장음표시 사용
51쪽
iudieando de felleltate sequini ur 1dest sequi uoIumus fortunam hoe est fortune conis
ditionem: uel die fortunam idest fortuite narteeates: dicemus eudem sepe felicem aepostea miserum . proferentes felicem hominem debiliter eise firmum . ceu camaleonta quedam hoc est ad modum camaleontis qui mutat colores secundum colores corporum iuxta appo litorum.& est 1llud camaleonta accusativus grecus. intelligendum est
hic in illud 11 quidem dum est felix causa est eius quod precesserat. ut dicat absurdum est dicere de aliquo O felix fuit: si de eodem dum eli felix non uere dicitur est felix ob 1d se, Iieet quia felix esse debet immutabilis: fortuna uero sit maxime uariabilis. Ita quando dicitur si quidem: illud si vel siquidem: causaliter ponitur. item cum in corolario dicit patet enim: illud enim cotriplective ponitur. Vel fortunam sequi. hec te secunda pars principalis huius
rapituli in qua soluit prefactas ' -
questiones. ω primo prima. e pectare oportet:& tunc beatum dicere que eundo secundam. ibi posteroru quam non m tunc beatus sit sed a prius erat autem amicorum. circa primu beatus quomodo id non absurdum siquidem
facit duo. primo quodam nece I , - i, .c. . . C
sarium ad questionis solutione dum est feliX non ueriticetur an apto ad quod premittit. secundo applicat. ibi est:quoniam beatos dicere uiuentes non uolutestat ut autem hulc. dicix ergo mus propter mutationes quoniam stibile
cto aut certe in iudicando de se a I quid ad nequaq leuiter mutabile felicitate Iici ae eius felicitate nequaqua putamus.1od una uerq scpe conuertitur λ- est rectum sequi fortunam. hoc si fortunam sequimur sepe fel cem
et fortune bona culus rationc λ bin , i. V
subdit dicens cum bene aut ma ac pollea miserum cundem dicemus: ceu Ca irinum proferen
sequi nequaqua&Gu ne hono auymalo sed .e cum bene uel male in illa non sit sed illi
te hoc est bonum aut malum ho me leonta quedam debiliter f
diximus uita humana indiget illius scilicet fortune hoc e fortune honis sunt enim bona forus indiget uita humana ut diximus. operatio nes uero secundum uirtutem domine sunt se
tune ad cooperato nem 5e usum nata instat instrumentorum. Operationes uero secundum uirtutem sunt diae felicitatis hoc est dominium ae principatum habentes in felicitate operationes uero contraiarie scilicet uiciose si it domine contrarii sicilicet miserie ita ν ille uere felix dicitur qsecundum uirtutem operatur. qui uero contrarie scilicet ulciose uixerit: uere miserest intelligenda sunt hic duo. primo φ aristoteles cum fortunam pro rebus fortune posuit: methonomia est usus. causiam enim pro effectu posuit. secundo notandum P prout ex nono Λ: decimo ethicorum traducitur id quod est principale in rer est quasi res tota ut ciuitatis principales sunt quodamodo tota ciuitas. ut quod illi agant: tota ciuitas agere dicatur. sic etiam cum ad beatitudinem plura bona concurrant 'Operationes secundum uirtutem felicitatis sunt domine. at per hoc uiuens secundum uirtutem etiam si bona fortune fluant di renuan uere feIix dicitur. qui autem uiciose uiuit: uere est miser:etiam sede aliis bonis nulsum sibi desit. animaduertendum tameq, essentia felicitatis solumodo consistit in uirtutis operatione re non cuiuscunq; sed tantum optime. cetera uero bona ad felicitatem concurrere dicuntur uel tanqua di sis ponentia ut sunt uirtutes alie ab optima. uel tanil decorant1a aut instar instruiuentorum ut sunt nature de fortune bona.uluens ita I secundum uirtutem uere felix erit. cum habeat felicitatis principale. tum Ze fortius quia totam felicitatis estentiam in se habet. de accedit ad hoc uere felicitas consistit.in operatione sapientie ad quam bona fortune minus sunt necessaria. hoc est dicere in pauciora sufficiunt. Testatur autem. in qua adaptat quod dictum est ad propositum. hoc est ad solutionem questionis circa quod tria facit. primo ostendit operationes secundum uirtutem inter res humanas maxime permanentiam habere. secundo ostendit in felicitas secundu predicta poterit per rotam uitam permanere. ibi existet ergo. tertio ostenditq, secundu premissa
52쪽
er sudantur ola ineouenientia que uidetur sequi bi quod si operationes. dicit emo
primo hule sellicet φ felieitatis sint domine operationes secundu uirtute: testatur. testimonis dat id quod modo quesivimus. s. felicitatis permanetia de qua modo questionem fecimus .est em fere eade questio utru homo qndiu uiuit feIlx dicatur & utria felicitas per tota uita habere possit permanentia. 1pa igitur permanetia in operatio nibus secundu uirtute repta dat testimon1u φ opationes secundu uirtute sint domie felicitatis .in ast 1lle sint magis permanetes qm cetera bona probat dicens nulla appe1n re humana certitudo idest permanetia lata est qnta in opationibus securium uirtutem. hee nam uidetur esse stabiliores qm sesentie. α ex hoc sequitur . erunt stabi Ilo res qm bona fortune de ella nature. hec eni minus firma sui qm scientie: esi scientia
licitatis mirarie uero cotrarii. Testatur au
te hula id quod modo quesivimus nulla qppe
in re humana certitudo tanta est quata in opationibus secundu uirtute.He naq; stabiliores E seientie uidetur esse. Sed que illaru honestis lime sut he plurima habet firmitate quonia Iillis maxime'continuatissime beati uiuunt Hec tame uidetur causa quo minus circa illas
quesivimus triArlfi poterit 1ntellig1. uno modo ut diximus in littere expositi6e. al1omodo sc id ql modo 1 de prius aut paru ante ques ulmus ae essentia. s. ac diffinitione felicitatis ubi talem terminatu est felic1tate esse operatione animi secunda uirtute. vel die id ql modo idest parum ante quesivimus de cauta felicitatis ubi tadem demostratum est felicitate no a fortuna sed ab homine prouenire ex utrol istoru intellec tuum satis plane uidetur . in iudicado de felicitate no oportet sequi fortuna N: etiam no bona fortune sed operationes secundu uirtute sintdne felicitatis. secundsi umro hos duos modos intelligedi no cleberet esse paragraphus ibi testatur. hec eni littera hoe modo intelligedo particula est illius parastr hi uel fortuna sequi pro tediis tur us p ad illa parte nulla quippe in re. ubi seques incip1t paraeraphus. dubitae aut hic quomodo intelligatur uirtutes morales sui stabiliores qm icientie quod plis hie gnuere uidetur.ad hoc diculaIiqui . scientie demo strative quatia ad obiectu sui stabiliores ac firmiores eoq, tales scientie sui de rebus perpetuis uirtutes uero de cotinentibus.tame ut inquiue qu1tu ad exercitissaetus uirtutes sat magis cottiaueat peroe magis stabiles ac firme.c5tinue eni nobis occurrui aliqua in quibus oportet agere secundu morale uirtute ego uero nec istos satis intelligo nec per foue scio quid responderet aristoteles si hodie uiueret cum ipe decimo ethicoru demo stret speculationem esse mag1s continua qm cuiusculi moralis uirtutis operatione tum etia quia ut Ibide demonstratur DIicitas no consistit 1n opatione moralis uirtutis: sed in speculatione uirtutis intellective.que si minus esset cotinua de minus stabilis ac firmat liettas quo p minore haberet stabilitate ac permanentia. quo aut modo hec se habeat nec
ego ereIe satis intelligo.est veru in aliqui inepti dicut φ hic piis loq uitur de fellellais
te ciuili in decimo uero libro de conte plativa. sed isti bifaria aberret primo quia contra ronem-aristotele duas hominis 1 nepte ponui felicitates secudo quia etiam si demus eis quod uoluit nullius uirtutis moralis operatio esse poterit tam cotinua ut speculationi in esitinuitate adequetur quod etiam ut dixi phs in loco prenominato deis monstrat. ait uero dicunt φ phs hie sub scientiis no coprehendit sapientia cuius opatio est felicitas. morales uero uirtutes ut dicut mi magis stabiles ac cotinue qm scientie no in qm sapia. 1sti uero duo dicut quoru primu est dubiu secudu est manifeste DIU. fi em quis oes habeat uirtutes intellectivas ac morales: multo facilius poterit continuare speculatione cuiuscum uirtutis speci allue qm opatione cuiusui moralis uiris
tutis sui alii qui dicunt . philosophi dicta in libro decimo eorrigunt ea que hic mianus considerate dixerit. 4: hi mihi uidentur probabillus dicere. Sequitur Illa pars.
habitus. 5: 1nquit sed illaru opationu 1 Ile plurima habet firmiis
tale que honestissime sui. di hoc se est qm beate uiliut Lillis maxime continuatis me. & ex his infert corosariu dicens heceni uidetur causa quo minus. i. ut no Dat obliuio circa illas. s. operationes secundu uirtutem circa hanc Iittera unis est notandum di aliud clubitandu . notandu quide est in illud id qd modo
53쪽
ergo beato. In qua ostendit,felicitas possit durare per tota uli1. de primo ostendit In generali seeudo in ineciali.ibi cu* multa. circa primu duo facit. qm prio
ostendit illud ex opationibus. secado ex honis fortune. Ibi fortuna feret. dicit ergo primo id qd: Queritur.f.permanet1a de qua querebamus: xistet. i. existere poterit beato. re er1eidest esse poterit pcr tota uita talis. Lbeatus. hoc est plii institutu ql sie probat postqua eni Beatus perfecta ac firma habuerit uirtute: aget de conleplabitur idest agere & co tepIar1 poterit secundu uirtute. semp 1dest cotinue de omni tempore: uel maxime Oim scilicet hominu beatus poterit cotinue opari. uel dic maxime Oim Icili,cet operationa talis opatio poterit este maxime cotinua. itelligeda fur hic aliqua primo φ illud ergo in pricipio positsi poterit stare coplective ae etia illative: ex premisins em illud sequitur.&tue litera illa. sem2 eni de cetera no alivd est qua probationis explica tio. 1lIa etia colunctio ineletleaeu dicit tallis: potius expolitie qm copulative ponitur .1 te cum dicit uel max1met illud uel poDset teneri pro Lalte. Foit una. feret. 1n qua ide ostedit ex bonis fortune dices φ beatus cum
sit prudes ac omni uirtute preaeditus: feret optime sortuna hoc est fortune natura de 1β1us mututabilitates. ae per omia scilicet fortuita omnlno deceter.1. prudenter se habebit cu1us causam
subdit dices hie eni scilleet beatus est uere bonus. re est quadragulus sine ultuper1o. hoc est in omni fortuna equo aio ac prus
deter se habens ad modu corporis quadrati quod ex omni latere potest eque lacere. patet 1g1ε ex his φ beatus per tota uitam
poterit esse beatus.cum omni tempore possit agere 3c eontemplari secundum uirtuistem.tum cula omnes sortunas optime fere quasi omnes ei optime consonet. 2 dici, tur beatus agere quantum ad moralem uirtutem.& contemplari quantum ad specuui attuam. uel dic φ agere fle contemplari pro eodem hic a pho sumsitur. contemplatio enim ueI speculatio ut polithicorum septimo demonstratur no soluui est actio: sed eistiam pIus quam actio. Cun* multa.in qua idem ostedit in speciali. de procedit petu iam diuisionis dicens cum fortuna afferat multa cie uaria hoc est diuer1a 'magno aepatuo bono de malo: parua quidem seu 1Ita sint projera seu aduersa: sane idest certe non habent multum momenti. hoc est mou1menti sic ut homine possint mouere. gradia uero de multa si prospera sint: beatiorem uitam efficiunt. nam de condecorare aputa sunt.1: eorum usus honus studiosuis existit & sumuntur hec pro eodem . sin autegrandia & multa sin aduersa: conterunt qu1dem beatum .a inquinant. nam de trisistitiam afferunt de operationes multas impediunt. sed tamen in 1pses scilicet magnis de multis aduersitatibus elucet bonum hoe est uirtus huius promtionem subdit diis cens cum muIte ac magne aduertitates perferuntur lauiter hoc est equanimitereti inquit n on propter insen libilitatem: idest non quia beatus non senserit tales aduerserates ut dicunt stoici sed propter generositatem ac magnanimitatem: hoc est quia generosus ac magnan1mus est. 5: hec duo pro eodem hic a philosopho ponuntur. magna, nimus enim proprie generosus dicitur considerandum est circa hoc φ prout ex docerina tam siceronis quam senece colligitur stoici a peripateticis quorum princeps est aristoteles bifariam differunt. primo quia olei non concedunt 1n uiro prudente posse cadere iram nec dolorem. peripatetici uero dicunt id esse possibile:dum tame sent
siat oblivio. Existet igitur beato id quodq
ritur erit per tota vita.Scmp enim uel maxime cium aget de eonteplabitur secudum uirtute. Fortunas feret optime ac peresa omnino deceter hic ent uero bonus re quadragulus sine uituperatione. Cuis multa dc ua
ria fortuna afferat parua quide seu illa prospe
ra seu aduersa n5 multu sane habet momenti.
Grandia uero de multa si prospera sint beatio
rem uita effici ut Nam dc codecorare apta sut
dc eoru usus bonus studiosust existit .si aute
aduersa beatu conterui quide atis inquinant. nam de tristitia afferuidc opationes multas pediunt sed tame in ipis clucet bonu cu mulate re magne aduersitates leuiter preseruntur:
no propter insensibilitate sed a pler generosi,
54쪽
ratione regulata.differunt etiam laeunat,equla res nature Se sortune secundum stoliacos hona no dicuntur. quod 1lli trifariam annituntur ostendere. primo quia illa sola bona dicuntur que homine bonum einciunt. hec uero no modo bonum no efficiunt uerum aliquando deteriore reddunt. secundo sic bona male adquiri no possut hec uero sepe ex furtu rapina de huiusmodi adquiruntur.teritio sic nemo potest bonis male uti. his uero rebus pessime quis uti poterit. ad hec peripatetici sic respondent. ad primu dleuto sieut1n factibilibus no solum ars que artificem bonum effecit: sed etiam instrumenta que arti deseruiunt bona dicuntur: sic de in agibilibus no solum uirtusque homine bonum effecit: uerum etiam res uirtuti 1nstrumentoru instar aminiculates hona dicuntur.1ta dialectice respondendo:prima sto1eorsi propositio est falsa. ad secunda re ad tertium responadent negando prima propontiisonem uirtus. rationis. si enim 1llorum dictum locum habeo
Tet: nee artes nec earum instruo
menta bona dicerentur. cum fere omni arte eius instrumetis
male uti possimus sed de his attenus. Quod si operatio es domine. ln qua ex premi stis exel udit 1ncst uenient laque s tul Liladebantur. unde considereidum
catur: sequi uidentur duo ilico uenientia. primo φ felix sit al1 quando miser. secundo in sit uarius ae leuiter mutabilis ad hec duo hic respodet. primo aci priomum. secundo ad secundu. 1bI
nec certe uarius. circa primum
duo facit. primo excludit 1l Iudinco uensetas. secundo resp0ndet ad dubium quod ex dictis oritur. ibi nec tamen beaatus. dicit ergo primo sed quia operationes secundum u1rtutem ut diximus sui domi isne uite scilicet beate:nemo beatus potest miser Ber1. hoc est in hac parte argumenta, tionis institutum quod sic probat nunqm enim faciet od1osa at. 1mproba in quibus ut diximus miseria consistit. 1ta. 1llud.a .expositive hic ponitur. hec igitur e ratio cuius confirmatione subdit dices uirum eni uere bonu de Lap1ente. s. prudere arbitramur de ter perferre oem fortuna. hoe aut expones inquit ac semper p facultate hoc est iuxta rerum natura capacitate aut coclitione optime agere. hoc uero exemplo facit illustrius. 5: potest dici argumetallois exornatio. dicit ergo ueIuti di bonu ducem arish1 tramur bellaeissime uti eastris presetibus: hoc e sibi comissis. aliud quo* ponit ex pludices 2 sutore bonu arbitramur facere calceu optimu ex pelIibus sibi claetis: hoc est secudu natura pelliu sibi dactaru. de eode modo arbitramur oes al1os artifices bonos optima facere pro facultate materie s bl dacte. ex his cocludit intentu dices ql. l. sed uel die qd 1.q res si sta est. l. quia ita est ut d1ximus: felix quide nunqm erit miserql hic aristoteles cocludere inredebat. Nec tame beatus. 1n et respodet ad dubium qi ex predictis oritur. est eni dictu φ beatus miser no efficitur ypterea: φ nunq impha opabitur:ella si multa ae magna incidat infortunia sed tuo est dubiu an qndo sie incidit infortunia multa di magna dici debeat beatus .ad hoc piis respoclens dicit nec tame beatus erit: si inciderit 1n priami calamitate hoc est in tanta Δ: tale in quanta aequale priamus inciderat.est stam aristotelis sentetia .. 1n magnis calamitatibus uir sapiens ac probus nec miser nec beatus dicitur. no est quide miseri quia nemo miser dicitur nisi qui improba facit no etia beatus:quia solu ille beatus dicitur qui secundutiirtute sapie libere conlepiatur.qui uero talia incidit infortunia q ueritatis c5teplatione impediur: beatus no dicitur.ypter Id . in opatione sapie secundu ph1losvhu Beatitudo constat. Nec certe vatius. in et excludit secundu inco uenies. de prio facita illitatem ac magnanimitate. Quod si operationes domine sunt uite ut diximus nemo beat '
fieri miser potest Nunu eni odiosa at s
ta seelet uiru enim uere bonu dc sapiente arabitramur omne fortuna decenter perferre aC semper pro facultate rerum optime agere ueis
luti do bonia ducem presentibus castras bellatissime uti dc sutore ex datis sibi pellibus cal
ceum optimu lacere dc eodem modo alios oes
artifices.quod si ita est felix num miser est. Nec tame beatus si in priami calamitates
inciderat. Nec certe uarius nec leuiter mu
tabilis nam nes ex felicitate faciliter mouebitur neq; a quibus uis aduersitatibus sed ab iti
55쪽
ime sectao concludit suam sentetia elrea prefacta questione.lbi quid ergo prohibet
dicti primo nec certe beatus erit uarius hoc e uarie se habes ac leuiter mutabilis. qi probas inqu1t na nec ex DIleltate Delliter dimouebitur hoc e dimoueri poterit. hoe et11 apertesiali nee dimouebitura qbusuls aduersitatibus sed ab ingetibus de multis ex talibus et 1i.1. ex talibus quide nequaqm fiet rursus felix i breui tepore: sed in quod1 longo ae psecto quasi dicat in logo. 1.plaeto: sic ut unu aliud exponat: potitus mula torsi ac preclarorv.f. actuu ulrtuosoru 1n eo. s. tepore longo ac perfecto. no 1gitur faelle beatus a felicitate 1n miserIa nec rursus a miseria in felicitate dimoueb1tur ut aliqui male putabant. de ut mihi quide uidet ut phs hic no intendit concedere beatum posse 1n miseriam cadere: cum eius contrariu parsi ante demonstrauerit.sed loquitur hie ex lappositIoe. ut dicere ue
no modo si ab opatione sapienisti e ex aliquibus 1nfortun11s inisgetibus sit no penitus priuatus sed ad lepus ypeditus. alio moaedo seri poterit: si ex aliqua corporis infirmi rate usu rationis
priuetur.eu 1usmodi est furiositas frenesis apoplexia. ω similes dimobitur traui beatus a felierutate in n6 felicitate. ' rursus and felicitate in selieitatem. culd ergo.in qua circa quest1one prefactam suam concludit sententiam.de est aristotins conclusio birem .stam ut 1gnuli felicitas bifar1am
sumitur. uno modo fit est operatio animi seeunda uirtutem optima de in ulta perfecta hoe est in aliquo tempore longo. S: hoc modo poterit homo d1ei fel 1x 1n uita nemmortem spectari opportebit.allo modo dieitur felicitas seeundu totum esse perfectionis quod possibile est esse in felicitate. de hoc modo erit uera sentet1a solonis.scilicet et, oportet spectare senem: ita ut nullus felix d1eatur nisi ille qui uiuit de moritur se, cunda uirtutem di hoc est quod phs dieit quid ergo prohibet dicere 1llum esse felice qui secundu perfectam uirtutem operetur 5e bonis externis sufficienter abunde nosn tempore quou 1sthoe est quocunm uel quantocu*: sed in u1ta perfecta hoc est Ionisua uel diuturna quasi dicat nih1l est quod prohibeat talem dieere felleem. cum In se habeat felicitatis essentiam. de In hoc solon reprehend1tur qui dicebat talem no potin diei selieem. 1bi an uero subiungit aliam partem conclusionis que alia dicitur solutio. 6e ponit ibi Illam dictionem.an. que n6 1nterrogat1ue sed diiunct1ue ponitur. sell1cet pro aut siue pro uel. item illud uero complective ponitur. dicit ergo an uero adis fungenda est ulturus ita scilicet secundu uirtutem bonis externis fusticlenter abunis' dans & moriturus seeundii ratione. hoc est fine faciat 1n ulta sectav xonem quasi dicat uel potest ad questione diei . illla beatus e qui bonis externis sufficieter absidans Reudu plaeta uirtute vluit aci futuro sta e ulturus 6e trade moriturus. culus r5nem subiugit d1ees eu fututsi quidε nobis sit incestu:felicitate uero fine. s. olum reril huis manarur de pseetsi omnino posuerimus qsi dicat 1llud e adi Mu ppterea φ futurum nobis e incertu: felicitas omnino ee debet plactamo asit erit oino placta nisi toto tpore uite durauerit.' ait: 1d si 1ta est. s. si beatus 5e beatitudo ne dicansbeatos diremus 1llo et uiuentiu quibus eximi de existent in futuro predicta. s. in fellestatis diffinitioeposita. ξου subdit beatos aute dicemus subaudino ut deos sed inquit ut homines. scuteni homines de dii differue in gradu entitatus: sie etiam de eoru selieitates diMrut in
gentibus ae multis Ex talib' aute nequaq rursus fieret sella in breui tepore sed in logo quo
dam ae perfecto multoru ac preclarorum 1 eo
potitus. Quid ergo prohibet direre illu ee
sel iee qui secundu perfecta uirtute operetur ec bonis externis sufficie ter abundet no I quovis tepore sed in uita persecta An uero adium gendu est x ita uicturus morituruis secuduratione cu futuru quide nobis incertu sit selicitate uero finem'persectu omnino posuerimus.Id si ita est beatos dicemus uiuentiu quibus existunt existentis predicta beatos autem homines ac de his quidem aetenus.
56쪽
gradu bonitatu . nee quiae aristotele nee quiri allus ex solo lumie naturaIl usqua intelligere potuit homines diis posse in beatitudine parificari.dixit 1ta. beatos ut ho mines: ut humana a deoru felicitate distingueret. lieet hoc alii aliter intelligat. debus mihi uidetur no elis multu curandu 2 in fine subiugit epiloga dicens ac de his scilicet que ad questione prima pertinent attenus. subaucii sint dicta. Posteroru aut amicoruae hic plis determin at questione secudam superius 1nterposita que erat utruea que fiunt circa Diios allos posteros modo aliquo recludent in paretes mortuos . huius uero questionis intellectus dependet ex intellectu alterius. hulus sel Iicet utru eaque accidui circa nostros amicos ut uentes: aliquo modo in nos uiuetes redudent. iniuae e plis primo soluit hane dubitatione cie secudo 1lla. ibi imo fortasse. circa primurata facit.primo ostedit 1lla quePosteroru aute amicoructi fortune es nihil circa amicos acciddi aliauo mo
rim , - clo ad nos pertinere. 1ecundo ΟΙ
ad nos pertineant dicere nimiS profecto duru tendit que & qualle amicorum opinionibust contrarium uideretur. Eim accidentia felicitatem amici couero cum multa ac uaria illis continoant maia tingant.ibi enimuero cum. ter
s 1 dc minus ad nos perueniant alati mea tia que circa uiuos cont1ngunt distinguere prolixu quide infinitul eet. Si aliter in uiuos ae aliter in moris
matim uero si dicatur fortasse satis erit ut 1 se redundare. ibi sed
1po contingetes aduersitatesciueda graues sut m postero um de omni mometum habet ad uita queda uero leues ma no amicorum nihil ad nos peris is uidetur sicαΙ amicis simila omες Sed tineant: uidetur profecto nimis
. . - durum ob 1d scilicet meliconis utrum circa umos an e rea mortuOS I ita Con- tra rationem amicitie est quidetingat id multo sese refert q i tragediis scelera amici 1a amicorum unio. ita ut ut iam patrata narrari luel quasi tune oatrene' reputet que ale m o I . i. o terius fuerit. S uidetur inquit
Consideradum est ergo illo modo ad Inter sit contrarium opinionibus sciliacet uniuersorum hominue quiopiantur sue circa unum amieorsi accidui in alluredudare. comunis uero opto i toton ult esse falsa. Enimuero cum .onditq 5e qualia amicoru accidetri felicitate amici si tingat dires eniuerori .eerte eu multa. s. fortuita ae uarix Idest diuersia sell1cet 11 hono de malo. magno de paruor illis scilicet amicis nostris contingant di de cum magis de minus hoe est secundum magis de minus ad nos perueniant idest in nos redundet: quia ita est inquit proI1xum quidem de infinitum esset ea distinguere sigilatim hoc e particulatim.sumatim hoc est In suma uero fi dicaturr fortasse sat erit de hoc cotinuo appetit dicens ut idest sicut enim quedam aduersitates eontingentes 1n sessio idest circa seipm sunt graues momentumqν hoc est mouimentum aut uim de naturam mouendi ad uitam 1dest circa uitam: quedam uero aduersitates u1dentur magis leues t hoc eminus graues minus. difficiles quia 1 inest:inquit sic idest eodem modo de omnes scilleet fortune in amicis hoc est circa amicos similiter intellige se habent. itaui aduersitates graues in amicos redundant leues autem nihil aut parum. Sed utrum. osten dit ea que circa uiuos accidunt aliter in amicos uiuos Saliter in mortuos redundare 2 ponit ibi philosophus utrum de an que non interrogative: sed disiunctive ponuntur: dicti ergo sed utrum circa uiuos an circa mortuos contingant ista scilicet fortu L. tat id multo plus refert ldest differt quam scelera 1n tragediis narrari ut . idest tanum 1am patrata uel quasi tunc patrentur. de ad maiorem ex pressionem aristoteIes usus e superlatione aut 1perbole.cum enim debui Tet dicere id non minus uel latum refert
dixit multo plus refert. 2 subdit de ergo 1sto modo scilicet per differentiam que est iater scelera q uere patratur iis ea q i tragediis ut 1a patrata repsetane. e cosider1du galaest quatum inter sit subaudi aliqua accidere circa uiuos aut circa mortuos . est 1iain aristotelis 1etella φ fieut stetera q in tragediis repsetane nihil sui fissi veritate sui in aliquid sim representatione: sic igitur ea que circa uiuos accidunt redundant 1n mor
57쪽
etuos sesu secundu nostra opinione 1n quatu. Lnos optamur in eos redundare. posset etiam qui velet dicere. ea que accidui circa uiuos minus attingui mortuos quam eaque in tragediis representantur. que enim circa uiuos cdtingui nusa mortuos attina gut.illa uero que in traged11s representans ae si no in presenti nec in futuro mortui os attingant: aliquodo tante.s.cu erant uiu 1 eos attigere. 5: forte propter hoc dixit aaristoteles id multo plus refert. Imo fortasse querendu. in qua ex premissis Goluit dubitationem illam.& facit duo.primo inquirit be determinat ueritatem. secvdo suam circa hoc concludit sententiam. Ibi pertinere igitur. dicit pr1mo 1mo idest sed fortas, se querendu est utril hi qui decesserui idest obierunt: sui participes alicuius honi aut mali. intellige accidentis et rea uiuos. hec est 1gitur questio cuius solutionem contis
Imo fortasse qnerendia utru hi qui decesserunt boni alicuius aut mali participes sunt. Uidetur enim dc si quivi ex his ad illos pertu
neat siue bonu siue contrariu leue quidam aut paruu ues simpliciter uel ipis esse. Denit nee tantu nec tale ut beatos efficere qui no sunt aut illis qui sunt auferre beatitudinem queat. Pertinere igitur in aliquo uidentur ad dea functos prosperitates aduersitates s amicor Sed eatenus duntaxat ut nec felices facere no
selices nec huiusmodi aliquid pos lint.
Is ergo sie terminatis uideam' utru laudabilium an potius honorabilium felicitas sit nam potentiarum non esse eonstatis
ta prospera seu aduersa sincinon multum sane habent momenti. 1laeti parua uua muatare non poterunt. 1bi Pertinere igitur. suam circa hoc concludit sententiam die prosperitates aduersitates. amicorum scilicet uiuentium uidentur ad defunctos pettinere in aliquor sed eatenus 1 dest in tantum duntaxat uidentur ad eos pertinere: ut nec felices no DIices: nec aliquid huiusmodi facere possint. causa autem 1lla est quia parua uitam transmutare non possunt.tale autem quod in mortuos redundat est maMxime paruum: cum sit aliquid non secundum rem: sed tantum secundum opinionem quo nihil minus nihileti fraglIlus esse poterit. circa determinationem huius questicianis posset al1quis dubitare an philosophus uelit omnino negare que si ut circa uiuos In defunctos redundare prout eius uerba sonare uidentur.ad hoc dicut aliqui . ph Iosophus Ioquitur hic de mortuis prout manent non in se: sed in hominum memori s.sed cum iste intellectus non constet ex dictis philosaphl hle nec alibi: mihi uideatur in intentio ipsius sit que circa uiuos fiunt in mortuos non redundare secundum rem sed duntaxat secundum hominum opinionem.quod nec religio christiana nec aliqua secta hodie tenet.concordat tamen sententia philoiphl cum ueritate christiaana in hoc φ dixit nec felices n5 felices nec non felices felices talia posse facere. sed de hoc amplius perscrutari alterius altior1is erit indaginis. Is ergo sic determinatis. hic incipit tractatus quartus 5e ultimus libri primi. re continet duo capituta. secundum incipit ibi cum ergo ni felicitas. capitulu primum est de quadam proprietate felicitatis.inquirit enim philosiophus 1n hoc capituislo utrum felleltas sit bonum laudabile an honorabiIe. determinans tandem φ fit non
Iaudabile sed honorabile. ω diuidis in ptes dua . in pria qstione Oponit. in secuda ea prosesitur. ibi uides asit. dicit prio his ergo. s. prefactis qstloibus c determiati se uideamus utru seIicitas sit laudabiliu hoc e de numero laudabillsitan potius honorabilisseausam dubitatiois subicies inquit nani costat felicitate no esse potentiarum: hoosnuo subdit dieens uidetur eim dest uidetur quide ex his sc1llocet supradictila. de si idest qmvis quicqua siue bona siue contrae tisi scilicet malu pertineat ides pertingat ad iΙlos scilicet moris tuosi uidetur inqua esse leue dam ac parusit 5: hoe uel fimollet ter 1dest in sei potu et idest saltem erit leue ac paruu illis sellicet mortuis. ut eni diximus talla pertinqui mortuos solum secundu nortra opinione. Ome uero tale Ieue quide ac paruu est.
α inquit dent. 1d tale quod ad
mortuos pertingit: nec tantum nee tale est ut eos qui no sui heatlibeatos efficere queat:aut 1la Ila qui fili:auferre queat beat latudinem, cuius causa e qu1a ut
dii tu est parua accidentia seu n
58쪽
aliqua potentia aut denumero potetiatu. quass dleat deeasio dubulidi hee fuit quia
Iaudabilla proprie diculur potetie que ut quinto methaphice traditur in aliqs opus referutur.felicitas aut talis no est: eum iri nihil alter u referri queat. intelligeda sunt hic tria. primo lilla coitinctio ergo 1 pricipio posita no ponitur a pho 1llative sed replectie. secado cosideradu P prout ex uoto metitapli iee traducit potet1e bifaria dicus queda eni sui passive alie active.& palliue quide no Iaudatur. qua polia pati no e laus de alituis ita. potetiis est veru q, sint laudabiles.tertio notanssu φ laus de honor conuentut in hoc ιν utru* debetur alicui exceIletie differut in bifar1a. prio quata ad ea 1ii quibus cosistut.laus quide Pprie 1n uerbis sistit. honor uero no solu uerbis: sedella multis allis signis tribuitur: scilicet caput inclinado genua flectedo allain huiusmodi faciedo .differ ut etia secudo quaru ad ea quibus debetat Iaus eni exhibetur rei q i aliud
refertur. honor uero exhibeturtei absolute qin nullii alterum refertur.& profecto ut exdictis
plis colligitur: ta lioc qm illud
cometidabile dicitur. Vides aut. in qua prosequitur quemone prefacta. de facit tria. primo os Mitome laudabile esse quid quale Λ: in allud relatu urordiis natu. seculo ossedit felicitatemno esse laudabiliv. ibi qa si laustertio ostedit felicitate esse diois norabili uribi nobis asit. primu probat bifaria. primo ex laudibus humanaru rerum. Reudo ex diuinars reru laudibus .ibi patet aut 1d.dicit ergo primo uidetur aut . omne laudabile fit aIiquid quaIethoe est de genere qualitatis: uel die aliquid quale 1deth qualitas aliqua. ω uidetur et la φ laudari id est laudabile quod amodo ad aliquid se haheat: hoc est ad aliud referatur. hoc est aristotelis institutaqd' sic probat nam iustu cie forte oem probitate at* uirtute laudamus ob facta actiones et noc est ppter opa dc actiones 1 n que transi in tine referutur. idem etia esse ostedit i uirtutibus corporis di cens robostu aut idest corpore forte re ueloce ae alioru quein intellige similem laudamus qd idest quia sit talis hoc est taliter dispositus: ac 1ta idest sic dii positus se habeat Idest referatur. uel dic se habeat idest sic aptus ae habilis ad bonu quida Ie studiosum hoe est uirtuom. subaudi agendu.1ntelligeda sut hic duo primo* ulrtiis queli Det duomne Iaudabile consideratur dupliciter. uno modo ratione subiecti. ω sic est qualitas alio modo confiterarur ratione operis in quot tanqua in finem ordinatur: de sic e aclaliquid.erit lia* ome Iaudabile in genere qualitatis simul 5e in genere ad aliquid: respectu tamen diuersorum.1lla igitur duo habet in se omne laudabile: fel quoiata primu erat de se manifestum:philosophus annititur probare solia secundu .notanda etiam . inter animi uirtutes ae corporis hoc interest:q, animi uirtutes laudabiles dicu-tur 1olum per hoc ν in actiones proprias referuns: uirtutes uero corporis laudabiles euntaxat diesitur In quatu in actiones studiosas refertitur. hac de cauta plis loques de animi uirtutibus dixit absolute ob facta actiones, no sta* addidit nec crat opus adere studiosas. sed qno de corporis uirtutibus loquebat no dixit absolute ob laeta ul' earu actiones: d addidit ad honii de studiosu.q duo hic a pho pro eo de sumutur. poterit quide uirtus corporis cle bone ac praue opallois re principiu:laudabilis aut e cluntaxat in quatu est principiu bone opatio is . Patet aut onditide se laudes diuinas dices id scilicet ν ome laudab1le sit aliquid qle in aliud referatur: patet hoc e pates manifestu ste de laudibus diu nis. q ridicule uidentur: si referatur ad nos: hoc est si laudEtur dii ut nos laudamur.nos ei laudamur p hoc. au allud sumus bene dispositi si hoc modo dii laudetiridiculu erit. ur dic si referat ad nos. i. res nras Dic ut dicamus deos Iaudari ypseaq nos laudamur. s. tepantia liberalitate iustitia de huiusmodi uel die de melius q si referas. 1. tribuas uel exibeatur itellige ab aliquo: ad nos. i. apua nos hoc est a nobis uidetur ridicule. est dicere si diis laudes referatur ab aliquo: uidentur
Uidetur autem omne laudabile ql quale aliquid sit*quodamodo ad aliquid se het lau
dari Nam iustu α forte omneq; probitatem ac uirtute ob facta actione a laudamus, Robustu aut re veloce ac aliorum quel onat
ra talis e ac ita seliet ad bonu quicq 6 studiosu. Patet aut id ex deoru laudi Mq ridicule
videtur si ad nos referantur Hoc autem ex eo
accidit per telatione ut dixitn' laudes fiui.
59쪽
his ridicule. 5: iste uidetur inteIIectus uerus euius causa subiungit elees lioelius
sellicet ιν tales laudes sint ridicule ex eo hoc ex ea causa accidit:quia ut diximus lau, des fiui idest fieri debet per relatione intellige ad allud. dii uero no sunt in aliud rhferibiles.ppter quod tales laudes sui ridicule.& aristoteles hie loquitur sicut in aliis fere:no φ lic esse intellistat: sed loquis secundu sui tepor1s ritu vulgare erepti gratia pluribus diis utitur. O si laus. in qua trifaria ostendit felleltate no esse laudabile primo per r6nem .secundo per auctoritate.ibi uidetur aut e. tertio per ea quibus priis prie debetur laus. ibi laus ergo. uicit ergo primo si laus idest quia laus est taIlsi selibret que in alia reseruiu reconstat opt1moru no esse Iaude: sed maius quid1 ac prestatuus.queadmodu apparet scilicet ex dicedis . nam deos felices beatoso dicimus. de uiro. Tum eos qui sui maxime diuini
h est diis similes beatos appet Ost si laus talium est constat optimorunὁ
Iamus. α subaudi nec in aeOS , - -
nec utroru maxime diuino, I esse laude sed maius quida ac pretiatius. Eudamus: Odis modo uides dis admodu apparet. Na deos selices beatost diaeendii de bonis scilicet optimis eluiusdi uiroru eos qui maxime diuini sui be
nemo enim felicitate laudat ut in m. t
Iustam idest ut iustitia sed ut di atos appellam. Eodem p modo de bonis, Ne uinius quida ae prestantius bea mo enim sic felicitate laudat ut iustu sed ut ditam 1dest beatitudine dicit. p uinius quida ac prestantius beata dicit. Vi
est laus sed aliquid multo meliis detur aud de eudoxus probe uoluptat1 pr1nci. us ac prestantius laude. scilices ' patum desedere.l cum Do laudetur uoluptas
sie bonum prestaditius esse quidam. Sagni
libus principioru no est soleti a Lacari putabat quam ea que laudabilia 1 ut. sed aliquid multo melius ac pia tem uero esse deum de sumum bonum ad hee
emmo alia referri. . Laus ergo uirtutis est
to melius ac prestantius laude. ab ea nam h honeIta agimus. omen secundo notanda φ illud quod in principio politur pro sed ponitur. β: ut mihi quide u1detur non necessitatis causa:
sed replective ponitur. uidetur hic in hoc paragrapho aristotele multifarie interprestaticne usum fuisse. sepe enim duo uocabula pro eodem accipit. Videtur auremas qua 1 dem ostendit autoritate eudori.pro cuius Intellectu confiderandum φ eudoxus dicebat uoluptatem non esse Iaudabilem: sed laudabilium habens principatum.1llud autem demonstrabat per hoc φ uoluptas ut ille credebat fumum erat bonum: ae summum quidem bonum non est laudabile feci laudabilium habens pr1ncipatum . aristo zeles uero eudoxi dictum no aprobat quatum ad antecedens: imo illud reprobat in libro decimo ostendens uoluptatem no esse fel1citatem. approbat tamen consequens. laenim ita esset Φ uoluptas esset felicitastoptime sequeretur no esse laudabilem sed laudabilium habens principatum. ω hoc est quod philosophus dicit uidetur autem ae eudoxus probe defendere principatum uoluptati.quod probat dices quod 1 dest quia edo voluptas non laudetur cic fit bonum: putabat eudoxus significari uoluptatem esse quidam prestabilius quam ea que sunt laudabilia.talem uero dicebat eudoxus esse deum de sumum bonum scilicet felicitatem que Inter humana bona sumum dicitur. ac heceni. s. st ae sumu bonu de alia dicebat referri.purabat quide & bene alia esse q res Tutur de alia illa in q tanil in fine refersitur.illa uero si referutur sui laudabilia: erut 3gis illa in q referutur multo meIlora ac prestatiora. at P hoc sume bona. na id sumudieis in qlalia ratig in fine referutur. Laus ergo. dir eadem coclusione P ea qprie sui laudabilia.dices Iaus ergo uirtutis est: a M.1. per ea nat honesta agimus. ea quide p q honesta agimus supra dicebamus re laudabilia cie insit comedatios uero di cutur operu ta corpallu qm atauu. uel dic comedati s uero sui operu.1.pptuom is Corpis il animi. ira. no comedae uirtutes nisi i qntu i opa relatu .igie eu laus yprie fit uirtutis: felicitas alno sit uirtus no erit felicitas Iaudabir qa hic cocludere itedesbamus. ila in tractare de laudibus de huiusmodi comedatioibus no est paetis negotii: ideo a1s
60쪽
uerit illa Llaules 4: comen lationes trite hoe est plane de perfecte discutere: fortasse
magis yprium esset. l. erit illota. s. poetara de rhetor u qui in his comendationibuς laboratait. 2 pertinet hoc ad genus aem3ἱ ratiuit de tu o eicero ae etiam .irithoteles c5 siderat in primo sue rhetorice. ed ut mihi uidetur tuu d. ergo i a principio politam tenetur n51llative sed replective. 6: si uis y teneatur illat lue: dic hane n 3 eIII rationea superioribus distinia: sed erit earum coclutio. Nobis aut . in qua bifaria o tendit felicitate esse bonu honorabile. cuda ibi Uidetur aut e. dicit prima nobis a te manifestum ex his que dicta sunt felicitate ei se honorabit tu de perfectora. omne qui de bonum aut emaudabile aut honorabile: cum se licitas no sit bona laudabile ut patet ex predictis: necelsaris erit bona
dationes uero operu tam corporalia uanima Imm Uerum ista trite cliscutere illoria fortata pro eodem dictum esse uidet ad se magis propriuesset qui in His comendatio est quide bonum per feet Iludnibus elaborarunt Nobis autem anifestuest ex hisque ficta sunt honorabiliu reperte ditar id perfectum est: extra qyctorum este felicitate. Videtur autem Icob nihil est. 6: ibi extra a plio p ut
id sie habere se quia principiu est Eius enim IV suistis: bis ';
gratia cetera omnia omnes IazInauS principΙ- ae per hoc honorabilia. Uideum uero causam a bonorum honorabile quia 'tur autem. ponit secundam raistionem que sumitur ex ratione
dam diuinums ponimus- principi l .ee ait uidetur Rutes Vm ergo ut felic1tas animi operatio Deitas nabere se ita sei licet*iit quedam secundum uirtutem persta non laudabilium sed honorabi
uctor talle melius felicitatem Intuebimur. gibulum .deut igitur in specu ita bilibus principiorum non eliseientia: sed aliquid melius scientia: ssc etiam in agibilibus: principii no erit laus ted aliquid melius laude. tale autem est honor:l uero felicitas sit principium probat philosophus dicens eius enim gratia cetera omnia omnes facimus. quecun*eni in li Omlnes agant: felicitari si quoquo modo fieri queat intendunt. erit iram felicitas causa finalis .at per hoc principium cum omnis cauta sit principium. 5e subdit principum uero te causam bonorum nos ponimus idest dicimus esse non laudabile sed honor tabile quidam aediuinum: hoc est deo similimum. erit 1gitur felicitas no laua ibili utused honorabilium.quod in hoc capitulo philolaphus cocludere intendebat. hic polisset aliquis dubitare utrum omne quod est principium in genere cause finalis: sit etiam principium in genere aIterius cause. huius questionis solutio no ad hane se lentia sed methaphicam plinet .nos quo* i ea laletla oportunius tractanda differimuς Um ergo fit felicitas. hic incipit capta laclida i quo p mltiutur quedaq eci qui ad cosideratio ae uirtutis ac felicitatis. 6 diuiditur l tres partes primo bificii Qdit ad hae scientia plinere cosiderare de uirture. cudo p mutit que la de Pt1 buvan1m1 neeessaria ad cognitione ta uirtutis qm felicitatis. ibi sed de hilrtirie. tertio uirtute diuidit sim diuisione partiu animi. 1bi distinguit cle uirtus. in principio pric partis ponis illa colunctio ergo q no c5lugere: sed locu replere uides. clicit ita ν cii erg., felicitas sit animi opatio queda. s. tonis Fin uirtute per feeta: uidenda. i. Cotistitera iuuel traetandu est deipa uirtute. hoc est hic pht propositu. qs sic probat. na sic. s. ulrtii te gnoscedo:fortasse intuebimur felicitate melius. l. placilus no e que possibile P . cte cognostere diffinitu: nin diffinietia cognoscatur. ca ergo 1 diffinitioe fellet cati. uirtus ponati de uirtute traeiadu uidetur: li felicitate practe cognoscere uolamas. hi qua ut patet cx prohemio intendit philosophus principaliter tra stare. 8c illud fori ilia uidet a philosopho poni non dubitatiue sed potius eo plective. notanda iunt hi duo q ex dictis philtelligus. prio* tractatus de uirtutibus ceteriis rebus felicitatis
era fuerit itroductus. F. itelligis tractatu de felicitate nodu ee coplecta. posta staui S