장음표시 사용
491쪽
bus, Fausti, cum Calce e testis Ostreorum usta masticant Incolae. Hoc Sirii Pynari seriamam resert glandis quercinae, quamvis quadruplo sit major , antequam ad me dullam , quae in medio est, Venias, vestitur multis flamentis, iisque tam lentis ut ad masticando confringere possis. Hanc nucem quadripartiuntur incolae, si grandiu cuia sit, sin minus, dispartiuntur, & singulas partes, singulis foliis involvunt detele vel Sirii dictis. Folia autem haec e Convolvulorum sunt genere, nisi quod crassitora sint paulo, tum ista solia pauca calce, ut supra dixi, admixta, ore terunt, & priorem quidem sicCum exspuunt, ne calx tua acrimonia, gingivas, palatum , & guttur laedat, reliquum succum deglutituat, qui sanguinis & minii instar rubicundus sit ab admixta calce , nam sine ea viridis si iccus, unde Otiam eo colore dentes inficit, & nimium sumptus atro colore imbuit , quo Indi adeo gloriantur, quam nostrates puellae dentium candore.
hoc porro Phaseolorum & Pipeia i ' B Ε - ris modo appositos bacillos scandit; Et fructum fert Piperi albo, & oblongo si
milerri, seu mavis, caudam Gliris referen- .
propter raritatem in longo imajori existita matione, luam ipsissim solium Belete. Nunc si quis sententiam me de diarum Tertim Usu
roget, dicam libere quod sentio, id es ,
me masticationem hanc longe praeferre su migio Nicotianae , seu Tabaci; attamen
si quis sine modo qiuodsi e fit his utatur,
corrodunt dentes, immo Cos excidere se ciunt ; novi ego , hic IuVeneS , qui Vige simum quintum annum nondum excesse re, tamen plane edentuli erant, ab usii hujus folii frequentiori Ideo quoque videre
est plerosque Iavanos, ut Malalos,rariores habere dentium ordines, in quorum Vacuos loculos, ditiores, aureos rursus includunt , quibus etiam non modice super biunt. Praeterea, si Nux fg non satis maturuerit, tum masticata vertiginem cerebro subitam inducit, non secus ac si sumpto vino quis ebrietatem ContraXCrit, quae alteratio quamVis sumpto pauco sale, l&haus u aquae gelidae evanescat, tamen non omnino physicarum rerum ignaris su
specta merito esse debet, quid id sit, quod
in nobilissimam corporis partem, qualiS i est cerebrum , & mentem hominis ipsem; tam subitam mutationem inducat. Notumque fiet indaganti causas rerum,macticationem hanc universb nervoso generi nona inmodum esὰ amicam, & salubrem. Itaque ego pronuncio; si quis hoc medicamentum ad commendationem halitus oris,& dentifricium moderate sumere velit,me lubente, nec malefecerit. Atque hic Cum Horatio concludo, quod, sis modis in rebin , t certi denique fines , a in . 3os ultra, citraque veluti colvi erer cium.
492쪽
arbor S Bosa, unde Calesu D cium exprimitur.
En Lycii stirpem, cujus jam Plinim olim Tam bene laudavit succum, sed notior ille est Hisce locis hodie, lacrymaeque Papa eris ipsum
AEquiparant Indi, bilisseaque tormina in Dentris Tollit, austero constringit robore dentes,
os nimis ero sit creberrimus Uuae Areccae, quam Calci mixtam IaNa conterit ore cruento. ARbor haec quam describimus, creberrimis,in trunco, & ramis, inis est obsitus, soliis fere Sabinae, vel arboris, quam vocant Vitae ; sed non tam pinguibus, &crassis. Caeterum Fabas rotundas fert punicei coloris, in quibus tres, aut ad summum quatuo nuces clauia latent,tanta duritie,ut dentibus frangi nequeant,hisce ARBOR SPINOSA. pueri apud nos loco sphaericarum lateritiarum in lusu suo utuntur. Vsiam porro tu in medicina duplicem vobis monstrabo ; primo, ex sapore soliorum astringente, M sti'ptico, siccum esse contendo, ideoque ejus succo e foliis expres , ubi alia medicamen'ta desint, in ulceribus audacter uti non dubitavi: sed in tanta reliquarum plantatum Copia, Vilissima seu potius notissima contemnuntur, ut alibi de Graminis hic nascentis speciebus diximus. Secundo, longe nobilior & antiquior radicum, Corticum foliorum usus, quemmox docebo.' hoc quoque obiter dicam , plurimos etiam praeter hanc habemus minosis frutices
493쪽
frutices non tantum: sed ingentes, & vas has arbores, quae spinas in ramis & trunco serunt dodrantales,inter quas arbor ea est, quae Fabas rubras fert edules uritis jucun
dum pabulum, ut alibi videbimus. Tum hic Carduus &spinis surgit Paliurus acutis, & si quis in sylvis a via aberraVerit, quod s,pe iis accidit, qui cum sciopetis eo occidendorum Cervorum, Aprorum, & Vaccarum syl vestrium, gratia abeunt, illi sine laceris vestinientis in viam non redibunt, quod pejus est, ferocissima sipe Tigris inter haec
senticeta Cum multorum exitio latet.
Sed, missa digressione, revertarnur ad arborem, quam vobis ob oculos pono, e cujus radice non solum; sed ex Cortice, & foliis, multoties praestantissimum excoxi Lycium. Cujus vires in Medicina si enumerare velim, prius me dies deficiat. Hoc unicum addo, Malatos, & praecipue Chinenses, si quando Areccam δί Beteo 1 sticiant , parum Lydii ipsi Cate dicti admiscentes ad praeservationem non solum; sed & corroborationem dentium & gingivarum, quae alias ab admixta calce infirmiores redduntur, temporis tracta dentes exesi ante tempus senii decidunt. Garcias ab Orta l. primo. cap. decimo. Cate seu Lycii fecit mentionem: verum in ejus descriptione parcus est. Arbor unde succus Lycii eYprimitur, Rhamni species, folia grucae seri aut Sabinae potius. Quod & Plinius confirmat l. 24. C. I : Alterum genus de secunda Rhamni specie loquitur) nigrius est, & quadantentis rubens, est silvestre. Fert veluti solliculos semen, credo, intelligit). Hujus radice in aqua decocta, fit Lycium Vocatum medicamentum. Semen secundas trahit: Alter ille candi dior astringit magis, collectionibus & vulneribus accommodatior, &C. Et paulo post. Lycium praestantissimum e Spina fieri tradunt, qualis in Indicis arboribus, quoniam longe optimum est Indicum.
TAmarindorum arbor denso est satis ligno, S in altitudinem Cerasi plerumque
assurgit ; folia fert minuta instar Ciceris Arietini, egregie viridia, ita ut jucundum prospectum intuentibus praebeant; Caeterum Ciceris, &: Viciarum foliis in Zeelandia, quibus tam avide armenta Vescuntur, perquam simi similia, gustu Oxalidis acido, unde incolis, & propter astringentem qualitatem, in Cholera & Dysenteria sunt familiaria. Fructus Fabarum species sunt, paulum incurve nascentes, pulpa
intus contenta, phoeniceo est colore, nam quod atra apud nos visitur, longo temporis tractu contraxit. Hic color tu Castaneis perspicuus est; tum Pisa ipsius saxea fere sunt duritie, ac Pisa Lupinorum reserunt; sed colore sunt atro. De minorativis eorum viribus, quia toti Orbi innotuit, hic volens taceo: Hoc tantum silentio non praetereundUrso censeo , Ut nos potum nostrum quotidianum Crim Saccharo & Tama rindis conficiamus hoC modo: Vasculum bene vinculis ferreis vinctum, circiter tri
ginta amphoris aqua fluviatili repletur, quibus induntur Sacchari nigri Iavanti m ij. Tamarindorum j ij , Limonum recentium incisorum, NP. ij. Haec bene obturata ponantur in loco umbrosb per viginti & quatuor horas. Mirandum est, ut haec invicem fermententur, & sine igne cum strepitu ebulliant, non secus ac lebetes cere-visiarii isti in Patria,supposito copioso igne, effervescunt; ad stiperiorem vasci si partem sordes & faeces suas amandans: Et haec Iavanis, & nostratibus cereiusiae loco est: sa pore delicato, nec ullo modo cedente Hollandicae Cerevisae, tum salubrior longe in his calidissimis locis potantibus est.' Et certe si mihi utriusque optio detur, ego me hoc Ιulapio contentum esse profiterer; nam experientia didici, cum naves e Patria Martiam Cerevisiam longe optimam huc advehunt, tum Angli quoque defecatum suum potum Cerealem, delicatioribus ventriculis minus esse commodum, & saepe nisi quis sibi temperet, insignes cruditates in visceribus progignere. De caeteris potulentis rebus abunde egimus in Diaeta Indica nostra, ad quam curiosum remittimus. Praeter hanc Tamarindorum )am descriptam speciem, crescit & alia fructu longe a praecedente diversio , quam Garcias ab Orta cap. 6. lib. 11, sub nomine Caran- Δου describit. Caran e autem Malalis vocatur, folia quidem hujus arboris cum Ta- maritidi arboris soliis plane conveniunt , sicut ex ramusculo hoc appicto juxta arborem
494쪽
borem vulgarium Tamarindorum videre licet. Fructus maturi nucleis tanquam nu-Ces inclusi, singuli singulis, secus ac Tamarindis, quae ut Fabae, plura Semina, & Pisa profert. Colore hic fructus est aperto, nucleo aureo, quem Orange nostrateS Vocant,& caro ejus exterior gratissimi est saporis , neque dentes tam acidos reddit, quam Tamarindorum pulpa: sed de dulci sapore participat. Certe utramque hanc descri' piam Tamarindorum speciem Iavant Ossem Dυa vocant, quasi acorem Iavaedicas. Et similibus quoque facultatibus praeditae sunt, nisi quod Carandas non participent de pQ testate laxativa.
Maria Salutiferis sic crescit praedita sucin,
Atque intuo as ostendit limpida carnes Castane que Nuces referunt tostae igne saporem, fru Ius media fixae conduntur in albo. Iristophorus a Costa hanc Arborem, pag. 3, bene describit, ad quem
nos lectorem remittentes, hoc tantum, quod caeteri omisere, dicemus. Cre scit non secus, ac Quercus in nostra Patria, hinc inde incurvis, & ingentibuβramis se extendentibus, flos flavus est, & in fasciculos congestus, qualis serme est Li gustri,
495쪽
HIST. NATURA L. & MEDIC. LIB. VI
gustri, sed in multo longius spatium se extendit. Fruinus immaturi acidi plane sunt ,
ut nisi cocti dentibus non sint ferendi, quapropter nucleum eXCidenteS, quem prae magnum in meditullio gerunt, ex ea pultem Coquimus, qLLE , Saccharo aspersa, omnino saporem refert istius condimenti, quod apud nos coquitur, ex uVis Crispis acerbis immaturisque, si ova ei misceantur; & certe gustus acrioris esse deberet, si quis differentiam saporis cognoscere vellet, hoc modo praeparati ventriculo roborando efficaces sunt, & refrigerando sanguinis in Iecore, venis, & arteriis, inserviunt: maturi vero ubi devenerint, non solum viridem suum Colorem , in flavum mutant: Verum, &qualitatem suam frigidam amittunt: tum & saporem astringentem in dulciorem commutant, N: calidi humidique deveniunt, bili gignendae accommodati, ut eodem fol. apud Christoph. a Costa, paragr. S. dicitUr. '
Itaque, si maturis Mangis, se aliquis sine modo ingurgitet, facile in Dysenteriam, Choleram incidit, qui duo affectus non secus,ac dira pestis in Europa, homines hic jugulat. Sed quoniam de his affectibus, & cura eorum abunde in Method. mea me dendi Indica egi , de iis stipersedeo ilicere.
ANNO T A T Io. Videntur divers, species Mangarum apud Autorem nostrum fuisse cognitas, figura non selum, sed imprimis gustu dc dignitate,inter se discrepantes. Nam alibi mentionem facit deterioris cujusdam Mangae, quae sapore refert Pastinacam illam sativam, quam nostrates Oeele-peeii vocant. Alibi vero commemorat Mansae speciem fortis admodum odoris , Terebinthinam scilicet, & Piceae arboris lacrymam, redolentes; quas propterea nostri ap*pellant. Sapore, fateor, non sint tam grato quam praecedentes Mogae ; verum sit rifica & diuretica sint admodum qualitate; ideoque eo s merito inter alimentosa medicamenta recenseam. Quin & gummi ipse, fructus, di arbori Laricis instar, ex se desti)-
496쪽
lat, quod glutinosum non minus est, & odoratum aeque quam Terebinthina praedicta. In nulla arbore felicius excrescit Polypodium,quodque praestantius habeatur in me dicina, quam in praedicta Mangi sera, dein in Q uercu Indicat mi licta, de qua ex pro fesso dictum est.
isbor Melonifera , Papayo 7 Algo dicta.
Arbor bis quisinam credat crevi l e Melones, non Hesperias in iderit hasice Carne quidem similes intus, similique sapore: Sed calor in nigro semine nem latet.
uisquis at e patriis Indas a Neneris oras, Fructibin his nimium mescier usique caNe: Ne te praecipitent ad certam tormina mortem. Ventris , ex aiso sanguinolenta bilis. ARboris injustam magnitudinem excrescit sive haec planta, sive frutex,sive deni
que arbor dicenda sit: nam trunco tam molli est, ut unico ictu machaerae, quamvis saepe seniori humano crassitie respondeat, transversim dissecare quis possit. ARBOR MELONIFER A. Fructus non e ramis pendulus est, verum e trunco prodit, imagnitudine fere est parvi Melonis, quem externo cortice dissectus flava carne, & simili ferme sapore resert. Semina vero plane sapiunt Nasturtium seu Erucam. Iuxta arbores has saepe latent PrViserpentes Obre de Capello Lusitanis ducti, digitum crassi, cubitum longi, cum t in tergo nigra, sub ventre lurida,
irati buccam, ut Ranae coaXanteS, in flant , & lethale venenum inserunt. ANNOTATIO. Arbor, quam
Autor hic leviter descripsit, Indiis Occidentalibus quoque est familiaris; ita ut de jure ejus indigenatus adhuc Iis haereat, quia quantum ex autoribus colligo, plantatur, non sponte provenit. Mirox Bontium Cum Clusii, de Dodones1 Papayo non contulisse. Ego hujus arboris maris S sHζ'minae 1COnes exhibui & descriptiones in opere meo paulo fusius, quam autor hisi GR ster, prosequutus sum F. I lib. q. sub nomine
497쪽
ARbor haec proscri solia admodum lata, crassa, colore pulchre viridi, quae non
absimilia sunt floribus Ari, quem Pedem Vituli bolanici vocant: flores fert albos, oblongos, ins ar Periclymeni, queis decidentibus ordinatim succedit fru-dfus Macandou Iavanis dictus, hic depictus, nUCem Pineam plane referens, nisii, quod ARBOR CONIFERA MACANDO V. tχm acute in conum non desinat, neque tam lapidea est duritie; sed mollis plane, im maturus viret, maturus flavo es: colore: porro muccilaginosus es: fructus, sapore fatuo , aut insipido potius. Malati sub cineribus assatum comedunt, ad Dysenterias, &Cholerae orgasinum sistendum, tum pectoris vitiis, Afflimati, Phthisii, Pleuritidi con ducere aiunt , propter vim emplasticam, quae in ipsius muccagine esto: Ego certe eo nomine arborem hanc Consolidam indicam arboream nominare non dubitem, utpote qui primus eam descripserim: & quare mihi non idem jus sit, quod veteribus, qui Vegetativa, ab effectu, sapore, colore, & primis qualitatibus tape nomen indidere Praesertim Cum in Nnso conato vim limus fructus cons0li dantem, in Haemoplysi, seu sputo sanguinis, non semel cum successu expertus sim. Folia quoque sarcotica sunt, &in vulneribus, & ulceribus, Carnem egregie generant ,& cutem CiCatrice obducunt. In quam rem sal ex foliis quoque arte Chymica elicere liceret, quod praeter conssili- dativam qualitatem, etiam, quamvis inveterata, & cacoethia ulcera, munda reddit.
498쪽
De era alis si doniis in India.
Credo aliquem e Creta exisse Cydonia Disiis Mala haec , Hesperios Orcon eNisse per agro , Carne flava, multo circumlita semina mucco Ostendunt, duro se praedita cortice cern0r. A Rhψx, quae depictum hic fructum fert, alta est, & patulis ramiS, soliis arboris Litamoniserae, sed gracilioribus, & friabilibus admodum. Fructus Citreis Malis non sunt absimiles;ubi nondum maturuerint,viridem; maturi corticem flavum ostendunt. Durus est corteae, itaque cum stangere, cultro vero dissecare non liCet S carne intus sunt flava, &, MALUM CYDON1VM. Cydoniorum instar, densa, in medio semina continentur ; non secus
glutinosa materia, sed copiosiore circumlita, unde& Cydoniorum nomen iis indidi.'Porro haec mucci-lago etiam omnibus oris effervescentiis & gutturis inservit, tum Aphthis medetur:
Cum autem haec Mala adhuc viridia sunt, nescio quid virosi, & ingrati naribus odoris , expirant; verum matura, Violas istas murales odore referunt,
quas Miri Arabes Vocant. Substantia seu caro ejus, assata, indubitatum est remedium adversiis Dysenterias, tum Chole
gasinum. In Sylvis passim haec Arbor crescit. unde Mauri fiuctus hos cum stinama Cura auferunt,& venales in civitatem serunt, aut sibi ad praedicta mala reservant: Nam, virides stuctus durabiles sunt admodum. Caeterum a muccilagine, quam intus gerunt, Nostra ei Ca apposite
499쪽
De Utraque Nimbo seu Lauro Indica.
Nimbo vocor Iavis, sium nobilis Didica Laurus, morbos uteri pellere rite siet:
Iudice me si prima datur sua palma Ligustro, Tunc ego ab hac facile sceptra fecunda sero.
Constat mihi ferme, Garciam ab Orta hanc arborem, seu potius fruticem, oculis non usurpasse, tum quod tribus verbis de ea scripserit, Cum non debuisset notabilissima haec folia ignorasse,quibus nil magis apud Indos in usu est medico: nam, praeterquam quod in lotionibus, fomentis, insessionibus,Indae mulieres, ad morbos gy- NIMBO I. naeceos his soliis utantur, nil tam juvare dicunt adversius Colicos dolores, longas Diarrhoeas,Hydropeni, & ad perniciosissimam viscerum, praesertim mesenterii,obstructionem. Foliis quoque non est in ambitu serratis, caeterum foliis Lauri non absimili bus: sed crassioribus longe, ut potius ea Rhododendri foliis assimilem. Nervos solia habent instar Plantaginis ferme, sed non tam crebros, colore e nigro purpurascente; totus frutex obscure viridis est. I a Crescit
500쪽
N 1 M B o II. CRescit δί. altera Nimbo species, quam mersa pagina cum flore hic appositi, primam
florere non vidi, cum tamen in horto meo eam Curiose alam. Flos subpallidus est, non plane albus, ut Garcias affirmat. Vulneraria quoque ei ines: vis, & si iccus e viridibus foliis expresiis, utilissimus est: ulceribus antiquis mundificandis. Qualitate ex amaro subastringente calidam, sed magis siccantem esse verisimile es : porro Indi veneno, vel intus sumpto, vel telis inflicto, mederi testantur, & apud illos in frequenti est usii, si in bellis vel hastis, vel Crissis sid esst Sicarum genus) vulnerati sint: nam Iavani vel succis ex herbis venenosis, vel finguine Salamandrae Indicae, quam alibi sub nomine Greco descripsimus, tela sua tingunt, ideoque ea semper atris maculis infecta conspiciuntur:nam hae nationes adversus hostes suos adeo crudeles sunt, Ut vel Cum vitae periculo vindictam acerrimam exerceant, quod ipse coram vidi, dum in bello in eruptione aliqua nostrorum miles quidam Iavanum tranfixisset gladio, ipse Contra nitens arrepto capulo ensis, sica sua hominem trucidavit, &ipse mille vulneribus a reliquis militibus confossus, stridens dentibus, cecidit, vitae non vindidis eXs
Vitaque cum gemitu fugit indignatassub umiras.
ARbox quae Cassiam solutivam fert, seu mavis fabaceam, magnitudinem sequat Prunt, foliisque est Mali Persicae foliis, sed tenuioribus paulo, flores, Genjst floribus adsimilantur, iisque decidentibus succedunt siliquae, primum viridis