장음표시 사용
121쪽
lJcitvi duplex est, simpliciter, & secundum quid. Teatitudo secundum quid est ea, unde quidam dicuntur selices cum addito, p. felices in ludo, in
bello. Beatitudo simpIiciter ea est, unde dicimur beati sine addito, dc est duplex n. Obiectiva L finis ultimus, & summum bonum, s. res summe bona cuius posscssione beati essicimur ; ut diuitia respectu avari. Eoatitudo formalis, L. felicitas est Arma perquam beati constituimur est summi boni possessio; ve mitio diuitiarum ad mentem auari. Finis ultimus, seu beatitudo sumitur. i. Materialiter, & determinate, & est certa res cui conuenit ratio finis ultimi; ut honor respectu Ombitis. L. Formaliter, & indeterminatὸ , & est sormasib qua res constituitur in ratione finis ultimi, n. satietas appetitus orta ex fumientia omnis boni O
Dicitur a Boetio status omnium bonorum aggregatione persectissimus. Finis visimus materialiter, & obiective secundum opinionem multiplex , sed praesertim est quadruplex pro quadruplici vitae genere : nempei. Q. EST VOS ORVM qui collocant beatitatem suam in opibus. Vita auarorum violenta; sibi quippe Vim inferunt, non enim magis utuntur ijs quae habent quam quae non habent Pauperi desunt multa, auaro omnia.
ἔst enim masnas inter oees inops:
122쪽
1. Vim inferunt pecunijs , quia impediunt ne humanis usibus inserviant. 3. mm denique interunt omnibus; animas enim possidentium rapiunt. Vnde habeas quaerit nemo, inquiunt , sed oporcet habere :auarus deterior estferro quod nequit adhaerere auro Avarus nulli bonus sibi vero pessimus.
R ix omnium. malorum cupiditas.
a. LIBIDINoso RVM qui in pulchritudine, sanitate & voluptate corporis quaerunt summum bonum. Vita libidinosorum vita seruorum sunt enim vilia cupiditatum suarum mancipia k in ijs quippe
pars serua, p. appetitus sensitiuus dominatur, &Pars libera. n. ratio ancillatur, dc subseruit. 3. POLITICORvM qui in honore , nobilitate, potentia , magistratibus, & gratia. apud principes suam beatitudinem collocant. Eomm vita elegantior est, quoniam in apparentibus virtutis fructibus felicitatem statuunt. 4. PHuos OPHORvM triplex praesertim. STO RRVM quIbus naturae fortunaeque muis neribus destituta virtus beatos essicir. PL ATONI c*RUM2 quibus est Idea boni eiusque intelligentia. PERIPATET Ico RuM quibus est cou templatio orta ex sapientia cum praxi Virtutum moralium. Vita Philosophorum , vita hominum: nam beatitudinem reponunt is eo in quo humana ratio docet esse constituendam. Beatitudo, naturalis est quae conuenit homini st-
Supernaturalis, quae contingit homini Dei grati h& haec in altera Vita.
123쪽
APPETITVs eit elicitus, v. innatus. Hic est Mdus a natura inditum, & inclinatio ad bonum proprium, Estque facultas orta ab essentia qua res ferri potest in id quod sibi conueniens est, & illud quod disconueniens est auersari. Eicitus, est actualis inclinatio in bonum, v. auer-.isio a malo.
VIS motrix est facultas qua viventia secundum se tota; vel secundum aliquam sui partem lo
Hinc duplex, est. Naturalis vivens non deserit priorem locum qualis est in eorde, pulmone, & Zoophytis qui' husdam Alia est qua animal locum priorem mutat. Estque Progressiua , volativa, natatiua ,serptiua inserpentibus, reptiua in lumbricis qui per annulos mouentur
s N IM A rationalis est actus primus corpo I ruris potestate proxima vitam rationalem habentis. f. Prineipium quo vivimus,sentimus, loco-moue. mur, & ratiocinamur. Facultates animae rationalis sunt intellectus , voluntas 3 virtus motiva.
INTELLECTU S, est facultas ex phantasin
malis a sensibus exhaustis ratiocinativa. Vocatur mens , quasenus apprehendit.
124쪽
Iudicium , quatenus iudicat, dc proponit. Ratio, prout discurrit. Definitur, facultas spiritalis quae ad praesentiam phantasmatum specie; intelligibiles cudit.
COGNITIO. intellectus est. Abstractiva qua unum cognoscitur per aliud, v. g. Causa per effectum, ut cognitio qua in hacce
Intuitiua, qua res in se videtur. Estque Apprehensiva, qua res ad modulum cognoscenistis attingitur ; ut Deus ab homine invisione beatifica. Comprehens, , qua res ea omni ratione cognoscitur qua cognosci potest , ut cognitio qua Deus. seipsum nouIζ. INTELLEc Tvs dupliciter spectari potest. I. Prout Phantasmata illustrat, & ad eorum prae sentiam species in elligibiles cudit per quas obiecta cognoscit, & dicitur intellectus agens. a. Prout imagines illas recipit per quas circa ob εiectum potest versari, & appellatur intellectus patiens, f. possibilis. Ad intellectum spectant.
Memoria intelleιEualis quae est thesaurus , &promptuarium imaginum intelligibilium rerum prius cognitarum cum rempus interce sserit. Homo praeteritorum meminit, &reminiscitur, praesentia intuetur, futura praesagit. Reminiscentιa est. Resumptio per praesentem memoriam prius habitae, tum obliteratae cognitionis , ut inquisiitio, &recuperatio notitiae hominis, cuius obliuio nos cais pcrar, pex locorum, ludorum, dc similium praehentem memoriam4
125쪽
Dissere memoria intellectual sa leo fit tua. quod haec sit tantum recordatio singularium sentibilium, illa vero sit singularium , 5c uni ut rialium , sciatibilium, & intelligibilium. Remm scent a differt a memoria, inquisicione,
compara ione. EVIDENTIA est cognitio 1 2i; utcst in se.
Hac fit cognosci odia propriam IIo an iam re in se ; ut dum Ang ta. Id p .m Lognoscit. v. per spe iem intentionalem rci; ut dum homo suam ani mam apprehendit.
Triplex potist esse euidentia , p. Matutina, in VERBO Diuino. Meridiana, in EssENTI A Dei intuitivὸ visa. Vespiri na, in RE ipsa. CERTI Tu Do cognitionis est imperturbabilitas qua quis noscit rem infallibiliter non posse alit cr, & aliter se habere. EA tr p ex est: p.subiecti, s. adhaesonis mentis, Obiem, & medi', cum utrumque eri immutabile , qui cognoscit demonstrative connexionem existentiae creaturae cum existenta a Dei, cum firmiter an sentitur quod Deus existat triplicem hanc habet cognitionis certitudinem. Iterum certitudo triplex, piMora iis c Iis quaseresemperfut Physica tquae nititur ordine natura . Metaphysica c esseniijs rerum. VOLYNTAs humana est appetitus rationalis; ut inclinatio ad honestatem. VIS M o T R I x, est virtus qua anima rationnalis potest moueri localiter.
126쪽
Libertas arbitry , pertinet ad intellectum. & voluntatem , imo, S ad vim motricem; q est virtus activa cuius railix est inteluctus; sedes autem ιο-
Atellectus bumanus prae imbecillitate inter operandum potest a veritate deficeres necnon voluntas prae sua indifferentia inter agendum ab honestate desciscere. Quamobrem necessaria est duplex disciplina animae rationalis perfectiva, n. DIALEcTIcA, quae mentem acuat, eamquci in saltibiliter ad veritatem ducat. ET RIcA, quae Voluntatem regat, dc ad honestatem per certa bene beateque vivendi praeceptae dirigat. Quapropter de ijs nobis in poster lim est dicendum.
Qui mentem mouet, oe mores, possideat
127쪽
VI R T V s est rationis complementum, &abselutio, potissimaque hominis excelle tia : Virtute quippe vivere , est ratione, Lbone beateque viuere , ita ut eo solum modo h mines a bellitis differre videantur : cum autem ho minis vita sit via lubrica, in qua qui non cadit titubat ob judicii peruersitatem , appetitus prauita tem, & cuiusvis poteotiae imbecillitatem ; idcircbmaxime necessaria est lux, quae ipsius mentis cali-gi nibus affulgeat, easque dissipet, & dux qui ip-siam regat, voluntatisque infirmitatem corroboret atque fulciat, honestum a turpi, virtutem a viiij sdiscrepare demonstrando, & viam iustitiae ostendendo. Is porrb est. PHILO & pHi A Moralis, quae Philosepho ex potissima eius parte Politica nuncupatur
Plores sunt assuetudines honestae; vel turpes . hae sunt vitia ε, illae verb virtutes. In Deo nulli sunt mores; Vt nec in Angelis. q. nullae assuetudines.. Dicuntur ossicia vitae, seu agenda, & fugienda in vita, n. Declina a malo, σ fac bonum. Definitur, scientia, & prudentia actionum hu manarum per generalia praecepta bene vivendi ad honestatem directiva. AcTIo-
128쪽
Ac TIONES humanae, sunt actiones hominis Iiberae. Vnde inclinatio voluntatis hominis in bonum uniuersrm est actio hominis, quia sit ab homine, non est actio humana , quia non fit ex cle' chione. MORA Lis duplex est, p. Vniuersalis quae praescribit ossicia cuilibet vitae statui conuenientia. Particularis, quae tradit bene vivendi regulas cer to vitae statui peculiares , p. Monastica, Oeconomica , Politica. uatuor erunt Moralis uniuersalis Tractatus
3. J Speciebus L narum. 6- Proprietatibus
ACTIONUM HUMANARV M. CV M homo mores suos nequeat secundum
honestatis leges regere nisi eos ad finem rectae rationi congruum dirigat, nec possit ad optatum. finem collimare , nisi ipsum desideret, vis cupere, nisi cognoscat; ignoti enim nulla cupido : ideo tam nec stiria est homini notitia finis ut ipsum adipi ncatur, quam Sagittario inspectio scopi ut metam
Βιatitudo est finis; finis omnis est bonus. Quam obrem prius agemus de bono; tum de sinoi postre md de beatitudine. G
129쪽
DE BONO MORALI. OPTIME' veteres definierunt bonum s sa
quod omnia appetunt, collective , v. distributive; sic Deus est optimus quem omnia appetunt i terrae medium est bonum lapidis, q. ab ipso appetitur. petitus, est innatus, vel elicitus. Te quib- egimus in Pssicis tractatu . Vterque triplex est, n. I. Naturalis qui est impetus rei cognitione destitutae in id quod sibi conueniens est; ut descensus lapidis in centrum. Germinatio plantarum. a. Sensitivus , est iacultas, vel motio tendens in bonum ex praeuia cognitione sensus; ut instinctus quo hirundo vere impellitur ad nidi consectionem. 3. Rationalis, est propensio in bonum praeuia ratione cognitum; ut inclinatio voluntatis in hone
I. Verum , quod reuera hominem perficiis vevirtus.
a. in nareny, quod reuerὶ hominem inficit, nee est quale apparet s Vt furtum. Bonum congruit animo; ut sapientia; corpori, ut sanitas et vel utrique, ut opes. Hae sunt externas fortunae bona, illa interna, L naturae bona Bonorum, alia non sunt bona simpliciter, & di- cuuitur facultates, quia iis bene, vel male uti possumus; ut bona naturae, & sortunae;
Alia sunt bona simpliciter quibus benς viuitu nemo male utitur, & sunt.
130쪽
Zaudabilia quae ex natura sua ad ulterius bonum tendunt ue ut Virtutis habitus ad actionem studiosam r est enim dispositio perfecti s maxime si sit inchoata) ad optimum. HONORABiLIA , sunt quae sui gratia expetuntur, nec necessarib ulterilis sunt referenda: Vt excellenatia praestantissimae actionis. LAus inchoato , honor bono consummato cla hetur. Iuxta illudo honor in portu dum puppis ab aquore venit. Laudibus inceptum continuatur iter. B o N v M iterum est. r. Honestum, quod per se decet naturam rationalem; ut virtus : secluso enim quouis alio est optabirilis, & sibimet ipsi merces. a. Iucundum, quod parit delectationem ς t Da , Pes opiparae, & exquisitae. 3. Vtile, quod conducit ad aliud ue ut opes, rates , p. lana, oleum, Vinum; κ artificialest, vi
Asalum potissime est. Ax. Turpe, quod per se dedecet naturam rationalem; ut ebrietas, auaritia. a. Molestum, quod parit dolorem 3 ut Chiragra, Podagra. 3. Noctuum, quod priuat bono; ut illicita vo luptas. Etenim nocet empta dolore voluptas.
DE FINE MO R A L I. Fi NIS, 1 causa finali distinguitur, quod ea dat
esse; ut sapientia, studio; ille vero non itetat e lucrum respectu architecti