장음표시 사용
141쪽
Ignoraulia facti, est cum ignoratur actum repu gnare legi ; ut si Chirurgus occidat eum quem
Ignorantia consequens dicitur ea quae sequit ut voluntatis consensum ι ut qui discendi desidia aliquid nesciunt: estque Dire fa s. affectata Far expresse volita est in ijs qui libenter ignorant ; ut postea liberias peccent, quique nolunt intelligere ut sapiant. Indirecta a crassa, quae implicite volita est; ut in
iis qui non adhibent debitam diligentiam qua
agenda, fugiendaque noscant. Concomitans, est ea quae nec volita est, nec actionis causa, simul tamen est cum actione; ut cum igno'ratur quod agitur, ageretur tamen si agnosceretur, sicut ille qui volens saxo petere canem, laesit nouercam, postea admonitus dixit, non male liccecidisse. Antec, de , , est causa volendi, quod quis alioqui nollet ; ut qui quod sciret non potuit inuenire; veluti si quis noctu per iter ignotum incedens Cadat in foveam. Quae per eiusmodi ignorantiam fiunt, non de putantur ad culpam; haec ignorantia est inuinciis hilis, cui facile condonatur. Ignorans agit, qui quod patrat non cognoscit, licet aliud quam ignorantia sit ipsi agendi causa; ut si quis iratus, aut ebrius hominem occidat. Ex ignorantia agit, cui mera ignorantia est actionis causa; ut dum quis interficit amicum volens occidere seram.
142쪽
DE CONCUPISCENTIA ET IRA . CONC v PISCENTI A, hic est quae uis appe
titus passio circa bonum; ut amor,desiderium. IRA, est appetitus vindictae. Vtraque est. I. Antecedens, quae praecedit aduertentiam ra tionis , & electionem voluntatis, ut contingit in motibus primo- primis. 2. Consequens, est ea quae sequitur liberum voluntatis consensum: ut ira excitata, vel non sedinta dum oporte L.
DE LIBERTATE ARBITRII. LIBERUM arbitrium, est quoddam volun
tarium,& vis rationis atque voluntatis. nam obrem hὶc explicat r.
Liberum arbitrium, est dominium actionis per quod homo est sti uiris, & immunis a necessitate. Desinit G potentia naturalis activa indifferens iad opposita positis omnibus ad agendum praerequi sitis, ut potentia loquendi, vel tacendi, & est υ. L berta. contrarietatis, s. ad speciem actus, quae est indifferentia ad actus contrarios : vel obiecta contraria, p. ad amorem, vel odium; vitam priua tam . vel publicam. Libertas contradictionis, L. ad exercitium est indifferentia ad terminos contradictori E oppositos. P. ad agendum , vel non agendum; ad commissio innem, vel actus omissionem.
143쪽
H4 De Principique acquis risDE PRINCIPIIS ACQUISITIS
ACTIONVM HUMANARV M. ΕA sunt habitus achivi.
Habitus, activus est facilitas agendi actuum fre
mbitus praesertim,' sunt intellectus, & volu
DE HABITIBUS INTELLECT V S. HA B IT V s intellectus, sent laudabiles, vel
non laudabiles. NoN-LAVDABi I. Es sunt, in specula liuis, error; in artibus, imperitia , in moribus imprudentia , in re bus fidei, si sit obstinacia haresis appellatur. LAVDABILEs sunt certi, vel incerti. INcERTI, qui non excludunt dubitationem , p. coniectura, suspicio, humana fides, opimo. HvMANA fides, est habitus quo assensum , vel di issensum praebemus reuelatis ob hominum autho ritatem; ut notitia quae habetur beneficio historiae profanae. Opis Io, est habitus cognoscitiuus per ratio nem probabilem : ut dum iudico aliquem esse liberalem quod largiatur eleemosynam. HABi Tvs certi, sunt qui excludunt omnem dubitationem, & quino uerecensentur ab Aristotele, nempe intelligentia, sapientia, scientia, prudeηtra,
IN aELLIGINTIA, est habitus cognoscitiuus
144쪽
xiomatum, s. primorum principiorum, p. locum est maius sua parte. SAPIENTIA, dicitur quasi sapida scientia. Sapientia, est v. in omni genere, vel in aliquo genere, sapientia in aliquo genere, est ea qua quis dicitur sapiens secundum quid, sapientia in omni genere, qua quis dicitur cluens simpliciter, haec
que dicitur cognitio conclusionum in principiis. Desinitur, etiam cognitio rerum altissimarum per altissimas causas; ut cognitio immortalitatis Dei per eius immutabilitatem. SCIENTIA, est cognitici rei necessariae per proprias causas ; ut cognitio descensus lapidis per gra
PRvDENTIA, est recta ratio agendorum ι Vedum noscunusperq od quisque peccat, quodpe id re puniatur; v. scelus in authorem redit. Desinitar, habitus vera cum ratione activus, qui vertatur circa ea quae homini bona sunt, vel mala. Ans ita dicitur quod socordiam arceat. Dicitur recta ratio effciendorum. Definitur habitus vera cum ratione cffectivus, qui versatur in productione eorum quorum principium rectitudinis est in praeceptis, s regulis, non in opere faciendo; ut Rhetorica : principium enim rectitudinis orationis persuasuae, non est in ipsa oratione, sed in praeceptis Rhetoricae. Vtraque, ars,n. & Prudentia,est collectio praecep torum ad finem vitae utilium. In actione prudentiae habetur ratio intentionis, in opere artis, habetur alio industriae. ARs, est, vel
I. Liberalis, quae ingenuum, x liberam hominis
145쪽
partem decet, quia in ea plus Valet mens quam ma nus. quae vulgd hoc versiculo enumeratur. L ingua, Tropus, Ratio, Numerus, TonMs, Angulus,
ir . Σ. Mecharita, s seruilis, quae spectat ad seruos, servamque hominis partem, quia in ea plus valet
manus quam mens. Hinc Δcitur manuaria, & vulgo hoc versiculo recensetur. Rus, Nemus, Arma, Faber, 'nera, Lana, Rafey. 3. Princeps, AEthiologica, L. Architestionica , est ea quae reddit rationem eoram quae operatur; Vt Ar chisectura in architccto ; ars m I taris in imperatore; Nautica in per to nauta. . Ministra, est ea quae non reddit rationem eorum quae agit; ut ratio secandi, perpoliendi, δίaptandi lapides in latomo;urs militaris in gregario milite.
VI R T V S, dieitum d quo rcs viret, &' Vigct. Generat m, est id quod ducit aliquid ad suum finem; sic intelligentia, & quivis habitus rectus,
dicitur virtus mentis; quia infallibiliter ducit intellectum ad notitiam veritatis, quae est finis intellectu S. Dicitur, a philosopho bonum redd cns habentem,& eius opus bonum , ut sagaciras videndi, quae efficit visium bonum, de vilionem bonam. Virtus Moralis, dicitur decιrum; quia spiritam lem decorem , & splendorem actui conciliat. Dicitur mediocritas , quia est inter excessum, δύdcfectum. V. q. peream actus non excedit. nec culpabiliter deficit.
146쪽
D n tur, habitus es echmus in mediocritate consistens , ea quae ad nos est definita iudiciis viri prudentis. Virtutis triplex est status. I. Continentiae in quo vehementes excitantur
Passiones, quas ratio molestE, & dissiculter su- Perat 3 eo fere modo quo Equus nondum expertus taenum dissiculter ab auriga cohibetur. a. Est temperantiae, in quo actus honesti cum voluptate fiunt, & ratio plenum habet in passiones dominium ; unde nullae, vel loves excitantur, quas ritio facile cohibet. 3. Est heroicus, in quo virtus sepra communem hominum sortem evecta, actus ordinariis praestan
VITIVM uniuersm, est quae uis priuatio perfectionis. Virium morale, est peruersus habitus. voluntatis. Dasinitur , habitus dc flectens ii iusta mediocri vate per excellum , vel desectum. Peccatum, est actio turpis s. deformis rectae rationi, vel omissio rei debitae ; ut omissio cultus. di-ia i iii. Triplex est vitii status. I. Est incontinentiae, in quo quis refragante ratione, cedit molestiis quas plerique Vancunt. Duplex est, n. Temerariss qui rationis consilium non spectar, v. expectat, sed insurgentis passionis impetum statim sequitur, isque similis est seruis qui tentant exequi mandata, priusquam ea perceperint. Infirmus qui consilium rationis expectat, at in
eo non permanet. Hic status similis est ciuitati, in
147쪽
qua sunt bonae leges quae male obseruantur. a. Intemperantia, cum quis ita iudicio deprauatur ut nulla , vel leui passione impulsus voluptatum excessiis eligat, & modicos dolores non superet.
H id status limilis est ciuitati in qua prauae leges
obseruantur.3, Feritatis, s immanitatis, cum quis propter improbitatem infra cognitionem hominum sortem ad belluarum conditionem deprimitur. Ille status similis est ciuitati in qua nullae sunt leges, sed per uersitas dominatur.
integrantes, potentialeS, Subiectiva, sunt species. Integrantes, sunt dispositiones ad assecutionem virtutiS. Potentiales, sunt virtutes quae magnam habent eum alia assinitatem. Virtus iterum est Theologica, quae circa Deum immediate occupatur; ut fides, spes, charitas. v. Moralis, quae circa res humanas versatur,& est princeps, L. Cardinalis, vel subordinata. CARDINA Os, quadruplex est n. prudentia, temperantia, iustitia, & sortitudo Dicuntur Cardinales, quia iis veluti cardinibus quaevis humana bene vivendi ratio vertitur.
148쪽
DE PRUDENTIA.PRUD ENTI A est, culus, Sc rectrix alia
Dicitur. virtus Cardinalis quae praesicribit cuilibet virtuti debitam mediocritatem. Paries subiectivae illius sunt Monasticg, Oeconomica, Politica. Partes integrantes sunt. Memoria γ praeteri torum
e quae est notitia Intelli entia c ' L praesentium Docilitas r c capellendam discipli e est idoneitas ad , nam Solortia 6 . c excogitanda media. Ratio, est processus 1 cognitis ad cognoscenda quae
procuranda sunt, vel cauenda. Prouidentia. st virtus ordinatrix mediorum ad finem. Hinc prouidens dicitur quasi porrb, L. a longe videri S. Oreumspectis , est attenta consideratio circon ' stantiarum in opere. Cautio ,est attenta selicitudo ad euitanda incommoda in opere. PARTES potentiales. sunt Eubulia, quae est vis bc ne consultandi de agendis. 'ness, est habitus recte iudicandi de agendis secundum communes regulas citra longam delibe xathonem.
149쪽
Gnome, est vir us emcndatrix legis deficientis in casu particulari. PRvDENTIAE opponitur.
Astutia quae est promptitudo ad callide decipiendum. IN udentia, qua temere agimus, vel agere omit timus, & est, v. Pracs tatio, quae oritur ex desectu debitae consultationis. Inconsideratio , cum singula satis non perpendimus.
Ineonstantia, s desitio a recto proposito. Negligentia, si animi deliquium inter operari.
Imprudens, est qui temerE, id est praeeipitanter, inconsidera ε , inconstanter agit, v. negligenter res suas omittit,
TEMPERANTIA, est custos prudentiae
I dicitur. σιφροσανη quasi σω Nσα. τ Est virtus moderatrix voluptatum gustus.& tactus. Partes eius subiectivae sunt. bstinentia in cibo. Sobrietas in potu. Pudicitia re in tactu.c itas Integrantes sunt, verecundia, si affectio turpitudinem intemperantiae fugiens. εmnestas, est prosecutio eius quod decorum est in temperantia.
150쪽
Partes potentiales sunt. ἰCθntinentia, quae temperat motus Voluntatis passione commotae, L. dispositio temperantiae. Humilitas, L. virtus qua homo ob Propriam excellentiam non effertur. an erudo Clementia
: punitionis aut 2 vindicta .l gestuum corporis: sumptuum. luxus vestium. Vitia temperantiae opposita sunt. In temperantia, L nimia propensio ad voluptates gustus , & tactus , p. gula, luxuria. Stupor, est nimia voluptatum gustus, & tactus auersio , It in eo qui necessiria ad vitam nollet
Fortitudo, est constans, & laudabilis contemptus doloris, aut mortis, L mediocritas in metu, dc confidentia , estque ingressio, v sustinentia terribilium ubi mors imminet publici boni gratia. Definitur virtus moderatrix timoris, & audaciae in bello iusto. PARTE f integrantes sunt. Fiducia, L promptitudo ad aggrediendum, vel sustinendum. Munificentia, si magnitudo animi ad viriliters equendum quae amplo proposito suscepta sunt. Patientia, quae fulcit animum ne imminentium