장음표시 사용
471쪽
HIST. NATURA L. MEDIC LIB. V. pa
ssavescentibus, crassis, sed admodum curtis, quatuor digitis pedis selidis, longis, quasi squamosis, totidem unguibus Validis nigris incedit. Caeterum tardigrada est avis &stupida, quaeque facile praeda fit Venatoribus. Caro earum, imprimis pectoris, est pi
guis, vesica, adeoque multa,ut tres quatuorve Centenis sociis saturandis aliquan do suffecerint. Si non probe elixentur, vel veteres si 't, dissicilioris sent concoctionis,& salitae in penu reconduntur. Lapilli diveris formae & magnitudinis, cinerei coloris, in ventriculo harum avium reperiunturi non tamen ibi nati, ut vulgus & pubes nautica arbitratur, sed in littore de vorati ; quasi & hoc quoque signo cum Struthionis natura aves has participare constaret, quod durissima quaeque deglutiant, nec tamen digerant.
IN Insula feram, aliisque C lucensibis vicinis insulis, Celebris haec avis reperitur. Sur recto capite & collo decenter incedit, tuncque fere quinque pedum altitudinem aequat; Corporis autem longitudo, a pectore ad uropygium, trium est pedum. Capite, pro magnitudine corporis, satis exiguo, glabro, coloris ex nigro caerulei. Oculi
magni, ardentes, & truces, post quos, aurium meatus parvi, nudi. paulo stipra mucro- 'nem rostri, bina foramina, narium usum stippient, a Cujus medio ad capitis usque ver licem, corneae substantiae, Coloris ex flavo susci,porrectum diadema, quod cum pluma rum defluvio cadit, iisque renascentibus renascitur: anteriori Colli parti bina veluti membranacea palearia, sive barbulae,more quodammodo Galli Indici, coloris miniati, propendent. Cruribus est altis, crassis, quasi corticibus callosis,tectis, pedibus eorum que
472쪽
que digitis quoque crassis duris, squamosis, sine calcaribus. Unguibus itidem locisti, corneis, in quo haec avis a Struthiocamelo differt, quod pedes,ut ille bisulcos non ha beat, licet no tae aliquae communes Cum illo sint, scilicet caput parVum, erecta statura alaeque ad volandum ineptae, quodque sine delectu, quidquid Objicitur, voret, idque, si durius , per annum indigestum rejiciat. Pennis, sive Verius plumis, ibia fere vestitur miniatis & nigris, quae pectori & femori proXimae, semper geminae ex eodem parvo tu
bulo prodeunt. Illae autem quae uropygium Constituunt, caeteris longiores & duriore; sunt, adeo mirae naturae lusu conformatae plumae, ut a prOCul aspicientibus,non plumis, sed villis dumtaxat, tectum ejus corium appareat; eoquet magis, quod alae exiguae sub plumis latera tegentibus abscondantur. Alae enim ad Currendum pro Velo,non advo landum inserviunt, quamobrem cum ViX a terra se tollere valeat, non inter volucres ponendam putem; robur quo se contra hostem tuetur, non in rostro, sed in pedibuq, consistit; irritatus enim, non antrorsum, sed oblique se Convertit, aversis retrorsum peta libus cum impetens. Ovipara est,sed OVa a Struthiotiis longe diversa, ratione tenuitatis de coloris; hujus enim testa est virescens, perpetuis tuberculis, sature viridibus ornata. Vitellum comedunt incolae.
Hic mi eas celeres Delphinas semper in Indis Ludere L cisas, ducere rite Choreas, uos tamen infames Lamiae, Larique cruenti, Tardigrado quamus, natat sepe si untur, Dum gyros celeresique meant remeantque protor,e,
Improvido morsu sub tristia tartara mittunt. Disicite, mortales, quodsit sua Tigris in undis, quae solet in si Dis transverso in currere saltu Incautum, institis in Destigia tarda dolo se Compensans. Homines sic tetra calumnia semper observat, tum quidquid agas, nil undique tutum Vix quisquam e Viat falsissima Nerbera linguae.
QVoniam pisces bonisae vocati Lusitanis, huc quotidie ad mercatum feruntur,ego potissimum inter eos depingi curavi, qui e Thynnorum, seu Delphinum, sunt genere. Incolae Iavae hunc Dan Bouda appellant, quod perinde est, ac si pi-
473쪽
liunianam facile altitudinem efferat , aut propter summam velocitatem, qua navem prospero vento, expansis Velis, tam facile praeternatati Capiuntur praeterea pisces Do ratis dicti Portugalensibus, ab aureo, quem ferunt in cute, colore, Ubi recens captus fuerit, nam mortuis per horae spatium is color decedit: hic piscis est longe optimilaporis bonitate excollens: Omnes e Delphinum stini genere, lati,& longi, inter eos quoque numeratur piscis , qui iisdem Lusitanis Corcovados vocatur, quod gibbosum sbnat, quia gibbum in tergo gerit. Igne elixi dimidia: ex partem condiuntur porro, oleo, M aceto, admixto pipere allio, & sale, vel etiam aliis aromatis: & ita
conservantur longo tempore, ut utiles sint iis, Clybit, hac Ternatam Versus, & Moluccas
navigant, ubi annonae parcior copia, quam in reliquis nostrae Indiae est partibus. Tali modo conditi egregie sapiunt, tum Cortam muria pro Condimento est, & Orexin, & appetitum ventriculo addit: sed oporter, ut oryZae Cocti bonam pro ratione metis uram simul comedas, atque ita nullum empyretima, seu adustionem, intestinis adducent. Hoc adhuc addo, nos habere praestantes hic pisces: Verum tamen, ut fatear, Asello majori ac minori caremus, qui si adesset, nos, Patriae depraestantia piscium non cederemus. De Delphinum porro velocitate, haec Plinius, Lib. 9, naturai. Plistor. Cap. 8, Velocissimum omnium animalium non tum marinorum est Delphinus, Ocyor Volucre, Ocyor telo , ac, nisi multum infra rostrum os illi foret medio pene in ventre, nullus piscium celeritatem ejus evaderet. Quae sequuntur, Vera pleraque sunt : sed hoc mihi dubium est, quod paulo post dicat, tanta eos Vi exilire , ut plerumque vela navium transvolent, ni forte vela Horiarum, seu navicularum piscatoriarum, intelligat: Orphem in Sy is, inter Delphinas Arion. Lamiae porro, Galeae, Lari, nimis hic multi sunt, quorum ingluviem miseri nostri na vales sbcii saepius experiuntur, dum incautius natando se exercent. Hi pisces tarde natant, & nisi in tergum se volventes praedam appetunt, quasi ita natura saevissimi piscis hujus ferociae, moram injecerit, ut miseri mortahes ipsos praevisos facilius evitare queant.
P Etrus Betonius in Observationibus si iis doctissimis, Lib. 2, Cap. 8, meminit Scari
piscis, qui frequens in litoribus, olim Cretae, nunc Candiae, Insulae capitur: ille vero huc quotidie in forum piscarium venalis adfertur. Ego ipsum de genere Percarum este autumem: nam sive colorem spectes, qui in hoc pisce e rubro egregie
viridis est, acutos aculeos In pinnis, denique squammas ejus asperas, quaeque cum ario testia abradi solent, eunadem ferme piscem cum Perca nostrate esse dicas. Caeterum
delicati adeo est saporis, quam quispiam piscis alius in his oris: concoctionis quoque est G facilis,
474쪽
facilis; δc inter saxatiles Indiarum pisces principem locum obtinet. Dentes fert, noli ut alii pisces, acute desinentes, sed obtusos plane, ut humanos dentes esse dicas, quibus etiam stridet, ut homines iratos & instiaos facere Videmus. Vere quoque dicit ibid. Belonius, hunc piscem labris adustis, & tostum ridentis hominis faciem mentiri. Ca piuntur etiam inter rupes, & saxosa Vada pisces quidam coloris plane viridis, quia figura, squammis, & rubris oculis, Alburni vocantur, Belgae nostri vocant, optimi quoque sunt saporis. Hos & reliquos pisces Malari nostri tam scite con dire, C praeparare sciunt, ut in eo Germanos ac Polonos superent, qui tamen pal mam in coquendis piscibus in Europa serunt, addita radice Curcumae, ad saporem&colorem luteum conciliandum. Eodem modo etiam praeterea Condiunt Lupum ma rinum, qui a fluviatili colore tantum differt: Nam albus plane esst, & sepe tam magnus in mari & alveis fluviorum capitur , ut Asellum nostratem majorem mole superet. Scarus inter pisces sbius ruminat, & herbis Vescitur, test. Plin. l. q. c.
CAEnnu Saxatilibm marinis, de CarpionibG eorum in India magnitudine. Item de pisce Cab Capin senis dicto.
CYprini lati saxatiles in magna copia capiuntur, genus piscium, me judice, inter praestantissima est numerandum,hujus plures sunt formae,rotundos enim habes quai es serme Rhombi, oblongiores quoque, quales hic depinguntur, omnestamen lati, ac duris squamis obsiti, atque hi tantum in mari capiuntur. Cyprini CYPRINVs SANATILIS. porro fluviatiles, qui magna copia in fluviis capiuntur, &-nostratibus Vocantur, patrios bonitate carnis Vincunt, utpote qui non in stagnis, S paludibus, sed in profluenti alantur. Unde etiam Colore sunt albo; & tantae aliquando fiunt molis, ut
ego habuerim, qui triginta libras penderent. Linguae eorum apud Chinenses non se-Cus,ac apud nostros delicatiores in deliciis haberi consuevere,& ubi piscem ichthyopo lae vendiderint alicui, nisi bene prospexerit sibi, astutissimi Chinae linguam illi eruent momento temporis, & sibi reservabunt, vel aliis seorsim vendent, sorte tam caro quam ipsum piscem. Capitur etiam in mari piscis quidam Indigenis vocatus. E Cyprinorum sa-γatilium quoque genere est , sed longe majores sunt: nam aliquando Asellum nostrum Callaricum seu majorem nostris dictum) excedunt. Gustus prae omnibus aliis maxinis piscibus in Iava sapidissimi ,& proxime Asellum jam praedictum rese'r tib , & in muria per noctem macerata pars quaedam, atque cum Raphanis, am. yri mr dicibus, cocta, addito Sinapi pro condimento, sapiunt plane, ut Asellus salitus 3pVd
475쪽
nos, quem VOCare solemus. Et cum pastinacis flavis, aut rapis eodem modo coquuntur, & comeduntur in patria, sed nos iis carentes Raphanis, brevioribus ti erassioribus Contenti Vivimus, quamvis & PastinaCa alba, & flava, hic sata,bene prove niunt, tamen lignosa sunt, & nullo modo tam boni saporis, quam in patria ; quod non agro, qui fertilior hic est: patrio; sed soli genio, imputandum est: Hic stegetes, illic crescunt felicim ybae. Virgil.
De Congris , Mus enis, dirui iis, in fluminibu1 ,
PLinius, Cap. xx. Lib. IX. ubi pisces in figuras corporis digerit, haec ait; Pmnarum quoque sunt discrimina, quae pedum Vice sunt datae piscibus. Et paulo pos ; Binae omnino deprimis intellige datae sunt longis & lubricis,ut Anguillis,& Congris. Haec omnia flexuosb corporum impulsu ita mari utuntur, ut Serpentes terra. HactenUS
ille. Caeterum iste Conger & Muraena, quae tanto in pretio apud Romanos habebantiar, hic vilissimi sunt. Anguillae, etiam frequentes, fluminibus & stagnis capiuntur: sed earum usu ego facile caream, cum certissimum mihi sit, eas cum Hydris Coire, tum Colore super ne nigro sunt, &subtus foede flavo, maculis luridis distincto, ut aspicientibus saltem horrorem incutiant. Conger porro stipatus es: serrata dentium serie, quibus, si imprudens Piscator eum tractet, acerrimos morsus imprimit, & difficilia inde Curatu vulnera, non secus, ac si a Serpente quis demorsus esset. Caeterum capitur quoque in mari, & alveis fluminum: sed marinum praetulerim, utpote qui frequentet vada saxosa, & arenosa, neque limum capiat, ut fluviatilis. Caeterum Congrum hunc si Coquant, etiam exossare solent Incolae, more Romanorum, ut ess apud Terentium in Adelphis: Congrum istum ito tantister in aqua ludere , dum ex stetur. Quod & Muraenis sblere antiquitus fieri, Plautus in Amphitruone testatur, dum Sosia servus Mercurium minantem auscultat, mirum ni is homo me, tanquam Muraenam, exossare cogitat. Sed si verum fatear, puto, hoc sic intelligendum, quod voluerit ipsum exossem reddere, qualis Muraena est, quae loco si inae, cartilaginem. teretem, & viridem, in dorso gerit, &, ut Plinius ait, pinnis caret.
476쪽
Non mirum,si admodum differat sorma & figura Congrus hic iudicus, ab his qu6,
autor noster exlesbuit; cum ille Insulae potissimum Iavae, ubi vixit, animalia tra ctaverit; rarus autem hic piscis, aliaque a me huic operi addita, ex dissitis Indiaruili partibus prodeant. praeterquam quod merito dubitari posset, inter Congros he, ad Hydras, recenseri mereatur, licet pubes nautica ex Indiis redux inter Congros haberi testetur: Sed cum meum non sit,eam litem componere,faltem inter monstrosos Comgros reposierim. Iem hic exhibeo,trium fere pedum est longitudine, coloris spadicei,sed nigris mae culis cancellatis, more Serpentum, distinctus. anterior dimidia pars corporis tenuis, posterior duplo pene crassior, & instar clavi nodosi, imbellis satis apparet. Capite &ore esst oblongo, rictu,& dentibus acutissimis, ad rapinam factis, adeo tamen miguis,ut visum fere fugiant. In petrosis fundi cavernis victitat, pabuli gratia, ibique pingueti-ctus, grato Incolarum alimento existit. Peculiare autem quid observatur in his Congris, quod quicunque illos mactant, quasi horrore , & tremore, imo subinde animi defectu, eoque non durabili, sed mox cessante, corripiuntur. Quod quidem venenositatem in aliqua parte latentem, vide tur arguere, quae deficiente bestiae Vita, in aerem se dispergit: unde non immerito quis
suspicabitur, hos quoque Congros, sicut & Anguillas quasdam,cum Hydris coire, quoniam idem de Hydris quibusdam testantur Barbari.
CAPUT XXII LDe Srepentibus in genere, Ο de Amphis ena inspecie.
Non satis est uno diffundier ore η Denenum ξAmphisbaena tamen gemino hoc exsibilat ore: Has, dubitem, furias intexere crinibus hydras , Atque hominum ad rabiem tristas invertere menteis; obtrectatorum duplici sic lingua veneno,
istumet in faciem, or mittunt post terga scelesti. γ
SErpentes undique adeo multi stant, ut prius mihi charta defecerit, quam omneSenumerem: tamen de ingentibus aliquid dicturus,qui aliquando triginta sex pedum longitudinem CXCedunt, tantaeque gulae & alvi capacitate, ut integros hauriant Apros. Ventrem enim habent triplo majorem, quam collum, & pars ea, quae in caumdam desinit. Atque, ut hoc mirabile est in Crocodilo, quod ei superior tantum maxilla moveatur, sic in hoc Serpente utraque movetur, quo grandem hiatum ostendit. Vt hoc Confirmem, sunt adhuc in vivis, qui cum D. Generali Petro Both, de Porc exciso e Ventre similis Serpentis comederunt, quem recens deglutierat. venenati non sunt, sed plicatura circa corpus hominis vel alterius animalis locatura, id Vistran gulant. Sequitur nunc AMPHISBAENA . Haec est illa Plinii lib. 8, cap. 13 , Amphisbaenae, ait, geminum est caput, hoc est, ad caput, S ad Caudam, tanquam parum essiet uno ore sundi venenum. Hanc ego Oc
477쪽
cisam in domo mea, ad vivum hic delineatam exhibeo. Alebam enim Gallum prae grandem, pugnacem Valde, ipsumque, summo mane cum surrexissem, luctantem conspexi, ut mihi videbatur cum duobus Anguibus, quia duo capita animadvertebam, medium quippe corporis curvatum inlatebris adhuc haerebat. Iussi servo Mauro,ut Serpentem Occideret, quem ille protractum, ostendit Amphisbaenam esse. Plinius alibi dixit, si mulier mortuam .Amphisbaenam transcenderit, ei statim menses moveri: Mlib. zo, C. zo , Silvestris Lentis decoctum squam φακ9ν Graeci vocant) ejus ictibus mederi. Iavani, ut ejus lethalem vim exprimant, eam Oular Matti, hoc est, Vermem mortis, Vocant ; namque haec gens,ut simulandi est: artificiosissima,sic paucis vocabulis in lita lingua contenta, sciens taciturnitatem meditationi alicujus facinoris Convenire: Namque vocabulum Oular Serpentem, quidem,sed proprie Vermem, denotat: comprehendens etiam quidquid Insectorum tereti corpore sine pedibus humi repit. Tum in fluviis ac mari Anguillas, Muraenas, & Congros, hoc nomine indigitant, addito vocabulo Oular-ico, quod postremum, piscem designat.
De apblli Indici specie, item de scibin talatis.
CApitur piscis, quoad formam, &molem, Asello Callariae, seu majori, non ab
similis, sapore optimo, sed tamen carne sicciori, quam noster Asellus, qui meo quidem judicio, inter omnes totius orbis pisces est: sapidissimus. Piscis porro hic cute est flava, nigrioribus maculis per totum corpus distincta, unde nostri naVa AsELLI SPECIES.Iessbcii, cum primum in Indiam navigantes, Circa Insulam Mauritii, eum cepisssent, vocabant, qui ipsbrum Nauarchus, & homo parva, & compressa sta tura , flava cute, plurimas similes maculas in facie gerebat, unde & per totam Indiam adhuc idem nomen retinet.
478쪽
Hi RVNDO A ATICA. Olatici porro pisces, Hirundines aquaticas Gesherus vocat), ex Halecum mihi V videntur esse genere, cum corpore, squamis, & sapore eum plane referant: Nam plurimos in itinere nostro cepimus, quibus tostis, & elixis , jucunde vescebamur, cum salsamentorum nos jam pridem satietas cepisset. Hos pisciculos ad pastum pexsequuntur Thynni, & Delphines, qui Doratis, Corco dos, Bonitas, Lusitanis dicuntur. De quibus alias fusius disputavimus. Alat ipsorum alis Vespertilionum assimulantur, nisi quod in ambitu acutis aculeis muniantur; Caeterum, tantum ad aliquos passas Volant, &, exsiccatis alis, rursus in mare decidunt. Mira sunt haec, pisces volare : sed multo mirabilius, quod Plautus ait in Milite gloriose, homines suin volaticos, quos iste miles miro, illic dicto, modo occiderit uno die.
T incae marini, sise H puri, nitra quaedam species.
OVid- μm gaudent 'cara, Pales Scombrique Botestquem uri celeres, δ nigro tergore Mihi. Tinca marina, seu Hippurus, quod pinnam equinam habeat, caudam equi-T1NCA MARINA . nam aemulantem: Tincam vero marinam ego hunc piscem ob laevorem cutis vocoi, S quod soleat hic etiam ei pellis ante cocturam detrahi ; ita ut rarus piscis, ob insuetam pinnae Continuitatem, Hippuro ; atque ob laevorem cutis & carnis saporem Tincae,com parari optime potuerit.
Praeter enarratos pisces, infiniti adhuc edules quotidie e mari & fluviis ad nos deseruntur, & Venum in piscario exponuntur, ut sunt imprimis, Alburni, Mustelae, Mu-xaenae, Gobii, Polypi, Lupi, Anguillae, Apuae, Pectinum quoque, Solearum, Lin gulacarum, Rhomborum, caeterorumque planorum piscium genera, plura, qu* in Patria. Pastinacae denique, & Raiae, marinae, abscisib, quod a laterevi cauda emi φὴ
479쪽
telo venenatissimo, Comeduntur, ut reliquae Raiarum species. Vidi inter eas, quae duos oculos in capite, & alteros duos in tergo gererent; capiuntur & pluribus luminibus, praeditae.
De pisciculo Cornuto , seu Ican Selang.
Apitur hic Pisciculus inter rupes plerumque littoribus Iavae vicinas, non
majoris magnitudinis, quam qua ad vivum depictus est: armatur duobus prae acutis ,&duris, Cornibus, in parte anteriore frontis; gerit praeterea duo cor nua circa podicem , quibus se ab injuria majorum piscium egregie defendit: nam alacer valde est, & mobilis instar Porcelli piscis. Lupo marino, & huic pisciculo sui apiscatoribus Chinensibus accepi summae inter se inimicitiae sunt. Nam, ut omnia devorare cupit Lupus marinus, si prehenderit hunc pisciculum, ille suis cornibus tantummolestiae exhibet in ventre, ut nisi prompte ipsim evomat, certissimam mortem incurrat, quamVis & inimicus ejus quoque suffocatur, tamen non inultus moritur. Piscatores Indi vocabulo Arabico ipsum Dan Setari vocant,id est ,piscem diabolum,uel quod cornua gerat, seu, quod ictus e)us admodum virulentus sit, ut saepe diximus de Dracone marino, seu Belgis. Caput valde simile es: bubalino Capiti, cum praegran .dibus oculis, squamis undique tam duris obsitus est, ut avelli sine cute non possint, PisCICVLVS CORNVTVS. propterea Chinenses, & Mauri, qui eo vescuntur, non secus ac Ranas, excoriant: sed certe carnis est durissimae, & minus salubris, ideo delicatioribus ventriculis vitandus, non secus, ac Orbis piscis, Sepiae, Loligines, & Polypi, quibus abundamus, & quorum omnium mirae species quotidie in sorum venales feruntur. Imo ego Polypos tam grandes vidi, qui,si hominem prehenderint, non facile eum amittant a se. Credo de eorum genere esse, de quo Plautus festive ait,
Novi ego istos Pol pos, sibi, quicquid tetigerint, tenent.
PLinius,antiquissimus Naturae indagator,& rimator, Nautilos pisces inter Polypos
ponit, & vere lib. 9, cap. 29, his verbis. Inter praecipua vero miracula est, qui vocatur Nautilos, ab aliis Pompilos, supinus in summa aequorum pervenit, ita se paulatim subrigens, ut emisia omni per fistulam aqua,velut exoneratus sentina, facile naviget, postea prima duo brachia reflectens, membranam inter illa mirae tenuitatis extendit, qua velificante in aura, caeteris subremigans brachiis, media Cauda, ut gubernaculo, se regit. Hactenus Plinius; quae verba tam naturaliter hujus Nautili formam exprimunt, quam si ipse in eo habitasset. Ac paulo post. Ita vadit alto, liburnicarum ludens imagine, & si quid pavoris interveniat, hausta se mergens aqua. Hae quia ipse saepius vidi, & cum damno meo expertus suam, verissima esse novi: nam dum talem pisciculum tonari captum imprudentius manibus meis contrectassem, tantuS
480쪽
NAUTI Lus, & SEPTA. ardor manum invasit, tanquam si aqua serventi suffusa esset, nisi apposito statim allio contuso cum aqua mihi ipse subvenissem, procul dubio prae dolore in febrim inc dissem: unde ego ipsiim piscem de Holothuriorum esse genere contenderim, Ut quae omnia in mari fluctuantia, tam acrem calorem attrectantibus inurunt, quod & fallacissimi omnium mortalium Chinenses noverunt, qui illa oryzae miscent, ut liquorem suum destillatilium quem nos hic vocamus) tanto calidius reddant, pernicioso invento, quod hinc miseri nostri socii navales, sanguinis Sputum, Phthisin, Mara-mium denique, &ipsam tandem mortem incurrant. Sepiam hic appingi etiam curavi, ut videatis, quid de eo noster Plinius dicat lib. supra Citato, & Cap. eodem, de Loligine, & Sepia loquens. Ambo autem, ubi sensere se apprehendi, effusb atramento, quod pro sanguine his est, infuscata aqua abscondum tui . Quod adeo in me ipse expertus sum; Dum enim Sepiam curiosius contemplarer, effuso illo Pliniano atramento suo totam faciem mihi infuscavit, non sine ris'
De Mustela, ata quibusdam piscita lacu quamis
N Escio quid Plinio venerit in mentem, quod Mustelae secundum, in fluviatilibus piscibus, a Scaro dederit principatum, his verbis, l. 9, c. 17, Nunc SCaro d xur principatus, qui solus piscium dicitur ruminare, herbisque vesci,non aliti piscibus. Et paulo post. Proxima est his mensa, generi duntaxat Mustelarum. Et qu- sequuntur, dum ipsas distinguit in fluviatiles, & marinas. Certe tanta copia hic Mus HGcapiuntur, ut sit e vilissimis cibis , & ab Incolis Sembi et nominatur. Fateor equi dem, Mustelam sapore excellere inter pisces, qui in fluviis degentes, squamis Car. xi