장음표시 사용
181쪽
tiuum diuidit visens, constituit animat, ipsemque distinguit ab eo omni quod non est animal. DIFFERENTIAE numerica L indiuidualis, est ea quae constituit individuum, ut petreitas Petrum. Diciturque singularitas; at magis proprie indiui
DE PROPRIO, ET ACCIDENT RCOMMVN LPROPRIETAS a Metaph ca, proprium ἀ
Lutea eonsideratu . PRO IvM dicitur quid non commune s Vt omini ridere, v. quod non est alienum 3 ut frigus sequae, v. quod nec est commune,nec alienum, & est Eslientiate; ut rationale, v. accidentarium, Mest quadruplex: n. I. Modo quod conuenit sili;non omni, ut homini
a. Modo, quod conuenit omnis non soli ,. Vt qua si es, equo. 3. Modo, quod conuenit omni soli, non semperi. ut quercui, ferre glandes. 4. Modo, quod est maximὸ proprium, quia con uenit omni seli, & semper. Definitur praedicabile de multis speeie disserentibus in quale reciproca, univocti &diuisim. Estq;. I. Genericum,quod conuenit seli generi, omni,&semper; ut tactu praeditum animali. a. Specificum, quod conuenit omni speciei, infimae soli, & semper, ut admirativum homini. LIBET creatu e perfecito sumitur, v.
182쪽
operatione. t ualiter , p. ridere, tumque est actio riden.di: & sic est accidens commune. . a. Aptituinaliter prout est potentia ridendi. unde homo dicitur Muus: & est proprium quarto modo. 3. Radicaliter, L. ut est radix ridendi, & se est ratisnalitas, tuncque est de essentia. Pradinam reciprocὶ est de se inuicem uniuersalit et assirmaris ut homo , & admirativum: nam rectε dicitur omnis homo est admirativas, & omne a mirativum est homo. AccIDENS commune , est id quod potest adesse& abesse sine subiecti interitu: & esti. Separabile, quod facith separari potest; vis lere a se dente. 'a. Infeparabile, quod vix separari potest, ut esca. trix a capite vulnerato. 3. Generisum, quod Conuenit pluribus specie disserentibus ; ut album nivi, dc gypso. . Specificum, quod conuenit soli speciei infimaea ut admiratio, homini. Definitur praedicabile de multis specie differentibus in quale non reciproce uni ce, & diuisim.
simplex ratione rei significaa. Finitus cuius significatio est praefiniti ambitus, s. qui aliquid certum significat; ut lapis. I. Insinitus qui negat aliquid determinatum , Mde quolibetipotest assirmari, excepto solum eo de
183쪽
quo negatur ἱ Vt non homo qui dici potest de omni-hus, dempto homine, potest enim dici lepus, lupus est non homo at non homo non potest dici homo. r. Postiuus, est qui signifkat aliquam persectio-ctionem ; ut uuiens , Vivonem. 2. Negat tuus, qui significat quamlibet absentiam persectionis , ut non videns. 3. Privativus, qui significat absentiam persectioinnis in subjecto idoneo; idque tripliciter. Nomine,non significatione ; ut infinitas. Significatione, non nomine , ut caecitas. Significatione simul, & nomine; ut infirmitas 4 erminus positiuus,est vel transcendens qui est generalior categoriis; ut ens, Vnum &C. Categoricus, est is qui coercetur aliqua Categoriavi homo.
Definitur ordo naturalis attributorum, & subiectorum sub uno supremo genere. uidquid est in Categoria, reponitur, v. mplicite, & reductitiὸ, cuius nulla fit expressa mentio in Categoria, & propter aliud reponitur;
' Partes P0sica essentiales; ut eorpus & anima, Integraηtei Vt pes, manus, & alia quaevis priniscipia, exceptis genere, & differentia.
Proprietates; Vt risivum. Modi; ut velocitas, tarditas. Privationes Vt mors, otium.
184쪽
PONI et v R explicite id de quo manifesta habe intur mentio in Categoria, & collocatur, V. Directe, L in linea recta, n. genera, species, Mindiuidua tanquam eorum basi1. Indirecte, quae collocantur in linea indirecta, ct sunt differentiae. Vt aliquid ponatur directe in Categoria, sex ex git conditiones , p. Vt sit.
I. Ens re te, quia Categoria est series rerum, non figmentorum. a. Perse, nam ens per accidens pertinet ad Varias Categorias; & non tam est ens, quam entia. 3. Ssmplex, ens enim complexum; Vt equus hinnitdenotat plura entia ad varias Categorias spectantia. 4. Completum, ens enim incompletum non estens, sed pars entis. Digitus non est homo, sed pars
s. Vniuo cum essentiale. Hinc album non poni. tur in Categoria substantiae, quia de ea praedicintur accidentarib tantum contingenter. 6. Finitum per essentiam ; nam infinitum essentialiter nec est potentia, nec actus,nec ex potentia,& actu constans quale debet esse ens Categoricum. Categoria, est decuplex, p. substantia, Quantitas qualitas, relatio, actio, passio. Vbi, quando, situs, habere.
DE SVBsTANTIA, ET QUANTITATE. SV BS T A N TI A, dieitur a substando, v. subm
βη anxia, dicitur ens non inhaerens, s. en. Fςε
185쪽
se subsistens, & est duplex n. prima , & secunda. Prima, Dicitur quae non est in subiecto, nec de subiecto praedicatur. Dicitur maximὶ substantia, quia omnibus gradi bus substantiae Categoricae substat, & ipsi insunt quaelibet perfectiones essentiales, v. accidentariae; ipsa vero in alio esse non potest ; hinc maxime subsistit, ut Petrus. Secunda, Est quae dicitur de subiecto, nec est in subiecto, ut homo. Itaque hic, dici de subiecto, est posse attribui in serioribus, Esse in subiecto, est inhaerere. suantitas est positio partium extra partes, de qua in Physicis tractat. tertio.
RE L A T Io, est ordo subiecti ad terminum.
Vt paternitas, habitudo patris ad filium. Philosopho,est accidens cuius totum esse est ad aliud quodammodo se habere, sic totum esse patris ut pater est patrem ad filium referre. Triplex est relationis principium. n. a. Subiectum L id cui inest relatio, p. homo genitus , cui inest filiatio. a. Terminus s. id ad quod relatio suum subiectum refert, p. homo genitus, v filius ad quem pater
3 . Fundamentum proximum, est proxima ratio cur relatio insit subiecto. emotum. st mensura, & mensurabilitas quae sos
186쪽
rint relationes persectivi ad perfectibile, & vicissim, p. materia ad formam, & forma ad materiami potentiae, & habitus ad obiecta, visus ad visibile, Icientiae ad scibile Mediorum ad finem. p. remediorum ad sanitas
Primi ad ea quae sunt a primo, p. Creatoris aε-
Fundamentum relationis Categoricae est proxic
Proximum, est unitas quae fimdat, vi Mentitatem, eadem enim dicuntur quorum est. sentia est una, v. AEqualitatem, aequalia enim dicuntur, quorum quantitas est una, v. Similitudinem , similia enim dicuntur quorum qualitas est una. NUMERus fundat diuersitatem; diuersa, enim dicuntur quorum essentia non est una. Inaqualitatem, inaequalita enim dicuntur quorum quantitas non est una, v. dissimilitudinem : dissimilia quippe dicuntur, quorum qualitas non es
Ac Tio, dc passio sundant relationes agen .ris ad patiens , solis ad aerem. Casia ad essectum, dc vicissim patris ad filium , de fili, ad purem; -- perantis Sc obsequentis, p. Domini ad seruum. pantis , ct recipientis, p. diuitis ad pauperem &c. FUNDAMENTVM remotum est quadruplexu I. Essentia quae sundat identitatem, de diuersit*tem ἰa. Quantitas, aequalitatem, dc inaequalitatςm. Qualἰtas , similitudinem, & diuimilitudinem. 6. Potenti a, quae easdem relatiques Radat, ut actic αρωssio..
187쪽
Subiectum similitudinis CPuni ad Cunum , est
cunus. Terminus, est albois, v. 'ssitudo alterius Cuni, Fundamentum proximum, est unitas,i conformi eas qualitatis, p. albedinis.. Fundamentum remotum, est qualitas, v. assedo. R E L A et I o , est vel lationis quae pende t ab operatione mentis ; ut paternitas putativa, consulatus oec. v. Realis quae est independenter a mente, estque Δ- uina,quae est in Deo, p. paternitas,fitiatio, Spiratio. Creata quae est in creatura , 3c est v. I. Trangi ndens, L. secundiim dici,quae est essentialis subiecto, ut relatio potentiae ad obiectum, p. intellectus ad intelligibile , estq; non mutua. a. Categorica,accidentalis, si secundiim esse, quae fgnificat merum respectum ; ut Asiario, m eram ha
hi tudinem filij ad patrem. Estq; ν.' AEqualis comparationis, s eiusdem nominis, &tationis cum opposita relatione; ut identitas, diuersitas dcc. v. aquatis comparationis,quae est diuersi nominis, di rationis in utroque extrςmo; haecq , est, V. ex
cellentiae s. superpositionis, v. imminutae dignistatis : & est A narura, ut paternitas, filiatio. Ab arte; ut magister, & discipulus. 'A casu , ut dominium, seruitus. Ab electione; ut relatio praesidis ad Senatores RELATA sunt s-ι natura , quia se mutuo ponunt, ct tollunt; ut dimidium, ct duplum , quia habent totum suum esse per ordinem ad inuicem,
188쪽
veratione. D E V A LITAT E. QUALITAS, est accidens a quo denomi
namur quales simpliciter. Die tur dispositio substantiae. Dispositio hic, est ordo partium in habente partes. Describitur, accidens merὸ absolutum sequax
Quadruplex est bimembris eius species. η. Habitus, dispositio.
Patibilis qualitas, passio. Forma, figura.
HA B I T V S, est qualitas qua res bene v. ma th se habet in se; visanitaι, morbm, pulchri rudo, deformitas. v. in ordine ad aliud; vimentia, di virtus, per quas intellectus, & voluntas bene se habent ad sua obiecta: error, & vitium quibus ma-Iὸ se habent. H A B I T v s, est naturalis qui habetur a natura, ut sanitas, pulchritudo. fusus , qui habetur infusone. Estque Infusus per qui non potest aliter acquiri quam infusione ; ut donum charitatis Christiana, v. Infususper accidens, qui potest aliter haberi quam infusione 3 ut donum linguarum Apostolis concessum. ςqHistrui, qui exercitio comparatur , ut Cytha sistica.
189쪽
Habitus iterum, est activus qui est ad agendum; ut virtus I vel non actiuns , ut pulchritudo. Habitus est determinatus ad bene tantum , Ut sanitas, virtus: v. ad malε tantum ; ut morbu , via
Potentia verδ est ad utrumlibet, intellectus enim est ad verum , v. falsum, voluntas ad Virtutem, rexitium.
Habitus difficulter est mobilis a subiecto; ut fortitudo a milite veterano.
Dispositio est cilὰ mobilis ; ut sortitudo a Tyrois
ne militia . Potentia v. impotentia dant agere , v. resistere simpliciter, ut intellectus intelligere. Habitus ve-xb naturalis dat tantum agere secundum quid Vt scientia;dat enim sellim facilius, certius, euidentius intelligere. POTENTIA, est vis qua res Acileloperatur, aut resistit, Dissiculter patitur ue ut durities, qua cor Pus tangenti facile resistit, dissiculter cedit; se aquila visus acie facit Θ sustinet splendorem lucis solaris, &ab eo dissiculter patituri IMPOTENT 1Α hic est debilitas, non autem n Satio potentiae. ut visus noctua. Des nisur, qualitas qua res dissiculter agit,aut resistit ; facile cedit , aut patitur ; ut mollities, quRCOrpus tangenti, aut secanti facile cedit.
DE PASSIONE, ET FORMA.PA si o. dc patibilis qualitas, est qualitas sen
su praesertim externo perceptibilis, ut colo a Istr ure, odor, calor.
190쪽
Passio, G1tur ex alteratione firmas Vt rubor ex Inflammatione pulmonis, patibilis Verb qualitas, ex alteratione suxa ; ut rubor ex verecundia. FORMA, v. figura, est qualitas exterius determinans quantitatem; ut exterior dispositio partium animalis; v. statua .
In rebus Geometricis propriὸ, dicitur figura. Estque P lana circulus. Solida L c cubur. Habens angulos di ctriangulus, tubusdCarens angulis c. c circulus, globur Qualitas proprie suscipit intensionem, & remisissionem, contrarietatem.
DE. ACTIONE, ET PASSIONE AC TIO, est accidens a quo aliquid denomiis
Dicitur actus agentis, ut agens est ; ut calefactio qua ignis est calefaciens. est accidens a quo res denominatur patiens , fActus patientis , ut patiens est ue ut calefactio