장음표시 사용
151쪽
Perfuerantia est indefessa si initas ne mens in arduisdiuturna d thcultatum perpessione fatigetur, languescat, aut desistat. PARTE f potentiales sunt. Magn scentia, circa magnos sumptus.
Pat entra, est perseuerantia in arduis, & disicilibus sustinendis distinctis a periculis bellicis. Opporitur sertitudini, per desectum ignauia, per
unguia, est vitium quo quis turpi fuga eligit potius vitae consulere quam honeste pericula aggre di , vel sustinere. D meritas,in vitium quo quis inconsiderate quae uis pericula aggreditur : temeritas est simia sorti. tudinis, non item ignauia. Audacia, & temeritas promiscuε usurpantur: Audacia tamen aliquando est animi magnitudo.
Vnde illud Asdaces fortuisa iuuat timidosque repesit.
petua voluntas suum cuique tribuendi
Philosophis moralibus, est virtus Cardinalis qua prompti sumus iusta velle, & sacere. Iustitia partes subiectivae sunt.1. Iustitia legalis, quae inclinat ad omnium legum cultum, & obseruationem ob bonum ciuitatis in qua degimus. a Iustitia particularis, quae inclinat ad reddendum cuique quod suum est, & est triplex, n. I. DUtributina, quae versatur vii distribatione hon
152쪽
rum bonorumque ciuibus communium. I . Commutatiua quae versatur in commutationibus
s contractibus. Contractus est voluntarius qui est gratus utrique
contrahentium, ut emptio, locatio: v. Inuoluntarius qui non est utrique acceptus, Vecum quis aliero inuito utitur eius re , persona,
Duplex est, Clandestinus qui si clam; ut furtum: violentus qui fit via ut depraedatio. 3. Vindicativa ea est quae adaequat poenas crimini. Equitas justitia emendatrix legis ob eius uni uersalitatem deficientis , sic opus fuit aequitate qu*Corrigeret legem a Lacodemoni j s latam de supplicio iis afficiendis, qui relicto clypeo in bellum fugerent, dum omnes sere Laeedemonij in fugam relicto clypeo fuerunt conuersi. Minima quippe cir-
Iar prudentia Iurisperitis, est rerum diuinarum,& humanarum notitia , iusti iniustique scientia. Definiri potest disciplina iuris diuini, & humani secundum leges cognoscitiua. Ius, dicitur quasi iussum , est enim id quod natura, gens, populus , ciuitas, consuetudo sequi, N. fugere iubet. s. dicitur etiam quod est iustum , s. debitum. Iustum, est quod aequale cstiuri; ut si reddas depositum, vel centum nummos ei a quo centum Inu tuatus fueris.
Ius est, vel publicum, vel priuatum. ι publi m est quod ad totius Reipublicae statum spcchat. Ius priuatum, est quod ad singulorum utilitatem pertinet. Estque
153쪽
Diu:num quod diuina lege sancitum est ; ut circumcisio, Baptismus. a. Naturale, quod omnes natura docuit; ut libe
Positιuum, quod ab hominibus constitutum est boni, oc a qui gratia. Estqueos gentium, quo peraeque omnes gentes utuntur; ut belli susceptio, pacis sanctio, humana legatorum admissio, Sc. Cruile,est. quod ciuitas exigente casu humanisque necessitatibus consentiente populo stabilivit lege, /.co a suetudine.
Ius ciuile, est quid additum , v. detrachiam iuri communi ex constitutione populi, p. Atheniensis, Laced emonii, Romani. Sicut Imperatori est leses condere , sic & summi Pontificis est Cincta a constituere ; hinc natum est.
Ιus Canonicum quod est quid ab Ecclesia ordinatum ; ut obseruatio seiunii quadragesimalis. Summum ius, summa inruria. LEx, ii legendo, quod videlicet public legenda proponatur; vel a ligando, dicitur, m. quia est vinculum societatis, v. quod obliget, etenim eius obseruatio est ciuitatis protectio. I ex dicitur recti praeceptio, &praui prohibitio. Irali mores fecerunt bonas leges. Tatio est, ut quis quantum intulit tantum damni reserat , scilicet dens pro dente , manus pro
154쪽
HvMANARvM ACTIONUM. OMNIS actio humana est honesta , v. turpis
Haec est vitium ; illa virtus. Actio humana iterum est intellectus, voluntatis, imaginationis, vel appetitus sensitivi. Actiones intellectus sunt. 1. PRO Pos ITIo finis. a. D E LI B E R A T i o, id est inquisitio, α exa
D sinitur, actus mentis, media fini assequendo idonea inuestigantis; ut aptius inueniatur quod a
Consultare a. deliberare est media indagare, & ea inter se conferre, unde Oritur. . SENTENTI A mentis , quae est iudicium de aptiori medio eligendo.
DE ACTIONIBUS VOLUNTATIS CIRCA BONUM, ET MAL UM. ACTIONES elicitae voluntatis circa malum
sunt. r. NOLITIO, fuga, s auersio voluntatis abali in quo I ve odium peccati. 2. TRIsTITia, est displicentia voluntatis quod fine caruerit.
155쪽
ACTIONEs elicitae circa bonum sunt tres circa finem , & totidem circa media. ACTIO NEs voluntatis circa finem sunt. I. V o L I Τ I o , quae late est quae uis propensio voluntatis in bonum. uc autem est actio voluntatis orta ex notitia fi
Dis secundum se, siue sit possibilis, siue non.
a. Intentio. it motus uoluntatis in finem cogni tum λ Vt polsibilem comparandum , c efficax pr positum finis assequendi, unde illud. uidquid agant homines, intentio iudicat omnes, 3. FRUITI o. cst complacentia, delectatio, &quies in fine possesso. ACTIONE S voluntatis circa media sunt. I. ELECTIO, quae est appetitus prae consiliati, s. acccptio unius prae alio ex proia consultatione, Ut op io vitae priuatae potius quam publicae : eligere quippe est unum e multis legere. Quamobrem ad electionem plura requiruntur media. 2. CONfENs Vs, dicitur quasi nutus Voluntatis cum astensu menti S.
Est prosecutio medii sententia intellectus determinati ; ut dum mercator suscipit proiectionem
mercium, quam tu scauit unicum vitae conseruandae medium. In consensu unicum tantum reperitur medium.
3. Vs Vs, est a istus voluntatis media ad finem obtinendum applicantis; estque . Pastuus, L. imi ratus qui est operatio facultatis motae a voluntate , ut ambulatio. 2. Actiuus est actus immediate , elicitus , voluntate.
Onuo operatioηum inteLaus, ct voluntatiι circa
156쪽
finem , ct media sit ea ratione Intellectus, v. g. exhi bet aegroto sanitatem, eam voluntas amat, ct prosequi rur; intellectus postea media inuestigat ' ct inuenta interse comparat,aestimatque vena fectionem aptiorem esse sanitati reparanda quam pharmacum : voluntas annuit, aegrotus brachium porrigit; ut aperiatur vena obtinet sanitatem, obtenta sanitate deleἱtatur , ω quiescit.
DE ACTIONIBUS IMAGINATIONIS, ET APPETI TVS SENSITIVI. A CTIONES imaginationis, sunt cognitiu
a Ines quibus imaginatio representat appetitui sensitivo bonum, vel malum sensibile prosequendum , vel fugiendum ; ut exhibitio suavitatis potus, & molestiae sitis. Varia sunt pro varietate obiectorum , de affe
ACTIONEs appetitus sensitici sunt affectiones,spassionCf. AFFEcTIo, dicitur, passio, licet sit actio appetitus, quia ijs homo videtur magis agi, & pati. quam quicquam agere, Vel patrare. P Ass Io , definitur, commotio appetitus sensitivi ex apprehensione boni, vel mali tensibilis cum notabili corporis mutatione. Sex sunt in appetitu concupiscente, quinque in
irascente. Passiones appetitus concupiscentis sunt amor.
157쪽
i. A Mo R. qui est affectus appetitus concu-a, piscentis circa bonum secundum se, siue sit praesens siue absens. Amor defectus tegit, odium detegit; alia quippe
videntur amantibus, alia odio habentibus; qui seque etenim judicat, ut affectus est. E. ODI V M, est aversio mali secundum se. Odium suscitat rixas, charitas sedat excitatas. Desinitur, passio appetitus concupiscentis malum
3. DEsIDERI v M, est libido eius quod nondum adsit. Desinitur, a CCtio appetitus concupiscentis, quae versatur circa bonum sensibile ut absens. . F v G A, est affectus animi concupiscentis, quae versatur circa malum sensibile prout est absens. s. GAvDIvM, est effusio sanguinis, &spirituum ad exteriores partes, v. Est gestiens animi delectatio concepta, & per cepta ex boni praesentis recreatione. Definitur, affictio appetitus concupiscentis circa bonum sensibile prout est praesens. s. TRIs TITIA, est apprehensio rei disconuenientis, euenientis appetitui nobis inuitis. Desinitur, passio appetitus concupiscentis circa malum praesens. faciem decorabit laetum corradian a u)ν nco ab ' confractus spiritus cordis dolore in &nNoa no adi
158쪽
L. Cti gaudens exhilarat faciem, in maerore antismi deiicitur Spiritus. PAssI o N E s apperitus irascentis sunt spes, deseperatio , audacia, metus, & ira. r. SPE s, est qua quis id quod optat, se adepturum existimat. Dicitur, affectus appetitus irascentis circa bonum sensibile arduum , & dissicilὀ cognitum veacquisitu possibile.
a. DESPERA TIo, est aegritudo animi sine ulla r xum meliorum expectatione. De iιur, passio appetitus irascentis circa mais
tum sens bile abscns, arduum, & dissicile cognitum ut impossibile. 3. AUDA cI A, dicitur aliquando animus, &sic est stimulus sortitudinis ; iuxta illud , aude aliquid. si vis esse aliquis. uc, autem est passio appetitus irascentis circa malum sensibile absens, arduum , cognitum Vt propulsabile. Metus P sice, est refluxus caloris ad cor, de
amarus bilis in ventrem fluxus. . M E T v s Moraliter, est passio appetitus ira iacentis circa malum sensibile,arduum,absens, cogni Ium ut vix eluctabile. Timor, est metus aduersus inhonesta hominem es- sciens meliorem de quo Psaltes, initium sapientias timor Domini. Verecun alia, est metus qui rubore ingenuam frontem falsi criminis obiectione suff indit. Pudor, est metus, & Poenitentia ex turpitudine mali commissi. I. IRA, est ves mus animi tumor, & bilis exis
159쪽
candescentis aestus in corde sedem h abenis. L ebes. Iitio sanguinis circa cor. Definitur affectus appetitus irascentis circa maritum arduum absens cognitum ἶ ut ineluctabile. iram auertit mollis responsoncri a)u' nautilurorem facit ascendere , doloris Verbum de 'κ l nis= Ixv - ' Tis. Responsio molois frangit iram fermo durus sus
ACTIONUM HUMANARUM. POTISSIMAE humanarum actionum Assectiones sunt honestas, & turpitudo. HONESTA s. citur, quasi honoris status , de firmitaS, Est splendor, & decor actionis honestae, si integritas actionum humanarum,id est debita obiecti finis, & circumstantiarum complexio. M A L I T I A actionis humanae, est excessus, illius defectus. s. Privatio rectitudinis debitae in commissione, omissione; p. legitimi finis, laudabilis obiecti, requisitae circumstantiae. Bonas actiones sequuntur laus, gloria , honor,
meritum, amicitia. Prauas vituperium, & demeritum.
160쪽
rima, est multorum de aliquo sermo qui vires
acquirit eundo. Caetera si perdas famam seruare memento. Voluptas, est complacentia orta ex actione con .grua. Est velut actionis condimentum. Dolor, est displicentia ex actione dissentane ac Demeritum , est dignitas punitionis. Vimperium , est imputatio malefactorum, seu oratio peccati viiij que turpitudinem manife
Taus hominibus, ut thus Deo defertur dicituram: P λαου , quod sit populi consensus, & praedi' catio de alicuius virtute. Est commendatio virtutis, ut ad quid melius, ει persectius promoueatur. f. oratio virtutis magnitudinem elucidans . , agnum est laudari nolle, & esse laudabilem attamen a bonis laudari decus est , γt a malis dedecus , laus quippe malorum contemptum parit,
bonorum Vero , aemulationem I mulatio, vir tutem , virtus, scelicitatem.
Vnde recte dicitur laudari a laudato viro , Nam ij impios , & ignaros quoque laudant. Ante mortem ne laudes hominem; sic enim laua. dantem non mouet adulatio , nec laudatum elatis, eumque tamen lauda parce, vitupera parcius. G L O RI A, est virtutis umbra quae inuitos etiam eo initatur. Vnde illud Captantem refugit , fugientem captat ut umbra Gloria post se i itur, pra velut umbra fugit. GLORIA , dicitur, frequens, & crebra de alio cujus virtute cum laude fama. Consentiens laus bonorum, & inc'rrupta vox