장음표시 사용
131쪽
Iinis, est desideriorum terminus, quo obtento
Media , sunt ea quae usurpantur ad finem consequendum; ut studium,ad sapientiam. vo D est primum in intentione est ultimum in execuιione, de vicissim; ut sanitas est quid ultimum in executione, primum in intentione, pharmacum est primum in executione , vltimum in intentione.
Intermedius, cuius gratia fit aliquid, &qui est f ropter aliud; Vt victoria propter quam est prae-ium; ipsa vero publicae pacis gratia.
a. Vltimus est ad quem caetera ita referuntur, Ut non tendat ulterius : estque Vltimus secundum quia, ad quod omnia in aliquo genere referuntur ; ut sanitas in medicina. Pinis ultimus simpliciter, de in omni genere, est qui nullius gratia expetitur, & cuius gratia caetera expetuntur; Vt bcatitudo. OMNI A agunt propter finem formaliter, vel materialiter.
Agere propter finem materialiter est moueri ad finem non cognoscendo rationem finis , idque fit sine ulla praeuia cognitione; ut in lapidibus, qui impetu naturali ad finem, sicut sigilla impulsu, ad Icopum feruntur. vel praeuia sensus cognitione; ut brutae animantes quae instinctu naturali rapiuntur in proprium bonum. Agere propter finem formaliter est appetere finem cognitum secundum suam sermam, Zc media secundum proportionem eorum cum fine; Vt m, dicus qui cognoscit rationem sumatis , dc ordi- cin mςdiorum, de remediorum ad sanitatem so struandam, vel restituendam.
132쪽
Homo agit propter sinem : v. E xpL I CI T E', L actualiter dum actu de fine cogitat propter quem Operatur . . IMPLICITE', dum non. cogitat actu de tali fine propter quem aliquid praestat; idque fit tribus modis putar. Virtu ter, dum aetii de sine non cogitatur, sed paulo ante cogitatum fuerat; ita ut actio fiat Virtute praecedento cogitationis : sic viator licet non cogitet actu de loco ad quem tendit ; tamen illius gratia iter facit. a. Habituriitero agere propter finem ex maximma assuetudine; ut dum ebrius domum repetit, licet de repetenda domo non cogitet, aut prius co gi taueritis. 3. Interpretatiue, est agere propter finem de quo nunquam cogitatum suit ; sed ita ut quis sic aste-ci ussit; ut si de eo cogitaret propter ipsum agereti sic stupidui agit propter beatitudinem.
DE BEATI TU DI NE . ADEO nobis radicitus insita cst bcatitudinis
cupiditas, ut ipsem etiam rn,&e emiseria speremus, de expectemus, dum scilicet peruerse agimus; nihil et enim agendo contendimus, ni si ut contenti euadamia S, & Vivamu S. BEATI Tu Do , dicitur, summum bonum ; quia nullum est ea superius. Sicitur finis ultimus, quia eam sui non alterius gratia peroptamus.
tudo supremum in nobis ingeneret gaudium.
133쪽
1. Vim inferunt pecunijs , quia impediunt ne humanis usibus inserviant. 3. mm denique inierunt omnibus; animas enim possidentium rapiunt. Vnde habeas quaerit nemo, inquiunt, sed oportet habere :A uarus deterior estferro quod nequit adhaerere auro. Avarus nulli bonus sibi vero pessimus.
Rauix omnium. malorum cupiditas.
te & voluptate corporis quaerunt summum bonum. Vita libidinoserum vita seruorum sunt enim vilia cupiditatum suarum mancipia k in ijs quippe pars serua, p. appetitus sensitiuus dominatur, &Pars libera, n. ratio ancillatur, & subseruit. 3. POLITICOR vM qui inhonore , nobilitate, potentia, magistratibus, & gratia. apud principes
suam beatitudinem collocant. Eorum vita elegantior est, quoniam in apparentibus virtutis fructibus felicitatem statuunt. Α, PHi L sOPHOR v M triplex prae serti m. SToico RVM quibus naturae fortunaeque muneribus destituta virtus beatos e saeir. PL ATOMcORVM. quibus est Idea boni eiusque intelligentia. PERIPATET Ico RuM quibus est cout emplatio orta ex sapientia cum praxi Virtutum moralium. Vita Philosophorum , vita hominum: nam beatitudinem reponunt in eo in quo humana ratio docet esse constituendam. Beatituiti, naturalis est quae conuenit homilii se
Supernaturatis, quae contingit homini Dei gratia.& haec in altera vita.
134쪽
uersaes Antasiae imaginatione6 sanare valeat, debet principia morum effectiva cognoscere. Ea porro sunt interna, vel externa. Externa sunt extra hominem humanas actiones. elicientem ; ut qui imperio, conflijs, vel precibus mouent ad agendum n. De- inspirando, imperando, prohibendo. Angeli, & homines excitando, dc incitando. Coeli, etiam concurrunt influendo. Obiecta potentias mouendo. Mala sortuna nocendo. Prospera fauendo iuxta illud. Virtute duce, comite fortuna. Interna congenita ; vel acquisita sunt in hominem aliter operante; haec labore, δc exercitio compara tur; ista verb natura ad mores laudabiliter, de honeste instituendos parantur; quamobrem facultates morat s nuncupantur.
ACTIONUM HUMANARUM. FA potissimum sunt sunt quatuor, p.
I. Intellectus, dc 2. voluntas, quae stilat potentiae partis superioris, liberae quae vocatur lexspirituo& sunt per se rationales, 3. Imaginatio, & . ast petitusse sitiuus; v pote facultates partis rinferioris,& seruae quae vocatur lex membrorum sunt per sierationis eXpertzs. OBIEc TvM delectabile mouet imaginationem; ea vero vehementem in appetitusen sitiuo parit pa sto- η mi Vtraque autem facultaι male assectaἱ:ωσΠυ
135쪽
1ος De Principitis effectistes
iudicium, quisque enim iudicat; ut affectus est: tum monet intellectum ad attentiorem obiecti considerationem: ea vero attentio capit. ct rapis voluntatis intentionem. Dumpraripit ipsi alterius boni appetitio- vem , ctsic voluntatem attrahit ad isticita ad qua tra
hebat , ct propendebat passio. DE INTELLECTU MORALI. INTELLECTUS Moralis, est lux vitae, leΣ
morum, dux rationis. In eo suntθnthereses, lex naturalis, conscientia 2 oratis, Frudentia Iurasprudentia. SYNTH ER Es is, est animae custos, rectrix conservatrix, quasi φα ανγς ηπι παιδαγγς. .
Desinitur, habitus primarum bene vivendi re gularum, p. neminem iadere suum cuique tribuer mouet impellit C Lbene Cc dum ' agendum est. dimouet impediic male cdelectasire recreat Puetit, ct angit L Ex naturalis, est actuaIe mentis dictamen quo naturae, luce, & duce nouimus officia vitae, p. doctis, & probis non esse inuidendum. CoNscIENTIA, est cordis scientia , qualI conscriptus cordis codex , in quo quidquid latet, pa
Dicitur actuale mentis dictamen quo concluda beneidum agitur τ
136쪽
inns ex uniuersali praecepto aliquod particulare; ut puta hὶc, ct nunc , huic viro probo , ct docto non essinuidendum.
Excusat, absoluit, desectat insontes licet accusentur , imb, & damnentur: est enim fax veritatis. i& sincera pax cordis , hinc illud poetae.
Nil conscire sibi, nulla pallescere culpa. qccusat, damnat, & torquet sentcs, licet excusentur, absoluantui, & laudentur; ijs quippe est aculeus, & eculeus, quid enim prodest lavi, ubi obest fraus CONsCIENTI A miste testes , iudex, supplicium prauιs, gaudium probis. BONA conscientia, pascit quasi juge conuiuium mala depascit; ut juge jurgium.
REus, dicitur, nocens , quod alijs noceat, Nocens, dicitur Reus, quod se continuo accusari reatur. Iuxta illud. C o M s cius ipse sibi de se putat omnia diei. SoNs, quamdiu crimen quod scientia impro bat, & ei exprobrat, non delet, dolet: ipsumque Conscientiae vermis rodit, & odit. INVETERAT A peccanos consuetudine deletur, es aboletur conscientia, in lys quι bibunt iniquitatem , sicut aquam qHi delectantur cum male fecerinto exultant in rebus pessimis 3 quorum vita non essamptius militia, sed malitia super terram.
DE VOLUNTATE M ORALI. VO L V N Τ A S Moralis, est domina totius
suppositi, praecipuum morum principium q. fui est, & aliarum potentiarum determinatiua , Noriciorum vitae electiva.
137쪽
Ac TION Es voluntatis sunt duplices, p. I. Elicita, quae immediate exeruntur a voluntate , Vt honestatis amor. 2. Imperatae, quae fiunt ab ali js facultatibus imperio voluntatis ; ut largitio Eleem 'me. 3. Imperari solitae, sunt eae quamion fiunt, licet soleant exerceri imperio voluntatis; ut motus manusquam quis armatam vi impelleret in pectus amici IMPERIUM, est applicatio alicuius ad agendum cum denuntiatione : estque duplex : scilicet I. POL ticum , s. ciuile , cui potest r sisti; ut imperium magistratus in ciues. 2. D poticum, L herile, cui resisti non. potest, ut imperium heri in mancipium.
UΕ ΑΡΡ ET IT v SENSITIVO, ET IMAGINATIONE.
APPETITVS sensitivus, est vehemens ita bonum sensibile pronitas ; hinc molestias virtutis auersatur , & vitii delicijs delectatur.
Rationi reluctatur in ιncontinente ; nam in eo ra
tio dictat , quid, ct quomodo sit agendum, sed,
porturbationibus vincitur: de quo dicitur. - Video meliora proboque deteriora sequor. Rationi paret in continente, in quo vehementes excitantur passiones, quas ratio vincit. Multo magis subjicitur in temperante in quo omnia rationi parent, nec passiones animi tranquillitatem turbant. IMAci NATIO est sensus interior exhibens appetitui sensitivo bonum, & malum sensibile appeten dum, vel fugiendum.
138쪽
Deprauaturin decoro obiectorum a spe ea u, & turpi librorum lectione, qua non oris, v linguae puritas, sed cordis , Sc animae prauitas instillatur. VOLUNTARI v M in homine oritur ex A. cultate cognoscitiua, de appetitiva. in re hic nobis explicandum est.
V ID SIT' VOLUNTARIUM. CV M scientia sit oppositorum; hic de volun
tario, dc inuoluntario agemus. Voluntarium lat E, est quod iit secundum inclina tionem; & est. I. Vetur ile, quod est secundum inclinationem inde pendentem a cognitione ; ut descensus lapidis. a. Spontaneum , quod fit a principio intrinseco ex praeuia cognitione sensus, ut appetitio foeni ab
3 . Voluntarium stricte , est quod sit a principio intrinseco cum persecta cognitione finis, seu cogno cente singula in quibuε est amo . singulas circumstantias , p.
Uuis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo quando. LrBERvM est, quod fit ex deliberatione, &electione. VTRVMQVE, est atractum. quoil in se volitum est: vi pecunia, υ indirectum, quod in alio volitum est 3 ut in auarstia, crudelitas. Naturali, violentum , spontaneo, coactum; voluntario, inuoluntarium ; libero, necessarium op-
vi OLENTvM, dicitur, quasi vi allatum.
139쪽
Definitur, id quod fit a principio extrInsecore-
nitente passo; seu quod est, a principio interno contra inclinationem agentis.cognitione destitutis ut proieotio lapidis furjum. Co AcTvM , est quod fit a principio extrinsees contra inclinationem agentis cognitione praediti;
IN VOLUNTARIUM, dicior, quod est contra inclinationem agentis intellectualis, s Quod fit νι , vel ignorantia, ut detrusio hominis ad triremes ; vel occisio Emici vice ferae. NECESSARI vM , dicitur, quod est ab agente determinato ad unum, ut amor beatificus. Necest . est determinatio ad unum. Vis struste, dieitur de solis cognitiune destitutis. Propriὶ tamen, dicitur etiam de cognitione praeditis. Desinitur, rei potenti oris impetus eui resisti non rotest, ut compulsio nauis in portum hostilem. Coactio, est nitiis actioni contrarius duplex est, p. Suffciens,quae dicitur impulsio qua non omnino cogimur 3 ut vis quam praedo viatori infert intentatione caedis ; ut cedat pecuniam.
Voluntarium, iterum duplex est; purum quod fit absque ulla reptagnantia ; ut largitio eleemosynae ex liberalitate. Non purum, s. mixtum quod sit cum repugnantia , Ut contingit quandoque in .iis quae fiunt ex
metu, cum ignorantia, per iram , dc concupiscen
140쪽
MET V S est animi motus ex mali expecta istione, & est quidam affectus inter spem, S desperationem, & est duplex, p.
Vnus cadens in constantem virum, qui est fuga mali imminentis ardui vix euitabilis 3 ut dum hosti, habet porta S. Alter non cadens in constantem virum ; ut siquis leue malum, remotum, vel facilε propulsa bile pertimestat , ut qui omnia tuta timet, qui actvmbram arundinis, aut Verme conspecto pauear, qui de sperandis desperat. Hic degeneres animos timor arguit. Pessimus in dubijs augur timor ; nam mala auget.& bona speranda minuit. Plus, ut plurimum, est in metuendo mali, quam in eo quod timetur unde obfirmato animo mitescit metus. Agit cum metu qui metum habet operationis .ar comitem s viis qui prima vice pugnat. Agit ex metu, cuius metus est agendi causa δ vidum quis opponit manum capitis ictui.
DE IGNORANTIA.IGNORANTI A est multiplex p.
Negatiuata. absentia cognitionis debitae; ut absentia artis cytharisticae in sutore. Privativa, est carentia cognitionis debitae , Ut defectus Logicae in Prosessore Philosophiae. Ignorantia iuris est ignorantia legis, & praecepti. t in eo qui venatur alicubi, nestiens ibi vetitam