장음표시 사용
511쪽
Cari ait, ut& apud Malatos hic etiamnum vocantur. QAantum autem ad arborem, quae eos fert, ea Prunis sylvestribus in Hollandia & soliis perquam similis I A N G O M A S, est, finde &nostri omvis abactasthe GIem - vocant. Astringentis admodum sunt saporis: sed non iniuchmdi: fructus inatum flavum colorem induunt : secus quam in patria, ubi Pruna sylvestria matura, e purpureo nigro sunt colore. Viribus inter se conveniunt mam eodem modo, quo apud nos,fuCCUS horum mixtus Cumaq. Champu , & Rofarum, ardoribus gutturis, tonsillarum, & aphtharum denique, medetur. Ad Dysenterias, Choleras, & fluxus hepaticos, expertum, intro sumptus es: remedium. Summa, Acaciae succus nobis ustim per Omnia praebet. Prosper Alpinus has in sua de plantis algyptiis histor. Paliurum vocavit, Credo, quia rami Spinis sint obsiti. Si quis porro Acaciae arborem videre velit, adeat Pr. Alpinum, lib. eod. cap. , de sic nos Compilandi aliena, opere levabit. Nam certum est: mihi non scribere, nisi cujus ipse notitiam e visu, & experimentum ex usta, percepi. Porro arbores lite passim & in discriminatim per campos hinc inde visuntur ; quod mihi fidem facit ejus, quod de hac scribit Garcias ab Orta, lib. 1 r, cap. v, aves quasdam hunc fructum Comeden
512쪽
tes, excrementa simul alvi, & nucleos ejus omnibus locis de icere, Di nuclei infervido avium ventriculo macerati, eo facilius emergunt. Vnde Virgil. in Lelo gis ait, Cardam, o S missurgit Palium acutis. ΙΛNCOMAs ALTER A. ANNOTATIO. Alterius Iangomin speciei autor promittit descriptionem, sed nihil de ea inveni, nisi solam hanc iconem, quam idcirco posteris ulterius indagandam, hic apponi malui, quam ut tota negligeretur. Multum sane, qua ad externam figuram, hi duo ramusculi, primae langomas, paucis exceptis, simillimi sunt, nisi sorte pictor nimia licentia, in magnitudine eurimenda, usus fuerit.
De Frutice odorifero quodam, Incolis Daullonias dicto.
Cede Melilotis , Chamaemelon cedito nobis Viribin exupero os, quamNis Barbara pianta. FRutex hic in sylvis supra altitudinem humanam assurgit, & ramos suos late alio
expandit, ut Salix aquatica, qua corbes in Patria contexunt, hicque frutex tam Crescendo luxuriat, ut Hortulani Chinenses illum flamma & fervo excidero COgantur, solia fert Balsaminae soliis non absimilia, & similiter in ambitu incisa, d0'rum fasciculos gerit, ut Sambucus, quibus etiam amarae si iccedunt baccae: quod VC QOdore plane reserat Chamaenaelum nostrum, & quod eosdem nobis hic usus in soti
513쪽
bus, & balneis praebeat, quem Chamaemelon, &Mclilotus; Icteo nomen ipsi indidi Chamaemeli arborei. In Cataplasmatis porro, & Ceromatis pro tumoribus resolvendis, foliorum pulvis perutilis est, atque apud has gentes secundum locum, a Ligus tro Indico , seu Lagoni, obtinet. Florum quoque & baccarum decoctum astnmaticis, &diuturnis pulmo num affectibus , mulierum quoque menstruis movendis, nihil utilius sumi potest: Praedictum porro Lagondi seu Ligustrum Indicum, vehementer prodest, in iam toties dicta paralyseos Indicae specie, quae Beriberii dicitur. Porro hunc fruticem habentes facile usu Chamaemeli, Meliloti, Anethi, & Foeniculi, Caremus.
De et o se Indica, alii que Aetarias, θ' oleribvi.
Oxas ex acido sic appellata sapore, Purpureo faNum florem circumdata limbum.
IN Iava, & circumjacentibus Insulis, crescit quaedam Aceloia species mirabilis, nihil quoad formam cum Europaea Oxalide, aut ACetbsia, Commune gerens. Assurgit porro in altitudinem facile humanam, caule firma, & in modum Cannabis angulata, folia Agrimoniae, seu Eupatorii foliis, quam sitiat similia, chum acutis spinulis, hinc inde ex uberantibus: Florem fert instar Malvae arborescentis, folio simplici, ejus dem quoque magnitudinis, qui in circumferentia quidem colore ex albo luteus est, in I I ic 3 Cali φ
514쪽
calice vero intus pulcherrime purpuratus. Folia si masticentur, Acetosam plane sapiunt, nisi quod gustui pinguius quiddam, & glutinosius repraesentent: Semen ejus plantae est instar seminis Cardui benedicti spinosum. alitate est e frigida vergente adsiccam: Malali quoque Bengalenses δἴ caeteri
Mauri eam in edulibus pro olere reponunt: Olus autem, vel quicquid herbarum pro alimentis in usu est, hae Nationes Communi vocabulo, Saur, vocant; contra quicquid e terra nascens medicam, Vel adeo venenosam qualitatem obtinet, Oubat
indigitant. Hexba haec quoque in stequentiusti est pro topico medicamento; contzrunt quippe folia super lapidem marmoreum scrobe ligni Santalini,& intinctos pannos Capiti imponunt, mixto oleo Nucis Indicar, & aceto, in doloribus capitis biliosis, qui plerumque meninges Cerebri infestare solent. In febribus ardentibus etiam & phrenitide admodum frequenti in usu est. Certe haec gens , magis addicta est medica' mentis localibus, quam intro sumendis: atque adeo pharmacis, praesertim validiori bus , non, nisi in summa necessitate, utuntur: de profecto, meo quidem judicio, hoc 'Ciunt minus absurdo proposito, quam qui inter nos in patria vel levicule assecti, statim Catapotia, & pharmaca liquida deglutiunt, sine discrimine ; tum extemplo lasciViae magis,quam neCessitatis ergo,vena tibi pertundi curant: ast hae gentes sbia inedia, S
accommodata Victus ratione, non tantum corpus neutrum : sed & insigniter pra ter
Naturam affectum, Curant, non ignari, medicamentis pro cupediis & deliciis non es putendum. Ut autem hoc obiter addam, videtur Natura voluisse ex professis mul tas acidas, & constringentes herbas ut in progressu videbitur 'eterra producer γcontra violentos & Endemios morbos, Dysenteriam nempe, Choleram, & sp*
515쪽
HIST. NATURA L. & MEDIC. LII. VI.smuiri, plerumque a bile ortos. Vt quasi digito monstraret, ubi harc vel similia mala nascuntur, ibi locorum remediorum manifesta & etiam occulta qualitate pugnantium penuriam non fore ; haud secus quam in Septentrionalibus regionibus, ad Scorbutum Eudemium vel istis locis familiarem morbum, herba Britannica, seu Cochlearia abunde superque e terra nascitiar, ut in Indiis quoque Occidentalibus Lignum Guajacium ad morbum Venereum, inde Oriundum, terra liberaliter profert. Trifolii variae species, imprimis Acetosum, tam in silvis circa fluenta, quam hortis Iu esuriant. Idem de Portulaca, Cichoreo,Malva, Althaea, Endi via, Lactolica, Soncho,Plantagine, Becabunga, Nasturtio aquatico, Petroselino , Raphano horrensi, utraque Bela, aliisque similibus , partim ex semine a patria allato, partim sponte nascontibus, dictum volo, quarum aliquae nostrarium inferiores, aliquae dignitate superiores existunt Cautio porro adhibenda, quod Flammulae quaedam species in aquis circa praedicta
acetaria crescat, Lactucae perquam similiS, ejusque Clegantem Virorem aemulans, qua ego deceptus, frigidam herbam ratus, eam gustavi, unde tanta acrimonia & fervor linguam invasit, ut erumpentibus per totum OS Vesicis, plus quam per tres horas ardOris istius sensus in ore remanserit. Mandragorae species illa Italis Bel dona vocata, apud Indos in frequenti est usu contra febres continuas & ardentes. Aceto vel muria Conditam, fructus quoque sub cineribus tostos, pro acetariis sani & aegri apponunt.
Cedant Hesperii longe hinc , Mala aurea , fructus; Ambrosia pasicit Mario iam, em Nectare, Mos.
HIc fructus a Garcia ab Orta lib. et, cap. 12 , nimis leviter descriptus est, Cum siti inter omnes Indiae fructus longe sapidissimus. Cortice refert plane Malum
Granatum seu Medicum , eodemque modo astringit, cum paulo majore amarore, In basii seu inferiore parte vestitur Circa caudam tribus vel quatuor quassi F R V C T s M A N G O S T A N. separatis corticibus, minutioribus, ut in Rosia ridere est. In VCrtice vero Coronam ρο-rie , quae quot radios habet, tot nucleos in aperto Mangsano, Cyndidissima carne navis instar Vestitos reperies, ita aliquando sex, aliquando octo, pro radiorum multitudine indubitato intus occluduntur. Folia porxo hujus arboris, ut & truncus & rami, nisi
516쪽
quod spinosi non sint, Mali Citrei arborem aemulantur, & nisi odore distinguerentur, qui hujus Mogosio soliis nullus est, procul dubio aspectum fallerent.
Mauram frutilus apud Iavanos sacer.
Antidoton ad versi Iavanum Ara menena
Mariam quintuplici sic spe Lor segmine fru .
FAbulas lectori narraturus, an veri quippiam ignoro, vosjudicate : Iavani hunc fructum majoris aestimant, quam quicquid antidoti iit in mundo, sive id Lapis Bezar sit, seu aliud quippiam, ut Nux de Malediva; plantaturque tantum in regum sepulcris. Magnitudine est Nucis, quam Palma Indica seri, Coquo vocant Lusitani, Malati Calana. Vbi
nondum maturuit, Continuus videtur, maturus autem a se in
vicem dissilit & disrumpitur, semen intus ostendens lanugine cinctum, seu semen Gossampini arboris Plinio dictae, quod nisi tempestive colligatur, facile avento dissipatur. Summitatibus hujus fructus Rex Bantamensis aureum poculum torcularibus infert, atquc hoc summi favoris loco Magnatibus vel Legatis peregrinis propinat. Dono porro mihi haec Nux data est a Chirurgo hujus civitatis, qui ipsiam cum
non contemnenda argenti copia aCCeperat, a Regis Bantamensis filio majore, in praemium restitutae a se valetudinis. Caeterum partes a se invicem supra disruptae, tam arcte basi suae inhaerent, ut ne fortissimus quidem eas divellere queat.
Crocus In lavi, AEubibus Curcum , Ost inis tostris Radix
Magnis sum foliis, tuni flavo Curcuma succo Nobilis hio Nymphis frutexque salutifer In is Cortice rugoseo, sed edulia Pisa recondo,
,ham multis plantis simia haec natura negavit. Hac est nobilis illa Curcuma, de qua Garcias ab Orta mentionem facit Aromatum lib. I. cap. 39 ; sed cum exigua ejus notitia. sub finem praedicti Cap. ait, putare se, hanc radicem sine noxa edi posse : audacter, quamVis illud non meo periculo dicat: Nam non selum ea Malati in medicamentis utuntur : sed etiam simul cum piscibus & carnibus coquunt,condimentix sanitatis gratia. Caeterum excet lentissimum est remedium in obstructionibus viscerum,Pulinonis nimirum, Iecori. SLienis, FRuc TVs SACER MANGAM.
517쪽
Lienis, tum in oppilatione Venularium mesaraicarum, tum Nephriticis doloribus Cal culo Renum &: Vesicae essicaciter Opitulatur, tum foeminis menstrua promovet, dis ficultatem pariendi aufert. Et quod in ea Caput rei est , peculiare & specificum reme dium est: in Ictero, quod multoties seliciter expertus sum. Chinenses quoque eam pro pter hunc usum praecipue Saccharo condiunt. Folia lata habet haec planta,non absimilia foliis Hellebori albi, nisi quod non tam striata : sed laevia sint. Radicem habet qualem ferme Gentiana. Flore est pulcherrime purpureo. Radix porro Colore flavo tingit, non secus, aC Crocus, unde etiam Garcias ei nomen indidit Croci Indici: Lusitanice vocatur quoque Sastanda Derra, quasi Crocum Subterrestrem dicas : Iavani radicem hanc Borboris vocant, unde etiam ejus i cm nominis nobile unguentum conficiunt. Hanc cum pulvere Santali & aliis floribus odoratis post dicendis, in marmore stibigunt in unguenti consistentiam , quo uniVersiim Corpus, tam viri quam foeminae inungunt: QAod quamvis insblitis aspectu foedum propter flavum colorem sit, tamen adversus calores febriles & Solis ardores, tum molestissimos quoque Culicum morsus, siummum est Juvamen. Fructus hujus Curcumae, qui floribus succedunt, Echinati sunt, ut in hac figura videre est, instar Castanearum in Europa.' Apertimemen situm ostendunt, Piso rum sorma rotundum , quod etiam coctum in Juscillo gallinarum vel carnium lio dina rum, alimenti simul, & medicamenti praestantissimi, adversus supra commemoratos morbos, vicem obtinet. Caeterum, ut finiam, radix haec merito ob summas & praestan tissimas qualitates, inter Medicamenta de obstruentia mihi principem locum obtinere videtur. Nuperrime observavi, Chinenses etiam insternutatoriis hac radice uti, instar radicis Hellebori albi: & certe sapor Mus aliquantum linguam vellicat: Unde non mi
518쪽
rum est, processus mammiliares in naribus exasperare, & ita Cerebrum concutere, x sternutamentum e Cerebro elicere.
D, sed tu soliis, latrim praebentibus umbram , Pri edita sum, Niridi quaeque colore nitent. H j ὰ Laurinis foliis ego disto Iaaca;
Nam sapor, c ' simitas fructi, adesse solent.
. Vriones fructus dicti a corticis duritie, seu spinis , quamvis primum gustanti- bus fastidiosi sunt saporis , & odoris Allium putridum referentiS, tamen me rito inter saluberrimos Indiae fructus numerari debent, sicut ex sequentibus patebit: Si quis iis assueverit, eum non tam cito satietas hujus fructus capiet, quam alio rum. Qualitatis sunt cali- FB UCTVs DURIONIS Majoris I A A C A. dae, siccae, quod ex effectis facile conjicere liceat;
nam non solum copioso Urinas cient, sed flatus discutiunt tum sudore egre gie eliciunt: nihilominus ego inter fructus eos nil merem , qui medicamentosi, & alimentosi samul dici merentur, ideoque parcius iis quoqUC u- tendum es. autumo. Nam immodice sumpti inflam- mationem hepati, SI sanguini inducunt, & eXanthemata in facie copiosaeXcitant. Et, si quis Indica Scabie, seu Prurigine ista, quam Courq Iavani
VOCant,laboret, is,hoc scii ctu comeso,statim tam in gentem in cute pruritum
temperare nullo modo queat. InterEchinatOS porro , & Spinosbs quoqH reseruntur hi fructus Incolis Idatis, & Champidaea vocati: qui ejusdem sunt generi , Muterque Obsitus protuberantiis spinosis ded, ut fructus tota mole & magnztudinQChampirica, ita &pungentioribus spinis; de quo Garcias ab Orta lib. 2, cap. II sed melius multo Christophorus a Costa egit, s 28 λ. Aspera me oesiit cutis, hinc ego dicar Echinin
Non male, me niMum tester inque cave, rii faciem cupias diro rubore notari,
gem, si me comedas, pustula saeva facit.
insalubris plane est, &difficillimae concoctionis, & fere incoctus per alvum re)iCitur, ut Ore assumptus est : nam caro ejus circa nucleos fixa, tam lenta est, Ut Vix dentibus lacerari valeat, flavi coloris est, sed ipsi nuclei, a se substantiam albam reddunt, instar cremoris lactis, sed lentam, & viscidam, digitisque adhaerentem. HV
519쪽
autem non e rami S dependet, sed miro modo e trunco Arboris prodit. Ingentes nuclei intra spinarum Concamerationes Contenti carne alba vestiuntur. FRVCΤVs D VI IONIS Minoris CHAMPIDA CA
U Si tamen illius aliqua jecies, quam hic depictam damus, quae e ramis dependet Ac Arbor illa in qua crescit, vasta est iu praealta, foliis Platani latis, aut Quercinis, sed profunde laciniatis: Fructus autem peculiari Voce Champidaca Voca tua , & melioris est saporis, salubriorisque succi Fam Daca. EX Corticibus horum Echinatorum frutactuum Indi cineribus combustis Lixivii loco in lavandis linteis, & vestibus, utuntur,& nos iis in Cauteriis potentialibus non semel usi sumus.
De Herba sentiente, pudica, quam Lu tant Y erva Sentida ergontiada appellant.
Cur tactum refugis, cur nerNos contrahis Θ anne Hic Daphne latitas, quae Lauro forte relicta Phoebaeos radios fugias Netere ue calores ΘPone metum, nullos Phoebi verearu amores,
Arcta pudicitiae sat s hic cusodia posta est:
Cynthius hic πι acua nec solus regnat in aula. Arcias ab Orta Medicus quondam proregis Goensis hanc herbam descripsit
lib. a. Aromatum & Stirpium Indicarum, cap. z7. Sed quod dicat foliis Polypodii crescere, non ita est ; nam foliola habet longe minutiora: Verum aCCedunt
520쪽
HERA A SENTIENS.dunt proxime ad Viciarum & ciceris Arietini formam. Caeterum planta haec nomen sortita est, quod contacta, in se contrahatur , tanquam si pudore assiceretur: flostulum profert eleganter flavum, similem flostulis Anagallidos ; non ultra palmae altitudinem asturgit. Quoad qualitates ejus manifestas, eas ex gustu parum amaro,&astringente, siccas & Calidas esὸ constat, proximeque Viciarum naturam redo lent, e quarum genere eam esse affirmare ausim: nam foribus parvulae siliquae succedunt, nisi quod teretes & oblongiores si int, quam Cicerum siliquae. Prima facie & superficialiter naturam hujus plantulae contemplanti, mirum videtur herbam resilire a contactu hominis; sed cum videam idem etiam in aliis multis Diantis evenire, mirari desino : Nam inter caeteras videre est semen Trifolii acetosi, si contrectetur, exsilire & manum hominis fugere. Hoc Trifolium cum summa quantitate crescit ad Promontorium bonae Spei, eaque sola herba ferme aegri a Sceletyrbe reliciuntur; Cum nescio quam ob causam, aut a nostris, hominibus hujus regionis illatam in)uriam, non amplius descendant ad littus, Cum vaccis, bobus, & ovibus Venalibus. Praeterea Cucumer Asininus, unde Elaterium confici solet, ubi maturuit, linteo excipi debet, ut decerpatur, alioquin cum strepitu dissilit a se invicem,&ma' num carpentis eludit. Notum quoque de herbae istius siliquis, quam Noli me tangere, in Patria vocant, quam etiam tactum, ubi maturuere, effugiant. Itaque non est, quod putemus miraculum hoc peculiare huic plantae esh; ne dum in hac re nimis altum phi'IOsophemur, idem nobis accidat, quod Christophorus a Costa refert evenisse Philosopho Malabarensi, qui prae nimis accurata himus herbae contemplatione amens red ditus sit. Praeterea Iavani illud pro philtro habeant: Ego natura non propensu dcredendum supernaturales, & si1perstitiosas medicamqntorum vires, cum HoratiQconcludo Epis . ad Numicium: Nil admirari, prope res est una, Numici,