장음표시 사용
501쪽
ARBOR CASSIAM SOLVTIVAM FERENsicoloris, dein in magnitudine accrescentes, ad maturitatem pervenienteS, nigrum CO-lorem, & majorem duritiem induunt, quales in Europaeis pharmacopoliis visuntur. In silvis Iavae crescit copiose , quas inde Chinenses Incolae, Malati, & Gusaratae asse runt, sed propter nuperrima duo bella cum Iavanis Malara nensibus longo temporis tractu huc in urbem venalis non allata est Cassia sed jam respirantibus nobis a bellis,& metu Iavanis incus , rursias in satis magna quantitate adsertur. Flores quod pene omiseram) aromatici sunt odoris, proxime Caryophyllorum flores referentes. Vt notas qualitates hujus Fabae praedicem, non es: mei instituti, utpote qui aliquid insoliti, & patriis auribus inauditi, latius explicare desiderem: sed ne videar nobilissi mani arborem, quam saepe Visu usurpavi, praeteriisse, haec pauca de ea commentatus sum.
Neque hoc silentio praeterire postum, ad vitia Renum, δί Vesicae, ad Gonorrhoeas denique Venereas, nullum ossicacius in his locis remedium inveniri, quam pulpam ex Faba hac extractam, & cum Therebinthina Veneta miXtam ad 3. ij si pondus , vel ejus defectu, Gummi Benjouin, quod nescio an Plautus Resinam A gyptiam vocaverit, dum conquerenti scrvo, se heri Causa rupisse currendo ramices, ipse herus re spondet, Resinam 'Aptiam ex melle vorato , ct Iasium feceris. Ploc saltem scio, Gum mi Be ouin in Ceromatis utilissime misceri ad omnis generis Hernias. Vt desinam , merito haec Cassia inter laxativa principem locum habet in morbis, qui febre carent: nam eam in Dysenteriis, Choleris, caeterisque affectibus , ut ut fere semper Febrem symptomaticam continuam secum ferunt, non facilet ausim exhibere, cum periculum sit ne in bilem convertatur; & sic causam horum affectuum adaugeat.
502쪽
Porro paragr. 9, s iis , Garciae ab Orta ridicula resertur quorundam Opinio, nem pe boves hic assiduo alvi fluxu laborare ex pastu foliorum arboris Cassiae, &c. Causa autem vera hujus fluoris, mea quidem opinione, est, quod regiones sub vel circa AEquatorem sitae, aerem sortiantur calidum &humidum, ut alias latius expli Cavimus, qui visceribus, ventriculo, lieni & intes inis putredinem inurit, fluxusque intestinorum Sc hepatis inducit.
De Fruitibus Carambolas dictis.
Oxalidos gustu gratum praeberem acorem Fructibψ, atque iisdem mentris profluvia sisto. G Arci s ab Orta hunc fructum descripsit libro a , cap. I S, sed, me Iudice, valde
perfunctorie, cum tamen inter saluberrimos Indiae fructus merito numerari debeant. Folia Pruni soliis adsimilantur , quae ut folia in Populo subtus albescunt, flores fert ut flores Genistae: sed colore e pallido sunt puniceo. Quibus succe-FRVCTUS CARAMBOLAS. dunt siliquae oblongae, in quatuor partes interstitiis distinctae, qualia interstitia Viaere est in Corona imperiali Clusii, quae semen ejus continent; immaturus hic fructusauacidus est , dc astringens; maturus vinosiis est. Muria quoque conditur & aceto, ut plurimi alii fructus Indici ς iam Allio, Porro, Caepis, Zingibere viridi, & racemis irperis , & tum ponuntur inter ea fercula, quae bellariis orexin excitant. Praeterea rupus e Viridi ejus succo confectus, Dysenteriae, Cholerae , Spasino, Febribus arum tibus, & reliquis morbis biliosis, utilissimus es , Saccharo quoque in eundem ΠΠςi
503쪽
Chinensibus conditur. Ad oris Aphthas praeterea mixtus hic Syrtipus in collutionibus , cum pauco mellis rosacei adhibetur, tum in gargarismatis adversus incipientem Anginam. Facile propter vim repercussivam summum locum obtinet.
sinteriae quae torquent tormina mentrem , ' usis tot lethaeas animae ducuntur ad umbras.
H,issimul Cholerae bene subvenit Indica Cornus: At multos aegros e faucibus eripit Orci. Rescit laicin Iava ampla & vasta quaedam arbor n altitudinem Batavicae Q UCr
cus facile assurgens , foliis oblongis, crassis, & egregie virentibus, sapore acido sui Oxalidis est) & astringenti: flores sunt parvi, fasciculatim CresCentes, sermo ut flores Sambucini, quibus fructus succedunt rotundi, & etiam ut uvae inter spSORBI SPECIES.cohaerentes, sed rariore intervallo a se distantes. Primum hi fructus virides apparent: mox maturescentes paululum flavi deveniunt, plane maturi ex nigro purpurei sunt, sapore astringenti, quod indubitatum signum est, esse frigidioris naturae,& qualitatis: lapillos intus habens, quales reperiuntur in Sorbis, & Corni arboris fructibus, in earum genere arborem hane pono , quae priyter dictum in fructibus saporem,etiam trun-Cum nodosum ostendit. Succus ex floribus expressus, colore plane refert 'Mori suCCum, ac certe eodem modo tingit purpureo colore: Ex hoc succo nos hinc conficimus 'rupum saluberrimum ad Dysenterias & Choleras refraenandas: Quae duni morbo α
504쪽
morborum species praesertim posterior, aeque metuuntur, quam Pestis in Europa: in hisce locis sproh dolor nimis familiares stant. Praeterea conducit Syrupus in ardentibus & continuis febribus: has atque alias non minus utiles operationeS nos quoti diana experientia in Noso comio Batavico, ubi vix unquam tales affectus desunt, vetaras esse deprehendimus. In hepatis porro calidioribus affectibus praestantius reme dium reperiri non puto: nam phlogosin,& sanguinis effervescentiam, egregie temperat. Habemus praeterea Sorbos & Cornos, nostris omnino similes: sed quae fruactus nostratibus majores fert, & Colore purpureo plane. Condiri hi fructus sblent aceto, δί muria , atque in bellariis nobis olearum vicem implent: Saccharo quoque macerati ad supradictos jam morbos idem juvamenti adferunt.
De Fruxino Indica, ejusque serus M.
CRescit hic arbor satis patula,& Fraxini similibus foliis, trunco quoque nodo
sb: fruistus fert, quales ferme sunt Nuces Avellante, corticibus ablatis, edules arae, & non mali saporis, sed paulum astringentis, unde frigidar, dc siccae naturae esse constat; ut M solia, quae imposita vulneribus, & ulceribus, ea mundant sa- FRAXINVS INDICA. naia tque, tum Cicatricem iis brevissimo temporis spatio superinducunt. Succus ejus Cochlearis mensura exhibitus, Lumbricos, Ascaridas, & Tineas necat, quibus proprςr Solis, & aeris humidam & calidam intemperiem, putredinis effectricem, hominςFapraeseritin pueri, assiduo affliguntur. α
505쪽
HI ST. NATURA L. & MEDIO LIB. V l. ros
Nec est quod miretur quis, Indos a compositis medicamentis abhorrere, cum adeo feliciter simplicibus herbis, affectibus contra naturam mederi Contingat;ita ut merito imaginer mihi veterem medicinam similem fuisse, & compositiones istas medicamentorum a recentioribus Arabibus inventas esse: quo Commodo ego dicere non ausim, ne linaeticus apud moderitos audiam. Saltem hoc scio,veterem & antiquam esse regulam, Frustra fieri per plura, quod potest fieri per pauciora. C A P V T XIV.
DE Lanigeris seu Gosiampinis Plinio dictis, lib. 12 , cap. 11, S lib. I 2, cap. IO, quoniam plures ante me scripserunt, ego tantum arboris ejus generis figuram Vobis ob oculos pono , quae nulli, quod sciam, hactenus descripta sit. Arbor . haec pulcro soliorum virore non solum oculos oblectat: sed & caule viridi, &in celii A R B o R LANIGER A. tudinem saepe Mali Piceae, rectis sitis ramis expansis, transversim aequali ordine, & lon. gitudine e trunco surgentibus erigitur. In quibus potio flores rubros, oblongos tubuloSsert, qui maturi Lanam, & semen nigrum Piperis instar producunt. Lana haec propter brevitatem carminari non potest; neque inde lintea texuntur;sed pex totam Indiam ex petitur,
506쪽
petitur, quod fulciendis culcitris δί pulvinaribus sit aptissima. Cavendum unice est,ne haec Lanugo flammae vel minimam scintillam excipiat: nam ignis huic materiae tant tenaciter haerendo serpit, ut vix aqua restingui valeat.
Rescit hic quidam stutex non admodum alte a terra exsurgens, qui primum fio res flavos fert instar Solani: quibus fructus succedunt copulati, qui immaturi vita rides sunt, maturi vero pulcre rubri, sorma rotunda, fricati manibus adeo fortati tum odorem a se emittunt, ut Asiam foetidam, Sagapaenum, & Castoreum longo in PLANTA SPINOSA.tervallo stiperent. Quapropter eos quoque Indae mulieres hystericarum naribus ad in QVent, Edules porro esse negant, neque, quod sciam,ad alios usiis adhibentur; itaquς non se serim, ut propter pulcrum colorem, iis aliquis temere vescatur ; nam sorte in perniciem sese daret. Cum Lic secundum Homerum crescant Pharmaca multa bon , multa mi ta, plurima vero venenosa, & deleteriam vim obtinentia.
507쪽
ueri vi Indica K1ati Matius dicta.
Indica sum Hercus, foliis ego cresio ficulnis, Duritie insigni patrium sted Robur adaequo ;
Vndula quin etiam me permeat undique cur a. HAnc arborem merito inercum Indicam vocavi propter vastitudinem lateque
patulos ramos non solum: sed & propter insignem ejus ligni duritiem undu latam ejus asserum picturam, quae duo in Quercu nostrati etiam reperiuntur , tum in aedificando maxime hoc lignum probatur, quod durabile sit, nec facile a tere- ERCUS INDICA.dine secetur, neque tam opportymum FormiCis quibusdam albis, quae ligna exedunt paucissimo temporis spatio, ita ut ingentes trabes, quamVis externa facie integrae vi deantur, skpe intus ab his insectis exes e sint, non sine metu etiam magnarum aedium. Folia patula sunt & attactu aspera, ut nisi sine incisiuris in ambitu essent, quis ficulnea folia esse putaret: florem fert flavum instar Peponum floris, quibus succedit fructus, Nucem gallam sapore, magnitudine, δί forma referens. C A-
508쪽
De Sambuco Indica, de Ebuli jeciebus , de Vinea Thaminae Plinii , de Bryonia, alii queberbis purganti .
SAmbucus hic quidem crescit, sed non ea specie, & forma, qua in Patria, solii
enim non est in ambitum dentatis: sed aequalibus, floribus quidem non admota dum differt, neque baccis: sed baccae grandiores sunt, & rariores: Odoro portaxo effectibus Sambucus est, tum ramis, pulpam albam continentibus, ei plane respondet.
Ebuli quoque speciem reperire est, tum Bryoniam, SI Uvam Thaminam, quae tria cum viribus inter se ferme conveniant, ego ea de industria conjunxi. Valent si quidem, in morbis longis, & chronicis, quales sunt Cachextat, Hydrops, obstru'ctiones lienis, mesenterii, quae quidem medicamentis mediocribus,si non cedant,mal nodo malus est quaerendus cuneus, & sepe in tali casia praestat tentare anceps reme' dium, quam nullum: sed id non tentandum, nisi ubi videris imbecillioribus rem nullo modo peragi posh, viribus etiamnum integris, neque adeo collapsis, ut remediis Vulidioribus resistere non valeant, quod judicio prudentis Medici relinquendum est Ego ho C sincere affirmo, me extracto ex hisce plantis , & fruticibus , desperatos cur sse. Quidni t cum&Esulae extracto omnibus his longe valentiori, quotidie utamur cum successit, ut alibi dictum est. Immensas
509쪽
Immen aspraeterea Convolvulorum species passiim in silvis crescere Vidi, tu ter quas Scammonea,&Esula, frequentiores. In montibus autem luxuriabat Colocynthis, &Cucumer Asininus, ex quo Elaterivim optimum conficitur.
HI duo fructus externa tantum facie & nominibus inter se discrepant. Nuclei albi intus conditi cum carne sua eundem saporem acidum & vinosum obtinent. Alter Rampolian vocatur, quod fructum Crinitum denotat, quia fila mentis quasi capillis, externe sit munitus: Alter fructius, Lauce dictus,lxvis est de corti- LANCE, & RAMΡΟSTAN. Co flavo, qui laesus lacteum humorem emittit & acrem, qualem & in Tithymalis reperire Cst. Caeterum arbores magnae & vastae sunt, foliis Laurinis, e quibus hi fructus race malim magna quantitate pendent, & pulcherrimo aspectu facultates utriusque fructus inter se conveniunt, de apud omnes passim incolas Celebratae, quod ardoribus febrilibus restinguendis eximie conduCanta
Nescio cur Medici moritent me Myrobrianum , Cum non sim Plinii Myroba anus ego ;Nec mihi tam grato fru Ius laudatur odore , uam jecori Nis inest pyptica grata mihi. R Amum, quem vobis ob oculos pono , ipse in sylvis ex arbore discidi. Hi sunt
Myrobalani Emblici ossicinis dicti. Arbor, quae hos fert,magnitudine est ferme Cerasi, pulchre virentibus foliis, quae saporem OXalidis, seu Acetpta, habent. Fructus primum viridis est, dein maturus flavescit, sapore acido, & summe est astrita- x genti,
510쪽
genti, qui & exsiccatis adhuc apparet: rugas quas in patria ipsos habere videmus, in arbore pendentes non habent, sed laeves sunt raterstitiis tamen apparentibus, tanquam fibris: Non dubito, quin omnes Myrobalanorum species in Iava crescant, quas Garcias ab Orra descripsit: sed dum ob metum latronum Bantamensium, & Tigridis serociam, altius sylvas petere non audemus, vel montes ascendere s libenter enim in locis siccioribus crescunt) mihi eas virides videre hactenus non contigit, sed praeteribi descriptas species, hic aliam Crescere vidi, quae Nucis Iuglandis facile est magnitudine; rotundus, & plane sphaericus est fructus ejus, laevis adeo, ut tanquam speculum, imaginem hominis reddat. Hos Myrobalanos Mauri si e naviculis plenis ad mercatum deserunt de vili vendunt, ita ut paucis assibus tantum emere possis, quantum ad con dituram tibi toto anno fissiciat. Conditi autem valent adversus Dysenterias, Choleras ,& caeteros e bile natos affectus. Condiuntur quoque muria, & aceto, Cum Cucumeribus, Mangis, Pipere, Allio, & Zingiberis radicibus viridibus, ad orexin excitandam, Capparum, & Olearum vice; hoc conditurae genus Achar vocari ante