장음표시 사용
61쪽
To T V M per accidens, est quod constat pilaribuli naturalem ordinem inter se non habentibus, vel di. uersi generis; ut calidum ; nam constat ex subiecto caloris, quod est substantia , Sr calore qui est i et ilis qualitaS. Omne contiguum; Vt stomus , v. discreti m veexercitus, est ens per accidens. T o T V M iterum est v
Τ o T V M potentiale est v. I. Vniuersale, quod totum inest cuilibet suorum inferiorum, at non totaliter ; ut animaluas homini, v. brut a, Causate, quod est causa suos effectus Recunditate continens y ut Deus resp. creaturae. Hinc dicitur entis. planitudo , creatura vero entis partici patio.
TOTUM causale est. v. Totalitat cauta sic effectus pendet ab omnibus causis simila suo piis..el totalitate effectus; sic effectus pendet totalitera, causa prima, dc a causa: secunda;q. non licet ullam in effectu partem assignare quae non sit,& , prima, di a causa secunda Totum actuale duplex est, p. I. Essentirie quod constat ex partibus essentialibus Metaphysicis , ut animal ex vivente, & sentiente. V. physicis; ut homo ex corpore humano, &anima rationali.
a. Integrale, quod constat ex partibus integrantibus; ut corpta humanum ea capite, pectorς, ζ
62쪽
PQtζnti lis C quae eontineta potestate tur in toto
Pars actualis, dicitur ea, ex qua aliquid componitur. s. quae est in aliquo, & praeter quod est aliquid quod sit eiusdem; ut oculus in capite. PAR s potentialis, est. I. Esseuiua, s. cause participatio; ut creaturλrespectu Dei; glans respectu quercus. a. Subiectiva, quae est inserius resp. superioris; ut homo, resp. animalis, petrus resp. hominis. Vnde species est quid particulare resp. generis i n- diuiduum resp. speCiei.
PAR s actualis Integralis , quae est entitativa, seu corporea, Vt par tes materiae; v. quantitatiua ; ut partes circuli. a. Essentialis, ex qua essentia constituitur; Vt materia , &forma uegenus, & disserentia. Pars essentialis, ab integrante distinguitur quod, haec in solis corporeis, illa etiam in spiritalibus; haec sit quid primum sine quo res concipi nequit; illa sequatur estentiam , & sine qua ut plurimum etiam res esse potest; ut pes sine quo homoasse potest. Pars, est homogenea, s. similaris, quae est eiusdem
nominis, & rationis cum toto; ut gutta aquae; nam Vocatur aqua, & in ea est tota aquae essentia;
Pars heterogenea quae est diuersi nominis, &diq
63쪽
uersae rationis cum toto, & comparte ; ut manus. resp. hominis, & capitis; non enim manus dicitur homo , V. Caput.
Pars aliquota, est ea quae multoties repetita absumit totum ; ut binarius, aliquoties repetitus absu- iam a t.' mat duodenarium numerum. Non aliq-t quae multoties repetita non adaequat totum; Vt ternarius respectu denarij. MV V Μ, est continuum permanens , di-- uisibile in partes dissimiles, cui iit detracta parcintegrans in extremitate irreparabilis, sic homo diacitur mancus cui amputatum est crus
DE FINITO, ET INFINITO IJcPAΣ finis quandoque idem ac persectio
quodlibet creatum agit propter finem. Qua doque idem est ac desectus sic finis regni est ubi deficit regnum. Fi Ni TvM , est quod finem habet, ac terminum; 't quaevis creatura. INFINITvM, dicitur quod fine caret ac termino. Definitur, id ex quo secundum quantitatem accipientibus remanet semper aliquid accipiendum.
Extra id quod sumitur; estque duplex. I. Categorematicum, quod per se.& actu per id quod habet in se infinitum est; vel in omni genere, & per essentiam ; ut solus Deus. vel in aliquo genere persectionis; ut linea, si foret infi-
2. Sra categorematicum, s. infinitum potentia, est id quoriequit habere sitae infinitatis complemen eum. Estque unum per detractionem , Ut
64쪽
v. tempus quod potest diuidi in infinitas partes. Alterum per additionem, quod semper crescere, nunquam creuille potest. Hocce dic3tur infinitum secundum maximum, alterum verb secundum mi
DE AB sOLVΤΟ, ET RELATIVO AB SOLVTVM, dicitur quasi qmd ab alia
t. Vt a termino, sicque est id quod non definitur per ordinem ad aliud ; ut homo. 2. Vt a causa, & tunc est quid independens; ut serus Deus. Vt a subiecto, tuneque est id quod non est in alio; ve substantia prima, P. Petrus. RELAT ivvM, est quod habet suum esse per ordinem ad aliud; ut paternitas per ordinem ad patrem. Estque duplex n. L. Essentiale, transcendens, secundum dici f. non mere relatum, cuius relatio est de essentia; ut crea- η , cuius relatio ad Deum,est essentialis, & praeterea includit aliquid absolutum, unde magis dicitur relatiua , quam quod sit quid relativum. 2. Accidentarium, catVoricum, &secundum ess mere relatum. Est id cui relatio conuenit accidentarib; ut siliatio homini genito.
DE NEC EssARIO, ET CONTINGENTE.
O N TIN GENS, dicituri, id quod δε- pQ test aliter, & aliter se habere ; ut sed ra resp. hominis. M
65쪽
NE cESSA IOvM, a non cessando diistum est, quasi illud nunquam cessare debeat. Definitur id quod non potest aliter, & aliter se habere. Estque necessarium absolute, s. necessitatrexistentia, cst id quod ita est, ut impossibile sit non esse. Haec necessitas soli Deo, diuinisque perfectionibus competit ι Necessitas essentiae, ea est quae oritur . ex indissolubili connexione attributicum subiecto; qua ratione, animal dicitur sensitiuum; haec n. propositio est aeternae veritatis. a. Necessarium 'ppotheticum, est quod ex alterius positione & suppositione sequitur. Estque duplex n.
I. Necessarium simpliciter, quod est id sine quo
posita quadam conditione res haberi nequit, liciter Romanum conficiendum est ei qui cupit Romam inuisere. a. Necessariumsecundum quid, s. ad mel us esse, est id sine quo, res haberi potest 3 at non ita commode ; sic necessarius est equus ad eundum Ro
Necessitas iterum est. I. Antecedens, quae praecedit liberum Voluntatis nostrae consensem; qua necessitate homo est mortalis. a. Consequens, quae sequitur liberum voluntatis nostrae nutum; sic necessarium est loquentem loqui. Necessitas iterum est.
1. Quoad specificationem qua aliquid est determinatum adactus talis speciei, ut lapis appensus ad descensum. a. uoad exercitium, est ea qua quid est determinatum ad eliciendum hic & nunc actum; ut
66쪽
lapis appensus cui resecatur filum quo detinebatur.
I. Proprie, & ut opponitur diuersitati, estque conformitas, L naturae unitas ; sic Petrus, & Paulus sunt ijdem in humanitate. a. Stricte, & ut opponitur distinctioni, est unitas quasi plurium. Eiusdem rei secum; vi v. identitas acclivis, & decliuis in monte. v. est unitas plurium se Matrona, & Sequana Parisijs sunt idem fluuius- Idem esse, est esse unum cum alio ; sic idem imperator est Rex Bohemiae, Hungariae, & Archidux Austriae. Diuersitas, in naturae dissormitas ; ut disconuenientia inter naturam, humanam, & equinam. Diuersa, dicuntur, quae non sunt eadem. Haecque sunt. I. Disserentia, quae partim sunt eadem, partim sunt diuersa; ut homo, Ec brutum ; sint enim ea dem ratione animatitatis, diuersa vero respectu rationalitatis. χ. Primo diuersa , sunt quae in nullo conueniunt; Vt corporeitas, & spiritalitas sunt enim rationes diuersiitatis. n. differentiae, per quas unum differt e Risentialiter ab alio.
3 Disparata, sunt quae ita pugnant ut simili modo cum alijs pugnare possint ; ut albedo, dc dulcedo
67쪽
DE SEPARATIONE, ET DISTINCTIONE. SEPARAT io Logicis est negatio , seu ora
tio negans. Abstractio .verb, est cognitio Vnius seorsim ab alio; ut cognitio albedinis, seorsim adulcedine. Vnde illud abstrahentium non est menda
Separatis physices. Metaphysicε, est negatio,
v. priuatio unionis inter pluras ut inter perrum, MPaulum. v. eius corpus, & animam dum vivit.
Distinctio , & negatio unitatis, seu identitatis. Inter diuinas personas est realis distinctiosine separatione, diuestate, aut disserentia essentiali,vel ac
DisTINcrio duplex est n. realis,& rationis. Distinotis realis, est ea quae praecedit mentiS operam. Estque duplex, I. Maior, quae intercedit inter ea quorum unum potest esse sine altero, & vicissim, v. quae sunt diuersa supposita ; f. quorum unum est principium alterius; ut distinctio Philini 1b Alexandro. a. Minor, est ea quae intercedit inter ea quorum Vnum potest esse sine alio, non vicissim; ut distinctio simitatis a naso. DISTINCTIO rationis, est distinctio eiusdem a
I. Rationis ratiocinantis, s sine sundamenin, quae nriatoria propter eius inanitatem appellatur ἱ vidistinctio testimenti ab indumento. a. Distinctio rationis ratiocinata , s fundata, est distinctio eiusdem a seipso cum iundamento, di illud est qMadruplix, n. I. Rei
68쪽
. . i. Rei perfectist tanta, ut unico conceptu intelligi nequeat. Quare rem simplicissimam qua si multiplicem cogimur apprehendere ; puta misericordiam , & u. stitiam in Deo. a. Elfectuum diuersitas , sic eandem misericordiama justitia Dei distinguimus ob varios earumdem es.fectus.
g. Multiplicitas terminorum; sic distinguitur via Athenis, Thebas ι Thebis, Athenas. . Separabilitas in rebus alijs ; sic misericordiam.& sapientiam in Deo distinguimus quod separen
DisTINorio virtualis Armalis, ut aiunt, ex natura rei qua Dei perfectiones nonnullis dicuntur distingui nemine cogitante , est solum distinctionis fundamentum,&Occasio, non vera distin istio; nam Dei msericordia, dc ii stitia antequam mens cogitet non distinguntur , sed siunt mente distinguiolles.
DISTINcTIo rursus est. I. Adaquata , quae intercedit inter ea quorum unum non est pars alterius ; Vt inver Petrum,& Paulum, animal, dc rationale. a. Inadequata, est quae reperitur inter ea quorum Vnum est pars alterius ; ut inter homInem, de animam rationalem; v. inter hominem, δc animia Ex distinctione, & unitate nascitur ordo.
DE ORDINE, ET PvLCHRITUDiNE. ORDO, est apta plurium dispositio secundum
prius, & posterius.. Posterius, est id quod magis recedit a primo
69쪽
qui magis distat a coorago , est posterior in 7 pudio. Prius, dicitur, quos magis accedit ad primum; ut secundus a chorago, est prior in chorea. P RiMvM, est id ante quod nihil est, & post quod sunt caetera; ut in saltatione, dux Tripudij. Quod est primum in uno quoque genere est causa, ct mensura caterorum, ct maxime id quod est; ve Deus,
etenim est maxime ens; & omnium entium creatorum mensura, & causa.
Mensurae hic, est id unde rei persectio dignos
Desinitur id ad quod qub magis res accedit per
sectior , & a quo quantb magis recedit imperfectior habetur. Sic Angelus, est homine perfictior; homo , brutis; q. Angelus magis accedit ad primum ens 9 p. Dc m , quam homo; homo, quam brutum; hocque est homine imperfectius , q. magis λ Deo di stat , quam homo. ORRO duplex est; n. r. Actiuus qui est ratio ordinis in mente ordi. nantis ; sic lex est ordinatio societatis ciuilis. 1. Passuus ι est dispositio rebus ordinatis inexi-xistens; ut dispositio partium uniuersi in mundo. Vterque duplex est. p. I. Naturalis , qui est a natura , ut inter hominem,& brutum. H. Arbitrarius , qui est ex hominum instituto ; ve
Ex unitate, bonitate, cognoscibilitate orisur pulchritudo. P ULCHRITUDO , a Platone, dicitur, sos boni ratis 3 splendor, s. radius bom. Α nonnullis, im-
70쪽
. . iuersim. si Dderibitur bonitas distincth, & iucunde cognos.cibilis. PIon omnia bona dicuntur pulchra; dicimus enitri suaves odores, gratει, suo I, non pμlchros , q. distinctε nobis non cognoscuntur. PVLCHRITUDO , est v. I. Intelligibilis, quae est mente perceptibilis i ut Dei splendor, honestas virtutis.
a. Sensibilis, s sensu perceptibilis. Estque visibilis , ut luminis nitor , decor Priami, species He
lena . Audibilis, ut canorum harmonici concentus meloS.
Haecque tantum est duplex sensibilis pulchritu-tudo; q. visu sol im, de auditu res sensibiles clarΘ,& distincte cognoscimus. A iij, quippe, sensus in nobis sunt hebetiores, & obtusiores.
- DE SPECIEBUS ENTIS/ META PHY S IC LSPECIES entis Metaphy sici, sunt analogicae
Eus, dicitur quicquid extra nihil est, v. esse potest. Estque duplex. n. Rs ALE, qffod existit v. existere potest independenter a mente, unde duplex est. p. actuale, quod est extra nihil ; ut hic mundus. Pusibile quod existere potest, s. quod est in foecunditate suae cau--sae; ut alter mundus. a. Ens rationis, dicitur quicquid ad rationem