장음표시 사용
201쪽
DIVISIONIS AFFECTIONES. DIVISIO, sitisi membra opposita, s. extra Iepositas est enim distributio totius in partes: hae verti sunt extra se inuicem. Hinc diuisis bruti in equum , & Bucephalum, est vitiosa, Bucepha lus enim includitur in equo.
latius patet totum omnibus suis partibus collectiva sumptis. Hinc diuisio Angeli in corporeum, & ιη- corporeum , v. animalis, in mortale, ct immortale est vitiosa; quia utraque est amplior; sicut enim nullus Angelus est corporeus, ita nullum animal est immortale. Pariter diuisio orationis in assirmantem, εc negantem nulla est, quia strictior: nam definitio, est oratio neque tamen est assirmans , aut negans.
ne si angustior ; ut diuisi ubstantia in sensitivam,
& vegetatiuam; nam Angelus neque sensitiuus est, neque Vegetativus.
diuisio m in atomos, confusio: sic enim diuidere estram concidere, non dissicultatem decidere. Vnde accuratias litera d1uiditur in vocalem, sconsonantem, quam in A. B. C. oec.
Uuamobrem, quantumgeripotest, in diuisionibuι fruanda est Dicotomia, id est diuisio bimembris. Diuisio viventis in senstituum, ct vegetatiuum, est legitima, quia est adaquata mmediata, breuis ma, ct in membra opposita. Diuisio tamen mediata inpracticis, q. praxi com
202쪽
modior 'eauentius usurpatur, nec est vitiosa quanda est adaquata , ct a peritis usitata.
DE DEFINITIONE. DEFINITIO, est aperta operti explicatio,
L. inuoluu euolutio. sua duplex est, una nominis, altera rel. DEFINITIO, nominis, est notatio s. expositio vocabuli ; ut mentiri, rare contra mentem 5 intest Tere, intus legere. Haec non est certa, quia vel nomina mutantur vel casu rebus imponuntur : hinc lapis non rectὰ
dicitur id quod iaῶν pedem, nec pontifex , is qui pontem facit , loquendum tamen ut multi, sed 'praesertim ut sapientes, & cum ipsis sentiendum. Vnde temerarii 1unt quidam Nouatores qui nominibus nouam significandi rationem tentant assingere, Ut & sapientes redarguere 3 discant ij quod sicut chrystallo, fragilitas; & salfitati pretium dat nouitas, ita nouitatem, superbia, & superbia minis
generat ignorantia. DEFINITI rei, est oratio exponens quid, πίqualis res sit; quare duplex est, N. . EssENTIALIs, quae simpliciter desinitio dicitur, altera accidentaria, quae vocatur descriptio : haec
oratoribus familiaris; illa Philosophis est propria, quia explicat id per quod res est immutabiIiter id quod est ; descriptio verb , id per quod res non est essentialiter, aut semper id quod est,
203쪽
DE DEFINITIONE ESSENTIALI. DEFINITIO essentialis est oratio explicativa
essentiae definiti. Ex operationibus, potentias, ex potentiis nouimus essentias. D citur ορω ου-πις quia intra eam tota essentiae ratio continetur, σ ε' duplex , p. r. Physica, s. oratio explicans naturam rei per per partes essentiales physicas, p. per certam materiam, & formam substantialem; ut dum homo definitur compositum ex corpore erecto , & antaaratIsnasi. a. Metaph ea s. Logica est oratio explicans ensentiam rei per tenus' Aimum, ct asserentiam maαxime proρriam ; ut dum ax. mat definitur vivens sensitivum. Haec distinguitur 1 specie, modo,non res ut vola. s. manus euoluta , & expansa, a pugno L. manu
inuoluta;quod scilicetspecies sit essentia lates,& inuoluta desin tu autem sit esseni a patens,& euoluta. Definitio constet genere proximo, & differentia maximὸ propria; sic male visus definitur potentia luminis, & coloris perceptiua homo animal bipes, quia potentia non est genus proximum Visus, nec bipes disserentia propria hominis. Species tamen definiri potest per genus remotum, modo afferantur omnes differentiae inter ipsum Ecdefinitum interiectat; sic homo definiri potest subinstantia corporea, animata, feno; , ratἰonal;s. Prior definitio melior, quia caeteris paribus est
204쪽
DE DESCRIPTIONE. ACCIDENTALIS O si illas descrip
tio est oratio explicans rem per adjacentia , fitque multis modis. 1. Per FINEM , sic horologium, dicitur arten -ctum ad indicandas horas. uuodlibet arrefactum
2. Per CAusAM EFfici ENTaM; sie Philosophia dicitur ars vitae ; EHIRO Luna , positio terraelem inter, & lunam. 3. Per Ex EM FLAR ; ut tempus , dicitur immobilis aeternitatis mobilis essigies r aut Philosophis similitudo Dei. . Per EppEcrus et sic Philosophia, dicitur meditatio mortis ἰ vita animae, mors corporis. 3. Per PROPRIETATEs, si e Rabarbarum dicitur herba bilis purgatiua , cinna, Melancholiae; Agaricum , Pitulta . lG. Per AccIDENTIUM CONGERIEMil sic mstoria, dicitur, testis temporum, lux veritatis, Vita memoriae , magistra Vitae, nuntia vetustatis, parens immortalitatis. 7. Per Meraphoram, & analogiam, sic Ira, dicitur cos sortitudinis anguis, nectar vivificum. 8. Affertur per aliquid ex his mixtum; sic eον dicitur principium vitae, secus caloris natiui, fons sanguinis, arteriarum scaturigo , pulsus, respira tionisque primus author, quo Vigente, vigent, lan guente, languent, moriente, intereunt omnIa. s. Per negationem; sic materia definitur a Phi-ι spho , quod non est quid, nec quantum, nec ali
205쪽
quid eorum quibus ens determinatur AETHYMOLOGIA est veluti umbra, descriptio. quasi vestigium: definitio verb velut imago essentia definiti: haec enim repraesentat perfectὸ essentiam definiti: descriptio autem imperfecte; Nomencla tura denique incerib, dc obscurE.
REGULAE ACCURATAE DEFINITIONIS. QUODLIBET definiatu eriaper quodest.
r. in ARE defit titio non constet meris negarist nibus ι eae liquidem non dicunt quid res sit, sed quid nsn sit. 2. DEFINIT io sit elarior is ito , quia est explicatio definiti ; obscura enim obscuris efferre, est in tenebris extinctiim lumen afferre. Hinc male Philosophia dicitur Taumantis, N. Iris, quia,
id est quid obscurius Philosophia, & quid simile
veterum picturis, quibus necesse erat inscriptionem apponere, ut noscerentur. Quamobrem definitio constet vocibus rectis, non alienis, aut obsoletis. Vnde math, medulla, dicitur ossigena,& verbum, quod uerum boat.
DEFINITUM praesertim si sit absolutum, non ingrediatur definitionem; quare imperfecte definitur perfectum, id cui nihil deest secundum modum suae persectionis;v. ΘLogismus,oratio includens discursiam. aut Albedo di quod dealbat. . DEFINiTIO A propria desinito ; quia exhibe, re debet id per quod definitum constituitur in se,
206쪽
ee 1 caeteris distinguitur. Vnde male definitur rarum, corpus habens multas vacuitates. Planta viis uens VIrescens; nam fungus est planta, nec virescit. Tum Logica, indocth ab imperitis, Vocatur Ars Cogitandi, nam Rhetorica, ut & Poetica , est ars Directiva nostrarum cogitationum. . Sit ADAEQvATA, nec latior, &seperflua, ne confusionem pariat; ut si dicatur Philosophia, coingnitio certa, & euidens rei necessariae per causas , nec strictior, & manca ne generet obscuritatem. Vnde male homo definitur animal sensitiuum ι id enim est mancum , & superfluum. s. Relata, persi inuicem definiantur; ut duplum dimidij,duplum, & dimidium, dupli, dimidium. . Potentia, & habitus eorumque actiones per ordinem ad propria obiecta: p. intellectus , facultas spiritalis cognoscitiua omnis veri. Intellectio, cognitio perceptiua omnis veri Potent a enim habitus, ct eorum actiones specificantur ab obiectis. Hieactio respicit obiectum. 8. AcTIo definiatur per terminos a quo, est ad quem I sic eductio, cst productio sermae δ subiecto: ν. per solum terminum ad quem : sic calefactio, dicitur, productio caloris; istum natio, luminis. Hie actuo consideratur per ordinem ad terminum quem producit. s. INsTRUMENTA, per usum sc oculus dicitur organum visus. Auris, organum auditus.
Nomina desinentia in -Ibilis,& - 1bile debent describiperpassivum, ut sensibile quodsensu perckipo
modo sensitiuum, est, quod potest sensu percipere. iV τ autem recte definias, inueniendas tρ dim
207쪽
eata communia rei desiuienda cum cateris, er ea, qu abus ab omnibus dscrepat donee definitio fiat adaquata desinito, eum inuenisti definiti essenti m; posita enim est in primaria illius conuenientia, & disconuent en i ta cum rebus omnibus. DI STRI Burio ME Categoriarum a se inuicem, stfviperiorum in inferiora inueniunturgenus proximum,
ct plerumque usentiales disserentiae. Vnde discas explicandarum Categoriarum in Logica; ut litatem&necessitatem die ti tibi definiendus si visus , hoc pacto procedes 3 visus, inquies, non est substantia,
non enim per se subsistit, nec quantitas : nam sub stantiam non extendit: nec est etiam ahquid eorum quibus ens determinatur nisi sit qualitas: visus autem non est habιtus,patibilis qu alitas, aut figurae, quare est potentia : non autem spiritalis; igitur visus est potentia materialis, eaque cognoscitiua, quae dicitur sensus, non autem internus Quamobrem inuenisti illius genus proximum, s. quod visus sit θηsus Oxternus; & quia specisieatur ab obiecto quod est. lumen & color, habes definitionem visus, p. quod sit senses externus luminas ct coloris pereeptimus. IO. SUPERLATIVA per comparativa explicentur, sic optimum, describitur id quo nibu es me- lius &c. COMPARATIVA, per Verbumsuperat, τιncit, σμioa. sic melius dicitur quod aliud bonitate superat. Deterius, quod aliud malitia vincit. CONIUGAT Α, coniugath, se sicut scientia , est cognitio rei necessar iae per proprias causas; itas ἰ- re, est cosnoscere .s necessarias per proprias causas ; f ibile, est necessarium cognoscibile per pro
208쪽
AccIDENTIA quae affectant subiectum definian tur per ordinem ad ipsum; sic GID sitas, dicuur, tumor dorsi. Si Mixiv M, similis est ratio ι dissimilium, dissimi tis. Sicut enim utile, est effectivum boni; ita noxium , est boni priuatiuum , ut salubre, est effectivum sanitatis; ita utiletas effectivum bonitatis. Vi Tios A est definiendi ratio, si omnium quaeam ligne dicuntur una definitio communis statuatur. Hinc perperam desinItur propositio oratio statuentatiquid de alι quo ι v. oratio 1udicatira , recte verba Philosopho, ut Paulo ιnfra. AMBIGUA et tur praesertim analoga, sunt alui ne definienda; ut sanum, id quod est subἱectum,prin .ckium , v. signμm sanitatis. ANALOGA, tamen possunt una ratione obscur describi, ut si dicatur sanum, quod ord;nate se ha, bet adfan;tatem; quba confuse aliquatenus unum
AEQVI vocA prius sunt diuidenda, quam definienda; quia nullam pro ses habent rationem comm ne p. nurus; ut est animal, moni, σRημm coeleste.
OPERATIONE. SECUNDA mentis operatio, est veluti se iacundus cognitionis gradus; vocatur, judiciumnuod Iudicis partes geratiscilicet um cI que pell
209쪽
veram assirmataonem tribuendo, & quod alienum est per negationem aufferendo. Dicitur, Enunt ιatιο, & Interpretatio quod clare latentes anim I conceptus explicet, & exponat.
DIcitur propositio; quia in syllogismo proponitur ut ex ea aliquid assumatur, & eruatur. Dicitur oralso constans Dbiecto, attributo, uia verbal; . De itura Philosopho, oratio dicens aliquid albteri inesse, v. non inesse pro temporum diuisione. tripliciter p. haec propositio homo est a se
i. Vocaliter quae ora prosertur , M aure persi pitur. a. Mentaliter, idque v. Formali ter , quae est operatio mentis unum eum altero componens , aut ab alio diuidens p. actis qua mens anmaalitatem humanitati coniungit. Termἱnatiue, M sunt species subiecti , & attributi a mente expressae p. animalis, & hominis. 3. Obἰestiue v. Primo Intentionaliter, &estres ipsa quae subjiciter,& praedicatur p. homo, & animal. fecundo Intentιonaliter, est secunda intentio I p. ra
tio subiecti, v. attributi quam mens affugit Niquod de ipsa aliquid dicatur,v. de ipsa praedicetor, quo siensu propoutio dicit; constare 'biem , M.
210쪽
LOGICIS. INTENTIO Moraliter,est consilium, s. stain
tutum, & actio voluntatis ad finem tendentis. - Physice, intensio est, perfectio qualitatis. - Logice st quaevis cognitio; quia est veluti tendentia facultatis cognoscentis in obiectum iuxta
illud. Plur; bus ἰntentus mInor est ad singula sensus.
Intentio;tamen stracte Logicis, est sola mentis ope in ratio; quia ipsa est cognitionum potissima. dicitur quasi attentio; quia solius est intellectus attendere, sis cognitionem reflexὸ cognoscere. e GD;tio, ut plurimum transfertur in obiectum cognitum, sic res visa dicitur aspetius 3 res imaginata dicitur Imusnatio. Hinc. INTENTIO duplex n. i j I. Formatἱs quae est rei conceptio, p. cognitἱo solis. a. Obiemua, quae est res concepta; p. Isti cognὶtus,& est duplex n. Prsma, C res cognita secundum esse quod habet a natura ; ut dum homo dicitur bbes. Secunda, est res concepta secundum formam ei aduenientem solum a mente; ut dum homo dicitur subiectum , an misi, attributum A c. . Inde oritur haec dicendi formula primo intentio unaliter, secundo intentionabier.