiam felicitas ualde comune hoibus subaudi si ponatur prouenire ex auli qua causa humana.quod probans inquit cum intellige hoc modo per dis ciplina qnis clam ciuile post it existere cunctis hoibus 1ab orbatis hoc est deffectuosis uel inhabiles
Esset etiam ualde comune cum possit cunaetis existere no orbatis ad uirtute per discipli
nam quadam ac diligentia. Quod si melius
est hoc modo quam per fortuna esse felice ra. tionabile est sic se habere Si quidem ea que secundu natura sunt ut optime se habere possu: ita sunt Similiter δ illa que secudum arte αoem causa ac maxime secundu optimaa Max1,Nam uero ac optima rem fortune tribuere
magna profesto esset absurdi ias. Conspicuum est quod nunc querebatur etiam ex sermone dii tui est enim animi operatione quadam
secundum u1rtutem. Ceterorum autem bon melius est esse felicem hoc modo scilicet per causa diuina uel humana qm per fortuisnam rationabile est sic se habere. hoc est homine esse felice per aliqua diuina uel liuis
manam causam ae no per fortuna. hoc aut sic probat si pro quia uel quonia. ut dicat ea de causia est hoc uerum: quia certe ea que secundu natura sunt: hoc est entia nature ut 1dest quatum se possunt habere optime: sic sunt hoc est optime in qua tu In post uni se habent. 11 militer hoc est eodem modo se habent illa que nunt secunda arte de oem causam ex his infert ac maxime secudum causam optima subaudi: erunt res facte opis time 1n quatum possibile fuerit. 2 adde cum felicitas proueniat ex causa optima: eopoptimus effectus no nisi ex causa optima potest prouenire: erit profecto felicitas non per accidens non fortuitu non casu de contingenter: sed certe per se ordinate ac sapienter producta. alias sequcretur φ entia meliora essent deteriori modo producta.Se quitur illa pars. Maxima uero. 1n qua ponit secundam rationem dicens maximam uero atqν optimam rem qualis est felicitas tribuere fortune: magna profecto eet assurditas. maximus eim effectus infime causettribueretur.quod protecto ut prius magna esset alsurditas.1ntelluenda sunt hic duo. primo . hec ratio est prima conclusio. aut 11 ab ea differt: erit per hoc φ ibi accipitur ratio ex modo hic uero ex causa. est quideinco velliens v felicitas proueniat fortuitu uel cotingeter. qis ratio prima uides oste, dere. 1nco ueniens quot est maxima rem ex infima causa Pueire.qa nec ro secuda uia detur cocludere. secudo notandui cauta accicies e comunior casu.-casus etiam in plus se habet sim fortuna. per hoc eni P aliquid accidit cause aut effectui efficitur causa per accides:casus tame 1biu est per hoc aliquid accidit effectui. unde medicus cu difficat est causa per accides no tame est casus nec fortuna. fortuna uero addit ad cais sum causa intellectiva. cum eni homo uitu intedit de in effectu aliud sequiturApe 1 de
homo circa que hoc colitigit e fortuna.no quide p hoc φ sibi sed P hoc φ effectui aliis
quid accidit. est hee doctrina cois ex secuao phicoru. Cospicuu est. In q determinat ueritate qltionis piae te. re prio ondit ueritate ex diffinitioe felicitatis. 1ecudo ex aut inepti ad uirtute recipieda: cuiusmodi sunt holes frenetiei aut a popletic1 de similes:erit Diacp rat1onabilius dicere o felliseitas proueniat ex causa huana qua ex diuina .qm hoc modo eur1t comunis cunctis hoibus ad uirtute no orbatis. tame 1llomodo no proueniet cunctis no orabatis ad uirtute: etia n operam darent ut fierent felices diu his hoibus latii daretur este felices quibus dii velent felicitate concedere. quod si el1et: felicitas nocsset bonii uoluntariu: at P hoc nec laudabile. Quod si mellisus est. 1n qua bifariam ostendit no esse tollerabile teli cΙtate prouen1re ex fortuna. secunda ibi maxima uero. dicit primo sed si
48쪽
dictis in principio de fine ultimo. seeuda 1b1 hec dietis dicit ergo primo quodnue querebatur. s. a quo uel unde proueniat felicitasconspicuu hoc est elars die mania festu est etia ex sermone.1. ex diffinitione.f. felicitatis superius tradite. oletu est eim felicitate esse animi operatione fecundia uirtute quada. f. optima. dc inquit ceteroruaut bonoru alia ad felicitatis decore subesse necetiariu est. alia queda fui nata hoc est producta 1nstar 1nstrunietotu ad cooperatione de usum. de quibus dictu est superius.& dixit instar instrumetorumo ut negaret bona fortune esse propr1e instrumeta felicitatis: sed quia secundu modii loquedi comune ac usitati inmu: instrumeta dicatur ea quibus factive artes ututum uel dic* proprie dictitur instrumera 1lla quibus 1melia te sorma aliqua producitur. felicitas uero solo 1ntellectu ac 1apia elicitur. 1nde e . ta
ru alia sub esse necesse est alia ad animi opatio
nem nata sui instar instrumetorum
Hec dictis quos ab initio consonant. fine ei uilis optimu ponebamus. Ea uero plu rima facit diligentia ut ciues quodamodo disponat alis i pos bonos 5c honestorum aetores efficiat. Reete igitur nec boue nec equum nec aliud quicq animantau felix dicim'.Quoniam nultu eorum huius vationis particeps esse potest. Ea quot de causa nec puer selaxest nam propter elate nodum hec agere potestre qui dicuntur felices propter spem diciatur opus est enim ut diximus persecta uirtute uita perfecta.
aristotelis.estita felicitas ab homie prouen1es no asit erit donum diuinu nec a fonis tuna.quonia alias nec felicitas esset uirtutis operatio: cu ois uirtutis operatio sit uois lutar1a 2 per electione humana: necetia diligetia ciuilis scientie ut ciues bonos efficiat:aliqu1d prodesset.1ntelligeda sut hic duo. primo φ tam moralis qua legalis ciues dispoit ato bonoru εe honestorsi actores efficit. tame aliter moralis aliter legalis moralis ei hoc facit suadeo legalis uero n5 solu suadet feci etia cogit holes honeste uiauere. cudo notidum. ciuilis siclet1a P hoc φ clues eis 1t bonos honestoru actores: eos ad felicitate disponit. sicut ei mater1a forma substatiale no cosequiei nisi prioqntitate de qualitate sit disposita: sic etia homo felicitate q 1n opatione consistit sapieno cbsequi in prio uirtutibus moralibus sit dispositus. sicut ei libro decimo magis declarabimus: sapies ola q possibile e holam intelligere recte intelligit. qui uero non recte uiuit: no recte intelligit.patet ex his . illud atin exponilue ponitur. ide ei est dicere ciuil1s scietia disponit clues ad felicitate de dicere . eos efficit bonos de honestoxsaetores uelopatores. Recte 1gitur. hec e tertia pars pricipalis huius captru Iii qex medietis ostendit a quibus sit excludeda fel1citas. de prio dicit esse excludenda ab animatibus ronem no habentibus secsido i pueris. 1bi ea quo p. dicit primo recte igie dicemus nec boue nec equa nec aliud quicqm animantiu ronem no liabentiu esse felix.qm nullu eoru esse potest particeps opationis huius. Lopatiois animi secudu uiris tutem: in ' felicitate cosistere dicebamus. ω ut mihi quide uidet u r eade rone a felicitate excludutur holes ad uirtute orbati: cuiusmodi sui frenetici fidi apopletici de alii similes. Ea quoq .i Q ond1t pueros excludedos a felicitate dices ea quoin de causa nec puer felix est.na Ppter elate hoc e etatis deffectu: nodu potest agere hec. s. u1rtuosa qdlautur animi opationes secudu uirtute in pueris quidem no est usus ronis. at s hoc
nec uirtutis opatio. de inquit ae illi pueri qui diculur felicest dictitur felices propter spem:hoc est quia ex aliquibus coiecturis de eis spem habemus erue virtuosi at per I 1a bona q felicitati 1n xuiunt
eius uero instrumeta a prie nodictitur no 1gitur sine causa a ristoteles dixit instar instrum torv. Hec dietis.1n qua idem demostrat ex dictis de felicitate in proh emio dices hec . C. felicitas no aliunde proueniat qua ab homine &q, sit animi operatio secunda uirtute consonantetia dictis ab initio. hoe c in pricipio. nam inquit nos ponebat amus optimu esse fine c1u1 Iis seientie. de inquit ea uero. s.ciuiis lis scientia plur1mu facit cl1Iigetiam: ut ciues ad felicitate quo, clamodo disponat i pos emisciat honos cie honestoru hoc en
honestaru reru actor .paret se
gitur ex his quid ad illa questione sit dicendu secundu metem
49쪽
hoe sessees no tame sui actu felices. ad perfecta em felicitate opus est ut diximus plaeta uirtute. re uita perfecta: hoc est cotinua 1 diuturna. de qst plis de pueris dixerat mihi u1detur esse dieendu de mulieribus. plurimu eni loquedo ut libro septimo plis ponit usu ration 1s no participat. at P hoc nec uirtutis nec felicitatis plici pes ce poterui. mulierii quide ac pueroru regula no ro sed affectio animi' egritudo reperitur. Am frequetes mutationes. hoc est capim secundu in quo inuestuatur qndo homo diei clebeat felix. an scilicet 1n uita ues post morte re habet duas partes .i prima mouetur dubitatio in secuda soluitur. Resida ibi uel fortuna sequ1.circa primum quattuor facit. prio ponitur moti ou dubitatiois. secvdomoues dubiratio. ibi anulξ nec.tertio argute ad questione Ibi,si 1ta ponendu. quarto excIudit quorsida responAm frequetes mutationes Uarae sortune accidui an uita fierit potest ut is qui maxime foret: magnas in senectute incudat calamitates: u in heroicis de Priamo stabulantur Qui uero tali fortuna fretus miserabiliter finierit eu nullus censet beatu. An
igitur nec alius quis' hominu beatus diei potes: quadiu uiuit. Sed iuxta Solone spectare fi
nem oportet. Quod si ita ponendia an tune beatus est cu morituriel hoc omnino absuta
dum presertim nobis qui dicim' operatione quadam esse felicitate. Quod si mortuumno dicimus felice nee Solon hoc uult sed tuesecure beatu dici posse cu iam extra mala calatus fuerit. hoc igitur est causa motiua questionis q i mediate sequitur.5: in principio ponitur illa coiunctio causagis nam q ut mihi uidetur coplective ponitur. uel si caua saliter tenetum pedebit sentetia us p ad illa parte an igitur. 1n qua mouetur questio apho dicete igitur occanoe huius dubitatur an nec qu1sq hoim alius a priamo dici potest beatus quadiu uiu1t: sed oportet spectari hoe e respici fine uite iuxta PIone hoc est solonis sentetia:qui dicebat nemine quadiu uiueret posse felice appellari: sed opis portere fine ulte spectari. hie solo unus fuerat de septe sapietibus.& ut fertur secundo polithice attentensiu fuerat legislator. Quod L ita. in qua arguit ad questione improbado dictu solonis. β: procedit interrogado dices sed ss ponetidia. i. dicendu est
1ia scilicet ut solon dicebat queremus a solone an homo est beatus tue cum moritur hoc est ea hora qua moritur ad hoc plis respodet dices uel. i. et 1a aut profecto aut certe hoe s. dieere ιν Sc est felix est moritur: est omnino absurdu: Opterea φ felicitas est suma perfectior mors aut est maximus deffectus.& inquit presertim e absurdii nobis qui felicitate ponimus opatione quadam. s. secundu uirtute tuc uero cu homo moris no opatur secundsi uirtute.at per hoc tuc felix dici nequaqm poterit. Quod si mortuum. in qua bifaria excludit quadam ad nac ronem responsone. secsida ira sed redeundum .circa primu duo facit. primo responnone sponit de eam 1mprobat. secundo aliam interponit questionem .ibi hec etiam dicit ergo primo sed n aliquis respondeis do ad prefactam rat1onem dixerit nos sequentes solonem non dicimus hominem stalicem mortuum hoc est tunc cum mor1tur aut cum iam mortuus estriaec solon dicere uoluit: hoe scilicet in tunc d1ceretur felix cum moritur aut quando iam mortuus este sed uoluit dicere solon beatum hoe est beatum fuisse posse dici secure tunc quado moritur uel quando mortuus est. cum iam existat extra mala & calamitates: hoc est cum 1am non possit incidere mala nec calamitates: si sta inquam aliquis respondeat:id etiam resposum habet dubitationem quadam. cuius dubitationis causam subdit dicens Bone ibi ql si mortusi.dicit enago primo mutationes frequetes accidui 4n uita humana ae foris tune uarie.f. de bono 1n malum de de malo in bonil ac etiam de
magno in parusi de de paruo in magna. 5: fieri potest ut is qui
maxime floret in bonis fortune magnas in senetu te incidat cais Iamitates& miserias.ceu de priamo rNe troianoru fabulantur scilicet noles uel poete in heroicis. s.cronicis scriptis de factis viroru herou ac diuinoria. nuulus censet beatu eu qui finierit miserabist frectus. s. antea forintu natali. s. quali fretus fuerat priamus rex. qui sui regni peris ditione filios de am1cos ab 1nlamicis necatos u1derit. 1pe ν etiaab eisde tadem miserabili mala
50쪽
cum mortuo:quoquo homini uideatur esse: hoe est inesse aut prouenire malum quid11dest quoda de etiam bonum. huius rei possibilitarem ostendit a simul dicens quemadmodum homini uiuenti di non sentienti est possibile prouenire bona de mala ut ho
nores 1nfam1e filiorum de posterorum prosperitates cie aduersitates. sic igitur uideatur possibile mortuo homini: mala de etiam bona prouenire post mortem. 1ta in mora tuo esse poterunt honores infamientiorum* Ac pol terorum prosperitates aduersica terii. habet enim se mortuus circa hec: sicut uiuus cui hec perueniunt: 1po ne lente Hec etiam. in qua occasione premissorum allam interponit dubitatonem alces hec etiam scilicet honores 1nfamie. prosperitates aduersitateis filiorum re aliorum pol isterorum:afferunt hoc est habent dubitationem. causam dubitationis subiungit alces
quia neri potest ut qui beate uixerit uis ad seneta re beate cleis
cesserit hoc e beate mortuus fuerit: eidem tamen contingant multa ac uaria circa filios. alioso filios cotingit elle probos αuitam agere cum dignitate hoc
est cum probitate uel clic cii clignitate taIlum parerum alios uero filios contra. hoo est eos contingit esse improbos ac omninodlisimiles parentibus. patet 1gitur . si hec transeant ad parentes hoc est attingant paretes: cotingere potest illos sc1l1cet pare
tes mortuos esse se hie uarie. 1 i
tal post mortem incident i prosperitates aduersitates r. ae 111aquit esset uero absurdum si de funius quoin mutaretur re molacio felix modo miser esset. hoc Ealiquando felix re aliqua do mlisser esset. ex alia parte efferetia
absurdum si res posterorum scilicet fit 1 orum ac nepotum re uisliorum ne ad aliquod quide teis pus hoc est in aliquo tepore uel secundum aliquod tempus promnquu ueI remotum nihiI penitus ad parentes pertianerent: hoc est peruenirent uel attingerent, patet 1gitur ex his esse satis dubium an mortuo hona& mala possint contingere. cum pro utrassi parte sit aliqua ratio. Sequiritur illa pars. Sed redeundum est. 1n qua ponat secudam rationem ad excIudendum
responsionem premissam dicens sed pretermissa hac secunda questione: redeundu ad id quod primo quesiuinius. ital primo uiderium est de questione prima deinde de se cunda. causam hulus ordinis affignat dicens nam sorte ex illo idest ex illius soliitloe hoc posterius hoc est huius posterioris solutio apparebit. ais illam improbans respotionem 1nquit si ergo ut 1II1 dicunt opportet spectare 1dest uidere uel respicere finent ulte & tunc scilicet in fine ulte dicere idest appelΙare quequam beatum: non q, tuo cscilicet in f1ne uite sit beatus ut illi diesit: sed quod idest quia prius erat beatus: si hoc philoibphus inquit sic est:quomodo id non erit abiurdum i re ulcit hoc interrogando quasi dicat nullo modo esse poterit quim sit absurdum. cum cnim ueritas de preteri to dependeat ex ueri rate aliqua depresenti: magna quipe est absurditas dicere de aliis quo Q fuit beatus de quo nunquam fuit uerum dicere est beatus. oe hoc est quod subis ait dicens si quidem dum est fel1x non uerificetur in ipo id quod est: idest illud uero hum presens est.2 hoc dicerent quoniam putamus felicitatem aliquid stabile re n quaquam leuiter permutabi Ie fortuna uero sepe conuertitur a bono scilicet inma. Ium: sta malo in bonum. ae ex his infert corolarium unum dicens patet ex his oe si sit
a simitates 3 existat habet id etiam dubitationem
quadam cum uideatur mortuo quot homini malum quidam esse dc bonum queaci modum uiuenti nec sentienti ut honores infamie filiorum 6c posteroru prosperitates aduersitates
Hec etiam dubitatione afferunt quia fieri potest ut qui ad senectam usq; beate uixerit decesserit 3 eidem tame multa ac uaria circa filios contingant alioq; esse probos ic cum disenitate uitam agere alios uero contra. Patet Igitur si transeat hec ad parentes uarie sese habere illos contingere potest Esset uero absurudum si defuctus quot 1 mutaretur dc modo felix modo miser esset. Absurdum etiam si res posteroru nihil penitus ad parentes nec ad aliquod tempus quide pertinerent Sed rede
undum est ad id quod primo quesivimus. nasorte ex illo posterius apparebit Si ergo fine