장음표시 사용
81쪽
CORPORIS NATURALIS. OMMV NISSIMAE eorporum affecti
nes, sunt quanritas, locus, motus , quισι, dc actio naturalis.
QIANτiTAs est duplex nempe. r. Virtut3s, seu rei perfectio qui, res dicuntur magnae quae sunt persectae, sic Dem optimus ; dicitur' maximus, .& haec Metaphysica est. a. Molis, est politio partium extra partes, Estque. I. DISCRETA, cuius partes nullo communi vinculo copulantur I ut numerus , seu unitatum aceruus, estque. a. Tran stendens, qui conuenit generatim enti ut est multiplex; puta numerus Angelorum. Categoricus, qui conuenit rebus quantis 3 ut mul titudo lapidum. 1Formalis, est forma quae aduenit rebus eo quod sint tot, p. dualitas, trinitas &c. 'Materialis, sunt res numeratae; ut homines. Par, est numerus diuiduus in duas partes aequales; ut binarim
Impar, qui diuiduus est in partes inaequales; ut
a. CONTINu A, est ea cuius partes communi vinculo copulantur, estqMe Succesua, cuius partes sunt in continuo fluxu; ut tempus, seu successio motur. E stque prer sum,pra seni, vel futurum.
82쪽
Permanens est ea cuius partes omnes sunt simul, haecque dicitur magnitudo, ut quantitas discreta dicitur multitudo.
Magnitudo seu magnum stricte, est continuum permanens diuisibile in ea quae insunt quorum Vnum quodque aptumi esse hoc aliquid. Et est triplex nimirum. lest, 1. Lmea, quae concipitur veluti fluxus puncti, dc dicitur magnitudo ad visum, seu longitudo sine
Punctum, seu atomus, est quid indivisibile. Euclidi, est id cuius pars nulla. a. Superficies, est vestigium lineae, & cogitatur ut linearum textura. Dicitur magnitudo ad duo, seu latitudo sine profunditate. 3. Corpm cogitatur; ut quid ex superficiebus com Paetum , hinc dicitur solidum, seu trina dimensio. Describitur magnitudo ad tria; seu longitudo latitudo de profund/tas. PROPRIETATEs quantitatis sunt. . I. Mensurabιιιtas per quam corpus mensura
Mensura molis , est ea unde corporis quantitas dignoscitur. Est Actiua, seti externa , per quam res mensuramuS, ut vina respectu panni. Pasua, seu interna; est per quam corporis magni ludo mensuratur ; ut quantitas panui. a. Diui intis est diuisionis capacitas; ut in visa. 3. Impenetrabilitas est obsistentia corporuin qua Vnum corpus impedit ne alterum subeat locum quem Occupat; ut vis qua lapis resistit corpori ipsum impellenti.
83쪽
. ssabias eit forma unde aequalia dicuntur. . Equalia sunt ea quorum quantitas est una, sea Ea quorum quantItas unius tanta est quanta est quantitas alterius seu quorum quantitates com- mensurantur. Sic duae lineae bipedales sunt aequales. Onc qualitas est commensuratio quantitatum. s. Inaequalitas, est quantitatum inadaequatio. Inaequalia dicuntur quorum quantitas non est Vna, seu quorum unum maius est, aut minus altero;
ve linea bipedalis cum tripedali.
DE LOCO, ET VACV o. LOT V S est superficies corpori tambientis prio
ma, & immobilis. Hanc loci definitionem quziam recentior ntempestiue reprehendit , eo quod superficies non sit aequalis locato ratione trinae dimensionis, nam se ficit quod ei adaequetur ratione continentiae, id est quod nihil minus, aut amplius contineat quam locatum, quod si hanc responsionem, ut solet, non capiat, mentem si possit acuat, qua eam percipiat. Locus continet, adaquat locaitum immobiliter.& separabiliter. In motu enim iocali prior locus deseritur eo remanente ubi erat, dc nouus acquiritur, nec quicquam intrinsecum locati deperditur. Deus est in loco. eessentiam . pervadit
per c praesentiam l q. omnia ' pervidet
potentiam cperagit Vrst honestat locum . non locul virum. Locus
84쪽
Iocus est multiplex n. a. Agath maticus , secundum solam superficiem, M seorsima qua uis materia sensibili consideratus.
sentaneas , & dissentaneas locato. Estque da-plex λ p.
Naturesis, qui conuenit secundum naturalem rei inclinationem , ut aqua piscibus Locati est conservativus, & persed iuu , quia am cas, & congruas locato qualitates continet ; Vt uiua, humiditatem , & frigus quae conueniunt naturae piscium. Violentuι qui rem continet contra naturalem inclinationem ἱ Vt terra , haleces. Destructiuus est rei locatae; quia inimicas, & diseconuenientes qualitates continet; o terra, & aer, siccitatem , & calorem destructiva naturae piscium. 3. Proprius, qui conuenit uni corpori tantum; vclocus Petri, soli Petro. o. Communis qui continet plura corpora; ut ma. re, pisces. Disserentiae loci sunt sex. r. Sursum, L distantia 1 centro terrae ad circunferentiam mundi; sic homo erectus habet caput sursum εχ. Seorsum, est spatium a circunserentia mundi ad terrae centrum, sic lapis cadens, deorsum tendicia 3. Dextrorsum , est ab Oriente ad occasum. . Sinistrorsum , esit ab oecidente ad ortum. F. Antrorsum , est , meridie ad Septenzriones. 6. Retrorsum, est a Septentrione ad meridiem. VAs, a loco mobilitate distinguitur. hinc vas dieitur locus transeribilis, locus, vas immobile. Vn E .
85쪽
de nauis , va ; portus autem locus appellatur 'VAcv v M , & inane Poetis sunt synonyma;ab ijsque appellantur locμs in quo non est corpus sensibila tactu, vel visu; hinc spatium coelum interidi terram ab ijs vacuum, & inane nuncupatur. A vulgo vacuum , & inane usurpatur pro loco qui destitutus est corpore cui continendo destinatur, licet sit alio Plenus. Sic crumena, vulgo voca tur vacua in qua non est pecunia. Philosophis, vacuum est spatium priuatum omni corpore, ut aula quam nullum corpus subiret destructo corpore prius ipsam replente. εInane verb , ijsdem, est spatium nullo circun- scriptum corpore ; quale cogitatur a Pithagoreis esse extra mundum. Si quod sit autem eiusmodi
spatium extramundamum, est mere negatiuum,non privativum.
solo fere sensu ducitur ; at motus localis est maxime sensibilis. Proprie, est mutatio successiua; seu actus mobilis ut est mobile- Desinitur, a Philosopho actus entis in potentia.
prout in potentia. Sculptio non est actus marmoris ut est actu marismor , sed ut est statua potestate. Dicitur actus mobilis a motivo; sic caletactio manus est actus huius manus, ab hoc igne.
In motu spectantur motor, mobile, termini motus. I. Motor, seu motivum, est quod mouet, vel movere potest ue ut ignis , qui calefi cit, vel calefacere
86쪽
a. Mobile, est id quod moueri potest; ut lignum calciactibile.
s. Terminι motus , sunt extrema motus puta.
Terminus a quo incipit motus, ut irigus a quo incipit calefactio. Terminus ad quem desinit motus , ut calor res pectu calefactionis. Calefactio non est ignis, Ignum, frigus, Vel calor; sed via seu Fuxus caloris ab igne. Mo TVs late est quavis mutatio, estque Phy sica,
vel Metapusica. Mutatio Phy sica, est transitus ii non esse ad esse,
v. ab se ad non esse in materia. Estque sextuplex n. I. Generatio, hicque sumitur prout est communis viventi, & non viventi, definiturque.
Transitus a non esse substantiae ad esse substantiae in subiecto, ut transitus a non esse pulli ad esse pulli
in ovi materia. In creatione, nullum est subiectum. 2. Corruptio est transitus ab esse substintiae ad non osse in subiecto, ut mors. Anni hi latio, nqllum habet. . 3. Accretio est acquisitio quantitatis , seu motus paruitate ad magnitudinem ; ut in infantibus , quantitate pueri ad quantitatem Viri. 4. Decretio, est motus a maiori quantitate ad minorem; ut a quantitate viri, ad quantitatem senis. x Alteratio, est motus ad qualitatem. Estque Perfectiva; ut refrigeratio aquae. Destruotiua seu noctuas ut calcfactio aqua'. s. Latio , seu motus localis, est transitus e loco ad locum, ut deambulatio. Motus, est. vel tardus qui multo tempore exigue conficitur , ut motus indicis horologii. Velox qui paruo tempore multum conlicitur 3 ut
87쪽
Q v I E s late , est priuatio motus ; ut permane ita lapidis in manu. Proprie , est perseuerantia rei in loco , & statu naturali ; ut permanentia piscis in mari.
DE TEMPORE, ET ACTIONE NATURALI.
V V LGO coelum, aut aer, tempus appellatur. Sic dicitur tempus serenum, aut sudum. Tempus propriE, est duratio, seu successio motus. 'Definitur , numerus motus secundum prius, &posterius. Estque I. Internum, seu duratio propria cuiusvis motus; ut successio cursus Petri.
2. Externum, est duratio propria alicuius motus qua aliorum motuum duratio mensuratur, ut du-gatio conuersionis annuae, vel diurnae solis. E uternum est mensura activa motus, internum, mero passiua motus quem afficit.
Avaritia temporis; tiberalitas opum Iprodigalitas scientiarum. A c T r o naturalis, est operatio propria cuill bet corpori; ut calefactio igni. Actio violenta, est contra naturam; ut proiectio Iapidis sursum. Actiuitas, est agendi virtus; ut facultas illumi nandi in sole. S P H AE R A activitatis, est spatium intra quod corpus agere potest, & vltra quod non potest; ut spatium intra quod fax accensa illustrare valet. In sphara, centrum aucticitatispraesemm conside.
88쪽
ratur, estque principium operandi ; ut sex accenta. Tum circunferentia, quae est terminus ultra quem reS agere non potest.
mundi in mente diuina. Hinc Boetio - Pulchrum pulcherrimus ipse afundum mente gerit simitiique ab origine format. Σ. Vniuersalis, qui coalescit ex intelligibili, sensibili; dicitur uniuersum quod sit rerum omnium
3. Intelligibilis, seu spirita fis est mirabilis. spiria
tuum coetus in variat Hiς tarchias,& Ordines disessilis, est miranda corporum omnium Γλ-brica , qu Definitur compages e caelo, & terra constans, ijs quae inter ea continentur. M v NDi finis, est Dei gloria. O P a F Ex, Deus. Ex EMPLAR , mundus ideatis ιMATERIA, sunt coelum terra dcc.
F o R M A, est mirabilis positio, dispositio partium ipsius ad inuicem.
89쪽
o R P V s lumitur praesertὶm tripliciter. . I Vt est trina dimensio, vocaturque solbdum, seu corpus Mathematicum. 2. Pro pirte materiali quo sensu homo dicitur constire t X corpore, dc anima rationali 3. Pro com posito naturali qua ratione homo dicitur corpus naturale. Estque compositum ex materia, de forma UnItis Estque duplexn. simplex, & mixtum. Simplex quod non constat ex corporibus dissentaneae naturae estque corruptibile, v. incorruptibile. Incorruptibile puta corpQ coeleste. Hocque est Coelum, Planeticum, Firmamentum, Vel Empyreum. ASTRUM est corpus coeleste lucidum circuolariter mobile certi que influxibus sublunaria ciens
Estque Planeta, qui subInde mutat distantiam ad alia astra i ut Sol qui modo Lunae vicinis , modo a L
'na, caeteritque altris remotior. PLANETAE septem vulgo numerantur. n.
S o L , Vt princeps medius est inter caeteros Planetas. Mars, Iupiter, & Saturnus sunt ipse, loco eminentiorc s ; ali j vero inferiores. Eorum ordinem inuenies incipiendo 1 ὁie Luna qui designat Lunam, poste, intercipiendo dein-ςςp proxime sequentem diem, occurret die. Mι
90쪽
ori', tum dies Veneris, dies Dominica, si dies δε- Iis, qui astrorum est Dominus, deinde dies Marsis, postea dies Iovis, tum denique dies Sabbati, seu Saturni, reperiesque ultimum Planetam p. Saturnum. Nam sicut Ia. signa praeponuntur Ia. anni mensibus; similiter 7. Planetae, praeficiuntur 7. hebdomadae diebus. Luna unius mensis spatio sitam periodum uniformiter difformi cursu absoluit. Vnde cum circa pleni-lunium occurrit in capite, vel cauda draeonis sub Nadir solis terra ipsam inter, & solem intercipitur. Cumque mutuetur suum a sole lumen, & conus Vmbrae terrae tegat Lunam , ipsa patitur Eclypsim, s. desectum lucis quae generalis est si Luna fuerit directe in capite, v. cauda Dra conis. Particularis verb, si fuerit prope , sed intra metas Eclypsi determinatas. Cumque ibi est Coniunctio cum sole, tunc interponitur Luna solem inter & nostrum aspectum, unde nobis deficit lumen Solis. Improprie a vulgo dicitur solis Eclypsis. Quae.occurrit semper 3n, v. crrea novilunium. corniculata V μηνοειδ,ς
intermestrua mυειληνος SOL motu communi circumagitur ae . horis ex
quibus coalescit dies, motu vero proprio 3 6 s. diebus annum absoluit ; est primum, s. maximum lucidum, productionum omnium sublunarium parens in quo Deus luminum pater posuit tabernaculum.