장음표시 사용
111쪽
APP ET IT Vs uitelicitus, v. innatus. Hic est pondus a natura inditum, & inclinatio ad bonum proprium, Estque facultas orta ab e gentia qua res ferri potest in id quod sibi conueniens est, re illud quoἀdisconueniens est auersari. 2 ei vi, est actualis inclinatio in bonum, v. auer-.isio a malo.
VIS motrix est facultas qua viventia secundum se tota 3 ves secundum aliquam sui partem lo
Hinc duplex, est. Naturalis vivens non deserit priorem Iocum qualis est in eorde, pulmone, & Zoophytis qui' hasdam Alia est qua animal locum priorem mutat. Estque progressiua , volativa, nataliua,se priua in sevcntibus, reptiua iis lumbricis qui per annulos mouentur
NIM A rationalis est actus primus corporis potestate proxima Vitam rationalem ha bentis. f. Pnnesium quo vivimus,sentimus, loco-moue mur, & ratiocinamur. cultates animae rationalis sunt intellectus , voluntas; virtus motiva.
INTELLECTU S, est facultas ex phantas
malis a sensibus exhaustis ratiocinativa. Vocatur mens , quarenas apprehendit.
112쪽
Iudicium , quatenus iudicat, εc proponit. Ratio, prout discurrit. Definitur, facultas spiritalis quae ad praesentiam phantasmatum species intelligibiles cudit. COGNITIO intellectus est. Abstramua qua unum cognoscitur per aliud, vi. g. Causa per effectum; ut cognitio qua in hicce
Intuitiua, qua res in se videtur. Estque prehensiva, qua res ad modulum cognoscen iis attingitur; ut Deus ab homine in vi sione beatifica. Comprehen a , qua res ea omni ratione cognoscitur qua cognosci potest , ut cognitio qua Deus. seipsum nou t. INTELLEc Tvs dupliciter spectari potest. 3. Prout Phantasmata illustrat, & ad eorum prae sentiam species in elligibiles cudit per quas obiecta cognoscit, & dicitur intellectus agens. a. Prout imagines illas recipit per quas circa ob εiectum potest versari, dc appellatur intellectus patiens, L. possibilis. Ad intellectum spectant.
Memoria intelleιtualis quae est thesaurus , promptuarium imaginum intelligibilium rerumpritis cognitarum cum tempus interce Terit. Homo praeteritorum meminit, & reminiscitur, praesentia intuetur, futura praesagit. Reminiscentia est. Resumptio per praesentem memoriam prilis habitae, tum obliteratae cognitionis; ut inquisitio, Screcuperatio notitiae hominis, cuius obliuio nos cc mrar, pex locorum, ludorum, & similium praesentem memoriam.
113쪽
Dissere memoria intellectuals aiam utina . quod haec sit tantum recordatio singularium sentibilium, illa vero sit singularium , & vniuortalium, sCnlibilium, & intelligibilium.
Remin scentia differt a memoria , inquisitione, comparatione. EVIDENTIA est cooritio rei ; ut est in se. Hac hi cognos 'odo propriam i Ioitan iam re in se; ut dum Angultio D p m cogn0cit. v. per spe iem intentionalem rci; vc dum homo suam antrimam apprehendit.
Triplex pol st e sn euidentia , p. Matutina, in VERBO Diuino. Merid ana, in EssΕNTi A Dei intuitiuὸ visa. Vesperana, in RE ipsa. CERTI Tu Do cognitionis est imperturbabilitas qua quis noscit rem infallibiliter non pota alit r. & aliter se habere. EA tr p ex est , p.subiecti, L adhaesionis mentis, ob iniectι, & medi', cum utrumque est immutabile PD qui cognoscit demonstrative connexionem existentiae creaturae cum existenti 1 Dei, cum firmiter a Gsentitur quod Deus existat triplicem hanc habet cognitionis certitudinem. Iterum certitudo triplex, p;
Moralis c Iis quaseresempersint, Physica tquae nititur K ordine naturae. Metaphysica L essent ijs rerum. V OLYNTAs humana est appetitus rationalis uvi inclinatio ad honestatem. VIS M o T R I x, est virtus qua anima ratio'nsis potest moueri localiter.
114쪽
Libertas arbitr3, pertinet ad intellectum, & voluntatem , imo, S ad Vim motricem; q est virtus activa cuius radix est inteluctu 3 sedes autem, το
Intellectus humanus prae imbecillitate inter operandum potest , veritate deficeres ne non volun-itas prae sua indifferentia inter agendum ab honestate destiscere. Quamobrem necessaria est duplex disciplina animae rationalis persectiva, n. DIALEcTIcA, quae mentem acuat, eamque nissallibiliter ad veritatem ducat. ET HIcA, quae voluntatem regat, & ad honestatem per certa bene: beateque vivendi praecepta dirigat. Quapropter de ijs nobis in posterlim est dicendum.
OB mentem mouet, oe mores, pumeat
115쪽
VI R T V s est rationis complementum, Mabsolutio, potissimaque hominis excellentia : Vi tute quippe vivere , est ratione, Lbone beateque viuere , itaut eo solum modo homines a bellu is difΚrre videantur : cum autem hominis vita sit via lubrica, in qua qui non cadit titubat ob judicii peruersitatem , appetitus prauita xem, & cuiusvis potentiae imbecillitatem idcircbmaxime necessaria est lux, quae ipsius mentis caliginibus affulgeat, easque dissipet, & dux qui ipsum regat, voluntatisque infirmitatem corroboret atque fulciat, honestum a turpi, virtutem a viiij sdiscrepare demonstrando, & viam iustitiae ostendendo. Is porrb est. PHILO 2 op Hi A Moralis, quae a Philosepho ex potissima eius parte Politica nuncupatur Graece e si θου s a moribus. Mores sunt assuetudines honestae; vel turpes . hae sunt vitia ; illae verb virtutes. In Deo nulli sunt mores; Vt nec in Angelis. q. nullae assuetudine .. Dicuntur officia vitae, seu agenda, & fugienda in Vita, n. Decima a malo , σ fac bonum. Definitur, scientia, & prudentia actionum hu manarum per generalia praecepta bene vivendi ad honestatem directiva.
116쪽
AeTIONE humanae, sunt amones hominis liberae. Vnde inclinatio voluntatis hominis in bonum uniuersrm est actio hominis, quia sit ab homine, non est actio humana, quia non si ex electione. MORA Lis duplex est, p. Vninefatis quae praescribit officia cuilibet vitae statui conuenientia. Particularis, quae tradit bene vivendi regulas certo vitae statui peculiares , p. Monastica, Oecono mica , Politica. Quatuor erunt Moralis uniuersalis Tractatus I. Ccausa finali
3. Speciebus C narum. 6- Proprietatibus
CV M homo mores suos nequeat secundum honestatis leges regere nisi eos ad finem rei Lerationi congruum dirigat, nec possit ad optatum finem collimare , nisi ipsum desideret. vis cupere, nisi cognoscat; ignoti enim nulla cupido : ideo tamne cinaria est homini notitia finis ut ipsum adipi L. Catur, quam Sagittario inspectio scopi ut metam
A atitudo est finis; finis omnis est bonus. Quam obrem prius agemus de bono , tum de sine ; postre md de beatitudine. G
117쪽
OPTIME' veteres definierunt bonum s saequod omnia appetunt, collective , v. distra-butive; sic Deus cst optimus quem omnia appe tunt ό terrae medium est bonum lapidis, q. ab ipso appetitur. petitus, est innatus, vel elicitus. Te quibus egimus in Pssicis tractatu φ. Vterque triplex est, n. I. Naturalis qui est impetus rei cognitione destitutae in id quod sibi conueniens est ; ut descensus lapidis in centrum. Germinatio plantarum. a. Sensitivus, est facultas, vel motio tendens in bonum ex praeuia cognitione sensus; ut instinctus quo hirundo vere impellitur ad nidi consectionem. 3. Rationalis, est propensio in bonum praeuia ratione cognitum ; ut inclinatio voluntatis in hone is
statem BONUM morale est, τ.I. Verum, quod reuer, hominem perficit 3 ve
a. e pareny, quod reuerὶ hominem inficit, nee est quale apparet , ut furtum. Bonum congruit animo; ut sapientia; corpori, ut sanitas: vel utrique, ut opes. Hae sunt externas. fortunae bona, illa interna, L naturae bona. Bonorum, alia non sunt bona simpliciter, & dicuntur facultates , quia iis bene, vel male uti possumus; ut bona naturae, & sortunae;
.Alia sunt bona simpliciter quibus bene vivitur, α nemo male utitur, di sunt.
118쪽
Zauilabilia quae ex natura sua ad ulterius bonum tendunt; ut virtutis habitus ad actionem studiosam : est enim dispositio perfecti maxime si sit in choata) ad optimum. HONORABiLIA , sunt quae siti gratia expetuntur,
nec necesIarib ulterius sunt referenda: Vt excellenatia praestantissimae actionis. LAus inchoato , honor bono consummato M'hetur. Iuxta illudo honor in portu dum puppis ab aequore veniri Laudibus inceptum continuatur iter. B o N v M iterum est. r. Honestum, quod per se decet naturam ratiota in lem; ut virtus : secluso enim quouis alio est optabirilis, & sibimet ipsi merces. a. Iucundum, quod parit delectatiσnem Da ΑPes opiparae, & exquisitae. 3. Vtile, quod conducit ad aliud ue ut opes, natu Vales , p. lana, oleum , vinum ι κ artificiales 3 vς
Malum potissime est. I. Turpe, quod per se dedecet naturam rationa' lem ; Vt ebrietas, auaritia. Σ. Motestum, quod parit dolorem; ut Chiragra Podagra. 3. Noci um, quod priuat bono; ut illicita vo luptaS. Etenim nocet empta dolore voluptas.
vi NI S, a causa finali distinguitur, quod ea dat x esse ; ut sapientia, studio; ille vero non item, i lucrum respectu architecti.
119쪽
sinis, est de sidcriorum terminus, quo obtento
Media , sunt ea quae usurpantur ad finem consequendum; ut studium,ad stapientiam. v o D est primum in intentione est ultimum in execuιione, de vicissim; ut sanitas est quid ultimum in executione, primum in intentione, pharmacum es primum in executione , vltimum in intentione.
I. Intermedius, cuius gratia fit aliquid, dc qui est I ropter aliud; Vt victoria propter quam est prae-ium; ipsa vero publicae pacis gratia.
i. Ultimus est ad quem caetera ita reseruntur, Ut non tendat ulterius : estque
Vltimus secundum quid, ad quod omnia in aliquo genere referuntur ; ut sanitas in medicina. Finis ultimus simpliciter, de in omni genere, est qui nullius gratia expetitur, & cuius gratia caetera expetuntur; ut beatitudo. OMNI A agunt propter finem Armaliter, vel materialiter. Agere propter finem materialiter est moueri ad finem non cognoscendo rationem finis , idque fit sine ulla praeuia cognitione; ut in lapidibus, qui impetu naturali ad finem, sicut sagitta impulsu, ad acopum feruntur. vel praeuia sensus cognitione; ut brutae animantes quae instinctu naturali rapiuntur in proprium bonum. inere propter finem formaliter est appetere finem cognitum secundum suam formam, dc media secundum proportionem eorum cum fine; ut meis dicus qui cognoscit rationem sumatis , dc ordi- -in mediorum , dc remediorum ad sanitatem cou- struan am, vel restituendam.
120쪽
Homo agit propter finem : v. ExpLICIT E', f actualiter dum actu de fine cogitat propter quem Operaturia. ΙM PL ICI TE', dum non cogitat actu de tali fine propter quem aliquid prautat; idque fit tribus modis , putar. Virtualiter, dum actu de fine non cogitatur, sed paulo ante cogitatum fuerat; ita ut actio fiat Virtute praecedentis cogitationis : sic viator lice enon cogitet actu de loco ad quem tendit; tamen illius gratia iter facit. a. Habitualiter, est agere propter finem ex maxi ma assuetudine ; ut dum ebrius domum repetit, licet de repetenda domo non cogitet, aut prius CO gitaueritis. 3. bterpretatiue, est agere propter finem de quo nunquam cogitatum fuit; sed ita ut quis sic affectus sit; ut si de eo cogitaret propter ipsum ageretistic stupidus agit propter beatitudinem.
DE d EATI TU DINE.ADEO nobis radicitus insita est beatitudinis
cupiditas, ut ipsam etiam in,& ea miseria speremus, & expectemus, dum scilicet peruerse agimus; nihil et enim agendo contendimus, nisi ut Contenti euadamias, & Vitlamu S. BEATITUDO , dicitur, summum bonum ; quia nullum est ea superius. Dicitur finis ultimus, quia eam sui non alterius gratia peroptamuS.