장음표시 사용
171쪽
cinerea & quasi lanugine tecta: quae deorsiim se inclinant. Flores fert mense Februario albos odoratos, ad singula paria foliorum binos. Fructus est ovalis, & magnitudine
avellanae saporis aromatici ac acris,qui loco Piperis in cibis usurpatur siccatus & in pul verem redactus. Habet enim insignem vim aromaticam, nec ita acris est ut Capsicum. Cortex arboris primo albus est, quo detracto statim rufescit. Loco funium ustirpa
tur, est enim lentissimus. Ex eodem etiam fiunt funiculi igniarii pro siclopetis. IN vastissimis & dissitis saltibus duce vel tres insignium& fragrantium arborum species reperiuntur , qui Anhuiba ab Indigenis dicuntur. Quarum quaedam albican te & flavescente sunt ligno, ac proinde Lusitanis sedro branco vel Coeia ob odorem dictae: Brasilienses Anhvpitaria vocarat. Foliis sunt parvis, angustis & tenuibus. QVaedam quarum lignum merito ab Hispanis Paofuncho nominatUr, quod insigni sceniculi fragrantia totam domum repleat, tam ipsum lignum quam Cor lex & radix. Proinde Monardis descriptioni circa lignum non acquiescendum, licet accurate usi im&abusum ejus descripserit: nam cum de delectu &praestantia partium arboris agit, Floridae decorticatum lignum vix dignitatis ullius esse assir mat , cum hoc Brasiliense eximiae virtutis & dignitatis habeatur, atque a cortice libe
ratum in aliquot annos immine servetur.
Ad haec fortioris odoris est & essicaciae, atque ad secundum Caloris & siccitatis gra dum accedit. Illa autem quae inter majores species Anhuiba sive Sassastas recensentur,Pini sunt ma gnitudinis formae. Nam praeterquam quod sunt trunco unico, valido & recto; ramos in Cacumine habent coronae instar ornate expansbs, & instar Pinus repurgatae,quemad modum ex apposita Ιcone liquet. Cortice sunt tenui, glabro, ex gilvo nigricante, Ver
172쪽
I sAvHvis A sive S ASSA FRAS.Iunt. languidos denique a morbis luti odore, ita & sapore admodum aromati co, ad sceniculaceum accedente. Folia quoque simi odorata, sculnea, tenilia, obscure viridia, laciniata & foliis vitis albae similia floribus fructibusque adhuc incognitis. Ra dicibus denique simi nunc crassi6,nunc tenuibus, ad terrae stiperficiem expansis. quarum
Cortices, arborum Corticibus ut odoratiores;
ita & in Medicina praestantiores, ultraque secundum gradum calidi sicci habentur. Licet autem Corticis & Ligni usus tantum in Medicina celebretur; Indigenae tamen rein centibus foliis vulnera restituunt. Tertia autem species Auhmba- miri, quantum duabus prioribus magnitudine inferior, tantum virtutibus superior, omnibus pariter incolis in quotidianos ustis reposita. Folio est Lauri, seu minori, fructu odorifero & nigro, ubi maturuerit; eoque simul cum foliis, ligno, cortice&radice intense calidis. Hujus Iconem nondum licuit nancisci, quia in hoc districtu vix ocCUrrit. Decocta ex his non tantum Contra luem veneream, sed alios plurimos morbos a frigore natos adhibentur. Sudores & urinas movent, tum Viscerum obstructiones atque uteri imprimis intemperiem frigidam tolicis resuscitatos, hydropicos quoque ab aquis I B 1 α Α Ε A sive G v Α Ι Α C v M. liberatos , a recidivae metu liberant.
Caeterum multum discrepant in decoctione & praeparatione utendi modo ded cum otii mihi non sit eas lites componere,id totumjudicio Medici relinquo. A Utiqua nemora hanc Va stam & proceram arborem producunt. In ingenae Lirare, id est , Lignum dulce, non autem Ourace, nisi forte nomina varientur diversis locis ut Lerius &Thevotus, appellant. Folia ha bet inordinate posita, laete viridia,similia foliis Cerasi nostratis acidar, sed non serrata. Truncus cortice glabro , intus albicante,
exterius rubescente spectatur. Fructus fert flavescentes, PrUnis similes, gratissimique sapo
ris, Verum non quotannis,imans
vix singulis quadrienniis. His
continetur nuCleus exiguUS,su vis atque aegri S gratUS.
Ligno est praestantissimo &praeduro, & putredini resistento, quod a Naupegis expetitiar.
173쪽
Arboris hujus virtutes auxiliatrices soli Cortici inesse creduntur: qui externa parte urgenteus; interna, si1bruber est: & reCens aVulsus, liquorem albicantem sibi aggluti natum habet, Cujus Color mox perditur, paulatimque decrescit, & Cortice simuletissicia cato, in naturam& dulcem illius substantiam abit. Durissimus existit, semidigitali crassitie: sapore aromatico Cinnamoinum, d lcedine GlycyrrhiZam aequans. Sunt qui lati seu Ligni sancti speciem esse contendunt, a quibus 1iqn dissentio. Moderate calidus est tenuium partium,quapropter pectoris &jecinoris affectibus optime convenit. Praecipuum enim inCOlarum refugium est in veteribus viscerum obstreinionibus, ut jam diximus: tum quoque adVersius Luem Veneream eximium remedium subministrat decoctum illius ex aqua fontana, palato quidemnon ingra tum, per aliquot dies reiteratum. pugillus denique, ventriculo adhucjejuno, ex OVO sorbili,jusculo aut aliquo conve niente liquore assumtus, bronchia pulmonis aperit, dc cessantem quoque urinam edu cit. apropter omnibus artis Medicae indagatoribus suasor fuerim, ut corticem hunc
in ulteriores usus reponant. SuCCus autem lacteus eX recenti cortice expressiis, scabiei,& tineae capitis, prae caeteriS medetur.
ARbor haec in silvis raro reperitur, sed arVis quondam excultis delectatur, in qui
bus sponte nascitur , annuoque spatio elegantem nanciscitur altitudinem, &fere rectati, ut plurimum, & sine ramis ; quaedam & ramos habent, sed in summitate tantum. Cortex exterior similis fi- . A M B A I B A. Cui, nonnulli eam inter ficus silvestres recensent) constans primo Cor tice tenui, Cinereo,&,stib eo, Cras ,
lento ac viridi: lignun r ejus album instar Betulae, verum 1 nolle & quod facile potest scindi. Totus caud est cavus, per interstitia semidigiti ubique distinctus transversali mem brana, in cujus medio foramen ro tundum , per quae formicae rubrae ψberrant perpetuo. Ex ligno hujus arboris exsiccato ignem sine pyrite& chalybe eliciunt incolae, forami nique ab illis excavato immittunt bacillum fastigiatum ex duro aliquo liseio, quod quasi terebrando
Circumagunt, donec apposita folia arborum exsiccata, Vel gossypium,
accendantur. Versi is arboris sum mitatem solia circumposita ut in Mamoeira , quodlibet innitens suo pediculo fatis cras , exteriuS rufo,
interius spongioso: ipsum folium latum, rotundum , in novem aut decem lacinias sectum, qVarum Cen
tro infixus pediculus, a quo per singulas lacinias nervus rufus tendit per longitudinem, & venae eminen tes per obliquum : superius sunt se turate viridia,&inferius cinerea, hispida ut folia Ficus in extremitate laciniarum, linea cinerea sunt fim-
174쪽
briata. In si immitate arboris existit theca oblonga foliacea, incana,qua se aperiente at-qor folio augetur sensim fit altior. Flores in brevi pediculo quatuor vel quinque enas cuntur,ut cylindriaca corpora farciminum instar copulata, intus quasi gos lypio reserta, exterius autem acinis bruni coloris ut floris siliginis nostratis, quibus decidentitus aci ni illi fiunt eduleS. Pinguis ex eorum summitatibus expresius succus, recentibus non solum, sed de inveteratis ulceribus feliciter medetur. Folium quoque tenerum &recens, aut levior arboris hujus CorteX, si apponantur ., temperant & mundificant partem affectam. Succus e gemmis e resilis, qui facultate re frigerandi atque astringendi pol let , pulti de T loca inditus, calidam ventris proluviem sistit. Menses denique nimium fluentes, tum & virulentum genitalium profluvium, Compescit. Tradunt Indigenarum 3 Liusitanorum peritissimi, hoc remedium puerperis, immΟ- dico menstruorum profluvio laborantibus, insigniter prodesse, si in modum catapla- sinatis umbilico apponatur, cujus rei verissimae testem me praebeo. Nihil mirum itaque,si haec arbor primis Brasiliae incolis, ut & advenis, tantopere sit praedicata. Digna medius fidius, cuj us virtutes, etiam nunc latentes, posteri scrutentur& in lucem protrahant. Altera ejusdem generis, mediterraneis, Ambattinga appellatur, & ramo es: rubicundo ,& ligno minus cavo, foliis vero sit perius saturate, inferius dilute viridibus, adeoque asperis, ut loco limae quaedam cum iis possint laevigari. Liquorem Continet oleosum ejusdem cum succo Ambalbae usus & emcaciae. Fructus fert magnOS, tenueS, palmae longitudinis: maturescentes dulc escunt& edules fiunt. Caeteras ejus facultates,& auxilia Medica,quia nondum satas explorata habeo,silentio
praetereo. An vero ssit Abiegna, de qua Clusius in Notis ad Monardem, ego valde dubito.
re insiluis,nunC mediocri, nunc summa altitudine , pro terrae tem
perie, exsurgit arborda: quae ligno est laevi, raro & spongioso , multique usus. Florem fert
nate & solitarie posita,ineX tremitate acuminata, nervo recto & venis Obliquis conspicua. Fructum seu nucem gignit cortice duplici, riteriore cineritio, ligneo pr. duro & perforato pUta mine vestitam, quo duae
glandes continentur,jecinori leporino non Valde dissimiles,&nuCeS castaneas sapore quodammodo referentes, licet
virtute & qualitate differentes. Vna siquidem
atque altera cruda manducata, alvum ducit:
i quibusdam simul & votamitum excitat. Olim magnates, tum & sacrorum
175쪽
149F R. V C et ' V s A N D A .crorum in Brasilia antistites, purgans hoc & salutare remedium, caeteris omnibus prae ferebant. Validae est operationis; quamobrem aegris morbo fractis haud tuto exhibetur, nisi opportune a manu Medici correctorium accipiat, inque Electuarii aut tabularum formas redigatur. ACCipe duas vel tre S Castaneas contusas & cum saccha ro despumato excoctas, addito anisi & Cinnamomi momento, gratissimum non so lum erit medicamentum, sed & tutissimum, infantibus, iisque omnibus qui a pur gantibus solent abhorrere. Lusitani & Indigenae ex eadem nuce oleum eXprimunt, quod lychnis affundunt, atque eo Corpus inungunt. E Cortice autem illius ustulato, incolae optimum & fami liare remedium Contra ventris fluxum, iisque, quibus post: assumtam nucem, alvus immoderatius ruit, subministrant. Contusius Corto flumina inficit, atque enecat pisces. Iconem nucis integrae & dissectae, eleganter ad viViam expressam, ea mole quaerat, addidi. minoris est: magnitudinis nucleus, quam Prunum vulgare, licet pictor rejectu aliarum iconum eum pinxerit aliquanto majorem.
IN confragosis nemoribus Brasiliat, reperitur vasta arbor, quae gentilitio vocabulo
Ibabiraba, corrupte a Lusitanis &Nostris appellatur; ligno Obliquo, multisque flexibus tortuoso, altiss1mo insuper atque durissimo; & contra putredinem optimo. In collibus vero & campis eadem ibabiraba ad longe minorem molem assur git, ViX Ρrianum adaequans: soliaque multo minora, fructusque fert minus agrestes. Adeo denique, ob diversitatemfbli, discrepantes inter se, ut lite a Medicis, illae a fabris
potius expetantur. Ibabiraba itaque omnis caudice contorto, cortice cinereo, soliis
dilute Virentibus, rugosis, multis crassiusculis costis praeditis, directe sibi invicem oppo sitis: digitis trita spirant odorem Majormae aemulum. Inter haec sparsim provenit pedi' cuius , superius tripliciter velut in crucem divisus, ferens tres flores pentaphyllo ,
176쪽
IyoΙ Β Α Β 1 R A B A. albos, odore, figura & mole fere silvestris Rota; mense imprimis ianuario integros Campos fragrantia replens. Mense autem Maio succedit sin ictus rotundus, cerasi magnitudine pediculo insidens, exterius coloris brunni, cum umbilico quinquefoli0xusescente: continet pulpam mollem, pallidam, cui aliquot nuclei coloris incarnati, obrotundi, Compressi, molliusculi immixti, qui una comeduntur: sapor autem illius dulcis, aliquid resinosi admixtum habens. Et post frequentem usum imprimit tandem gutturi ardorem Piperi aemulum. Folia aut flores cum Camara utilissime adhibentur ad lotionem pedum, in dolore capitis. Mane antequam sol rorem exhauserit, flores Colliguntur, & alembico induntur unde eximiae virtutis liquor destillatur, qui refrigerans praesertim, &mundificans, oculorum inflammationes optime temperat. Ex foliis quoque similis aqua fragrans destillatur, eisdemque fere usibus reservatur. Q Uantum pulos hujus ligni, in carbonem redacti, oculis inflatus conferat, in morbis oculorum dictum est. J J Vjus arboris fructus a Brasilianis appellatur Arqu-miri; Prunum Granatense me rito Vocant nostrates. Externa facie, fructu, frequentia, tempore, loco natali, convenit cum Minori Ibabiraba; de qua Capite praecedenti egimus. Frut
177쪽
His T. NATURA L. de MEDIC. L1B. IV. 1 FI
Frutex est, ligno, soliis & floribus ut Gn aba, magnitudine vero differunt &sructu. Sed varius naturae lusiis, omnes dignitates, easque eximias, fructui 3c radici in sevit, cum nabirabie inferiores sive in radice sive infructu, sed potiores in floribus & foliis insitas virtutes dederit. Locis gaudet apricis, raroque in silvis aut umbrosis nemoribus conspicitur. Flores habet albicantes pentaphyllos, cum multis staminulis longis. Floret bis quotannis, bis quoque fert fructum , mense nimirum Martio & rursus Septembri. Pruna coronis squae a pictore hic neglectae in mespilorum instar, eleganter ornata, innumerisque acinis turgentia, profert, quae, ubi maturuerint, flavent, musteamque habent in se dulcedinem, atque fraga quodammodo referunt sapore. Cruda potius quam Cocta appetuntur , suavissimique odoris eXistunt & saporis. Oportet autem Ut tempestive decerpantur; nam propter intensissimum Solis ardorem, non minor injuria fit, si paulo tardius, quam si citius avellatur. Conditus qui ex hoc structu fiunt, jucunde refrigerant, adstringunt & Corroborant, locoque Carnis cidoneorum, conservae rosarum, aliorumque similium, exhi
Caeterum ipse frutex virtute medicinali non destituitur. Ex foliis siquidem Moculis, utpote adstringentibus, optima balnea componuntur, tam Contra internos quam externos corporis affectus, ut supra in capite de Vlceribus diximus. Prae caeteris autem hujus fruticis partibus , radix dictis qualitatibus excellit, & dysentextae medetur. Atque hoc peculiare habet, quod sit diuretica, partiumque sitbtilium
178쪽
ciam adstringendi facultate polleat. Proinde praeter eximias quas praestat virtutes,lienis & renum affectibus conducit.
Alia eiusdem generis ά reperitur, sed non ita frequens, quae tamen fructum facile praestantiorem procreat, & multo majorem. Quapropter ab Indigenis Araca-guacu, id est, .aera major, appellatur, quod in justam arborem excrescat: folioque est glabro , laete viridi: figura & fragrante odore Laurum aemulatur. Fructum fert mali
mediocris magnitudine, rotundum, saperne umbilicum continentem: carnem habet , Cam Aracia mira, Odore, sapore & sibstantia similem, in medio multos lapides, pisis minoribus aequales, continentem, obrotundos, paulum compresbs, ex albo subflavos & duros, ut nuclei cerasorum, intus continentes nucleum album. Ad
haerent hi lapides carni per multa tenuissima flamenta. Eisdem dignitatibus medicis haec gaudet, quibus Arasa mira. Gargari sinata quoque cum similibus abstregendi astringendi qualitate praeditis herbis, contra gutturis & faucium inflammationes ali aque mala , quotidie instituuntur, Agna assinitate inter se conjunctae sunt Gaiaba & Arasa. guacu; ejusdem quippζ-L A non solum altitudinis sunt, sed folia, flores, fructus qualitate & facie e terna Con'Veniunt. Meritoque haec Pyra Granatensia, sicut Arasae Pruna Granatensia, dicta sunt Arbor in Mali figuram excrescit&: in plurimos se diffundit ramos. Cortex illius lae-Vis est,pallidus instar corticis Aceris.Fert solia bina, sibi opposita,ad tactum dura,spicit' dentia
179쪽
dentia; inserius aurem venis obliquis & Conta spicuis protubCrantia. Florem fert ex quin que foliis & multis stata minutis Constantem in star cristae pavonis. his si ibsequitur fructus,magnitudine & figura pomi nostratis, non qui dem adeo dissimilis, nisi quod oblongior & Coriatice magii rugoso sit.
est coloris, lapidibus e dulibus mespilorum in star referta. Fructus ipse pro diversitate temporis, triplicis saporis participat . Maturescens enim antequam molle scat ac flavescat austerus&astringens est, tunC que Coctus stomacho
maturior mediae naturae atque optimus evadit; melius tamen sanitati
consulit, qui eum sive coctum sive saccharo conditum, quam qui crudum mensis infert: accedit quod odoris &saporis sit gratioris palatoque magis abblandientis. Vbi vero flavedine & mollitie integram maturitatem acquisiverit, odoris &saporis est instar fructus Rubi Idaei,alvum movens, nec ita salubris paulo largius assum tus, quia facile corrumpitur & vermes producit. Radix arboris longissima est, extus rufi, intus albicantis coloris; substantiae succulentae ac subdulcis. Haec cum cortice astringente in aqua cocta& pota, mirifice mede tur dysenteriae, quando indicatio est astringendi & roborandi. Folia si tot acida astringentia, odorata, balneisque dicata. Digna profecto arbor, quae Europae impor tata, Magnatum &Ρrincipum hortos illustret. Montibus aut silvis densioribus non innascitur, sed planitiem & campos amat. Agrestis esse desilit, villicorum quippe industria viridari1s illata, numerosas plantas Concipit &procreat, ut nihil frequentiuS OC Currat : fructuum enim grana ab avibus & pecoribus deglutita, & mox per alvum Cum excrementis deposita, locis licet arenosis & tristioribus, altissime germinant ma X eque luxuriant. Aliis Indiarum regionibus communis haec arbor, ac proinde hic patriam Brasiliani negant, sed tractu temporis inter illas habita est. Numero so proVentu, totis mensibus pluviis, maximo omnium Incolarum oblectamento existit. Meminere quoque hujus arboris Ximenes , Gomara, Oviedus , & Monar des,&alii.
180쪽
FRutices lippis & tonsoribus noti, tamque miliares,ut nulli prorsiis in BrasiliaJari
reperiantur horti, in quibus illi passim non spectentur. Indigenae tamen hic non sunt, sed aliunde huc deportatae plantae. Lusitani fructus Pacoba, Brasiliani pa nominant: Afris vero atque Asiaticis olim fuisse notos, serapion &Avicenna PACO EI RA & BANANIER A. testantur, qui I fuses appellarunt. Earum itaque descriptionem, quam Mattiai0lus, Clusius, & Dodonaeus habent, libenter amplector, paucis tamen, in quibus hallu cinati sunt, mutatiS. Duo autem sint ejus genera, quae ob maximam assinitatem quam habent, ung quod aiunt fidelia dealbabimus. Pulcherrimae sane plantae, sive fructum sive solium, siVe culturae, nascendique peculiarem modum spectes. In quovis solo, licet tristi. sitiente,proVeniunt. Quovis anni tempore incolae earum fructu gaudent. Pacoeira vero