장음표시 사용
541쪽
I rRos A I N o D O R A R v B R A I Ros A IN ODORA PALLIDA I Lsapore tamen astringenti, constat stigidioris esse naturae, & in Febribus continuis aqua destillata ex his fioribus ad conciliandum somnum usus sitim pro seontali. Non incommode etiam pos. simi in Dysenteria propter astringentem vim contenderim, sed cum notiora, & meliora ad hunc affectum medicamenta nobis sippetant, non est quod ad minus usualia curramus. Ego huic frutici Iubens Malvae stulescentis nomen indiderim. Cum flos ipsi Malvae arboreae flori non sit absimilis, praesertim quantum ad pedi- Culum prominentem e Floris calyce, ut hic depictum videre est. Ecunda Rosa Batavico Indica inodora hic apposita est,quae quoniam Colore tantum differt a priore, quod illa rubro, haec vero carneo sit colore, peculiariter quod de ipsa amplius scribamus, non habemus.
. Appendix. Culo Lilium Indicum.
PRO miro & vario naturae lusti fores Asiatici Furopaeos aemulantur. Belgae in Indiis pulcherrimum hunc Liliis rubris hostris annumerant, quibus sane figurae &coloris elegantia haud cedit, proinde apud indigenas, perpetuos florum Scodorum admiratores, in pretio habitus. Si ulli florum Indicorum comparandus, Certe
542쪽
I 1LIUM INDICVM Moly montano latifolio, flore flavo, Clusii similis existit. Caule unico, enodi, firmo, sed tenui, ad altitudinem nostratis Lilii eYstirgit. Cui infra tria quatuorve folia oblonga, surrecta, supina parte Carinata δί contorta adnascuntur. Summo autem fastigio, membranaceo folliculo , bifariam divisio , quindecim aut plures flores uncialibus vel longioribus pediculis, senis foliis, stellae in modum expansis, emergunt, qui simul eleganter juncti coronam imperialem repraesentant. Ideoque non indignam putavi plantam hanc ad vivum in Indiis depictam pro corollario annectere, licetallterior ejus usus dc dignitas a nobis adhuc desideretur.
De Ligustro Indico, Alcann rutice.
CHristophorus a Costa , historiarum libro, de aromatis, & plantis Indicis, s 28
Vehementer laudat hanc plantam: Quod adeo verunt est, ut nihil praestantiu inveniri in terra posset, fovendis membris eorum, qui a molestissima paraly seos specie, Beriberii dicta, aspecti sunt; te qua cum latius in Method. medendi egerim, non es quod hic repetam. Planta eadem est, quam Prosper Alpinus sua , de Planxi AEgyptiis, historia Ligustrum Indicum nominat: & certe flos, solia, & sarmenta omni no Ligustrum referunt; odoratius tamen spirant folia quiddam,quam nostrum Ligurstrum: flos quoque, quamvis forma conveniat, colore variat; nam in Ligustro Indico sub cyaneus est, cum in Ligustro patrio, nive sit candidior; Vaccinia tamen utriusqRς nigro
543쪽
nigro siunt colore. Nobilissimus est frutex per omnem Indiam, longe virtutibus eYCedens Chamarmelum, &Melilotum, quum in fomentis discussoria sua vi paralysin sanet, folia masticata aliquantum linguam Vellicant, sine tamen insigni acrimonia. Alcannae frutex, quem simul hic π ngi curavi, huic congener est, nisi quod sit foliolis minutioribus, quam Ligustrum Indicum, quod Malati Lagondi vocant, Garcias ab Orta TVeergundo, & Negundo appellat. Alcannae porro folia per totam Indiam in usse sunt tingendis dentibus, labris, & unguibus praesiertim, rubro colore. pulcrum inter Mauros existimatur, quod hoc modo faciunt ι folia in lapide marmoreo pistillo conii acta macerant in aqua pura , Cum pauca calce, &sic rubrum nascitur hoc pigmentum, quo & caudas equorum suo rum Turcae, &Peria, eleganter tingunt, non secus, Ac si videas equos istos in Zelandite paxt1bus, ubi Rubia tinctorum nascitur, qui quia Molas illas circumactiles trahunt, quibus radices dictae Rubiae, in fornacibus exsiccatae, teruntur in pulverem, toti rubro colore picti conspiciuntur. Denique ut concludam, hi duo frutices in tanto sunt honore apud mulieres Malaicas, ut sacrilegus habeatur, qui malum de iis protulerit verbum, & semper in lotionibus, quibus utuntur in puerperiis, omnibus denique vulvae morbis, ditiores, haeplantae adesse debent. Quin & senectutem arcere dicunt, & sis auderent) mortem ipsam. erte virtutes ejus egregias ego nunquam satis laudare desinam,cum soliis hujus nobi
544쪽
Iissimi fruticis, secundum Deum, sanitatem meam restitutam debeam a molestissi maista paralyseos supra dicta specie, qua ego per integros quatuor menses, cum prima vice, a Iavanis Maiaranensibus obsessi essemus, vexatus stim,sotu, & decocto intus sum pio humus Lagoni, plane ab ea liberatus sum, & in Nossecomio eodem modo plures alios percuravi.
oloca ia eu Culcas Tr pen Alpini, qua/n tari esse speciem proxima descriptio ostendet.
PRosper Alpinus libro suo, quem edidit de plantis , Egypti, hanc ab in
colis vocari ait, ipse Colocassiam vertit, qua ratione ego equidem ignoro, cum Colocassia longe quid aliud sit, praeterea edulem esse ait, quod quidem verum est, sed cum cautione est intelligendum, ne ignarus quidam vitae periculum incur-
rat, cum planta haec na tura sita venenata sit. Itaque radices ejus crassas, & in taleolos discissas, Iavani per triduum aut quatriduum in profluenti macerant, ut muccilagino'sa, quae in iis est si ibstantia, abluatur, nam in hac muccagine deleteria ejus vis consistit, tunc eXpressas torculari easdem radices Soli siccandas exponunt, & dein eas in polli' nem terentes, placentas ex iis loco panis & oryzae conficiunt. Et haec est radix ea, clade Iavanorum Maiaranensium nos obsidentium tam nobilis, quae inter eos perni Ciosam in Castris Dysenteriam excitavit, dum miseri fame oppressi, quod a nostri or Za Omnis intercepta, & incensa esset, quae a Tengat civitate in castra advehi debe'ret Itaque hac sola fer e radice se per aliquot septimanas sustentare in summa fame Coa cti sunt. Chinenses, &Malati eodem modo praeparatis ejus radicibus utuntur. Quan tum me spectat, ego non libenter fruar deliciis tam caro constantibus. Praeterea quod pene omiseram) dum hanc radicem coquunt,prius decoctum abjiciunt, SI addita γδ recenti recoquunt, & tum iis quoque vescuntur, cum aceto, oleo Nucis Indi δν Piperea
545쪽
Pipere, ut nos radicibus Belae rubrae.' Caeterum quod Pr. Alp. loco citato dicar, plantam hanc florem non ferre , falsum est, immo ego ejus florem; & fructum, millies vi di, δύ ex iis con)eci, Ari esse speciem, ut in hac figura videre es : adde quod fructus maturus omnino ruber sit. C A p Τ L.
legitis Cynarra, atque Indica dulcia Fraga , Ne nimis haec comedas, fugito hinc, latet Anguis in herba, Ne tibi lethfero sapor impleat ilia succo . CVm Christophorus a Costa hunc fructum egregie describat, nolo egQ honorem
sutina illi invidere, sed lectorem eo remitto : hoc tantum addito, gust v adeo delicato esse, quam Vraga .in. Patria, Vino, & sacCharo macerata . taternam CV-tem hujus fructus aufert, qui z' uti volet, & reliquum discindit in taleolas , quas aqua, AN A NAs FRUCTUS . aut vino,paulum macerare necesse es , ut erodens vis ipsi insita mirahatur, alias calore suo palatum, & linguam exulcerant, bullasque in iis excitant. Quapropter omnibus Asingulis silaserim, ut his fructibus moderate utantur, ne de Cepti a gratissimo sapore in curabilem Dysenteriam incurrant. Quamvis fructus hic ex effectu suo procul dubio ca-
546쪽
lidus judicari debetitamen folia frigida sunt,quod acidus ejus,& adstringeus sirpor,satis indicat, qui gustus non nisi in frigidioribus plantis reperitur. Neque hoe alicui videli
mirum debet, plantam, aut fructum,una parte calidum, altera tape frigidum esse, cum exempla in promptu sint; sed unicum hoc tantum adferam huc de Malis Citreis,Limo nibus ,-Aureis, quorum pulpa egregie refrigerat, exterior Vero cortex Calidus est quod sapor ejus amarus facile indicar , praeterquam quod mulieres Indae, nullum eri cacius medicamentum ad obstructiones menstruorum esse quotidiana experientia te stantur, &nos corticibus horum fructuum conditis, ad frigidos Ventriculi, & late stinorum affectus commode utamur.
AΝtequam plantam hanc fruticosam describam, illud lectorem admonitum vo
lo, me inter Naturae miracula , quae in hac Insula visuntur, referre, quod her bae , & plantae, alibi a natura molles, hic caule lignescente multae conspician turis ut inter caeteras Videre est Malvam vulsarem, quae pumilis stolonibus lignei, BETONICA FRUTICES CENS.egregie floret, & caseolos suos profert. Multae praeterea Fabarum, & Lupinorum spo' Cies hic in arboribus crescunt, quod in Patria nostra plane inauditum est, sed de iii suo loco. Ad Nostram hanc Pulmonariam jam deveniamus, quam sic nomino, qui/niaculas fert in soliis suis, quales in Pulmonaria nostra videmus, quae ibi inter Ole ra refertur, sed revera flores, seu spicae ejus, eam de Betonicae genere esse arguunx tamen hic pulmonibus ejus decoctum utile fertur, Sputo ianguinis, Phthisi, Asthm xi denique conduci quod . it iam Mesau vocant,seu morbos Cordis,cum COr,HςpδDPulmo
547쪽
pulmones, Lienem denique ipsi nomine Cordis insigniant, ac, uno ex supradictis in strumentis laborante, halis, id est,se dolere e Corde Conquerentur; & dum locum affectum manu demonstrant, facile Modicus versatus errorem intelliget , alias ludibrio se exponi Tiromedicus putaret. Spica humus plantae frutescentis, ut dixi, Be tonicae flori resbondet: colore sunt flosculi, qui mille fere, una spica existunt, expallido cyanei, quales sunt flores Roris-marini in Patria. Indae porro mulieres sucia
cum hujus plantae expressum, ac Viridem, excellens antidotum dicunt esse adversus morsus Serpentum, Scorpiorum, Scolopen irarum , & Caeteros Venenatos ictiis. In quo ego illis ficile fidem adhibeo, Cum sciam , ipsas perfectissimas magistras, de repertrices venenorum es , quibus illos, quibUs male Volunt, ad Orcum demittunt, & in hoc genere fraudis nullo modo Italis cedunt, Cum terra haec, ut Optimarum, & prae stantissimarum herbarum es ferax, sic Venenorum, d medicamentorum deleteriorum copiam gerat. F lx V ΤE X INDICVs I N C O G N 1 T V S. FRutex hic exoticus, anonymus est, cum floribus exiguis copulatis, foliis autem magnis, deorsum pendentibus, ex pediculis solidis,ligneis. Eorum si accus ulceribus ma- lemoratis exsiccandis dicatus es . Caetera, quae de hujus plantae viribus dicenda forent,
548쪽
De curamine Cruciato Truperi Calpini, lib. i. de Plantu
gypti, cap. O. de caeteris Vraminibus media cinalibus,stradicibus eorum ho a.
Gramen ego quamvis lociter vilissima Planta , Sed tamen in morbis notus me praetulis resus,
mi Renes diro et erantque dolore ruesicam. GRaminis species hic depicta, abundantissime in hasula Iava crescit, non secus, ae in , Egypto, ubi Prosper Alpinus medicus praesecti mercatorum Venetorum in Cairo Agypti, eam crescere ait, folia eadem habet cum gramine vulgari: sed in apice Caulis quatuor decus alim aristas profert, sermam Crucis plane referentes. Est
GRAMEN CR vo Iri TVM. praeterea Gramen ejusdem generis, quod sex vel octo, tales aristas ferat, quales hic pinguntur, & stellas caelestes non male tum referunt; in his aristis semen continetur parvum, & semini per quam simile. Radices cum tota planta coquuntur, ad Dys-urias, Strangurias, Renum, & Vesicae dolores, & ulcera ; excitandos dein fluxus muliebres, Malali medici iis utuntur. Graminis omnigeni adhuc plurimae simi species, fgura diverse, Dodonaeus quindecim , vel sexdecim diversas ponit, Lobellus aliquanto plures : sed huc veniant Velim, vel centum iis ostendero. In hoc genere etiam somissis vulgaribus) IuΠ- cum Odoratum repono, quem quamvis Garcias ab Orta nullius ferme usus esse di-Cat , quam equorum substernendis cubilibus, tamen in Iava vix unquam Carnes, vel pis QS elixantur, quin fas iculus hujus vere aromatici Graminis addatur, cum ad sapo rem conciliandum, tum ad naturalium membrorum Con Coctionem adjuvandam-TaCCO Vim ejus deobstruentem, in Iecoris, Lienis, Mesenterii denique, δc Pancreatis infarctionibus, quae duae posteriores obstructionum species, hic perquam familiare sunt,&miseros mortales sine ullo fere sensu doloris in marasinum de extremam exta bescentiam conjiciunt, ita ut verius Sceleti, ac umbra hominum, quam hominς. ppa
549쪽
uppalbant: sed de his in privatis meis observationibus, 38 Methodo medendi Indica. Crescit & aliud Graminis genus, sola radice a vulgari differens, quae treS, quatuorve tubercula profert, Ciceris, aut Pisi magnitudine, quae masticata plane saporem Caryophyllorum reddunt, nisi quod sint moderatiori & blandiori calore. Denique quamvis Gramen vulgatissima sit herba, & propterea ab omnibus existimetur vilissima, & abjectissima: tamen inter saluberrima est e terra nascentia medicamenta. Quapropter, quia multi nihil nisi pretiosa prodesse putent, monitum volo qualemcunque novicium huc adventantem, nil quod vulgo contemptissimum videtur, teme re abjiciat; cum vel exercitatissima ingenia in eo saepe reperiant, quod omnes universi Orbis thesauros superet, sanitatem dico, sitne qua multi hic ardetiones frustra delicias ex opibus quaeritant. Corona quidem nulla graminea nobilior in majestate populi terrarum Principis, praemiisque gloriae Gemmatae, & Aureae, Vallaresque, Rostratae, Civicae, Triumphales &C. Plin. lib. 22. tum quoque lib. q. cap. yy. Graminea scorona) non nisi in desperatione suprema Contigit nulli, nisi ab exercitu viaiverse, servata decreta. Caeteras Imperatores dedere, hanc solum miles Imperatori.
De Halicabo sieu Allie-kingi Λ, abibis dicto.
PLanta haec nobilis circa fluminum ripas copiose nascitur, cum floribus si iis pulta cre flavis, quibus minores paulo patriis vesiculae succedunt, quibus semen conti netur: Indi, & Chinenses hanc plantam cum Mandragorae pomis, quae Pomadbro
Lusitani vocant, & Chili seu Ricino Americano comedunt, de quo cum in descripti O-
550쪽
ne Ricini commemoravimus, non est, quod actum, hic agamUS. Succus viridis ei pressus in usu est ad calidos Renum, & Vesic' affectus: Tum in Gonorrhoeis Vene reis, quae hic eveniunt acerbissimae, remeditim est anodynum sumine; &certe hineui dere licet, quam consone, hae gentes, quamVis Idiotae, Cum nobis medicinam exet ceant, ut mihi non dubium sit, Graecos potius hanc artem a vetustissimis AEgyptiis, MArabibuς hausisse, quam ipsis tradidisse; nam quis, quaesb , Graecorum huc unquam devenit3 praeterea Malaica unaquaeque mulier medicae simul & obstetricis munere fa cile fungatur, ac sui fatear, quod res est ego me illarum manibus libentius commi serim, quam sciolo alicui Medico, vel Chirurgo arroganti, e scholis studia in umbya educata, & inflatam praesumptionem,prae se serenti, & sine ulla experientia, medici se lummodo in charta, tamen s si Dis placet' rationales dici volunt.
De Verbena Indica, nugacibiu de ea anicularum 'nioni .
VErbena haec similis est Verbenae nostrae mari, spicae tamen hic duriores, & lon giores sunt; soliis hujus Plantae contusis utuntur Incolae, & nos quoque, ab iis edocti, ad ulcera tibiarum: nam egregie exsiccant, quod requiritur in omni bus ulceribus, quae hic propter aeris calidam & humidam constitutionem, difficulterVERBENA INDICA. admodum curantur. Succo expreta recenter, & cochlearis unius mensuram aegri ad Cholicos dolores, Dysenteriam, Choleram, reliquos indiscriminatim Inxς stinorum