장음표시 사용
531쪽
HIST. NATURA L. M MEDIC L 1 A. VI.
LADA C Η Ι L P. Sumunt poma seu fructius illius Mandragorae, quam Itali Melan sena vocant, Neoterici Poma Amoris , Lusitani et amatin, & Poma doro, a pulcherrimo, & lucido in maturis rubro colore; discindunt fructus hos cum hoc Pipere Chilensi in minutissimas particulas, ea que crudas, oleo M aceto persundunt Cum pauco sale, eoque pro Cupedii S Utuntur. Hoc modo frigidissimam, & narcoticam Mandragorae qualitatem calidissimo alio fructu temperantes, ne frigUS prioris solum Comesi naturalem calorem suffocet, & extinguat. Constat autem Piper istud Chil ense, Capssici speciarm esse, ut bene notat doctissimius Clusivis in annotationibus supra Nic. Monardem Medicum Siviliensem , sol. 386.
Incolae praeterea squod& a quibusdam nostratibus fit) istud Chili quoque assiduo
ore ferunt masticando: ast ego id conans animi gratia imitari, tam exurens hoc inveni, ut mihi non videretur Operae pretium assuescere ei mori, qui, praeterquam quod cum dolore conjunctus sit, etiam nihil emolumenti adserat; tamen ad erunt Lusitani
jam dicto modo praeparatum,utile esse adversus pituitam, & cruditatem stomachi, quae propter aliquoties jam dictas causas huic regioni admodum familiaris est. Porro descripta Ricini species est e minutioribus: nam sunt etiam majores, ouae pollicis crassitudinem exaequent, ejusdem tamen usus, & facultatis, quam superipres, qui hic depinguntur. ANNOTATIO. Improprie admodum nomen Ricini huic plantae indirum esse mihi videtur; cum neque sorma,neque figura externa ullisve qualitatibus internis cum Ricinis American1s conveniat; sed vera Piperis sive Capsici Brasiliensis species appa reat. Nissi forte, ut tape contingit, circa exotica imprimis,) varia nomina nunc litu nunc illi plantae approprientur.
532쪽
Elephii seu Sempervivi ea species, quam Belgae VOCant, hic in
hortis crescit Catile paulo elatiore, quam patrium , foliis etiam aliquantum in figura variantibus. Incolae Malati id a forma Moulit Bebec vocant, quod Anati, rostrum significat: nam inversum Anatis rostrum admodum bene refert, praesertim T ELEPHII SPECIES.istorum, qui incisuras ad latus ros fri habent, ut in hac figura videre est. Semper vixet haec planta, quae ad caeteras qualitates frigida & sicca est, ideo Incolae utuntur ea contrita ad ipsbrum scabiem & caetera biliosa ulcuscula in cute, quae hic nunquam desunt. Tum ad Erysipelata utilis quoque est cum aceto contusa. Malaicae muliereS ea quoque utuntur pro topico super bregma puerorum, ubi suturae nondum coaluerint, referentes, id ad robur cerebri facere,& ut id topicum melius applicent, noVacUla Capillos infantium abradunt. Caeterum mirari subit Incolarum horum industriam, qui veterum Arabum, Avicennae & reliquorum instar, a forma herbis nomina indunt externa: tum in herbis dignoscendis, & noYiis ab innoxiis separandis, Gusaratii & qui ab Ora Chormandet huc veniunt, adeo excellunt, ut ne quid em optimo Bolanico Ce dant. Ratio est, quod hae gentes sectam Pythagorae sequuntur ut plurimum, qui nihil quod anima sentiente praeditum fuit,ullo modo comedent; sed vegetativis stirpibus 4 herbis tantummodo vescuntur; quare etiam a crebra experientia edocti ad unguem herbas edules ab herbis medicinalibus, vel etiam venenosis, distinguent, imo hoc RQ runt pueri septennes & infra.
533쪽
Stypticus e citreis acor etsi dentibi haesis gustum hunc fructus abiis facit.
Non secus, ac magnus dolor arcet sepe minorem, His acor his acidis fructibus ervitur- . CRescit arbor quaedam foliis Ciceris arietini quoad figuram: sed grandioribus,
acido sapore praeditis. Fructus porro tam pendentes CX ramiS, quam CX rrUnco ipso arboris prodeuntes , magnitudine sunt & forma Cucumerum, primum adolescentum, quos Agurcas Lusitani vocant; qui certe propter extremam suam acidi-
ratem, ipse acor vocari merentur, & quod magis in iis miror, si cui dentes, ab acido aliquo fructu gustato obstupescant, his fructibus tantum degustatis, statim acor iste evanescet, Credo, eadem ratione, qua in quibusdam affectibus mixtis praeter naturam major dolor minorem obscur1orem reddit. Billiet bing hic fructus Malalis dicitur,& nos ex ejus succo expresib snam succulentus admodum est in Syrupum conficimus, advi:rsus hepatis intemperiem Calidam , Phlogosin in sanguine venis es arteriis Contento; tum eo utimur etiam cum orygete non decorticatae decocto, quod radii VocamuS, egregio juvamento in febribus ardentibus, & continuis, tum sti sedandae M. optime
534쪽
optime confert. Cholerae quoque impetum sistit. Hinc facile quis colligat, qualiatate esse e frigida versus siccam, quod astringens ejus gustus etiam indicat.
HErba laaec in summa quantitate circa fluenta Iavae crescit, radices ejus bulbo esunt, non secus,ac Chamaebalanufactu glans terres ris, qui in Zeelandia in agri, foditur e terra: Odoris sunt plane aromatici, & Caryothyllos referentis. Vm de earum decocta per aliquot dies sumpta, nervorum frigidis aflectibus summe condu CYPERVS INDICUS. Cunt, imprimis multum adserunt levaminis in tremoris, seu Paralyseos isto genere, quod Beriberii aliquoties Indis vocari diximus. Indae Mulieres hanc plantam etiam ciendis menstruis adhibent, nam diuretica admodum est. Ideo hydropicis quoque coimemnit, & propterea habemus in Noso comio semper radices Cyperi eYsiccatas ad manum, cum ille frequentissimus sit, &decocto Chinae, atque hoc Cypero seliciter curatur Ex hac radice porro conficimus arte Chymica sal, apprime utile confiimendis excre scentiis in ulceribus, praesertim pedum, & tibiarum : nam praetemuam quod e S ab silmat, etiam os a carie defendit, & loca inania carne replet , eique Cicatricem stiperinducit Idem & Cyperus in Patria praestat, in cinerem redactus, & inspersuFulceribus istis calcium, quae Perniones vocitari solent, quaeque hyeme praesertim mor tales infestant. Cyperus porro inter Graminis species reponi debet: ideoque, qui d*
535쪽
De Fabis, Legi inibis in arboribus na centibm,
primum de arbo sabifene flore, qui Boa d sin kring
FLos , quem depictum Videtis, in praealta arbore crescit, cujus truncus multatis , & acutis spinis obsitus est, folio plane, quali Tilia in nostra Patria. Apertus tam egregie ruber est, ut e longinquo nihil gratius oculis objici posse putem, cui magna copia siliquae succedunt, in quibus rubrae Fabae itidem nascuntur, quibus ARBOR FABI FERA I, BOA-T SINT RINC dicta. Turdi avide vescuntur, non secus, ac in patria nostra baccis orni rubris, laqueo indi
Plurimae sunt arbores, quae varia Pisorum genera, & Legumina ferunt, mpre pla' ne nostris incognito, ubi miraculum esset, Fabas e ligno nasci. Saporis tam boni sunt ut nostra Legumina, quaedam, melioris: attamen si ant Pisa, Legua, ina, α Lupini, quae non secus, ac nostratia in sarmentis nascuntur , & bacillos appositos scandunt. Fabae, quas Tursicas nos vocamus, plures species hic nasciantur, qui sapore nullo mo do aliis cedunt. M 1 Caeterum
536쪽
Caeterum quoad vires Leguminum, ea constat versus siccum pleraque Vergere, aesarulenta esse, torminaque in ventre &intes inis Ciere: diuretica tamen sunt omnia& hydrotica; unde ea inter medicamenta alimentosa reponamus, & non nisi aliquo
Inter eos quoque familiares sunt, Phaseoli seu Fabae purgantes, Pisorum nostrorum forma, sed solio Trifolii, vel Meliloti, verum Crassiori. Harum Fabarum jus hydro Picorum aquas potenter per superiora & inferiora educit. P H Λ s E o x v s H I N D 1 c V s R V B E ac, qui A B R. V s Prosp. Alpino dicitur. ANNOTAT Io. Cum Autor noster solam iconem hujus plantae sine aliqua descriptione exhibuerit; Cumque eadem aeque in Brasilia luxuriet ac in India Orientali, Vel a Egypto; paucis defectum hunc silpplebo, eaque traditurus quae mihi innotuerunt. Quod vero ejus figuram & descriptionem in opere meo neglexerim, non est quod
quisquam miretur ; quoniam ea tantum attigi, quae majoris sunt effcaciae in Medicina; hoc vero, rectius in puellarum cultum, quam corporis alimentum vel medicarmentum Cedat; Corallorum enim uniones, quas Collo gestare selent, ex rubris Pisis Conficiuntur; nec memini unquam in Brasilia haec sicut caetera Legumina ad Venis Vel
indigenis, etiamsi probe elixa, accepta fuisse, quod ea pravi nutrimenti, & difficillim FConcoctionis deprehenderint. Idem quoque de iis testatum reliquit Prosper Alpinu*ὲ etiamsi fateatur ab AEgyptiis parari & pro cibis apponi. Silvestris & volubilis haec planta semper virens arboribus se involvit, easque Cni irRI
537쪽
teaci sarmento. Cui, rami alternatim oppositi, uti & folia ad eundem modum aequalia, paria in quolibet ramulo, circiter digitum longa, figura Buxi, vel Sesban Alpini potius foliis timilia, splendentia, sine petiolis, ramulis ornate innitentia conspiciuntur: moventurque ut nonnullat aliae herbae ad Solem, sese claudentes ac aperientes ad ejus ortum vel occasum; quasi eo converterentur, quo humor radiante Sole proVocatur. Ex parvis floribus siliquae proveniunt omni anni tempore, quae mature facta dehiscunt, unde sex, septem,vel octo semina apparent Pisi fere magnitudinis, sed paulo ovalis figurae, dura, splendentia, laeto coccineo colore decora, excepta ea parte, qua folliculo annectuntur, ubi macula nigra loco hili egregie splendet. Ρ Η A s E o L V -s HI Q U ADRANGULUS.
En Phacos, oditi quadrata L mina Plini.
ΜΙrum hoc Leguminis genus foliorum magnitudine, &fructuum insileta figura, caeteris praeeminet, licet crescendi modo & qualitate iisdem Pisis, simile sit; non enim ingratioris saporis sunt fructus, quam Pisa illa in Patria apud nos, quae sine membranaceζ illo cortice s nostrates vocand appositos bacillos sarmentossis suis ramis, scandunt. Ex uno eodemque Catile tria folia sibi conjuncta emergunt, atque ex eodem quasi centro pediculus provenit; ex quo Plaeseolus quadrangularis dependet, Pissis rotundis repletus, qui ubi maturuerit, dehiscit, & hi
De eorum natura & gustu nihil ulterius addam utpote quae reliqua id genus Legumina aemulantur, ut supra monui.
538쪽
ΡΠ As Eo Lus INDICVs, IV qui S E C A M o N c Alpino dictus. ANNOTATIO. Quam ope inter se conveniant, AEgypti & Iavae Plantae, ex hoc quoque Phaseolo liquet, qui nihil plane differt, ab eo quem P. Alpinus in Plantis AEgyptiacis tradidit; quamvis illo, ut & Autor noster, nihil fere de ejus qualitatibus specifice egerint; ille enim tanquam novam & adhuc minus usitatam, eam exhibet, & disputat, ad quam speciem redigenda sit, & Apocyno Clusii, angusti solio
non male comparat. Noster vero autor qualitate litus Phaseoli, communes cum caeteris Leguminibus & plantis fabiseris,sub hoc capite comprehensis,statuit: quamobrem eo lectorem remittit. Planta haec exotica sponte in silvis nascitur,alteque fallens, arbores vel bacillos scandit, foliis longis, duris, acuminatis. Flores fert albicantes stellares, tres quatuor' ve simul copulatos, ex quibus nascuntur siliquae longae, lanuginosae, crassie RhododeΠ-dri siliquis similes, sed longiores, seminibus parvis refertae. Testatur Pr. Alpinus, ex hac planta manare succum flavum, urentem, quem sicca tum AEgyytii valenter tenues humores purgare aiunt. Vnde nonnulli Scammone1 speciem esse affirmant, quam Secamone appellant;cujus tamen nullium in medicina usum se novisse dicit. Pisorum
539쪽
L V P 1 N V s FLORE FLAVO, PIsbrum hoc genus, si vel ex sapore fastidioso, & amaro, judicare velis, e Lupinorum est specie. Flores fert flavos, quibus siliquae siccedunt, Pisorum nostrorum siliquis similes. Decoctum eorum alvum movet, & urinas, ideoque magis inter medi Camenta, quam alimenta locanda veniunt ; agrestes si int, & in hortis, quod sciam, non Coluntur. Ramunculi ex ipso caule satis longi&recta CX tensi emergunt, qui desinunt in quinque vel sex folia oblonga tenuia. Flores autem & siliquae etiam caule eum tenui pediculo adnascuntur.
De quibusdam Indicis floribus, eorumque grato odorestu 2 apud Incolas.
I Avani, imo omnes Indi, qui Mahumotis sectam sequuntur, forum bonorum odorum simi amantissimi, ut hinc proverbium enatum sit, Iudaeos rem dispendere in sacrificiis, Christianos in epulis, Mahumetanos in odoribus. Itaque suaserim Hollandis nostris, qui tanti faciunt florum varios colores, & Odores, ut tape integra patrimonia in eos absumant, huc veniant, si emolumentum e floribus suis desiderent, nam ingens in Iava esst bene odoratorum, & coloratorum florum copia, ita ut si particulatim de singulis agere velim, charta & atramentum mihi prius deficiant, quam Na-M 4 iuras
540쪽
F hos IN DIC vs CHAM PACCA dictus. turas eorum explicem. Itaque selectiores, & magis odore praestantes enumerabo. Inter odoratos igitur, facile principem locum obtinet flos ille, quem Champacca indi. gitant, qui crescit in arboribus non absimilibus Persicae Mali, foliis eodem modo oblongis, & in cuspidem pyramidaliter desinentibus. Colore flores sunt duplici, viri diori & aureo, qualis es: in Malis Aureis Hispanicis. Forma sitiat, quali apud nos flores Colchici, vel etiam Croci Anglici. Porro odoris jucundi, & Rosam mixtam cum Viola aemulantis. Vnde etiam foeminae Indicae iis in nobili suo unguento Borborusi1pradicto utuntur, ut corpus a capite ad calcem eo inungant. Capillos quoque fer me semper intertextos habent hisce & aliis bene olentibus floribus, ut maritis suis, vel
potius amantibus, gratioreS OCCUrrant.
Nascuntur praeterea in arbusculis, nivis instar albentes flosculi, qui Fuia Mogori a Garcia ab Orta vocantur, tam grati odoris, ut Violae ipsis cedant longo intervallo. Ex his aquae destillatitiae cordiales conficiuntur pro Lipothymiis, squae frequent 4, ω periculosae hic in Choleris eveniunt,) praestantiores certe, quam aqua Rosarum vel Buglosssae possint esse. Ad Epithemata porro in continuis febribus, & doloribus Capitis biliosis accommodatissimae sunt hae aquae; unde natura horum florum, eici perato versus frigus vergens facile conjicitur.
FRHxζX quidam hortorum sepibus contexendis plantatur, cum sarmentosis, δίOblongis ramis, e quibus corbes conficiuntur. Folia habet pyramidalia, in Cir-Cumferentia dentata, florem fert rubicundum plane, qualis es: Rota simplici s0lio apud nos. Sunt & frutices ejusdem speciei, qui carnei coloris fores gerunt, quem v lg -nominant ; totus porro frutex inodorus es , δί suo Virore solum M pulchre florum rubro colore, aspectum delectat amoenissimum. Masticatus Flos ni Srum succum a se emittit, quapropter nobis aliquando denigrandis caleeis inservix f