장음표시 사용
261쪽
Ex moribus vero etiam permulta cognosci possunt, quae ad valetudinum, et in his muta tionum , notitiam pertinent. Igitur, in cuius rei studio se quisque exerceat, Videndum est, vi
delicet, an philosophi more, de rebus quaer do
disputet, aut accurate Omnia Cogitet ac medite. tur, aut totus in contemplandis naturalibus
corporibus sit, aut denique caussas peroret; praeter haec alia quaedam sunt, quae ab altimo pendent. Inter quae potissimum haec referuntur, atque cognosci debent, videlicet, an quis facile contristetur, an graues diuturnasque iras animo concipiat, vel aliquid vehementer concupiscat. Namque his cognitis, et qu0s praecipue morbos eiusmodi homines experiantur, et ubi aliqua illis contraria in morbis inciderint , protinus scire licet, an mali morbi testimonia sint, ubi cum aliis signis contuleris.
84 Igitur.) Prae omnibus, operae pretium est, legero ad hune locvinFranei deFrankenauorat. de studioruin noxa,esi quos ibi citat auctores, ex reliquis veroB.8ehacheriDiff.de frR'ditorum morbis, Iusti Vesti de Atrophia literatorvmi et Frid. Schraderi de Eruditorum valetudine. 83J Totus m contemplandis.) Totum eorpus, etiam sirion abutaris, tandem se ipsum destruit, et moritur h0φ' sine morbo, de quo argumento Ill. Hoismannus dixit igDiffert. de fato Physeo, et in Med. Rat. Syst. Tom. I. Seo x Cap. I. et elegantistimuin scriptum est Ill. Richteri to facilius est, ut singulae partes destruantur, praeeipRς 1 qiis abutamur φ prouisum quidem est a natura, ut, qWyy Parthim frequentior esse usus debet in vita, earum exly 'Vires pro magnitudine augeantur, ae ipsae firmenturi tamen liqe cum aliquo sanitatis dispendio coniunctum, sqq'
262쪽
sere illa munimenta disiteliintur, quin sanitas ipsa permultum detrimenti patiarur. Oculus, si magnitudinem spectes,
plures maioresque neruos,quam Ulla alia corporis pars,a natura
accepit, ex ipso propinquo cerebro, ac, si Petito Medico fides haberi posset, a principe intercostale neruo, ex parte, huc ductos atque directos. Sine tot tantisque taminiculis nullus sorte mortalium esset, post quadragesimum aetatis annuin, usum oculorum habiturus. Ρropter haec, si coeli pulchritudinem , si humani corporis artificiosam fabricam, si stupendae parilitatis insectorum viscera, omni oculorum acie, conis templamur, vertiginosi essicimur, capitis dolore, infirmitateqtie perpetua discruciamur, parum appetimus, sumta male
concoquimus, neque aluum neque vesicam respondentem
habemus, cor saepe palpitat, pectus, quasi mole oppressum, suspiriis leuare nitimur, sensuum usum paulatim perdimus, tandona non una via, ante, quam debebamus, imus eo, unde negant redire quemquam. An alia horum malorum caussa, quam spirituum dissipatio 3 cum ex musculis, quibus, vix paucarum horarum somno, breuem quietem concedimus , tum etiam ex membranis oculi, ut, si non cum Platone et Stoicis nonnullis, ad visum facientes, radios, tamen de neruorum subtilissimo siicco, continuo aliquid em, nare ponamus. Et mihi quidem aeque certum esse videtur, neruorum liquidum ex corpore emuere, ac sanguinem per vasa corporis circumire. Nonne enim a reliquis humoribus solas fere sebtilitate differt 8 Et ad quem usum tanta vis
sanguinis ad cerebrum non solum fertur, verum etiam per eius vasa circumfluit' perdi necesse est, quia continuo 'o-uum paratur. De oculorum vitiis non dicam, sed vide aliquot memorabilia exempla apud Boerhaauium Ρraelech. Vol. IIII. pag. 24o. 86 Peraret. Inter plura exercitationum genera, quibus tuendae sanitatis vis inest, etiam oratio esst, quae eum pulmonibus respirationisque aliis instrumentis perficiatur, debet, si moderata est, plures forte utilitates, si immoderat , innumeras eo certius noxas toti corpori afferre. Cons. Ern. Henr. Wedet Diff. de morbis concionatorum. Respuratio autem corpori permagnam utilitatem praecipue hocpyRestat, quod, cum pulmones, per vices, ab irruente aere, ex p ndantur, sanguinem, eum nouo chylo commistum, Iiberius 'dmittunt, et utriusque humoris accuratissimam miscelam
faciunt, deinde vero et hoc, quod aer, qui redditur, ma SRRm vim inutilium humorum secum fert, ue de diaphrRgo a malis
263쪽
matis actione in viscera, ventre conclusa, dicam. Seruio vero, etsi inspirationem accelerat, exspirationem tamen etiam tardissimus impedit. Qtiorum eum id hanc vim hi beat, ut pulmo subito explicetur, sanguis in eius vasa per nicissimo motu fertiir. Hoc autem cum id efficiat, ut aer
diutius retineatur, inter hunc vero et Vim, pes ius pulmo nesque constringentem, ante, quam aer redditur, mutuus renisus fit, quo vel maxime sanguinis comminutio mistio que perficitur, reditusque per venas acceleratur, magnum respirationis et sanguificationis adeo adiumentum esse oratio vide hir. Praeterea cum pulmonum transpiratio debeat, quam maxime apertis extremis arteriolis fieri, et hane ora tione augeri necesse est, ne de diaphragmatis maiyre vi in ventriculum, intestina, hepar, lienem, horumque vellitisuecussione dicam. Sed hae moderatae orationis utilitates sunt. Qitae modum excedit, eo grauius corpus angit. Sanguis enim, quia per Vasa pulmonum parum aperta, nimia celeritate, pulmones transire debet, crudus manet, et dum, uti fit, coepta exspiratione, sermo protrahitur, venosus quidem ad cor redire potest, contra, qui a corde aD fluit, ad extremas arterias colligitur, et dum aer subito tandem redditur, partim vi insolita, cogitur in venae ire, partim in arteriis haeret, quibus vim infert, ac vel rupti effunditur, vel mora spissius effettur. Bronchia etiam quae non per musculares, sed tendineas fibras, et quasi lugamenta , continentur, non impune ferunt nimiam ac nimis diu protractam dilatationem, facileque adeo perdilrtaliquid de elasticitate illa, qua sola sese restituunt. Hi ης
per totam vitam saepe inaequalis respiratio, ob bronchi Q rum debilitatem, manet, quam grauissima mala consequut' tur, quotum caussam non raro negligimus, et ign0N mus. Ad haee longa oratio, omnes spiritales vias eXῆς cat, quae asperae factae, periculosissimiam tussim, et serui δtempestate, eam peripneumoniae speciem concitant, ab obstructis bronchialis arteriae extremi, ramis proficis. tur. Exsiccat etiam fauces, os, nares, imo oculos, et R*
res ipsas, ob vias, ab his ad palatum, ab illis in nare. 8ς' tinentes. EX quo, quales morbi oriri possint, facile ς' icolligere. Est autem et magna temporis ratio haben ' cum enim oratio, et aeris i tu redituque fauces exsiccet, maxillae inferioris validissimo motu, glandulas saliuales γ' si enixalgeat, plus nocet oratio ante vel post pastum, qη' 'si longius inde abest, et qui etiam aliquanto supra mo 'φ
264쪽
elatus sermo utilis tum, cum sanguis chylo remistus per pulmones diffunditur, is nocet, elaborato iam sanguia ne institutus. Caeterum, quantum ad sanitatem tuendam oratio valeat, eleganter expositum est a Plutarcho, de Sanitate tuenda pag. I3o. Tom. II. fr) Facile contristetur.) Moestitiae effectus non in omnibus iidem sunt. Sunt vero ex grauissimis, melancholia, et, cuius ipse in Uno ex assinibus exemplum habui, lemta keruorum resolutio, maxime in artubus inferioribus. Vtraque affectione cum fluidae cum solidae partes laedumtur, magis tamen solidae, quae, ubi infirmae factae sunt, vimque fluidas mouendi miscendique perdiderunt, et hae, mobilioribus dissipatis, lentae erassae et immobiles fient, orieturque, quam veteres dixerunt, atra bilis. Moesti autem homines cum omnem cogitationem, et quasi vim antimi, in eam rem solam conferant, quae primum tristitiae affectum in iis concitauit, neglecta totius corporis cura, et omni spirituum vi ex partibus quasi in cerebrum reuocata , atque coacta, solidorum robur, tanquam vitae sanitatisque maximum praesidium, deiiciunt. Quod ex Medicis permulti, siue nescire, siue non curare videntur, qui, quo eo citius ipsam misellam vitam opprimant, omni eam eu euantium asperiorum genere oppugnant. Multo autem prudentius ii agunt, qui cibo liquido, bene nutriente, carne ferina, inprimis ex volatilibus, potu tenui, sed aliquam tum spirituoso, acidulis. non purgantibus, sed roborantibus tantum, et parce utuntur , et, ubi sic humidius eorpus secerunt . id leui motu exercent. Illud autem scire oportet, semper satius esse, his copiis sensim auctis, leuibus dimbeationibus, hostem debilitare, quam omni vi eum una vice opprimere velle. Ad haee in Forensi Medicina nota quaestio est: an pamtus vltra nonum aliquando mensem protrahi possiti Quae
pum maxime tum agitetur, eum se vidua dicit a moriente marito grauidam relictam esse, et decimo tandem vel unde-Mmo mense, ab eius morte, puerum enititur, sunt utique liter recentiores Medicos, qui, ut sorte muliercularum potius famam, quam veritatem, tueantur, inter caussas, partum tardantes, etiam tristitiam numerant, ex morte mariti
Drtam. Et hane laudabilem in probis eastisque femini ,3n aliis sorte talem, quali Ephesia matrona apud Petronium hi immortale nomen peeerit, equidem negare nolo, dς
io tamen eius effectit vehementer dubito. Praeterquam
265쪽
enim, quod omnis animi affectus potissimum abortum K. cit , grauidae, quae aliis morbis conflictantur, fere sempetimmaturum iobilemque partum edunt. Moestitia autem eum totum corpus infirmet, huiusque debilitas indies mi ior fiat, partus autem eo plus ali debeat, qlio propius a nono mense abest , videtur vis nutriens potius ante haee tempora prorsiis deficere, quam longius durare posse. Qiiod si vero tristitia primis tantum mensibus noceat, paul. latimque minuatur, videtur eo certius abortum concitatura esse, qtio teneriora eo tempore infantuli vasa sunt, vel et iam, ut in unam difformem massam Omnia conerescant, e sediltra. Ad haec, si, tardari partum moestitia posse, ponarmis , ad minimum hoc sequetur, ut admodum debilis sit, et raro superstes, quod, qtiam parum cum experientia conueniat, maxime obstetrices norunt 88ὶ Concupiscat. γ De cupiditatis, spei similiumque a sectionum vi in corpus humanum, praeter alios Omnes, ae- eurate egit Ill. Richterus in Dis . de mirabili sanatione mulieris Bremensis.
ουτως υπακω. Proinde nec omittenda haec sunt, qV3gidum casu incidunt, animum percellunt, et λη
Σjum sollicitumque reddunt: siue homo aliquist lviderit, vel audiendo perceperit, quod graυς ' l
266쪽
IIS molestumque in animo sensum excitet. Talia autem a corporis natura Constitutioneque proueniunt, quam adeo mens sequitur. Ita enim nonnullis dentes obstupescunt, et quasi hebetes fiunt, si molae inuicem atteruntur. Aliis crura potissimum, reliquique artus Contremiscunt, ubi per caua loca adeoque obscura progrediuntur, aut foueas profundasque caUeas transeunt. Aliorum manus subitus tremor occupat, dum
tollere cupiunt , quibus opus habent. Serpens repente Visus, propter periculi metum, aliis pallorem inducit. Ergo si quem facile assici eiusmodi rebus nouimus, facile est, et ea dignoscere, quibus, si forte in morbo inciderint, corpus animusque Commoueatur, et alia praecauere, Nam mens ita corporis statum sequitur, ut pro obiectorum varietate, Vel timorem concipiat, vel pudorem habeat, aut moerorem, aut VolU-
ptatem sentiat, aut irascatur, vel aliis affectibus
agitetur. 89 sitae , dum essu incidunt , animum percellunt.
Male enim Girardetus verba: τα uo συγκυpsiis a sequentibus separasse uidetur, siquidem haec, tanquam extus incidentia, aniumnaque per corpus commouentia, antecedenti
bus non quidem opponit Hippocrates, attamen ita adiungit, ut probe distingui mereantur. Neque sine ratione Hippo-erates haec corporis constitutioni respondere, posuit. Nam prout sensitum nostrorum organa, a sitis circa nos corporibus variis, plus minus facile commouentur, eorum quoque effectus plus minus facile ad animum transeunt, eumque affigunt, et inde iterum in corpus agunt. Idque adeo Vel contremiscit, vel colorem amittit, et pallet, vel qliasi frigore inhorrescit, aliterile perturbatur. Quorum motuum omnium neque generalis, neque specialia ratio, nisi ex hypothesi aliqua, reddi potest, quae adeo paucis satisfaciet. EX hoc autem intelligitur, de qua re nos etiam superiore .liquo loco diximus, cur Hippoerates Medicos iusserit, ad Ddores, sermones, figuras, similiaque animum attendere,
267쪽
quae aegri m1nus Aelle, nee sine animi perturbatione, serre possint. Igitur prudentis Medici est, extam Videre, ne ae grum , siue lux, siue tenebrae, picturae vel imagines ebioeo suspensae, ubi decumbit, lectus ipse, siue durus, siue
mollis, strepitus, aut silentium, et confabulantium susurrus, odores varii, gestus adstantium, atque ex his siue viri fiuε feminae, offendant. Nam, ubi saepius ita, gr. tiusque ani. mo moto, corpus simul assicitur, et alteratur, neque nati ra , neque Medicus ossicio suo recte fungi, suumque finem obtinere queunt. Maxime autem id ex eo elucescit, quod eiusmodi animi commmotiones etiam in vitales iunctiones
suam vim exerunt, easque perturbant.
Attamen et hos denuo corporis assectiones consequuntur. Cuius singulae partes prout suas in corpore iunctiones administrando, singulis animae assectionibus subiectae sunt, et ab iis in agendo pendent, his eius motibus regum tur, atque obediunt. Prout igitur affectus ani
o mus est, vel corpus sudore diffluit, vel cor pabPitat , et quae similes reliquarum partium lacubtates, harumque affectiones sunt
so Corporis assectiones. Qtiamdiu, in quo vnio corpori
et animi consistat, ignorabimus, tamdiu fugiet nos ratio, qRRanimi affectiones tot mirabiles in corpore effectus edunt Concedam ipsas stimulum neruis addere, de qua re muliδvtilia Bellimis, atque etiam Santorinus, de structura et mo tu fibrae, scripserunt, sed qualis stimulus a timore e. g. nox liis imprimatur, qualis contra ab ira, quis determinare RV debit 3 praesertim cum iram neque in omnibus hominibu sneque adeo in eodem homine, omni tempore, idem eiis ctus consequatur. Sussicit Medico singulorum astectuum
effecta scire inde maior certitudo in praxi, quam e doctri na de stimulis. Sic a terrore epilepsiam ortam in puςxi legi-
268쪽
legimus apud Sehenckium Lib. I. Obs. 214 2IL 2II Binis ningerum Cent. I. Obs. I. Breflatilenses Vers XIII. pag. 163. Huc etiam pertinere videntur historiaς duarum mulierum, pueros epilepticos in lueem edentium, quod epilepticis pe territae fuerant. Hildan. Cent. III. Obs 8. Obliuionem te rorem secutam esse in viro refert Caelius Aurel. de Tard. Pass Lib. I. Cap. V. et Ρaullini Cent. IIII. Obs 9. febrem in seipso Beniuenius de abdit. morb. caussis. n. 62. malignam febrem Koelichen in Act. Ham. Vol. I. n. 83. insaniam Bres-lauienses. XXv. p. 33. haemorrhagiam letalem Paullini
Celit. II. Obs si. hernias Ruysth. Obs 98. mortem ipsam Aelius Lampridius in Heliogab. p. Io9. Hist. Aug. Edit. Saumac et Villeat. Gallic. in Auidio Cassio ibid. p. 4s. Ammian. Marcellin. Lib. XXVIIII. p. 3s . Edit. Valec 1636. et in puero Beni uenius. l. c. n. 63 praegressa tamen apoplexia Schenek. Lib. I. Obs 1 8. Hinc iniungendum quam maxime nutricibus est, ne terriculamentis utantur, ad flentes pueros sedandos. Alios effectus terror habere solet in mulieribus, ut aphoniam, Io. Rhodius Obs p. o. et Breeiitfeldin Act. Hai n. Vol. l. n. IoI. abortum, Amat. Lusit. Cent. III. Cur. 22. Schench. Lib IIII. Obc I 3 o. et recentiores scriptores Artis obstetriciae fere omnes, lochia cohibita, et inde Peripitet imoniam Sehench. Lib. VII. Obs 39. intempe- sitium melisium profluuium Salmuth. Cent. III. Obs 49. epilepsiam in puella Brestau. XXXVII. pag. 19 I. in virgine Schenck. Lib. I. Obs et 13. hanguinis profluuium ex omnibus corporis locis in moniale Id. Lib. III. Obs sis. Terrore ta.
men et morbos curatos esh, exempla testantur, ut quartanam in utroque sexu, Matth. Gradius Practic. pag. 39. Edit. Iunt. Schenek. Lib. VI. Obst uel. 1. Paullini. Cent. IIII. Obs&Q. febres alias Garmania. Epist. p. 369. arthritidem Sal-mith. Cent. I. Obs 48. aphoniam in Croesi filio Herodotus Lib. I. etsi quoque timoris effectus fuerit, et alio apud Tulpium. Lib. I. Cap. 43. Timorem autem vel metum etiam grauissimi morbi consequuntur; In viris profluuium geniturae Aristot. Probi. Sect. XXVII. n. 11. in feminis, et Didem in grauida, icterus, Binninger Cent. V. Obs 37. ζnsum fluxus intempestiuus, cum immani abdominis dolo-xς , dphonia et surditate. ibid. Obs 96. mors ipsa Rhodius i. e.
9. Sunt tamen et exempla a morbis liberatorum so-
' metu, ut paralytici apud Valleriolatii Lib. II. Ob c 4.p044grici, teste Lignarido ad Hildamini spist. 47. et Hii Aho ipso. Epist. 48. Aeque miri effectus irae sunt. In Viri
269쪽
haemorrhagias inde ortas vidit Hildanus Cent. I. Obs it. et Epist. i. febres Galenus in Comin. ad Epident. Lib. VI. I iidanus Cent. V. Obs. 7s. cicatricem ruptam, ibid. alui deiectionem, paullini. Cent. III. Obs 6 I. apoplexiam, Du bravius Hist. Boliem. Lib. II. in Weneislao rege, epile. psitam Gabelchouerus Cent. IIII. Cur. 39 morbos alios varidi et mortem ipsam platerus Lib. I. Obs pag. so. Hildanus, Epist. I. et de Gangr. Cap. XXI. In mulieribus inde oriri solet paralysis. Tulpius Lib. II. Cap. XX. volutilus ibid. Cap. XLI. epilepsia Brestauiens. XI I. pag. I 6 . et XXXII. pag. 534. vomitus et alia mala Riedlinus Lin. Med. An. IV. pag. 912ὶ et varii alii morbi in praegnantibus Hildan. Cent. VI. Obs. 66. in lactantibus pueri vel epileptiei perierunt ab ira. Μisc. N. C. Dec. II. Aia. ΙΙ. Obs. I72. vel sanguini profluuium e cunctis corporis locis passi sunt. Albir iis Diff.
de atherapeusia morborum. Praecipue autem ira hepar assi. cit, et bilem concitat, unde vel icterus, vel contra diata
rhoea biliosa, calculis, ductus bili feros obsidentibus, ex turbatis, et in intestina propulsis. Cons. Fichii Disis de irae essicacia et remediis. Alii effectus insoliti gaudii sunt, plerique tamen tristes. In iuuene febrem ardentem inde o tam refert Io. Rhodius i. c. p. 3. et mortem ipsam Galenus docauis Sympl. Lib. II. Cap. V. nota vero sunt exempla Sophoclis, prae gaudio extincti Val. Maxim. Lib. VIIII. Cay XII. Iuventii Thalnae consulis ibid. Chilonis Lacaedemo nii Plin. Hist. Nat. Lib. VII. Cap. LIII. Diagorae Rhodii Gellius Lib. III. Cap. XV. Hoc in viris. Idem seminis ῆς eidit, de quibus vide Val. Maxim. l. e. Albrechium de Effect Musices in corp. hum. pag. 39. et Boerhaau. Praelect. T0M III. pag. 68o seqv. ibique Halterum. Moderatum tamζη gaudium sanitatem iuuare, docet Preaux iii quaest. an 0smς animi passiones, excepta moderata laetitia, sanitati no anti Paris. 173l. Summa quoque amoris uis est; inussi' enim, ex ea ortae, frequentia exempla sunt, cons. ος 'Aurel. l. e. Lib. I. Cap, V. Scheneh. Lib. I. Obs 26ῖ. stq ' Valleriola Lib. IL Obs. . eatalepsis Tulpiuq Lib. I. cyy XXII. nisii moeror potius causa fuerit; imo mortuῖm amore puellam habet Scheneli. l. e. Obs. 1 o. Melanch et mor. pudorem quoque et dolorem secuta est, q''qexemplis Diodori et Homeri constat, Plin. l. e. et Lib. V. 'Cap. XII. et Paullini vidit. IIII. si . Denique inter mς tiae en eius referri debet sputum eruentum Sal. Alhς ' Orat. paralysis Schenck. Lib. I. Obs. 176. et mox
270쪽
tarehiis in Pompeio. Tom I. pag. 627. quamliis haec mors irae etiam esseditis fuisse Videatur, atque Bartholiii. Epist. Cent. II. pag. 678. seqv. Caeterum de vi animi affectuum in coria puc humanum legi merentur, quae collegit Pectiliniis ObsMed. Lib. III. Meteri Disi de animi, eiusque affectu uni, quoad valetudinem, impressionibus in corpus. Lugd. Batav. 1696. Statilii Diff. de pasti0nibus animi C. H. varie alterantibus. Chr. Io. Langit Disi' de animi affectionum vi Medica; et alia de mortuis ex affectibus. Alex. Thompsori Diff. Med. VI. Cel. Heisterus , de perturbat. animi et corporis. Chomel Quaest. an sint sanitati utiles animi motus Paris. 1724. Aignan inlaesi. an ab animi pathematibus functionum laesiol Ibid. I ai. et Preaux quaest. an imaginatio, ut plures praeter naturam effectus gignere, sic plures praeter naturam affectus sanare potest Ibid. I 33. imo omnes, qui de imaginationis effectibus in eorpus scripserunt. Patet autem ex omnibus exemplis, tereorem humores conturbare, eoque, si leuis sit, aliquando mecticinae loco esh, si vero grauior, solidis simul vim inferre, inprimis cerebro, idque eo facilius in pueris, quo mollius his cerebrum est.
Ira fere eadem facit, concitatiorem tamen humorum motum efiicit, vasa stimulando et roborando. Q iare si mediocris est , obstru a saepe reserit, et fluxus concitat, si violentior, obstructiones auget, et cerebrum inprimis aeneruos laedit. Timor contra omnia laxare videtur, inde fluxus humorum intempestiui, et solatium in morsis spaLmodicis praecipue articulorum. Idem effectus laetitiae, quae tamem, cum nimia est, adeo relaxat, ut omnis humorum motus, siue ad tempus, siue ita sistatur, ut etiam mors consequatur. Per neruos igitur haec, siue bona, siue mala, corpori accidere, satis quidem planum est, sed non Reque expeditum, quomodo nerui vasa assiciant. Subtilio. xi neruorum anatome edocti scimus, in permultis corporis humani locis, per quosdam quasi annulos neruorum, arterias transmitti, Cel. Halleriis ad Boerh. Praelect. Vol. IIII. pag. 6 8. easqtie ab his varie constringi, idem Halleriis existimatria Dist. de neruorum in arterias imperio. Fateor multa xsse, quae me non patiuntur Cel. Viro plane accedere,
eaque exp sita dedi in Obserii. de Neritis, quae pro imς in lucetii prodibiliat.